Docentenhandleiding Trigamo

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Docentenhandleiding Trigamo"

Transcriptie

1 Docentenhandleiding Trigamo Wat is Trigamo? Trigamo betekent letterlijk het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. De leerling maakt in groepjes aan de hand van vragen en opdrachten een speelbord, de vragen- en antwoordenlijsten en de pionnen. Dit vormt samen het spel Trimago. Het thema van dit spel is de opkomst en ondergang van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Het spel leent zich uitstekend ter voorbereiding op een toets of ter afsluiting van het thema. Trigamo basis spelregels De spelregels kunnen naar eigen inzicht worden aangepast. De basisspelregels garanderen een speelbaar spel. Elke afwijking of aanvulling die de leerling maakt moet bijdragen aan de speelbaarheid van het spel. Niveau Dit spel is gemaakt voor thv klassen. Uiteraard kan het spel ook worden ingezet op andere niveaus. Daarvoor zullen teksten en vragen eventueel moeten worden aangepast. Foto: Radboud Burgsma

2 De uitwerkingen van de vragen en opdrachten: Opdracht 1 Het speelbord De leerling maakt een speelbord op basis van een standaard ganzenbord. Op het spelbord staan tenminste 60 vakjes. Er moeten 10 kanskaart-plaatsen ingetekend worden. Deze kanskaart-plaatsen mogen niet te dicht op elkaar volgen. Een kanskaart-plaats geeft de speler de kans om iets te winnen of verliezen. De lege vakjes op het speelbord moeten worden ingevuld met de getallen van 1 tot en met 50. Daarbij moet er op gelet worden dat de getallen elkaar niet mogen opvolgen. Dus niet 1, 2, 3, 4 enzovoorts, maar 30, 16, 49, 1 enzovoorts. Een variant op het ganzenbord kan een wereldkaart zijn waarin de route van de VOC is opgedeeld in vakjes. Opdracht 2 Vragen bij de tekst Een Gouden Eeuw Lees de tekst De Gouden Eeuw Ga naar 1) Waarom hebben we de 17de eeuw de Gouden Eeuw genoemd? - Het ging heel goed met de handel in de 17de eeuw. Kooplieden verdienden in Amsterdam schatten met de handel. 2) Door wie werden de steden en provincies in die bestuurd? - Door de rijke kooplieden. 3) Hoe werden deze bestuurders genoemd? - Regenten 4) In de tekst staat dat de handelaren elkaars concurrenten waren. Wat betekent die concurrentie voor de prijzen van de specerijen en de winsten van de handelaren? - De prijzen werden lager en de winsten gingen naar beneden. Opdracht 3 De Kanskaarten De leerling maakt 30 kanskaarten. De kanskaarten voor het bordspel beschrijven situaties waarin de speler voordeel of nadeel heeft. De situaties die de leerling beschrijft moeten te maken hebben met de VOC, de reizen die de VOC maakten, wat de VOC bereikt heeft enzovoort. Voorbeelden van kanskaarten zijn: Je hebt de volle wind in de zeilen. De reis duurt daarom 2 weken korter dan gepland. Je mag 2 plaatsen vooruit. De helft van de bemanning heeft last van scheurbuik. De reis duurt door het bezoekje aan het verversingsstation Kaap de Goede Hoop langer dan verwacht. Sla een beurt over. Opdracht 4 Vragen bij de tekst De opkomst van de VOC Lees de tekst: De opkomst en groei van de VOC 1. Zoek in het woordenboek of op het internet de betekenis van het woord concurrentie - Het concurreren, de wedijver, de competitie. Het elkaar bevechten van een goede positie op de markt. 2. Waarom werd de VOC opgericht?

3 - Handelaren waren elkaars concurrenten en dat was niet gunstig voor de economie. Door samen te werken konden de prijzen en de aanvoer van specerijen gelijk blijven. 3. Stel je staat op een markt met een kraam vol handige spulletjes voor mobieltjes. Twee kraampjes verderop zie je dat een nieuw kraampje dezelfde spullen uitstalt. Hoe zorg je dat jij meer verkoopt dan je concurrent? - Eigen antwoord 4. De VOC bepaalde de aanvoer van specerijen. Leg uit dat hierdoor de prijzen gelijk konden blijven. Gebruik in je antwoord de begrippen vraag en aanbod. - Wanneer de vraag groot is en het aanbod laag, dan zullen de prijzen hoog zijn. Is het aanbod hoog en de vraag laag dan is de prijs laag. De VOC zorgde dat het aanbod gelijk bleef met de vraag. Hierdoor konden de prijzen gelijk blijven. 5. Lees en bekijk bron1: Een stukje VOC 6. Hoe werd een aandeel van de VOC ook wel genoemd? - Een part 7. Wat wordt er met de titel Een stukje VOC bedoeld? - Er wordt bedoeld dat je een stukje VOC kost met een aandeel. Als eigenaar van een stukje VOC kreeg je ook een deel van de winst. Opdracht 5 Vragen bij de tekst De groei van de VOC en bron 1, 2 en 3 Lees de tekst: De groei van de VOC 1. De VOC is een bijzonder bedrijf geweest. Welke rechten zou een Nederlands bedrijf tegenwoordig niet meer kunnen krijgen? - de rechten om forten te bouwen, eigen munten te slaan, soldaten plaatsen en oorlog voeren. 2. De VOC had het alleenrecht op de handel van specerijen in Azië. Hoe wordt dit alleenrecht ook wel genoemd? Maak eventueel gebruik van het internet of een woordenboek. - Monopolie 3. Bekijk en lees bron 1. Een reis naar het verre oosten was een dure onderneming. Hoe konden mensen zonder zelf te handelen in specerijen toch delen in de winst van de VOC? - door aandelen te kopen of aandelen door te verkopen 4. Bekijk Bron 2 en Bron 3. Je ziet op de schilderijen grachtenpanden en pakhuizen. Wat valt je op als je de twee bronnen vergelijkt? - In korte tijd zijn er nieuwe pakhuizen en grachtenpanden bijgebouwd. Het moet in die tijd goed zijn gegaan met de handel.

4 Opdracht 6 De vragen- en antwoordenlijsten De vragen- en antwoordenlijsten zijn een belangrijk onderdeel van het spel. Ze geven inhoud aan het spel. Voor meer informatie kunnen de leerlingen gebruikmaken van Thema 7 of internetsites bezoeken. In de opdracht zijn enkele websites opgenomen. (zoek op VOC. Kies vervolgens de link met Dutch Trading ) ( zoek op VOC) Opdracht 7 Vragen bij de tekst De verre reis Lees de tekst: De verre reis 1. Ten tijde van de oorlogen met Engeland werd het Kanaal vermeden. Waar moesten de schepen van de VOC dan langs varen? - Om Groot-Brittannië en Schotland. 2. De verplichte route die de schippers van de VOC moesten bevaren werden een wagenspoor of wagenweg genoemd. Waarom werden de schippers verplicht om deze route te varen? - Te veel schepen gingen verloren door gevaarlijke stromingen en winden. 3. Vul de ontbrekende woorden in het wagenspoor aan. Gebruik hiervoor de tekst De verre reis. Wagenspoor Vertrek van Rammekens, Texel of Goeree. Ga langs het kanaal tussen Engeland en Frankrijk langs de Portugese kusten naar het zuiden. Pas op rond de evenaar zijn er sterke Zee - en windstromingen Vaar een stuk langs de kust van Brazilië Verander de koers op ongeveer 30 graden ZB oostwaarts richting Kaap de Goede Hoop Vaar vanaf Kaap de Goede Hoop eerst nog een stukje zuidelijker tot de ZB. Ga vanaf 40 ZB richting het oosten tot dat de wind gunstig is om richting het noorden te gaan. Pas op voor de kust van Australië Zet nu koers naar de haven van Batavia. 4. Teken aan de hand van het wagenspoor de route op de kaart op het antwoordenblad.

5 5. In de Atlas GB 194B (53ste editie) of 180B (52ste editie) zie je de wereldkaart met de windrichtingen. Teken bij de route met pijltjes waar de wind vandaan komt. 6. Wat valt je op wanneer je naar de route en de windrichtingen kijkt? - de windrichting en de route vallen samen. De schepen zullen voornamelijk de wind in de zeilen (wind mee) gehad hebben. Opdracht 8 De Groene- en Rode kaarten De groene kaart krijgt de leerling bij een goed antwoord op de vraag. Een rode krijgt de leerling wanneer deze de vraag niet goed beantwoordt. Bij 3 groene kaarten mag de pion 2 plaatsen vooruit. Bij 3 rode kaarten moet de pion 3 plaatsen terug. Goede antwoorden worden beloond en foute antwoorden afgestraft. De leerling maakt voor het spel 20 groene kaarten en 20 rode kaarten. De kaarten kunnen versierd worden met een afbeelding. Opdracht 9 Vragen bij de tekst De ondergang van de VOC Lees de tekst De ondergang van de VOC 1. Wat betekent failliet gaan? Gebruik eventueel een woordenboek. - De schulden zijn dan zo groot dat het niet meer terug betaald kan worden. Een bedrijf houdt dan op te bestaan, omdat het bedrijf en de spullen van het bedrijf verkocht wordt. 2. Noem de oorzaken (4) voor het failliet gaan van de VOC. - de VOC raakte in financiële moeilijkheden, werd slecht bestuurd, had een slechte boekhouding en de concurrentie van andere Europese landen werd groter. Ook was de vraag naar andere producten (thee, suiker, peper en tin) winstgevender geworden. En die vervoerde de VOC niet of nauwelijks. 3. Leg uit waarom de ondergang van de VOC een ramp zou betekenen voor de economie in de steden waar de VOC gevestigd waren. - De handel in de steden was afhankelijk van wat de VOC aanvoerde. Wanneer de aanvoer stopt stopt ook de verdere handel. 5. Wat kon de Nederlandse overheid doen om de VOC voorlopig te redden? - leningen geven (verstrekken) Opdracht 10 De pionnen en de dobbelsteen Het spel is nu bijna compleet. In deze opdracht kunnen de pionnen en een dobbelsteen gemaakt worden. De voorkeur verdient een echte dobbelsteen. Toch is een bouwplaat van een dobbelsteen bijgevoegd. Er moeten afhankelijk van het aantal spelers ten minste 4 pionnen gemaakt worden.

6 Bouwplaat bij opdracht 10 Instructie VOC-schip-pion Benodigdheden: licht kartonpapier lange satéprikkers (of luciferstokjes) lijm schaar kleurpotloden en viltstiften Rechts is een bouwplaat van een fantasie VOCschip getekend. Teken de bouwplaat na of ontwerp zelf een schip. Knip de bouwplaat uit op de dikke lijnen. Vouw de lijnen met de streepjes Plak de taps aan elkaar Plaats twee of drie satéprikkers in het schip en lijm ze vast. (In het midden en voor in het schip) Plak op de masten zeilen of prik de masten door de zeilen waardoor ze bol lijken te staan. Je VOC-schip-pion is nu helemaal klaar. Tip: Let bij het ontwerpen van je schip dat beide zijkanten gelijk zijn. U kunt tijd besparen door de onderstaande afbeeldingen met instructie te kopiëren en uit te delen. Maak je eigen VOC-schip Benodigdheden: - dik papier - lijm - schaar - kleurpotloden en viltstiften - Kopieer de afbeelding op dik papier. - Geef de afbeelding een kleur en het schip een naam. - Knip de afbeelding langs de stippellijn uit. - Vouw schepen naar elkaar toe, langs het donkere vlak. - Het schip kan nu rechtop staan. - Plak de bovenkant aan elkaar. - Je pion is nu klaar.

7 Opdracht 11 Speel TRIGAMO Het spel is helemaal af en kan gespeeld worden ter voorbereiding op een toets of ter afsluiting van het thema.

TRIGAMO. Foto: Radboud Burgsma

TRIGAMO. Foto: Radboud Burgsma TRIGAMO Wat is Trigamo? Trigamo betekent het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. We geven je alvast de spelregels. Door het maken van de vragen en opdrachten

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. gatentekst versie 1 Ontstaan In het voorjaar van 1594 staken Amsterdamse kooplieden de koppen bij elkaar. wilden proberen het Portugese monopolie op handel in

Nadere informatie

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Handelsvloot Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over regenten en vorsten. De lesonderdelen

Nadere informatie

VOC. Jantje Postma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/38582

VOC. Jantje Postma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/38582 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jantje Postma 26 June 2012 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/38582 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Webquestie VOC. Jeffrey Sluyters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/46517

Webquestie VOC. Jeffrey Sluyters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/46517 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jeffrey Sluyters 08 April 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/46517 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen:

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen: Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

SCHOOL VAN VROEGER LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 5 EN 6 EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN SINGELSTRAAT 13, 4461 HZ GOES

SCHOOL VAN VROEGER LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 5 EN 6 EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN SINGELSTRAAT 13, 4461 HZ GOES SCHOOL VAN VROEGER LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 5 EN 6 EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN SINGELSTRAAT 13, 4461 HZ GOES INHOUDSOPGAVE DEEL I VOOR DE LEERKRACHT: DOCENTENHANDLEIDING I Achtergrondinformatie

Nadere informatie

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben.

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben. Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 1.1 Slavenkralen Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen de kralen en maken

Nadere informatie

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven)

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven) Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben.

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben. Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 2.1 Kaurischelpen Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen de schelpen en maken

Nadere informatie

LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER

LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER @ LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER ! inleiding Ik zal de Kaap ronden, Al moet ik blijven varen tot het einde der tijden! DE VLIEGENDE HOLLANDER Deze opdracht gaat over de legende van de Vliegende Hollander,

Nadere informatie

VOC. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

VOC. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres E i Kiwijs 08 September 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/32554 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten.

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten. Thema/ onderwerp: Werkblad 8.2 Fort Elmina Korte samenvatting van de leeractiviteit: De geschiedenis van Fort Elmina wordt verteld a.d.h.v. afbeeldingen en een videofragment. Hierna gaan de leerlingen

Nadere informatie

Over lege winkelrekken en andere weerberichten

Over lege winkelrekken en andere weerberichten Weer graad 2 Over lege winkelrekken en andere weerberichten Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal op de site vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de foto's winkelrekken 1 keer uit of toon ze

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart!

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! Deze les sluit aan op het hoofdstuk waarin de ontdekkingsreizen worden behandeld. In Geschiedeniswerkplaats VMBO-T/HV is dat hoofdstuk 6, in Geschiedeniswerkplaats

Nadere informatie

Op weg naar het beloofde land

Op weg naar het beloofde land Op weg naar het beloofde land Een bordspel voor Pasen, te maken in de veertigdagentijd. Het maken van het spel: Teken op elke dag van de veertigdagentijd een plaatje bij een vak en kleur dit. Je krijgt

Nadere informatie

Wiskundig denken, logica en redeneren Het gebruik van woorden en symbolen om patronen te beschrijven en patronen te herhalen Taal

Wiskundig denken, logica en redeneren Het gebruik van woorden en symbolen om patronen te beschrijven en patronen te herhalen Taal ctiviteit 11 Schatzoeken Eindige automaat Samenvatting Computerprogramma s moeten vaak rijen tekens verwerken, bijvoorbeeld de letters of woorden in een document, of zelfs een tekst die weer door een ander

Nadere informatie

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen)

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen) Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

De Trek onderdeel de Gouden Eeuw

De Trek onderdeel de Gouden Eeuw Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Therise Stubbe 11 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67244 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 Wat zegt die grafiek? De indeling van de ochtend is als volgt: Schoolbrede start (15 minuten) Zie hoofdstuk Schoolbrede start. Deel 1 Tellen in een plaatje (20 minuten) De kinderen

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

werkboek groep 4 blok 7 en 8 naam

werkboek groep 4 blok 7 en 8 naam 1 2 3 4 5 6 werkboek groep 4 7 8 9 11 12 naam 10 blok 7 en 8 blok 8 x les xx 8 1 Hoeveel schroeven liggen hier? Vul in.... 2 34 Het konijnenhok x 4 schroeven is... schroeven. Reken uit. 2 groepjes van

Nadere informatie

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8)

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Werkblad 1 Oorlog en vrede Nederland was in de 17de eeuw vaak

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT

BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT MvE Stappenplan ter voorbereiding van het Stap 1. Verzorg hetzelfde aantal (a5) enveloppen als dat er spelers zijn. Stap 2. Print het stickervel met naam en plak ze op de

Nadere informatie

rekentrainer jaargroep 6 Vul de maatbekers. Kleur. Zwijsen naam:

rekentrainer jaargroep 6 Vul de maatbekers. Kleur. Zwijsen naam: Zwijsen jaargroep naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs recept voor glazen bananenmilkshake bananen, l ijs, l melk,1 l limonadesiroop 1 cl ijs 1 liter Schil de bananen. Snijd ze in grote

Nadere informatie

LESBRIEF. Cleo THEMA S : REIZEN FANTASIE VRIENDSCHAP SAMENVATTING: Wij maken kinderdromen waar

LESBRIEF. Cleo THEMA S : REIZEN FANTASIE VRIENDSCHAP SAMENVATTING: Wij maken kinderdromen waar THEMA S : REIZEN FANTASIE VRIENDSCHAP SAMENVATTING: is verdrietig. Ze moet zich altijd haasten. Naar de bus. Op school. Ze voelt zich vaak alleen. Daarom gaat ze op zoek naar een andere plek. Een plek

Nadere informatie

Zwijsen. jaargroep 4. naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs. rekentrainer. jij. Bezoek alle leuke dingen. Teken de weg.

Zwijsen. jaargroep 4. naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs. rekentrainer. jij. Bezoek alle leuke dingen. Teken de weg. Zwijsen jaargroep naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs! jij rekentrainer Bezoek alle leuke dingen. Teken de weg. Groep blad 1 Hoe komt de hond bij het bot? Teken. Kleur de tegels. Kleur

Nadere informatie

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi...

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi... Veelvlakken De perfecte vorm Plato was een grote denker in de tijd van de Oude Grieken. Hij was een van de eerste die de regelmatige veelvlakken heel bijzonder vond. Hij hield ervan omdat ze zulke mooie,

Nadere informatie

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord Het spelen van levend ganzenbord Voor het spelen van het levend ganzenbord verdeel je de deelnemers in minimaal twee groepen. Deze groepen spelen het levend ganzenbord tegen elkaar. Het doel van het levend

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek)

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Naam: Werkboek Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Op het plaatje hieronder zie je de beurs nog een keer. Dit keer zie je ook vier tekstballonnetjes. De mannen die een tekstballon boven hun

Nadere informatie

Cellen automatisch vullen

Cellen automatisch vullen Cellen automatisch vullen Open een nieuw bestand. Typ in cel A1 het woord Zondag. Klik op cel A1. Er staat nu een kader omheen. Rechts onder in het kader zie je een vierkantje, de vulgreep. Sleep de vulgreep

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Spellen bij kern 2 Spel 1: Stickers plakken Spel 2: Wie maakt de meeste woorden? Spel 3: Woorden maken Spel 4: Zelf typen Spel 5: Letterboek maken

Spellen bij kern 2 Spel 1: Stickers plakken Spel 2: Wie maakt de meeste woorden? Spel 3: Woorden maken Spel 4: Zelf typen Spel 5: Letterboek maken Spellen bij kern 2 Spel 1: Stickers plakken Schrijf op een velletje met zelfklevende stickers een aantal keren de volgende woorden: oog - neus - buik - teen. Zet alle knuffels van uw kind bij elkaar. Laat

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 1 Inhoud Voorbereidende les Afsluitende les Aanvullend materiaal bij deze lessen staat op de website: Introductiefilmpje PowerPoint presentatie Werkbladen 2 Voorbereidende

Nadere informatie

Leerlingen laten reflecteren op betekenis en historische gevolgen van ontmoetingen tussen culturen.

Leerlingen laten reflecteren op betekenis en historische gevolgen van ontmoetingen tussen culturen. TITEL: Historische strip NIVEAU: 2 havo/vwo en 3 vmbo-t, maar met aanpassing voor meer niveaus mogelijk. BENODIGDE TIJD: 25 minuten TIJDVAK(KEN): Tijdvak 6, maar kernopdracht voor alle tijdvakken mogelijk.

Nadere informatie

4-Een vondst beschrijven

4-Een vondst beschrijven UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Wanneer een archeoloog een vondst opgraaft, vindt hij/zij vaak alleen nog maar scherven terug. Daarom kan de archeoloog niet zomaar weten wat de vondst precies voorstelt en waarvoor

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam: Werkblad 7 Ω Over Indië en Suriname Ω Les : Van Batavia tot Jakarta VOC Schepen van de VOC varen naar Indië om specerijen te halen. Specerijen zijn bijvoorbeeld peper, kruidnagel en nootmuskaat. De reis

Nadere informatie

Educatiemateriaal Hotel Perdu

Educatiemateriaal Hotel Perdu Educatiemateriaal Hotel Perdu Het materiaal bestaat uit zes onderdelen Voor de voorstelling 1 meenemen van voorwerp huiswerkopdracht 2 eerste pagina's paspoort invullen 15 minuten 3 het spel spelen 30/60

Nadere informatie

Kern 6: geit-pauw-duif-ei

Kern 6: geit-pauw-duif-ei Kern 6: geit-pauw-duif-ei In deze kern leert uw kind Letters: g - ui - au - f - ei Woorden: geit, pauw, duif, ei Alle letters compleet In kern 6 leert uw kind de laatste nieuwe letters. Op het eind van

Nadere informatie

(Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten)

(Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten) Ganzenbordspel: Behaal een diploma (1 ste -2 de graad) (Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten) Doelstellingen: Kennismaken met het recht

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Allemachtig Grachtig!

Allemachtig Grachtig! Allemachtig Grachtig! creëer je eigen Pepper s ghost illusie Lesmateriaal VO Museum Het Grachtenhuis Lesmateriaal VO Allemachtig Grachtig! creëer je eigen Pepper s ghost illusie Lesmateriaal ter voorbereiding

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

MONOPOLY Kampioenschap spelregels:

MONOPOLY Kampioenschap spelregels: MONOPOLY Kampioenschap spelregels: DOEL is als enige speler over te blijven als alle anderen failliet zijn. Dit doe je door bezittingen te kopen en ander spelers die er eindigen huur te laten betalen.

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. presentatieopdracht 1 Een typisch VOC-schip: de fluit In een presentatie van 5 minuten geeft u antwoord op de vraag: Hoe heeft de scheepsbouwtechniek bijgedragen

Nadere informatie

WISKUNDE-ESTAFETTE Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 500

WISKUNDE-ESTAFETTE Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 500 WISKUNDE-ESTFETTE 2014 60 Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 00 1 (20 punten) Gegeven zijn drie aan elkaar rakende cirkels met straal 1. Hoe groot is de (donkergrijze) oppervlakte

Nadere informatie

rekentrainer jaargroep 5 Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Zwijsen naam:

rekentrainer jaargroep 5 Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Zwijsen naam: Zwijsen jaargroep naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs rekentrainer Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Groep blad Vul in. 0 0 7 70

Nadere informatie

getallenfeest 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, je hebt alle getallen gezien. 11 en 12 er ook nog bij zij sluiten de rij.

getallenfeest 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, je hebt alle getallen gezien. 11 en 12 er ook nog bij zij sluiten de rij. getallenfeest 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, je hebt alle getallen gezien. 11 en 12 er ook nog bij zij sluiten de rij. Tijd voor een getallenfeest! Doen jullie mee? Zoek de getallen en speel bij elk getal

Nadere informatie

Lastige woorden 3 Blad 1

Lastige woorden 3 Blad 1 Lastige woorden 3 Blad 1 Les 1 De VOC bieder Iemand die iets wil kopen en zegt hoeveel hij ervoor wil betalen. driemaster Een schip met drie masten. kruidnagel Een soort specerij. Bijvoorbeeld voor in

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

Allemachtig Grachtig!

Allemachtig Grachtig! Allemachtig Grachtig! creëer je eigen Pepper s ghost illusie Lesmateriaal PO Museum Het Grachtenhuis Lesmateriaal PO Allemachtig Grachtig! creëer je eigen Pepper s ghost illusie Lesmateriaal ter voorbereiding

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

Kern 2: teen - een - neus - buik - oog. Spellen bij kern 2. In deze kern leert uw kind: Letters: t n b oo ee Woorden: teen - een - neus - buik - oog

Kern 2: teen - een - neus - buik - oog. Spellen bij kern 2. In deze kern leert uw kind: Letters: t n b oo ee Woorden: teen - een - neus - buik - oog Kern 2: teen - een - neus - buik - oog In deze kern leert uw kind: Letters: t n b oo ee Woorden: teen - een - neus - buik - oog De letters i - m - r - v - s aa - p e zijn bekende letters geworden. De letters

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

PIRATEN. WAT LEERT DE LEERLING? Nadenken over hoe ze er uit zien.

PIRATEN. WAT LEERT DE LEERLING? Nadenken over hoe ze er uit zien. LES 1 Jullie hebben net een filmpje gekeken over piraten. Bedenk hoe je zelf zou zijn als je een piraat was. Wat is je naam? Hoe zie je er uit? Bedenk een eigen piraten naam die echt bij jou past. Het

Nadere informatie

Rekentijger - Groep 5 Tips bij werkboekje A

Rekentijger - Groep 5 Tips bij werkboekje A Rekentijger - Groep 5 Tips bij werkboekje A Sprinten of sjokken? Werkblad 1 Zijn er handige getallenparen? Bijvoorbeeld 1 en 10 samen. Neem dat dan 5 keer. Dobbelstenen Werkblad 2 Hoeveel sprongen? Werkblad

Nadere informatie

Bestand / Nieuw Project. Afb. 1. Afb. 2

Bestand / Nieuw Project. Afb. 1. Afb. 2 Monopoly is het spel waarbij onroerend goed zo gunstig mogelijk gekocht, gehuurd of verkocht moet worden, zodat het bezit van de spelers toeneemt degene die het rijkst is, wordt uiteindelijk de winnaar.

Nadere informatie

SPELREGELS. spelen en leren, kijk eens wat ik al kan!

SPELREGELS. spelen en leren, kijk eens wat ik al kan! spelregels SPELREGELS spelen en leren, kijk eens wat ik al kan! HOERA, IK BEN 5! inhoud: - 24 grote letterkwartet-kaarten - alfabetpuzzel met 24 stukken - verjaardagsspel-speelbord - 4 Bobo-poppen - grote

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

rekentrainer jaargroep 5 Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Zwijsen naam:

rekentrainer jaargroep 5 Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Zwijsen naam: Zwijsen jaargroep naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs rekentrainer Timo loopt steeds verder weg. Teken Timo bij de kruisjes op de weg en maak de tekening af. Vul in. Groep blad 1 0 + 10

Nadere informatie

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen.

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen. Spelen met Kansen Bij wiskunde A, havo en vwo In een heleboel gezelschapsspellen speelt het toeval een grote rol, bijvoorbeeld Patience, Ganzenbord, Thodi, Black Jack, Risk, Poker, Bridge. Deze spellen

Nadere informatie

VERGELIJKENDE VRAGEN. 6.2 De Gouden Eeuw van Nederland

VERGELIJKENDE VRAGEN. 6.2 De Gouden Eeuw van Nederland VERGELIJKENDE VRAGEN 6.2 De Gouden Eeuw van Nederland Vergelijk de handelswijze van de VOC in Azië met de handelswijze van de WIC in Amerika. Antwoord leerling X De VOC was een heel slim idee. Er waren

Nadere informatie

groep 7 blok 12 antwoorden Malmberg s-hertogenbosch

groep 7 blok 12 antwoorden Malmberg s-hertogenbosch blok 2 groep 7 antwoorden Malmberg s-hertogenbosch blok 2 les 2 a Hoeveel? Reken uit. Schrijf in het schema hoe je rekent. rondvaart volwassene 7 8,0 9,0 rondvaart kind 4 t/m2 jaar, 2, consumptie 2 2,7

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport

Uitgeverij Schoolsupport [62] Oriëntatie, 2001, Niveau *, Vouwen Een blaadje is in vieren gevouwen. Daarna is er een stukje uitgeknipt. Hoe ziet het opengevouwen blaadje eruit? TIP: Vouw (in gedachten) het blaadje twee keer terug.

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

Speel met spel ROOD!

Speel met spel ROOD! Speel met spel ROOD! Nabouwen Pak een kaart met een rode rand en bouw het voorbeeld op de kaart na. Patronen klikken Bedenk een patroon en maak dit met de klikkubussen. twee rode twee blauwe of: één rode

Nadere informatie

Holiday FX SCHMID (RAVENSBURGER) KRAMER Wolfgang 02-06 vanaf 10 jaar ± 60 minuten

Holiday FX SCHMID (RAVENSBURGER) KRAMER Wolfgang 02-06 vanaf 10 jaar ± 60 minuten Holiday FX SCHMID (RAVENSBURGER) KRAMER Wolfgang 02-06 vanaf 10 jaar ± 60 minuten Het spelidee Reizen! Reizen naar de zee, naar de bergen, naar verre exotische landen of naar wereldsteden. Wie laat dan

Nadere informatie

DETROIT - CLEVELAND / GRAND PRIX

DETROIT - CLEVELAND / GRAND PRIX DETROIT - CLEVELAND / GRAND PRIX Auteur: Wolfgang Kramer Uitgegeven door Mayfair Games, Inc., 1996 Inleiding Het is een racedag! Er staan drie races gepland voor de Cleveland- of Detroit-raceparcoursen.

Nadere informatie

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig. Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Vertaald door Humphrey Clerx

Vertaald door Humphrey Clerx De ontwerper: Michael Schacht De professionele spellenontwerper houdt van muziek en wielrennen Met meer dan 100 producties en het grootste succes, Spiel des Jahres in 2007 Op wwwmichaelschachtnet biedt

Nadere informatie

Talenquest Duits 2thv: Opdrachten

Talenquest Duits 2thv: Opdrachten Talenquest Duits 2thv: Opdrachten Eindopdrachten In overleg met jouw docent(e) maak je een keuze uit een van de twee onderstaande eindopdrachten. Voor opdracht A is een goede samenwerking en originaliteit

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen Thema: Van A tot Z Geschiedenis Tijd van monniken en ridders Vikingen Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Nelly De Vikingen komen Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Er was eens Groep 4-5-6

Voorbereiding post 3. Er was eens Groep 4-5-6 Voorbereiding post 3 Er was eens Groep 4-5-6 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 3: Er was eens..., voor groep 4, 5 en 6. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel

Nadere informatie

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Circuit met verschillende hoeken. Hierbij meerder intellegenties aanspreken. De kinderen wel in vele hoeken laten komen, zodat ze op verschillende manieren

Nadere informatie

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Linda Willemsen www.klasvanjuflinda.nl www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Spelenderwijs rijmen Tekst & vormgeving: Linda Willemsen 2014 www.klasvanjuflinda.nl Linda Willemsen

Nadere informatie

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw.

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw. Samenvatting Gouden Eeuw. In het kort: De zeventiende eeuw (1600-1700) werd ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De Gouden Eeuw was een periode waarin het erg goed ging met Nederland. Het ging goed met de schilderkunst

Nadere informatie

bijlagen groep 7 en 8

bijlagen groep 7 en 8 bijlagen groep 7 en 8 bijlage 1 roosterloopdiagram tips met 5 eindpunten Is ook beschikbaar als PowerPoint-slide. Zet bij elke splitsing twee kleine pijltjes die de looprichting aangeven om te voorkomen

Nadere informatie

Startpakket senioren: Inhoud: De notatie De Spelregels Snel leren dammen Centrumspel DE NOTATIE

Startpakket senioren: Inhoud: De notatie De Spelregels Snel leren dammen Centrumspel DE NOTATIE 1 Startpakket senioren: Inhoud: De notatie De Spelregels Snel leren dammen Centrumspel DE NOTATIE 11 12 13 14 1 41 42 43 44 4 46 47 48 49 0 Het noteren van het zetten is niet moeilijk. Maar je moet er

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie