U snakt wellicht, net als ik naar change, naar verandering, en met 3 crises die ons

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "U snakt wellicht, net als ik naar change, naar verandering, en met 3 crises die ons"

Transcriptie

1 Speech Femke Halsema Dag van het Ethisch Aandeel (6 nov. 08) Green Deal Inleiding Dames en heren, Het is mij een grote eer hier te mogen spreken. Allereerst omdat er van oudsher grote verwantschap bestaat tussen GroenLinks en de ethische aandeelhouders. We delen in de wens onze samenleving en economie duurzaam te hervormen en hebben een gezamenlijke afkeer van het korte termijn winstbejag dat de financiële verhoudingen, nationaal en internationaal, dikwijls beheerst. Ik waardeer het, als tweede, zeer dat u juist mij, als politieke CEO van de NV GroenLinks, hier vandaag een plek geeft. Heel dikwijls verluchtigen de goeroes van de beursvloer conferenties als deze. U maakt met mij een volstrekt andere keuze. Ik vertegenwoordig ook slechts een bescheiden, maar daarom niet minder prachtig aandeel. Terzijde mag wel opgemerkt worden dat de koers van het aandeel het behoorlijk goed doet: met een gepeilde winst van 4 zetels kunnen wij rekenen op een rendement van 57%. Dat is in deze tijden niet misselijk, waarmee ik u dan ook maar meteen het beleggingsadvies geef om zo snel mogelijk in te stappen. Bovendien, mag ik hier staan op een heel betekenisvol moment. Toen ik een half jaar geleden deze uitnodiging aanvaardde, was niet geheel te voorzien dat wij op dit moment met drie grote, internationale crises kampen: de kredietcrisis, de voedselcrisis, en de energie- en klimaatcrisis. Al Gore betoogde onlangs terecht dat deze drie crises in oorzaak en in oplossing met elkaar zijn verbonden. Het oude politieke project van meer markt, minder overheid voldoet niet meer. Het dwingende adagium van Ronald Reagan: government is not the solution, it is the problem kan bij het grofvuil worden geplaatst. De fantastische overwinning van Barack Obama, eergisteren, markeert het afscheid van het marktfetisjisme, zoals Herman Wijffels terecht in zijn commentaar op de verkiezingsuitslag benadrukte. Net als u althans dat veronderstel ik - ben ik ongelooflijk blij met deze nieuwe president na 8 pessimistische jaren onder Bush. De hegemonie van de Verenigde Staten mag dan behoorlijk gerafeld zijn, zonder een progressieve, actieve rol van de VS op het wereldtoneel is collectieve actie om de verschillende crises aan te pakken bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk. Ik hoop dat de uitverkiezing van Obama het begin markeert van 8 optimistische jaren. Als hij half zo goed regeert als hij campagne voert, dan ziet de toekomst er goed uit. U snakt wellicht, net als ik naar change, naar verandering, en met 3 crises die ons

2 bedreigen hebben we haast. Hoe groot en ingewikkeld de problemen die ons wereldwijd teisteren misschien ook zijn, zij bieden ook een kans om onze samenleving en economie duurzaam te maken. Ik wil voor u schetsen welke veranderingen ik noodzakelijk acht en doe dat aan de hand van een schets van de drie crises, food, fuel en finance, en de samenhang daartussen. Ik hoop u er ook van te kunnen overtuigen dat ik veel van u verwacht. Food/Voedsel De wereldvoedselmarkten zijn al een jaar of twee fors in beweging. Rijst, maìs, tarwe: vrijwel alle prijzen voor agrarische producten zijn gestegen (en niet zo n beetje ook). We hebben prijsstijgingen genoteerd van 80% in één jaar tijd. Hoewel her en der de prijzen de laatste weken stabiliseren of zelfs dalen, zijn de effecten van eerdere stijgingen overal en indringend merkbaar. De inflatie is wereldwijd opgejaagd, ten koste van het welzijn van de allerarmsten. Wie rond moet komen van 1 dollar per dag heeft nauwelijks iets te kiezen. En dat zijn een miljard mensen. Het halveren van armoede en honger in 2015, het eerste Millennium Doel, is abrupt tot stilstand gekomen. En dat is dramatisch. De oorzaken van de prijsexplosies van voedsel zijn divers: misoogsten in Australië, de opmars van biobrandstoffen, de stelselmatige verwaarlozing van de landbouw in ontwikkelingsprogrammaś, de toegenomen vleesconsumptie en de speculatie op grondstoffenmarkten. De prijsexplosies van voedsel zijn nauw verbonden met de energie- en kredietcrisis. Hoge olieprijzen hebben grote gevolgen voor de landbouw wereldwijd. Brandstoffen en kunstmest zijn veel duurder geworden. In de landbouw was de kredietcrisis al veel langer aanwezig. Jaar en dag was bekend dat kleine boeren vrijwel geen toegang krijgen tot krediet. Bij gebrek aan financiering van kleine investeringen blijven zij gevangen in armoede en marginale productie. De ravage op de huidige financiële markten maakt deze boeren zo mogelijk nog kanslozer op de reguliere markt. En hier speelt u een belangrijke rol. Microkredieten waren al een zegen voor deze boeren, aangezien zij een stap vooruit konden zetten met een kleine lening. Microkredieten moeten de komende jaren dan ook worden uitgebreid en krachtig versterkt. Met honger en tekorten in de voedselproductie, is het gevaar levensgroot dat dezelfde fouten worden gemaakt als in het gemeenschappelijk Europese landbouwbeleid van de afgelopen zestig jaar. Dat opnieuw wordt gekozen voor Grootschalige, industriele, monocultureel en daarmee onduurzame landbouw. Dan is het goed om je bijvoorbeeld te realiseren dat over 30 jaar wereldwijd de fosfaatmijnen zijn uitgeput. Dat betekent dat we geen kunstmest meer kunnen maken. Veel verstandiger is het dan ook om het pleidooi van de Wageningse hoogleraar rurale sociologie Jan Douwe van der Ploeg te volgen. Hij wenst eerherstel van, wat hij de boerenlandbouw noemt. We zouden respect moeten opbrengen voor lokale boerentradities. Daar zit veel duurzame kennis over bijvoorbeeld ongediertebestrijding, gewasbescherming en de klimatologische omstandigheden

3 in een gebied. Met het versterken van de boerenlandbouw slaan we vier vliegen in één klap. Het is de meeste kansrijke strategie om de productie te verhogen. We pakken de armoede aan, want veel marginale boeren zijn wereldwijd het eerst slachtoffer van de hoge voedselprijzen. We maken de boeren minder afhankelijk van de grillen van de wereldeconomie, en met de keuze voor een boerenlandbouw maken we de voedselproductie meteen duurzaam. En dat is hard nodig voor de lokale en mondiale leefbaarheid. De huidige landbouw en agro-industrie veroorzaakt namelijk wereldwijd 20% van de broeikasgassen en dus de klimaatverandering. Sommigen, zoals staatssecretaris Frans Timmermans hebben gesuggereerd dat hoge voedselprijzen ook een kans zijn voor ontwikkelinglanden en de kleine boeren. Inderdaad komen we uit een tijdperk van extreem lage grondstoffenprijzen en moesten veel landen tegen de klippen op produceren om nog iets te verdienen op de wereldmarkt. Het rijke westen heeft sinds de jaren 70 voor een dubbeltje op de eerste rang gezeten. Maar ik vrees dat veel arme landen ten aanzien van de gestegen voedselprijzen hetzelfde lot treft als bij de olieprijzen. Als deze stijgen, is de Nigeriaanse elite blij, maar kreunt de rest van Afrika. Veel lokale producenten zien de gestegen prijzen aan hun neus voorbij gaan. Mondiale voedselimperia spelen hierin een grote rol. Zij hebben een grotere controle gekregen over de voedselproductie. Ze beheersen de keten van bodem tot bord. Zij strijken ook een groot deel van de gestegen prijzen op. Deze grote conglomeraten als Montsanto, Univeler en Cargill hebben baat bij verdere industrialisatie van de landbouw, de toename van monocultuur en de vrije toegang tot grond en markten, waar ook ter wereld. Ze hebben grote invloed op de lokale landbouw, maar vertrekken even snel uit gebieden als zij er gekomen zijn, dikwijls rommel, vervuiling en armoede achterlatend. Hier ligt een grote opgave voor de aandeelhouders van deze bedrijven. Zorg dat ze duurzaam gaan ondernemen met respect voor mensen en de natuurlijke omgeving. Vraag van deze bedrijven een lange termijn verbondenheid aan boeren en gebieden. Zij moeten ervan doordrongen raken dat Hit- en run-agribusiness die drijft op de afhankelijkheid van olie uiteindelijk ook niet hun economische belang. En dat brengt me op de tweede crisis. Fuel/ brandstoffen/energie De tweede crisis is minstens even ernstig: de energie- & klimaatcrisis. George Bush, - nu hij weg is, wil ik m wel 1 keer complimenteren hekelde enkele jaren terug in de State of The Union zeer terecht de verslaving van Amerika aan fossiele brandstoffen. En hij had gelijk. Het maakt ook niet meer uit of je wel of geen klimaatscepticus bent. De snelle uitputting van de voorraden olie en gas en de toenemende afhankelijkheid van landen zoals Rusland en Iran en staatsoliemaatschappijen, zou iedereen zorgen moeten baren. Een mondiale struggle for oil moet koste wat het kost vermeden worden. Eén Irak is ook meer dan genoeg, lijkt me.

4 Het is niet alleen vanwege instabiele en onrustige internationale verhoudingen, onverstandig om mee te doen aan de struggle for oil, ook economisch is het riskant. We hebben in de jaren 70 ervaren wat het betekent om een verviervoudiging van de olieprijzen voor je kiezen te krijgen. De prijs van gedwongen, snelle aanpassing is erg hoog. Duurzame energie is dus niet alleen noodzakelijk om iets te doen aan de dreigende energietekorten en de toenemende uitstoot van CO2, maar ook economisch is het de beste keuze. Dat geldt de economie als geheel, maar ook bedrijven afzonderlijk. Goede aandeelhouders moeten van de bedrijven waarin ze investeren een lange termijn strategie verlangen, waarin de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vermindert en op termijn verdwijnt. Nu preek ik hier misschien voor eigen parochie, maar dan richt ik me over uw hoofd heen maar even tot de aandeelhouders van Shell, die Jeroen van de Veer verwijten teveel te investeren in duurzame energie. Vandaag verscheen een bericht in de Volkskrant dat bedrijven aandeelhouders oproepen en soms onder druk zetten om tegen zogenaamde groene moties te stemmen, die dikwijls door milieugroeperingen zijn gelanceerd. Niet alleen notoir vervuilende bedrijven zoals General Motors en Chevron verwijzen initiatieven om te investeren in durzame energie steevast naar de prullenbak. Ook onze Nederlandse banken, zoals ABN Amro, Fortis en ING moeten weinig hebben van duurzaamheid. Het zijn aandeelhouders, zoals hier vandaag denk ik die hun macht zullen moeten aanwenden. De energiecrisis en de klimaatcrisis zijn twee zijden van de dezelfde medaille. In adembenemend tempo jagen we de mondiale voorraden fossiele brandstoffen erdoor heen. De komende tien jaar worden, zoals Al Gore, laatst in Nederland zei, cruciaal. Milieuprofessor Pier Velinga merkte onlangs terecht op dat het al bijna twaalf uur is. Het is realistisch om ervan uit te gaan dat het internationale klimaatpanel en nobelprijswinnaar IPCC ons de boodschap brengt dat de klimaatverandering veel harder gaat dan gedacht. Het IPCC werkt met gestolde, onbetwistbare kennis. Wie nu rondkijkt in de voorportalen van het IPCC ziet dat daar steeds vaker de verwachting wordt geventileerd dat de klimaatverandering aan het versnellen is denk aan smeltend ijs op Groenland en Antartica -, dat deze grilliger verloopt en dat angstwekkend snel zogeheten turning points worden bereikt. We moeten nu handelen. Ik doe namens mijn partij bij herhaling en met grote urgentie voorstellen voor ingrijpend klimaatbeleid. Met lede ogen zien we aan, dat dit kabinet alle goede, maar vage intenties van minister Cramer ten spijt niet veel verder komt dan vrijblijvende afspraken te maken met het bedrijfsleven. Het kabinet wil 30% minder CO2 in We weten nu al vrijwel zeker dat we dat niet gaan halen. De uitstoot van CO2 stijgt as we speak - nog steeds. Er is nog geen trendbreuk, laat staan zicht op de gewenste daling. Wij hebben de bondgenoten in het bedrijfsleven hard nodig. Talrijk zijn namelijk ook de voorbeelden van duurzame bedrijvigheid die rendeert en het klimaat

5 spaart. Wie voorop wil lopen, zal worden beloond. Wie achterblijft moet vrezen voor sancties en economische neergang. Ik geloof niet dat de overheid alleen klimaatbeleid kan maken. We hebben de innovatieve kracht van de markt hard nodig om de weg naar duurzaamheid te effenen. Dat vraagt om een overheid die harde en duidelijke grenzen stelt aan vervuiling en innovatie beloont. Het vraagt ook om bedrijfsleven dat zijn werknemers en wetenschappers stimuleert om zich te vernieuwen en voorop te lopen. Meer dan ooit zal een duurzame toekomst een gezamenlijke opdracht zijn: van overheid, burgers/consumenten en bedrijven, maar ook van financiers, aandeelhouders, commissarissen en pensioenfondsen. Iedereen moét meedoen, anders staat onze omgeving, vreedzame omgang en toekomst op het spel. En dat brengt me bij de derde crisis, de kredietcrisis. Finance De kredietcrisis is in mijn ogen een rampzalig samenspel van nauwelijks gereguleerde marktwerking, perverse prikkels in de vorm van bonussen, doorgeschoten financiële innovatie, ongeremde integratie en internationalisering van de financiële sector, goedkope geldpolitiek in de VS en een extreme korte termijn horizon die de meeste financiële instellingen in zijn greep heeft gekregen. Ik wil hier benadrukken dat de kredietcrisis ook een kans in zich bergt. Er ontstaat nu eindelijk politieke ruimte de financiële markten te ordenen en er voor te zorgen dat er volop ruimte komt voor een ander bankwezen met een lange termijn horizon. Jarenlang heeft een bank als ASN zich een roepende in de woestijn gevoeld. Nu kijkt iedereen naar banken zoals ASN die met bescheiden middelen de stoere jongens aan de Zuidas een lesje in gezond bankieren hebben geleerd. Het wordt tijd dat deze zogenaamde fat cats wat meer bescheidenheid en nederigheid aan de dag leggen. Hun roekeloze avonturen hebben de samenleving grote schade berokkend en de staat gedwongen tot kapitale interventies. Maatschappelijke verantwoordelijkheid, ethiek en duurzaamheid hebben we heel hard nodig. Zonder een nieuw kredietsysteem met een lange termijn horizon kunnen we duurzame ontwikkeling niet versnellen en de omslag naar een klimaatneutrale economie niet bereiken. We hebben gezonde banken nodig die de omslag naar een duurzame samenleving willen financieren. Op basis van een nieuwe bancaire missie, gebaseerd op people, profit en planet. De vraag is hoe we de financiële sector kunnen hervormen, zodanig dat deze dienstbaar is aan een duurzame economie en een rechtvaardige samenleving. Ik doe u als kleine aftrap - tien voorstellen (sommige rijp en groen), waarbij ik er overigens niet vanuit ga dat ze alle tien met gejuich worden ontvangen: 1. De elementaire nutsfunctie van het klassieke bankieren dient in ere te worden hersteld, door dit los te maken van alle activiteiten die veel risicovoller zijn. Dat kan betekenen dat mega-instellingen opgesplitst

6 moeten worden. Het moet zeker betekenen dat er harde schotten komen te staan tussen het reguliere spaar- & leenverkeer en andere activiteiten, zoals assertief vermogensbeheer of het (her)verzekeren van financiële producten. 2. De eisen aan het kapitaalratio (bijvoorbeeld minimaal 10%) en aan leverage of de hefboom (dat wil zeggen de verhouding tussen het uitgeleende kapitaal en het daadwerkelijke vermogen) moeten aanzienlijk worden aangescherpt. Bij het kapitaalratio moet gedacht worden aan minimaal 10%, bij leverage moet dan worden gedacht aan een factor 10, i.p.v. de factor 20, 30 of zelfs 50 die nu voorkomt aangescherpt te worden. Afhankelijk van het risicoprofiel van de instelling moet hierin enige variatie kunnen worden aangebracht. 3. De beloningstructuur moet beheersbaar worden. Verbiedt alle bonussen, eventueel m.u.v. echt hele lange termijn bonussen, zodat de duurzaamheid van een prestatie onomstreden is. Daarbij moeten ook de vaste beloningen in omvang worden teruggedrongen en onder bancair toezicht komen te staan. 4. Dit vereist dat er een Code Maatschappelijk Verantwoord Bankieren wordt opgesteld, met een zwaarder regime dan de huidige Code Tabaksblatt kent. Sluitstuk daarop zijn de plicht voor een bankier om, vergelijkbaar met notarissen, een eed af te leggen en de aanscherping van strafrechtelijke aansprakelijkheid. 5. Instellingen die zich aan toezicht proberen te ontrekken, door hun (hoofd)zetel te verplaatsen naar een monetair of belastingparadijs moeten worden uitgesloten; alle instelling die in Nederland actief zijn, dienen aan de regelgeving in ons land te voldoen. 6. Laat ruimte voor financiële innovatie, maar eis wel dat Centrale Banken of een mondiaal toezichtorgaan, vóóraf toetsen of nieuwe (derivaat)producten op de markt toegelaten mogen worden. 7. Grijp in bij de huidige Credit Rating Agencies. Rating mag niet meer in handen zijn van commerciële bedrijven die gefinancierd worden door de instellingen die worden beoordeel. Breng de Credit Agencies onder publieke verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld bij de Autoriteit Financiële markten en/of Centrale Bank. (Deze en voorgaande voorstellen vereisen uiteraard wel een flinke investering in de kwaliteit van de toezichthouders.) 8. Zorg dat bovenstaande voorstellen internationaal gedragen worden, door ze zoveel als mogelijk onder de zogenaamde Basel afspraken te brengen. Dat betekent dat er een Basel III akkoord zal moeten komen. 9. Ondersteun alle pogingen om tot een Bretton Woods II te komen, dat begint al rond de grote top op 15 november in de VS. Streef er naar dat de dollar haar unieke positie verliest en alleen de nationale munt van de VS wordt, en zorg er voor dat een nieuwe munt (de global ) de internationale rol van de dollar overneemt. Dit betekent ook dat IMF wordt versterkt. 10. Zorg er voor dat de nationale politieke controle op het systeem, de toezichthouders én de regering aan scherpte & kwaliteit wint, om te

7 beginnen door een parlementair onderzoek op te starten. De komende jaren zal de politiek de handen vol hebben aan het op orde brengen van het bancaire systeem. Dat hoeft niemand te beletten om alvast zijn verantwoordelijkheid te nemen. U, hier in de zaal, doet dat door in uw beleggingskeuze financieel en maatschappelijk rendement gelijkwaardig te laten meewegen. Dat is van onschatbare waarde. U bent daarmee koploper en ik hoop dat velen u zullen volgen. Dat zou ook mogen gelden voor de grote buurman: de pensioenfondsen. Tien jaar geleden bepleitte GroenLinks meer duurzame investeringen en ethische beleggingen door de fondsen. Het huis was te klein, het was een schande dat GroenLinks zich met de fondsen bemoeide. Nu, tien jaar later is het nog steeds niet goed genoeg geregeld. Naast goede initiatieven bleken fondsen te investeren in bijvoorbeeld clustermunitie. Ik zou de hoge heren van de fondsen opnieuw willen uitdagen om hun portefeuille in de komende 3 tot 5 jaar volledig maatschappelijk verantwoord en klimaatneutraal te maken. We hebben deze grote kapitaalverschaffers hard nodig en het zijn ook nog eens onze centen. Ik rond af. De wereld staat voor grote uitdagingen en het is evident dat een nieuwe, duurzame en eigentijdse financiële sector daarin een cruciale rol zal moeten spelen. We schaken op vele borden tegelijk, maar dat kan ook niet anders. Food, fuel en finance zijn onderling verknoopte crises en die verdienen een gecombineerde aanpak. Ik noem die aanpak (vrij naar de New Deal): de Green Deal. Vanuit de politiek wil ik me daarvoor de komende jaren hard maken. In de Verenigde Staten zetelt een nieuwe president die wereldwijd leiding zou moeten kunnen geven aan the Green Deal. U maakt deel uit van voorhoedes in ethisch beleggen en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ik ben heel trots op uw werk en activiteiten. En ik hoop dat wij, politici, aandeelhouders, consumenten en financiers, kunnen samenwerken, aan de totstandkoming van een Green Deal. Dank u wel.

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft..

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft.. Sluit je aan bij GROW, de campagne voor een wereld waarin iedereen genoeg te eten heeft.. In 2050 zijn we met 9 miljard mensen op deze planeet. Om straks al die monden te kunnen voeden, moeten we samen

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Graanprijzen zijn aan het crashen!

INVINCO BENELUX. Graanprijzen zijn aan het crashen! Graanprijzen zijn aan het crashen! 2 BELEGGERS OPGELET! Sommige markten zijn uitstekend voorspelbaar. Bedenk maar wat er gebeurt als het aanbod de vraag fors gaat overschrijden. Die voorspelbaarheid maakt

Nadere informatie

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw een visie over de hervormingen in de landbouw Oktober 2013 nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Inleiding Landbouwbeleid heeft grote invloed op

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk april 2016 Welkom! Wij heten u van harte welkom 2 Programma 19.00 uur - Ontvangst 19.30 uur - Opening 19.40 uur - Impact lage olieprijs 20.00 uur - Pauze 20.10

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald.

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald. Energiemarktanalyse Powerhouse Olie Olie (volgende maand) De afgelopen week waren de ogen van beleggers vooral gericht op een eventuele aanval van de VS op Syrië. Omdat het lijkt dat Obama steeds meer

Nadere informatie

Zorgtaken voor de gemeente

Zorgtaken voor de gemeente De Sociale Databank Nederland presenteert in samenwerking met de gemeente een verbreding van inzicht en kennis over structurele oorzaken van de crisis met het terugeisen van 50,9 miljard aan verdwenen

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews WWViews C/o The Danish Board of Technology Antonigade 4 DK-1106 Copenhagen K Denemarken Tel +45 3332 0503 Fax +45 3391 0509 wwviews@wwviews.org www.wwviews.org

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013 Kan landbouw de wereld blijven redden? Malthus (1766 1834) Piet VANTHEMSCHE Voorzitter Boerenbond KULeuven Universiteit 3 e Leeftijd 03-12-2013 An essay on the principle of population Het ongelijk van

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Emerging markets monitor

Emerging markets monitor Gedaan met de rust In het vorige Kwartaalbericht belichtten we reeds de problematiek rond inflatie. Veel landen staan voor het vraagstuk hoe ze de inflatie in toom kunnen houden zonder de economische groei

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

Tariefontwikkeling Energie 08 2015

Tariefontwikkeling Energie 08 2015 In dit bericht geeft Ploos Energieverlening (Ploos) haar visie op verschenen nieuwsberichten aangaande ontwikkelingen energietarieven van de afgelopen maand. Het betreft de analyses van verschillende partijen

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST

KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST TEGENBEGROTING 2015 Inleiding In deze tegenbegroting presenteert GroenLinks een aantal concrete voorstellen om een start te maken met het oplossen van de grote uitdagingen

Nadere informatie

DE PIEK KOMT ERAAN 1

DE PIEK KOMT ERAAN 1 DE PIEK KOMT ERAAN 1 Ook al praat niemand over een naderende oliekrapte, de prijs per vat wil maar niet onder de 100 dollar zakken. Kopers van olie hebben kennelijk iets door wat de rest van ons lijkt

Nadere informatie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 110, lid 2, van het

Nadere informatie

Presentatie netwerkbijeenkomst Nebafa 2013

Presentatie netwerkbijeenkomst Nebafa 2013 Presentatie netwerkbijeenkomst Nebafa 2013 Korte profielschets Familiebedrijf sinds 1846, 180 aandeelhouders Verkoop van merkenpositie aan Dr Oekter in 2000 Actief in vermarkting van flour based technology

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

[Plaats], [Datum] Aan het College van B & W en de Gemeenteraad van de Gemeente [.] Betreft: Afstoten financiële belangen in de fossiele industrie

[Plaats], [Datum] Aan het College van B & W en de Gemeenteraad van de Gemeente [.] Betreft: Afstoten financiële belangen in de fossiele industrie [Plaats], [Datum] Aan het College van B & W en de Gemeenteraad van de Gemeente [.] Betreft: Afstoten financiële belangen in de fossiele industrie Geachte leden van het College van B & W en de Gemeenteraad,

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2014-2020 Kansen voor Kringloop aanpak Prioriteiten 2 e pijler

Nadere informatie

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort,

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort, Korten op EU subsidies Solidariteit éen van de belangrijkste principes is in de sociaaldemocratie, In Europa grote verdeeldheid heerst aangaande het opvangen en herverdelen van vluchtelingen; Enkele landen

Nadere informatie

Wegwijzer naar een groene toekomst

Wegwijzer naar een groene toekomst Wegwijzer naar een groene toekomst Investeren in biodiversiteit Investeren in behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen loont. Het zorgt ervoor dat ecosystemen ook in de

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt 7 november 2013 Voor het zestiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade producten in de

Nadere informatie

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING.

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Bij deze data moeten we het 1 en ander uitleggen. Jouw geld dat je hebt ontvangen, maakt

Nadere informatie

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010 Banken en ondernemingen Op zoek naar een nieuwe relatie Herman Daems Deze presentatie is onvolledig zonder de mondelinge toelichting van de auteur. Gelieve dit document

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

In concept naar consument

In concept naar consument In concept naar consument Rapport ABN AMRO over ketenproductie 22 mei 2014, ABN AMRO Wilbert Hilkens Agrarische markt van groot belang 10% van de Nederlandse economie Aanpak gericht op ondernemers in de

Nadere informatie

The New Consumer Barometer Prof. dr. Gino Verleye, Ugent N=2000; 2014

The New Consumer Barometer Prof. dr. Gino Verleye, Ugent N=2000; 2014 The New Consumer Barometer Prof. dr. Gino Verleye, Ugent N=2000; 2014 18-34 55-70 Wallonia 18-34 Brussels 55-70 Flanders 35-54 Flanders 35-54 Brussels Dynamiek since long security & transparancy drive

Nadere informatie

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen PERSBERICHT Rotterdam, 20 april 2010 Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen Nettowinst 10,5 miljoen (2008: 8,7 miljoen) Voorstel slotdividend

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER IE Motoren Event Karin Jansens MVO Nederland 15 sept 2015 MVO GAAT OVER URGENTIE EN OPTIMISME

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag Trotse ambtenaren in de toekomst! Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag De regering is trots op haar ambtenaren. Zo luidt

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Hét groene energieplan voor Nederland

Hét groene energieplan voor Nederland Hét groene energieplan voor Nederland Doelen Green4sure Ontwikkeling pakket instrumenten en strategie voor reductie van 50% broeikasgassen in 2030. Verbeteren energievoorzieningzekerheid Tonen baten en

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Feiten & cijfers. Banking for Food. Februari 2015

Feiten & cijfers. Banking for Food. Februari 2015 Feiten & cijfers Banking for Food Februari 2015 Banking for Food: overzicht in feiten & cijfers De Rabobank wil nu en in de toekomst ondernemers in de landbouw en voedselketen ondersteunen en faciliteren

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt vooruit'-bijeenkomsten, gehouden tussen 21 en 28 september 2010. Een

Nadere informatie

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga Vraag In de laatste zes maanden was er steeds zoveel slecht nieuws over de economische groei, dat dit de consumptiegroei deed stagneren. In de

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen Felix Gruijters Nuon Amsterdam ArenA 12 oktober 2011 1 A convenient truth 44 triljard dollar staat op het spel Die waarde biedt kansen A convenient truth

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie