Ecologisch leven tuinieren koken Nr

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ecologisch leven tuinieren koken Nr.2 2011"

Transcriptie

1 Seizoenen Ecologisch leven tuinieren koken Nr

2 2 Colofon Colofon Tweemaandelijks tijdschrift van Velt 39ste jaargang - maart/april 2011 Foto: Stefan Jacobs Velt vzw Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren. Verschijnt zes keer per jaar. Redactieadres Uitbreidingstraat 392c, 2600 Berchem T F Hoofdredactie: Bart Coenen, Eindredactie en lay-out: Reine De Pelseneer, Redactieraad: Jan Burgers, Lieven David, Erika Eynatten, Riet Janssens, Thierry Marechal, Luk Naets, Caroline Schalckens, Nadia Tahon, Greet Tijskens, Kris Tolomei, Johan van de Winckel, Tine Van Landegem Werkten mee aan dit nummer: Steven De Waele, Filip Fransen, Geert Gommers, Maite Grugeon, Emelie Heller, Roland Lemaire, Laurence Machiels, Luk Naets, Ingrid Pauwels, Dorien Pelckmans, Nadia Tahon, Siham Taif, Greet Tijskens, Jan Vannoppen, Herlinda Vekemans, Katleen Verhaert, Rik Wouters Fotografen & illustratoren: Susan E Adams, Darwin Bell, Dale Calder, Leen De Pelseneer, Tony Doutreligne, Debbie Eraly, eutrophication&hypoxia, Girl Interrupted Eating, Stefan Jacobs, het MOT, Karen Poel, Herman Ricour Administratie: Karin Holemans, Lay-outconcept: Kurt Cornelis, Druk : Druk in de Weer, Verzending: Boes & Co, Activiteiten Weg & Wijzer Afdelingen voeren hun activiteiten voor het meinummer in vóór 20 april via Het gaat om de activiteiten van juni en juli. Onjuiste of onvolledige activiteiten worden niet opgenomen. Op zoek naar de contactpersoon van je afdeling? Surf naar en klik in je buurt of bel Advertenties Tarieven en praktische vereisten op aanvraag bij de redactie en op De redactie kan beslissen om advertenties niet op te nemen. Voor de inhoud van de advertenties zijn redactie noch Velt verantwoordelijk. Seizoenenarchief Velt-leden kunnen nummers van vorige jaargangen van Seizoenen raadplegen op Registreer je (lidnummer nodig) en log in. Word lid België: stort 25,00 op rekening van Velt. Nederland: stort 25,00 op rekening t.n.v. Velt-Nederland onder vermelding van naam + volledig adres. Andere landen: stort 30,00 op rekening van Velt. Giften (België) Steun Velt in het ijveren voor gezonde voeding en een gezonde leefomgeving. Stort een vrije gift op rekeningnummer van Velt vzw, met de mededeling gift. Giften vanaf 40,00 zijn fiscaal aftrekbaar. Legaten Legaten kunnen onze vereniging een mooie impuls geven. Als je ecologie belangrijk vindt en ons werk wilt steunen, kun je Velt vzw in je testament opnemen voor een duolegaat. Met een duolegaat kun je aanzienlijk besparen op successierechten en zo je erfgenamen bevoordelen. Velt geniet dan mee van dit belastingvoordeel. Meer info bij of bel V.u.: Guy Augustijns, Dorpsstraat 124, 2960 St-Lenaarts

3 Inhoud Kies voor combinaties van vaste plante in potten voor op je terras of balkon. n p. 8 Lees alles over dé rage van het tuinseizoen: de vierkantemeteruin. p. 12 Redactioneel zoom 2011: jaar van het bos! Consument/Column Nitraat en nitriet in bereide vleeswaren Eco-actief Stoute tuinlaarzen en ander eco-actief nieuws tuin Doorlevende planten in bloembakken Velt.be/plantenzoeker De vierkantemetertuin Potgrond: kan het ecologischer? Sorbet Het Museum voor de Oudere Technieken Breedbeeld Ecologische make-up in een oogopslag Column/verbeeld culinair Frisse meiraapjes en krokante radijzen weg & wijzer zoekertjes Lezers reageren/uitgesproken Uitgelicht ledenvoordelen Hoe verantwoord kan make-up zijn? Lees er alles over in het dossier. p. 31

4 4 Redactioneel Koken met potgrond Tekst Bart Coenen Ook in mijn fijne stad Gent ontkom je er niet aan: vensterbanken getooid met lelijke plantencombinaties. Vaak in plastic bloembakken. Nu ben ik zelf ook niet zo n creatief wonder op dat vlak. In de mooie ( ja, dat wel) bak voor ons raam vind je doorgaans maar één enkele soort bloemen. Op een rijtje. Dat is dus niet eens een combinatie. Waarschijnlijk behoor ik tot de categorie die siertuinspecialist Maite Grugeon in deze Seizoenen de mensen met weinig tijd noemt. Het maakt me een geschikte kandidaat om een van haar mooie vaste plantencombinaties uit te proberen (p. 8-10). Onze voorgevel blijft het grootste deel van de dag in de schaduw waardoor de fraaie combinatie van schoenlappersplant, ooievaarsbek en vrouwenmantel me wel wat lijkt. En waarom niet meteen nog een stap verder zetten? Want met de recepten in deze Seizoenen, wordt zelf potgrond maken een haalbare kaart. Tuinjournaliste Laurence Machiels legt uit waarom we turfhoudende potgrond beter mijden en geeft als alternatief een haalbaar basisrecept (p. 15). Wie met grotere volumes wil experimenteren, bijvoorbeeld voor de aanleg van een vierkantemetermoestuin, kan aan de slag met de grondmengeling van Velt-Stadspotter Anita Exelmans. En minder handige klussers kunnen proberen om een van de vier nieuwe vierkantemetertuinsystemen te winnen (p. 14). Kook je liever met groenten, dan bevind je je met de jonge duurzame cateraar Filip Fransen in goed gezelschap. De medewerkers van het Velt-secretariaat maakten een tweetal jaar geleden tijdens een teamdag/kookworkshop in het groentemuseum t Grom al kennis met deze Slow Food-adept. Een aangename verrassing! Intussen werd Filip Velt-voedingslesgever en binnenkort verschijnt zijn eerste kookboek met bijzondere aandacht voor bewaartechnieken. In deze Seizoenen gaat Filip aan de slag met de eerste lentegroenten (p ). In deze lijvige Seizoenen (de dikste van de voorbije drie jaar, met dank aan al onze actieve vrijwilligers en afdelingen) is er ten slotte ook aandacht voor toevoegingen in vleeswaren, het Museum voor de Oudere Technieken en ecologische make-up. Twijfelden enkele jaren geleden de vrouwelijke secretariaatsmedewerkers nog unaniem over de noodzaak van het ontharen der oksels, (zie Seizoenen van december 2004), vandaag draaien ze hun hand niet om voor een eyelinertest meer of minder, keuren ze graag de nieuwste trendy lipgloss en hoor je in de wandelgangen gemopper over uitgelopen mascara. Ik heb het alvast liever zo.

5 Zoom : jaar van het bos! Omdat 2011 het internationale jaar van het bos is, toont Conservation International met een fotoreportage wat de tien meest bedreigde bossen ter wereld zijn. Hiermee vraagt de organisatie de wereld om meer aandacht voor de bescherming van bossen; ze bewaren immers de biodiversiteit, zorgen voor een stabiel klimaat en hebben een belangrijke sociaal-economische rol. De foto hierboven is gemaakt in Myanmar (Burma), dat helemaal bovenaan staat in de top-10 van meest bedreigde bosgebieden. De rivieren en wetlands zijn bijzonder belangrijk voor de lokale bevolking en voor het behoud van soorten, waaronder enkele van de grootste zoetwatervissen ter wereld. De ecosystemen in deze regio ondervinden grote druk. Nog maar 5 procent van de oorspronkelijke habitat van dit gebied is bewaard gebleven. Conservation International/ foto: Sitha Som In Vlaanderen loopt de 1 Miljoen Bomen -campagne van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV).

6 6 Consument Consumentenbrokjes Natuurfrituur bolt voort De enige Vlaamse mobiele biologische frituur gaat binnenkort weer de baan op in een nieuw kleedje. De uitbating ervan gebeurt vanaf nu door een coöperatieve vennootschap waarvan elke sympathisant een of meerdere aandelen kan kopen. Het project gaat ook duurzame tewerkstelling creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vanaf nu is het aanbod naast bio ook vegetarisch. Interesse om een aandeel te kopen? Mail naar naar Vetbelasting in Denemarken De Denen zijn dit echt van plan in de zomer: 1,80 taks aanrekenen per kg verzadigde vetten zoals we die aantreffen in boter, kaas en eieren. In het Duitse Kiel is men al gaan becijferen wat zo n maatregel kan opleveren. Door de hogere prijs zouden consumenten elke dag ongeveer 20 Kcal minder opeten en zo op jaarbasis 1 kg aan gewicht verliezen. Tegelijk zouden we echter ook minder calcium en vitamine D opnemen die via deze vetten worden aangevoerd. Een belasting op suiker en fastfood zou veel meer effect hebben, besluiten de onderzoekers. Zeesla(g) De verzuring van de zeeën is de voornaamste oorzaak voor het verdwijnen van koralen. Ronals Osinga, een marien bioloog uit Wageningen, heeft nu becijferd dat het massaal kweken van zeesla (Ulva lactuca) in bijvoorbeeld de Middellandse Zee de verzuring met 10 procent kan terugdringen tot het niveau van voor de industriële revolutie. Bovendien kan de zeesla worden gevoed met de afvalstoffen van de viskweek. Volgroeide zeesla kan tot twee keer per jaar worden geoogst en is rijk aan eiwitten en mineralen. Zeesla kan vers of gedroogd worden gegeten of verwerkt. Volgens de Universiteit Wageningen kan zeewier dé duurzame eiwitbron van de toekomst worden. De Plant Sciences Group van de universiteit opende in de Oosterschelde alvast een testlocatie voor zeewierteelt. Biolandbouw stiefkindje voor Duitse regering Met 16 miljoen euro krijgt de biolandbouw van de bondsregering nog maar 0,3 procent van het budget van 5,49 miljard dat voorzien is voor voeding, landbouw en bescherming van de consument. De helft van die aalmoes gaat naar onderzoek. Daarnaast is er wel 2,4 miljard euro voorzien om tijdens de volgende 6 jaar de bio-economie te gaan ontwikkelen. Hierbij moeten we vooral denken aan planten die via gentechnische ingrepen worden veredeld tot betere leveranciers van grondstoffen. Niet te kwaad op nitraat Dat spinazie werkt zoals krachtvoer blijkt volgens onderzoekers in Zweden gelinkt te zijn aan de aanwezigheid van nitraat. Deze stikstofverbinding werkt gunstig in op de spieren, verlaagt de bloeddruk en is heilzaam voor mensen met diabetes. Het blijft wel een feit dat bij verwarming van spinazie een deel van het nitraat wordt omgezet in het kankerverwekkende nitriet, maar voor steeds meer wetenschappers wegen de positieve effecten van het eten van nitraatrijke groenten zwaarder door dan het potentiële kankerrisico. Dekselse kabouters De Duitse kabouters Durf werken voor de producent van biologische vegetarische broodsmeersels Zwergenwiese. Deze heeft het nieuwe jaar goed ingezet met de omschakeling naar deksels die de glazen potjes luchtdicht afsluiten zonder de klassieke ring van PVC aan de binnenzijde. Wie nu een potje van de weidekabouters opent zal aan de binnenkant van het deksel een blauwkleurige rand bemerken die bestaat uit Provalin, een thermoplastische kunststof die vrij is van de betwiste giftige ftalaten (weekmakers). Vooral naar vette of oliehoudende voedingswaren kunnen de weekmakers uit de deksels gemakkelijk migreren. Creatieve jonge wetenschappers De 350 jaar oude Royal Society, een van s werelds meest gereputeerde wetenschappelijke academies, heeft zopas een rapport van een onderzoek naar bijen gepubliceerd. Dat is op zich niet echt nieuws, ware het niet dat het onderzoek is opgezet door leerlingen van 8 tot 10 jaar van een Engelse lagere school. Zij hebben een methode bedacht om te kunnen nagaan hoe bijen reageren op kleuren en patronen. Daarna hebben ze de bijen getraind om naar verschillend gekleurde doelen te vliegen door ze te belonen met suiker. Ondanks de eerder beperkte opzet vond de Royal Society de bevindingen zo vernieuwend dat ze het rapport in hun tijdschrift hebben afgedrukt.

7 Consument/Column 7 Oogst- en pluktuinen slaan aan Het Open Veld van Tom Troonbeeckx in Leuven krijgt navolgers. In Limburg starten de dynamische mensen van het arbeidscentrum De Wroeter met een Tuin van de Smaak in Sint-Lambrechts-Herk waar klanten zelf hun groenten kunnen oogsten. Geïnteresseerden kunnen zich melden via In april is het dan de beurt aan de oogsttuin Eoster in Pellenberg, een biodynamisch project voor de korte keten. Peter Vanvinckenroye zal je graag meer info geven: Al deze initiatieven zijn voorbeelden van een vorm van landbouw die lokaal sterk is verankerd. Mensen uit de buurt geven zich op als klant en betalen een deel van het jaarabonnement vooruit, zodat de boer kan beginnen zaaien of plantgoed kan kopen. Op het moment van de oogst komt ieder zijn of haar pakket groenten vers oogsten. Een enkele keer zal een groente het weleens minder goed doen, maar op het perceel ernaast is er dan allicht een overvloed aan plukrijpe vruchten. Boeiend is zo n oogsttuin zeker, zowel door het contact met de andere klanten als met de boer die met veel zorg en enthousiasme al dat lekkers heeft geteeld. Margarine: nieuwe slechte punten In de 25 jaar dat Öko-Test (OT) margarines onderzoekt, slagen deze plantaardige boters er altijd in om met nieuwe kritieke punten in een minder gunstig daglicht te komen: in 1986 al met de aanwezigheid van te veel nikkel, een katalysator die wordt gebruikt voor het harden van de vetten. Daarna is het de beurt aan de transvetzuren die in de margarines ontstaan en in 2008 duiken er 3-MCPD-esters op als vetverpesters. Deze laatste verdenkt men ervan schade te berokkenen aan de nieren. Recente verfijnde labotechnieken slagen erin uit de aanwezige 3-MCPD-esters heel specifiek de zogenaamde glycidyl-esters te isoleren die zich bij dierproeven als kankerverwekkende stoffen hebben gedragen. Deze nieuwe esters zijn toe te schrijven aan de industriële verwerking van vooral het palmvet dat in zowat alle margarines wordt gebruikt, maar toch kunnen een aantal producenten het gehalte ervan beperken of zelfs uitsluiten. OT heeft in haar vergelijkende test van 19 klassieke en reformmagarines ook nog gekeken naar de verhouding tussen verzadigde en onverzadigde vetzuren, de toevoeging van te veel vitamines en mogelijke verontreiniging door weekmakers en/of PAK s (aromatische koolwaterstoffen die ontstaan bij te hoge verhitting van vetstoffen). Slotsom is dat er slechts vier margarines gewoon goed worden bevonden: Rewe Bio, Becel original, Homa Gold en Vita d Or. De drie reformmargarines haalden slechts een bevredigend. Column Quick en Flopke Tekst SuskewieD Mijn trein vertrekt pas over een kwartiertje. Niets zo afdoende tegen koude voeten als een warme hap. Op het reclamebord van hamburgerrestaurant Quick staat niet alleen dat je gaat voor z n smaak, maar ook dat ze nu een biologische versie aanbieden van de Club Tomaat met Mozzarella. Ik ren met besneeuwde schoenen de trappen op, maar vang bot aan de kassa: alle bioclubs zijn uitverkocht. Een week later waag ik een nieuwe poging en wurm ik mij tussen een massa ouders met kinderen naar de besteltoog. Kerstvakantie én blijkbaar veel koude voeten. Tot mijn verbazing wordt mijn bestelling genoteerd. Ik wacht geduldig en kijk wat onwennig hoe graaiende papa s dienbladen vol maximenus, frietbakken, chicken dips en colabekers blijven doorgeven. Dat komt ervan als je iets vraagt dat niet in de supersonische stroomlijning past. Na een vijftal minuten zie ik toch een anoniem clubdoosje zonder verwijzing naar bio voor mij neerploffen. Een warm getoast foccaciabroodje schuift in mijn gretige handpalm en ik verbrand mij bijna aan de uitgelopen gesmolten mozzarella. Het broodje hapt snel weg, de kaassmaak is sterk. Halfweg realiseer ik me dat ik amper iets van groente proef. Ik open het halve broodje en ontwaar slechts een fijn reepje tomaat in de kaasmassa. Dat smikkelt al wat minder vlot en ik blijf me afvragen of mijn broodje wel zo bio is... Blijkbaar zit de biologische catering voor de wetgever nog altijd in de grijze zone en is de controle erop niet verplicht. In Frankrijk, waar Quick met de bioburgers is begonnen, is er wel certificering aangevraagd en prijkt het AB-logo op hun website bij elk bioproduct. Hier moet de consument er maar van uitgaan dat diezelfde Franse broodjes in de Quick-vestigingen netjes zijn ingevoerd om hier met de biokaas en de tomaten te worden belegd. Wanneer Quick daar vervolgens 4,25 per stuk voor vraagt, dan mag een controleur van bij ons daar weleens bijna zijn neus voor verbranden aan de warme mozzarella. Bronnen: Öko-Test, Schrot&Korn, Netwerk Bewust Verbruiken, Vilt, Foto: eutrophication&hypoxia

8 8 Tuin Altijd leven op je vensterbank Doorlevende planten in bloembakken Tekst Maite Grugeon (dit artikel verscheen eerder in Vrouw en Wereld, april 2010) Foto s Stefan Jacobs e.a. Bloembakken op vensterbank of terras fleuren je huis op en brengen kleur in de straat. Van al die kleurrijke bloemen word je vrolijk, en ook vlinders profiteren ervan. Geen tijd om elk jaar weer nieuwe bloemen te zaaien? Stel dan een bloembak samen met doorlevende planten, daar heb je jarenlang plezier van. Een bloembak gevuld met eenjarigen is erg mooi. Denk maar aan de hangpetunia s in verschillende tinten. Maar als je kiest voor eenjarigen, moet je elk jaar opnieuw zaaien of plantgoed kopen. Regelmatig begieten en bemesten is eveneens nodig. Eenjarigen zijn bovendien ziektegevoelig en hebben vaak last van luizen of spint. Daarom behandelen veel mensen deze planten met een giftig bestrijdingsmiddel. Waarom gooi je het niet over een andere boeg? Stel eens een bloembak samen met doorlevende planten. Je hoeft je niet te beperken tot een bloembak met zomerbloeiers. Winterbloeiers zijn net zo goed mogelijk. Kies je voor een zomer- én een winterbak, dan heb je het hele jaar door een bloeiende vensterbank. Schaduw of zon Ga na wat de oriëntatie is van je vensterbank of balkon. Is het er zonnig of net heel schaduwrijk? Valt er slagregen of is het er eerder droog? Het is belangrijk om dit te weten, want je wilt natuurlijk planten kiezen die het goed doen op de door jou gekozen plek. Klimop is een schaduwplant die goed groeit op een humusrijke bodem, terwijl heidekruid net van zon houdt en net zoals azalea s goed gedijt op een zure zandgrond. Heb je een vensterbank waarop veel zonlicht valt, dan is lavendel een prima keuze. Lavendel is een echte zonneklopper. Van nature groeit hij op tamelijk arme, stenige bodems. Met arme grond bedoelen we een grond die arm aan humus is (voedselarm). Op zo n grond en in de zon groeit lavendel optimaal. Dat merk je aan de stenige, kalkrijke bodems van de Provence, waar volop lavendel wordt geteeld. Ook planten zoals tijm, salie, rozemarijn en sedum houden van zo n bodem.

9 Tuin 9 Inspirerende combinaties Hieronder vind je enkele mooie combinaties voor bloembakken. Uiteraard zijn er ontelbaar veel andere mogelijkheden. Laat vooral je fantasie de vrije loop. Zomerbakken (bloeiperiode: april-september) Bak 1 In de zon Substraat: gewone tuingrond Bak 2 In de zon Substraat: stenig, kalkhoudend Viooltje (Viola canina) Blauwpaars Ooievaarsbek (Geranium renardii) Wit Aster (Aster) Blauwpaars Hoornbloem (Cerastium tomentosium) Wit Lavendel (Lavandula angustifolia) Blauw Hemelsleutel (Sedum spectabile) Rozerood Bak 3 In de schaduw Substraat: gewone tuin- of potgrond Bak 4 In de schaduw Substraat: zure, zandige bodem Schoenlappersplant (Bergenia cordifolia) Paarsroze Ooievaarsbek (Geranium x cantabrigiense Karmina ) Donkerroze Vrouwenmantel (Alchemilla mollis) Geelgroen Vergeet-mij-nietje (Brunnera macrophylla) Blauw Perzische muts (Tiarella cordifolia) Roomwit Gebroken hartje (Dicentra formosa) Rozerood Winterbakken (bloeiperiode: oktober-maart) Bak 1 In de schaduw Substraat: gewone tuingrond Bak 2 In de schaduw Substraat: zure, zandige bodem Cyclaam (Cyclamen hederifolium) Roze Elfenbloem (Epimedium x rubrum) Rozerood Kerstroos (Helleborus niger) Rozerood Elfenbloem (Epimedium x rubrum) Rozerood Kerstroos (Helleborus orientalis) Donkerrood Anemoon (Anemone nemorosa) Wit foto s van links naar rechts: Leo-setä, Rictor Norton & David Allen, Apium, Phill Sellens, Marg, Ollie Crafoord, Rasbak, Teemu Mäki, Amanda Slater, UpstateNYer, Ram-Man, Peter Stevens, Tejvan Pettinger, Peganum, K. Yamada, Peganum, Magnolia1000, Maja Dumat (allemaal vrijgegegven onder cc-license)

10 10 Tuin Bak 3 In de zon Substraat: gewone tuingrond Narcis (Narcissus Midget ) Geel Narcis (Narcissus cyclamineus Itzim ) Geel Sneeuwklokje (Galanthus nivalis) Wit foto s van links naar rechts: Dezidor, Morning Glory, Dave F, A. Barra (vrijgegegven onder cc-license) De juiste grond Het grote voordeel van bloembakken is dat je de grond of het substraat kunt aanpassen aan de planten. Je kunt als het ware hun natuurlijke standplaats nabootsen. De planten zullen zich dan echt thuis voelen en het goed doen. Een plant die op de juiste plaats staat, is minder vatbaar voor ziekten en plagen, wat het gebruik van bestrijdingsmiddelen overbodig maakt. Voor lavendel moet je dus zoals eerder gezegd trachten een arme, stenige bodem na te maken. Dat kun je door wat grond te mengen met dolomiet of grind. Het recept vind je verderop in dit artikel. Let op: het slechtste wat je met lavendel kunt doen, is hem eens goed bemesten, want dan gaat hij dood. Kardinaalshoed (Euonymus fortunei Emerald Gaiety ) Wit van de vorst. Kies planten die niet vorstgevoelig zijn. Plaats onder de bloembakken een voldoende grote schaal, waarin je water giet of waar overtollig water naartoe kan. Pas het substraat aan de gewenste beplanting aan. Wil je in de plaats van tuingrond potgrond gebruiken, kies dan bij voorkeur voor grond zonder veen of turf en zonder kunstmatige meststoffen. Cocopeat van ECOstyle is een milieuvriendelijke Stel zelf je substraat samen Voor planten die van een zure zandige bodem houden, zoals heide en azalea s, stel je een substraat samen van zes delen zuur zand en vier delen Cocopeat. Bij dit substraat is het belangrijk om te begieten met regenwater (verzurende werking). Voor planten die van een stenige, kalkhoudende bodem houden, zoals tijm en lavendel, maak je het best een substraat van vijf delen scherp zand (rijnzand), een deel dolomiet of grind, een deel fijne compost (edelcompost) en twee delen klei of bentoniet (kleimineraal). Leg bovenaan een fijn laagje grind of dolomiet. Dit zorgt voor een snellere opwarming. Voor planten met fijne bloeiwijzen, zoals kattenkruid, steenanjer en scheefkelk, is een substraat van zes delen scherp zand (rijnzand), een deel fijne compost (edelcompost) en drie delen dolomiet geschikt. potgrond op basis van kokosvezels. De kokosvezels houden de grond los van structuur en zorgen ervoor dat hij minder snel uitdroogt. (zie ook p. 15) Waarmee houd je rekening als je een bloembak met doorlevende planten samenstelt? Let bij de plantenkeuze op bodem en standplaats. Kies voor klein blijvende planten; ze mogen maximaal drie keer de bloembakhoogte hebben. Kijk naar de seizoenen. Kies voor een zomerbloembak (april-september) en/of een winterbloembak (oktober-maart) met o.a. wintergroene planten. In een op de zon georiënteerde bloembak doen keukenkruiden het prima, bijv. lavendel, salie, rozemarijn, wilde marjolein en tijm. Begiet de planten regelmatig, zeker bij droog weer. Houd er rekening mee dat planten in bloembakken gemakkelijker last hebben Foto: Karen Poel

11 Tuin 11 Velt.be/plantenzoeker Online planten zoeken volgens groenvorm Tekst Bart Coenen Foto Stappen naar een ecologische tuin Heel wat mensen zoeken op het internet naar manieren om hun tuin te ontwerpen of in te richten. Met het boek Stappen naar een ecologische tuin had Velt al een boek in huis over de aanleg en het beheer van een ecologische tuin. Nu krijgt dit boek online een handig verlengstuk. Met de onlineplantenzoeker van Velt stel je met behulp van enkele gerichte zoekacties en naar je eigen smaak plantenlijsten samen voor je tuin. De plantenlijst bevat bij lancering van de website de lijst uit het boek Stappen naar een ecologische tuin, maar kan later worden uitgebreid met nieuwe planten. Successie (de opvolging van plantengroei, zie Seizoenen nr. 5, 2010) is de rode draad in het boek. Dat is in deze unieke onlineplantenzoeker niet anders. De plantenlijst werd net als in het boek ingedeeld per groenvorm zodat je als zoekresultaat een assortiment krijgt met planten of plantengroepen die je voor een Een combinatie van planten van de schaduwrijke bosrand met graslandplanten die het ook met wat minder licht kunnen stellen. Paarse judaspenning (Lunaria anua) en wit fluitenkruid (Anthriscus sylvestris). bepaalde standplaats en groenvorm kunt gebruiken. Het natuurlijke proces successie als inspiratiebron hanteren, heeft als voordeel dat je gerichte (soorten)keuzes maakt. Het natuurlijke proces successie is de inspiratiebron voor je tuin. Geen andere onlineplantenzoeker groepeert haar planten per groenvorm. Andere plantenzoekers leveren je wel mooie lijsten op, maar leren je niet altijd of deze planten ook passen in jouw tuin. Op start je bij voorkeur je zoektocht binnen een bepaalde groenvorm. Zo kun je zoeken naar eenjarigen, planten voor een zonne- of schaduwborder, voor een stenig of een nat biotoop, kleine of grote bomen, struiken en klimplanten. Daarnaast vind je op deze website een woordje uitleg over de belangrijkste termen en basisinformatie over de standplaatsen. Je leert bijvoorbeeld hoe je de lichtinval bepaalt, wat er wordt bedoeld met termen als vochtgehalte en voedselrijkdom en met welke bodemsoort je in je tuin te maken hebt. Na de keuze van de groenvorm, krijg je telkens enkele verplichte zoekvelden zoals bodemsoort, licht en vocht. De zoekresultaten kun je verder verfijnen met optionele zoekvelden. Zo kun je planten selecteren op hun eetbaarheid, hun hoogte of hun bloemkleur en last but not least, hun afkomst. Wie enkel inheemse (of ingeburgerde) planten wil, filtert met een muisklik de uitheemse planten uit de zoekresultaten. Ten slotte blijft ook een eenvoudige zoekopdracht op naam van de plant mogelijk. Handig als je meer info zoekt over een bepaalde plant. Bij de lancering van de website zullen nog niet alle plantenfoto s beschikbaar zijn. We streven ernaar dat je op termijn bij alle planten foto s van de verschillende groeifasen vindt. Verder wordt deze plantenzoeker voortdurend verbeterd. Vind je een fout of heb je suggesties voor verbeteringen, stuur dan een naar Op zoek naar meer info over de aanleg van je tuin en de aanplant? Stappen naar een ecologische tuin maakt je wegwijs. Zie p. 51 voor bestelinfo.

12 12 Tuin De vierkantemetertuin Dé rage van het tuinseizoen Tekst Bart Coenen Foto s Tony Doutreligne, Debbie Eraly, Dale Calder, Horta, The Kitchengarden, BACSAC, ACD. Aan een vierkantemetertuin heb je weinig werk, hij neemt weinig plaats in en je moet je niet bezighouden met bodemanalyses. Mislukt een van je teelten, dan blijft de teleurstelling beperkt. Ideaal voor beginners dus. Doorgewinterde tuiniers leren uit de vierkantemetertuin door te experimenteren met grondsoorten, bemesting en wisselteelt, en door te variëren met zaden. Sommige vierkantemetertuinen zijn ware juweeltjes. Als het van enkele tuinspecialisten afhangt, wordt Square Foot Gardening (SFG) ofwel moestuinieren op een vierkante meter de rage van het tuinseizoen. Intussen vind je verschillende systemen op de markt die het gemakkelijker maken om met zo n tuintje te starten. Toch bouwen heel wat vierkantemetertuiniers hun bakken zelf, vaak met recuperatiemateriaal. Groeibed MijnTuin.org-blogger Tony Doutreligne is een echte beginner. Toen deze tuinier op zoek was naar sites over groenteteelt botste hij op het begrip Square Foot Garden. Tony Doutreligne: Ik was onmiddellijk gewonnen voor deze aanpak. Het zag er echter te mooi uit om waar te zijn. Ook na het lezen van het boek All new square foot gardening had ik nog twijfels. Waarom ken ik niemand die op deze manier groenten kweekt? Waarom heb ik er nog nooit van gehoord? Zit er een addertje onder het gras? Tony startte meteen een blog over zijn experiment ; hij documenteert het hele proces met verslagen en foto s. Je vindt er nu al een planten zaaischema. Tony bouwde zijn bakken met het groeibed, een zelfbouwpakket uit gerecycleerde kunststof. Dit groeibed (of grow bed) meet 97,5 x 97,5 cm, heeft een hoogte van 25 cm en een inhoud van 230 l. Hij verdeelde de bak in negen vakken van 30 bij 30 cm. Zijn grondmix is volgens het gangbare SFG-boekje: 1/3 compost, 1/3 turf en 1/3 vermiculiet, een licht kleimineraal met vochtabsorberende eigenschappen. Tony Doutreligne: De bakken staan mooi uitgelijnd met de boomgaard, met 90 cm gang ertussen en ook tussen de bakken onderling, voor de nodige bewegingsvrijheid. De rasters zijn Square Foot Garden Het vierkantemetertuinconcept waaide over uit Amerika. In Engeland zijn minimoestuintjes bijzonder populair en ook in Frankrijk is le potager en carrés een vast begrip. De standaardbak van een Square Foot Garden meet 120 bij 120 cm en is 20 cm hoog. Deze bak kun je onderverdelen in 4, 8, 12 of 16 vakken. Het klassieke concept bestaat uit 4 x 4 vakken van 30 op 30 cm waarin je 16 verschillende soorten kweekt, maar elke variant is mogelijk. In elk vak zaai of plant je een andere groente of kruid. Je kunt de bak verhogen zodat je ook al zittend of rechtstaand kunt tuinieren. Omdat de groenten gemakkelijk te bereiken zijn, is de vierkantemetertuin ook toegankelijk voor mensen met een fysieke of mentale handicap en bijzonder geschikt voor moestuineducatie. Bron: Mijn eigen kleine moestuin, Velt, 2009.

13 Tuin 13 gemaakt van witte pvc-strips, aan elkaar gevezen met roestvrij stalen boutjes en moertjes. Het is de bedoeling dat alles een tijdje meegaat. Momenteel ben ik bezig met het maken van een overkapping met zéér fijn insectengaas; ik wil niet of zo weinig mogelijk sproeien. Omdat hij het niet kon laten ( De lente hing in de lucht ), zaaide Tony half februari een vroege variëteit van worteltjes (Laguna). In een andere bak probeert de tuinier vroege aardappelen. Het groeibed is verkrijgbaar bij vlaamszaadhuis.com en tuinadvies.be. Hoe Tony s experiment verloopt, volg je op com. De Makkelijke Moestuin Een tweetal jaar geleden begon de toen veertienjarige Jelle met een blog over wat hij noemt De Makkelijke Moestuin. Algauw kreeg hij een reportage op de Nederlandse televisieomroep LLink en beschouwde menig tuinier Jelle als een heuse tuingoeroe. Nochtans vindt Jelle van zichzelf dat hij eerder maar wat aanmoddert. Niettemin is deze puber-tuinier met flair een sterke ambassadeur voor het vierkantemetertuinieren en werkt zijn enthousiasme erg aanstekelijk. Jelle teelt de groenten op een gangbare mengeling uit gelijke delen compost, turfmolm en vermiculiet. Jelle lijkt niet meteen op zoek naar ecologischer alternatieven voor turf, al gebruikt hij niet meer dan nodig en mengt hij het met zelfgemaakte compost. Last van plagen heeft hij naar eigen zeggen amper: Omdat ik elk vierkant beplant met een ander gewas heb ik nauwelijks last van ziektes en ongedierte. De kleine oppervlakte maakt dat de planten heel gemakkelijk te beschermen zijn. Bovendien heb ik heel snel in de gaten wanneer er iets misgaat en kan ik ingrijpen voor het uit de hand loopt. Voor zijn opa maakte Jelle een verhoogde bak: We maakten een bodemplaat van 60 bij 90 cm. De zijkanten zijn ook van een soort triplex; 15 cm hoog. Met schroeven en hoekjes zetten we de bak in elkaar. De bovenranden zijn afgedekt met u-profielen om het hout te beschermen tegen de regen. Nog wat gaten in de bodem zodat het water kan weglopen en klaar! Jelle s tienstappenplan voor de Makkelijke Moestuin vind je op De Seizoenen-redactie heeft van de vier systemen (p. 14) een exemplaar om weg te geven. Winnaars ontvangen bovendien een leuk biozadenpakket. Wil je kans maken op een van deze vierkantemetertuintjes, dan ben je bereid om een vragenlijst over het systeem in te vullen en er met het oog op een latere reportage een dagboek over bij te houden. Kandidaten sturen voor 1 april een met hun motivatie naar of een kaartje t.a.v. de redactie. Tijdelijke buurttuin in Ledeberg Transitiegroep Ledeberg-Gentbrugge timmerde in de zomer van 2010 op een tijdelijk braakliggend terrein aan een reeks bakken uit overschothout en paletten. Daarin werden diverse soorten sla, aardbeien, maïs, komkommerkruid, aubergine, kruisbes, diverse tomatenrassen, broccoli, tijm, aalbes, spitskool, snijselder, bieslook, paprika en peterselie geplant. De De bacsac bakken werden gevuld met een mengeling van rijnzand, compost, lokaal zand en lavameel. Met het hete juliweer vroegen de bakken dagelijks heel wat water, zegt Debbie Eraly, een van de drijvende krachten achter Transitie Gent. De groep wil het model dit jaar op meer plaatsen in Gent toepassen.

14 14 Tuin De m 2 Moestuin bak van Horta Ecostyle en Horta zetten tijdens hun Moestuindagen hun eigen versie van de vierkantemetertuin in de kijker. Deze houten bak meet 100 bij 100 cm, heeft een hoogte van 20 cm en is geschikt voor een kleine tuin, patio, terras of balkon of gewoon een onbenut hoekje in je tuin. De m 2 tuin kost 25,00. De Link-a-Bord van The Kitchengarden De Link-a-bord van 100 bij 100 cm heeft randen van 15 cm hoog en is gemaakt uit gerecycleerd PVC. Volgens The Kitchengarden is dit vierkantemetertuinsysteem onderhoudsvrij en zonder gereedschap in 5 minuten te monteren. Het is een licht systeem, kleurvast, rotvrij en vorstbestendig. De zwarte, dubbele wanden zouden de warmte absorberen, droogte voorkomen en de grond en de wortels isoleren. Ten slotte is de Link-a-Bord gemakkelijk te demonteren voor de winter en stapelbaar voor een grotere hoogte. De Link-aBord kost 19,00. Velt-leden genieten een voordeel (zie p. 50). De m 2 van Horta De Bacsac van Dendergarden Bacsac is een planten- en bloemenzak, draagbaar, opbouwbaar en verkrijgbaar in verschillende vormen en maten (van 10 tot 550 l) voor balkon, terras en tuin. De zak is gemaakt van geweven (buitenkant) en geperst (binnenkant) geotextil fabric, dat UV-bestendig en watervast is, maar ook waterdoorlatend en ademend en volledig recycleerbaar. De versie die het meest aansluit bij de vierkantemetertuin is de Bacsquare 16. Deze versie met 16 vakken meet 120 bij 120 cm, is 40 cm hoog en heeft een inhoud van 550 l. De Bacsquare 16 kost 165,00. Veltleden genieten een voordeel (zie p. 50). De 9-vakjestuin van ACD De 9-vakjestuin van ACD kaapte de Bronzen Garden Award 2011 weg op Garden Business, een vakbeurs van de tuinbranche in Nederland. Deze 9-vakjestuin voor de kleine (stads-)tuintjes of voor op het balkon is volgens ACD de ideale manier om de megatrend de eetbare tuin eens uit te testen. De lichte en gemakkelijk verplaatsbare 9-vakjestuin meet 97 bij 97 cm en is 25 cm hoog. Op de 9-vakjestuin geldt nog tot 15 juni een serrespecialprijs. Je betaalt 14,95 (i.p.v. 16,95). 9-vakjestuin Link-a-Bord Welke grondmengeling? De standaardmengelingl voor de vierkantemetertuin bestaat uit een deel compost, een deel turf en een deel vermiculiet. Vooral de turf vormt een probleem in dit recept (zie ook p.15). Velt-lesgever en Stadspotter Anita Exelmans ontwikkelde een eenvoudig alternatief voor grote bakken waarin je het best wat meer tuingrond gebruikt dan in een mengeling voor potten. Grotere volumes behouden de structuur van de grond immers beter en uitdroging speelt een kleinere rol. Anita s recept: meng 1 deel tuinaarde met 1 deel potgrond (zonder turf en kunstmest) en 1 deel compost. Vul dit eventueel aan met metserszand, bijv. bij slateelt.

15 Tuin 15 Potgrond Kan het ecologischer? Tekst Laurence Machiels In elke tuin is er wel een zak potgrond aanwezig. Als je wilt zaaien, stekken of verplanten, kun je niet zonder. Helaas zijn de meeste potgronden niet zo milieuvriendelijk als ze doen vermoeden. De ontginning van het voornaamste onderdeel turf staat immers zwaar ter discussie. Gelukkig duiken er stilaan meer ecologische alternatieven op. Nagenoeg elke potgrond bestaat voor meer dan de helft uit turf. Die zorgt er voor dat het water optimaal wordt vastgehouden en dat je planten of zaden niet meteen uitdrogen. Zelfs potgrond die het label biologisch draagt, mag turf bevatten; het is immers een natuurlijk product. Toch blijft het afgraven van veen allesbehalve milieuvriendelijk. Natuurverenigingen wijzen al langer op het kwetsbare karakter van de eeuwenoude Europese veengebieden. Die vind je o.a. in Ierland, het noorden van Engeland, Duitsland, Estland, Letland en Zweden. In België zijn, op wat restanten in de Hoge Venen na, geen veengebieden meer aanwezig. De meeste turf in de potgrond komt vandaag uit Oost-Europese, Scandinavische, Ierse, Russische en Canadese venen. Bij de ontginning ervan gaat niet alleen een eeuwenoude habitat verloren, de afgegraven plekken herstellen is ook heel moeilijk. Zeldzame planten- en diersoorten verdwijnen en bij het ontginnen komt een pak CO 2 vrij. In de dikke veenlagen zit immers een enorme hoeveelheid koolstof opgeslagen die bij de ontginning als CO 2 het broeikasgas bij uitstek vrijkomt. Voldoende reden om het gebruik van turf aan banden te leggen. Zoektocht naar alternatieven De beste leerling van de klas is momenteel de Nationale Plantentuin van België. Daar wordt het bewijs geleverd dat je perfect kunt tuinieren en kamerplanten kunt houden zonder turf. Want alternatieven zijn er genoeg, ook al blijft turf voor de opslag van water voorlopig het allerbeste middel. Kokosvezels en kokosturf, een reststof van de kokosindustrie, vormen een prima alternatief om de potgrond luchtig te houden. Helaas komen die helemaal uit India, Sri Lanka of Vietnam, met een grote ecologische afdruk en extra CO 2 -uitstoot als gevolg. Door de vezels voor het transport te comprimeren, probeert men daaraan te verhelpen. Toch blijft de uitdaging om zo veel mogelijk met lokale, duurzame producten te werken. Leveranciers van ecologische potgrond streven er momenteel naar om 50 procent van alle grondstoffen lokaal te betrekken en turf als bestanddeel af te bouwen. Geen eenvoudige klus, want de alternatieven moeten ook in voldoende voorraad aanwezig zijn. In dat opzicht scoren gecomposteerde schors of schorscompost (uit de Ardennen en Frankrijk) en houtvezels bijzonder goed. Ook lokaal geproduceerde groencompost vormt een vast onderdeel van ecologische potgrond; er wordt hard gewerkt om de kwaliteit en de beschikbaarheid ervan te verhogen. Door deze nieuwe ingrediënten zal de potgrond van de toekomst er misschien wat grover uitzien maar daarom niet minder goed zijn dan die met turf. Het aandeel turf in de commerciële potgrond afbouwen, verloopt langzaam. Er is immers geen volwaardig alternatief dat turf als ingrediënt op zich kan vervangen; daarvoor zijn meerdere bestanddelen nodig. Potgronden zullen meer gediversifieerd worden, met verschillende samenstellingen, afhankelijk van het gebruik. Zo vormt kokosvezel een prima alternatief om in te zaaien en stekken, maar blijkt het ongeschikt voor zuurminnende planten. Precies omdat er in zowat elke standaard potgrond voorlopig nog altijd turf aanwezig is, zetten meer en meer tuiniers de stap naar een zelfgemaakte mengeling. Maak zelf potgrond Een klassiek basisrecept is 4 delen tuingrond (bij voorkeur zand-leem), 4 delen compost en 2 delen grof zand of rijnzand. Tuinier je op klei, voeg dan meer zand toe; bij een zanderige tuingrond vervang je het extra zand door bladcompost. Wil je een luchtig mengsel om te zaaien, dan kun je er kokosvezels aan toevoegen. Die koop je als een samengeperst blok of baaltje dat je vooraf een halfuur in een emmer lauw water laat zwellen. Kokosvezel is luchtig, houdt goed vocht vast, verteert langzaam en is voedselarm. Wil je nog ecologischer te werk gaan, gebruik dan bladcompost van bijvoorbeeld eik, berk of (haag)beuk in de plaats van kokos. Verzamel in de winter je bladafval in grote korven en laat de hoop twee jaar rustig verteren. De voedingswaarde van bladcompost is laag, maar het maakt je potgrond wel luchtig. Om planten te verpotten of bloembakken te vullen, voeg je het best extra organische meststoffen toe en beendermeel. Alle ingrediënten zijn te koop in het tuincentrum.

16 16 Consument Nitraat en nitriet in bereide vleeswaren Wat met spinazie en groentepoeders in biovlees? Tekst Luk Naets Om vleesbereidingen langer houdbaar te maken en om mogelijke ziekteverwekkers tegen te gaan, wordt er meestal nitraat of nitriet toegevoegd aan gangbare vleeswaren. Voor biologische charcuterie is dat een heikel punt. Wat is er wettelijk al dan niet mogelijk? En wat zijn eventuele alternatieven? De lijst met ingrediënten op het pakje biologische kalkoenfilet uit de supermarkt is duidelijk: er is een groentebouillon aan toegevoegd die is gemaakt van biologische selderij, sla, peterselie en spinazie, stuk voor stuk groenten die rijk zijn aan nitraat. Op de verpakking staat het Europese biolabel, maar geen Biogarantie. In het Duitse Öko-Test (OT) verschijnen er in de herfst berichten over biovlees dat wordt verkocht als nitrietvrij maar dat wel bereid is met groente-extracten waarvan de nitraten tijdens de verwerking kunnen omgezet zijn in nitrieten. Een foute etikettering die misleidend is voor de consument, vindt OT. Wat niet wegneemt dat groentepoeders met een natuurlijk gehalte aan nitraat zie hierboven bij de kalkoenfilet wel mogen worden gebruikt. Vraag is hoe dit alles kadert in een herziening van de bepalingen over het gebruik van nitriet en nitraat in biovlees volgens de Europese bioverordening 889/2008 die voor eind 2010 was gepland. Waarom nitraat en nitriet? Vlees wordt bereid of verwerkt om het langer houdbaar te maken onder de vorm van worsten, hammen of pâtés. Traditionele technieken daarvoor zijn verhitten, drogen en pekelen (zouten). Om te verhinderen dat mogelijke ziekteverwekkers zich in de vleeswaren ontwikkelen wordt aan koude vleesbereidingen, zoals salami, nitraat (E 252) toegevoegd en aan verwarmde soorten zoals ham nitriet (E 250). Beide synthetische hulpstoffen of additieven worden tijdens de vertering door de darmflora omgezet in de kankerverwekkende nitrosamines. Meer dan reden genoeg om ze niet toe te laten in biologische vleesbereidingen. Los van de voedselveiligheid heeft het toedienen van nitraat of nitriet nog enkele neveneffecten die zowel de slager als de consument weten te waarderen: het vlees behoudt zijn rode kleur en krijgt de typische gepekelde smaak. Deze aspecten worden niet overal op prijs gesteld: de Denen bijvoorbeeld vinden rood vlees vies en kopen dus grijze plakken ham, zonder nitriet Wat zegt de Europese biowetgeving? Om toch maar een reglementering te hebben die voor heel Europa geldt is er gekozen voor een compromis: in principe zijn geen synthetische additieven toegelaten, maar indien een slager of een verwerker de technische noodzaak kan aantonen is er een ontheffing mogelijk voor het gebruik van maximaal 80 mg nitraat of nitriet per kg biovlees, flink wat minder dan de 120 à 150 mg die worden gebruikt in gangbare vleeswaren. Een aantal landen zoals België (voor het eigen Biogarantie-label) en Denemarken, en de Duitse boerenorganisaties Bioland en Demeter, hebben het toevoegen van nitraat of nitriet altijd afgezworen. De lidstaten dienden ondertussen van Europa wel werk te maken van onderzoek naar technieken om de additieven te vervangen. Welke alternatieven? Een vleesbereider die kwaliteitsvlees gebruikt van traag gegroeide dieren moet zijn toevlucht niet nemen tot additieven, omdat het spierweefsel beter ontwikkeld is en daardoor meer kleur heeft. Wie daarenboven hygiënisch werkt en zijn ingrediënten consequent koelt moet evenmin angst hebben voor de ontwikkeling van gevaarlijke ziektekiemen. Toch zijn instanties als het Voedselagentschap (FAVV) en een aantal verwerkers ervoor beducht dat de reputatie van de sector zou lijden onder de besmetting van een plak biologische charcuterie. Zo is er al in 2003 op een studiedag aangetoond dat lactaten (afgeleiden van melkzuur) een betrouwbaar alternatief zouden zijn, maar die lijken in de praktijk niet door te breken (zie kadertje). De extracten van nitraatrijke planten of groenten daarentegen vinden een gretige afname, vooral omdat ze niet synthetisch zijn én biologisch geteeld. Een aantal staalnames door controleorganisaties heeft bovendien al aangetoond dat er geen residuen van nitraten of nitrieten in de biologische vleeswaren zijn achtergebleven. Wat met de herziening van de reglementering? De koepelorganisatie Bioforum Vlaanderen is een jaar geleden met alle betrokkenen in de sector gaan praten om een advies voor Europa te kunnen formuleren. In de toekomst zouden het synthetische nitraat en nitriet totaal verboden moeten worden, terwijl de biologische plantenextracten moeilijk kunnen worden genegeerd aangezien er vele toepassingen van

17 Consument 17 zijn in tal van levensmiddelen. Wel zou er een goede controle moeten zijn op mogelijke restwaarden van nitraat of nitriet in het eindproduct. Wallonië is categorieker en wijst elk gebruik van nitraten af, dus ook in de plantenextracten. Tot op heden (half februari) heeft Europa nog geen beslissing genomen. Deze wordt in de lente verwacht. De biosector zelf heeft al besloten om een studiedag te houden over de problematiek en zal ook een onderzoek starten dat uiterlijk over vijf jaar uitsluitsel moet geven over een efficiënt en veilig alternatief voor ongewenste additieven in biologische vleeswaren. Het standpunt van Velt is nog altijd dat consumenten geen mogelijk gevaarlijke additieven in hun voeding zouden mogen aantreffen. Het gebruik van bouillons van nitraatrijke biologische groenten moet niet worden verboden, maar de ingrediënten moeten duidelijk op de verpakking worden aangegeven. Een vermelding als nitrietvrij is misleidend en mag dus niet op het etiket. Dan pas kan elke consument een gerichte keuze maken. Bronnen: Öko-Test, Alternatives for nitrite (ir. L. Vermeieren, Ugent), Vlaams Adviescentrum voor de Vleesindustrie (VLAV), Bioforum. Biohespenworst Ingrediënten: Biovarkensvlees (70%), zeezout, biosuiker, biotarwezetmeel, biokruiden, biologische groentebouillon. Antioxidant: ascorbinezuur. Biokalkoenfilet Ingrediënten: Kalkoenfilet*, water, maltodextrines*, zeezout, groentebouillon (water, selderij*, sla*, peterselie*, spinazie*), melkeiwitten*, gistextract, verdikkingsmiddel: E415. Bevat: melk, selderij. 100 g product bereid uit 75 g vlees. Lactaten verlaten? Professor Frank Devlieghere van de Gentse universiteit, een expert op het gebied van microbiologie en voedselbewaring geeft uitleg: Het klopt dat die lactaten nog niet echt zijn doorgebroken. Er zit toch nog een risico aan vast en de labotests staan niet helemaal op punt. Bovendien is er nog een smaakafwijking ten opzichte van gepekeld vlees zodat de drempel voor een verwerker om lactaten te gaan gebruiken snel te hoog wordt. De extracten van nitraatrijke groenten zijn een mogelijk alternatief, maar een juiste dosering in functie van de houdbaarheid ligt moeilijk, zeker als een vleesbereider zelf zijn bouillon samenstelt. Is die angst voor voedselvergiftigingen niet wat overtrokken? Devlieghere: Dan moet ik onmiddellijk verwijzen naar de (vroegere) Oostbloklanden. Daar kweken veel particulieren zelf nog dieren en gaan ze die ook na de slacht thuis verwerken of steriliseren. Daar merk je nog dat het risico op vergiftiging niet denkbeeldig is en komt bijvoorbeeld het dodelijke botulisme nog veel voor. Toegegeven, bij ons staan hygiëne en koeling beter op punt en laten we de klus over aan professionelen zodat we weinig of geen gevaar op besmetting lopen. We starten trouwens binnenkort samen met de VUB een driejarig onderzoek om te zien hoe we het gehalte aan nitrieten in vleeswaren kunnen verlagen; dat is toch een aandachtspunt voor de gezondheid. Tot het niveau van nu in bio, de 80 mg/kg? Devlieghere: Daar ga ik mij nu niet over uitspreken. Laten we de resultaten van het onderzoek maar afwachten. Bio-verde Chorizo Origineel Spaanse ecologische Paprika- Salami 60 dagen luchtgerijpt Ingrediënten: varkensvlees*, zeezout, paprika*, oregano*, knoflook* (*= ecologische ingrediënten). GMO-vrij. Land van herkomst: Spanje.

18 18 Eco-actief Stoute tuinlaarzen En ander eco-actief nieuws Samenstelling Redactie Dag van de Aarde: geef ons de ruimte Van 22 tot 24 april loopt de 41ste editie van Dag van de Aarde. Onder het motto Geef ons de ruimte roept de milieubeweging lokale verenigingen en afdelingen op om activiteiten te organiseren rond kind- en gezinsvriendelijke leefruimte. Op vrijdag 22 april, de Internationale Dag van de Aarde, start de campagne met een studienamiddag over de invloed van het ruimtelijk beleid in Vlaanderen op speelruimte, verkeersveiligheid, natuur en bos, kortom de leefkwaliteit van gezinnen en kinderen. In het weekend van 23 en 24 april vinden verspreid over Vlaanderen publieksactiviteiten plaats. Het nationale actiemoment vindt plaats op zondag in het bedreigde Sint-Annabos op de Antwerpse Linkeroever. Velt stimuleert met haar vormingsaanbod rond straatgeveltuinen en minimoestuinen verenigingen en gemeenten om te werken aan een vergroening van de leefomgeving. Biobeurs Valériane in Brussel! van 29 april tot 1 mei Velt organiseert samen met Nature et Progrès dit jaar voor de eerste keer de beurs Valériane in Brussel. Samen bouwen we de 5000 m 2 van Tour & Taxis om tot een groot ecodorp. Tussen vrijdag 29 april 2011 en zondag 1 mei 2011 ontdek je er 150 producenten en specialisten van biologische voeding en ecologische levensstijlen. Dit alles onder de slogan: Bio, daar ga je voor! Op Valériane ontdek je alles over biologische voeding, tuin- en landbouw, ecologisch wonen en duurzaam energiegebruik, milieuvriendelijke organisaties, biowijnen, fairtrade- en/of natuurlijke kledij en textiel, ecologisch en duurzaam toerisme, ambachten en hygiëne en gezondheid. Praktisch: van 29 april tot en met 1 mei, u Tour & Taxis - Havenlaan 86c Brussel 8,00 (- 26: gratis) ( 4,00 voor Velt-leden) Bereikbaar met metro (2 en 6 - halte Ribeaucourt) en tram (51 - halte Sainctelette) Meer info: en We hopen met de hele Velt-ploeg het succes van de beurs in Namen te evenaren. Door deze samenwerking hoopt Velt meer bekendheid te krijgen en een groter draagvlak te creëren. Vrijwilligers die graag meehelpen om de stand te bemannen, melden zich bij Frans De Smedt: of Meer info over de beurs: Velt-korting voor leden + vrijkaarten te winnen. Kijk op p. 50. Dirk durft Naar aanleiding van een krantenartikel over herbicidereductie trok Dirk Janssen (Velt-Leuven) zijn stoute tuinlaarzen aan en bood de bevoegde schepen Mohamed Ridouani prompt een Durf tuinieren zonder -tuinbordje aan. De schepen reageerde meteen enthousiast: Daar waar de mogelijkheid bestaat om zonder schadelijke stoffen te werken, gaan we er ook voor. Hij onderzoekt of de Velt-campagne kan worden opgenomen in de Leuvense communicatie rond pesticidereductie. Wie durft er nog?

19 Eco-actief 19 Stadslandbouw in Antwerpen De Stadspotters (een samenwerking tussen Velt en Transitie Berchem- Wilrijk-Mortsel) willen dit jaar opnieuw activiteiten organiseren over eetbaar groen in Antwerpen. In de Gravinstraat in het Antwerpse district Borgerhout kregen de Stadspotters een stuk grond ter beschikking waar ze gedurende minstens 5 jaar mogen moestuinieren. Fleur Leroy: Het project zit nog helemaal in de beginfase. Het belangrijkste aan de tuin is vooral het idee om samen te werken en mensen uit de buurt te betrekken en om zo voor meer contact tussen buren te zorgen. De Stadspotters zoeken nog enkele mensen die zin hebben om mee hun schouders te zetten onder dit project. Wie heeft groene vingers? Laat iets weten aan Fleur via Op een aantal zondagen tussen maart en juli 2011 kun je op het terrein in de Gravinstraat alvast een reeks dagworkshops over stadslandbouw bijwonen. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere aquaponics, levende schutting, werken in hoogtes, voedselproductie in huis, etc. De cursus is zowel geschikt voor beginners als gevorderde tuiniers. Voor meer info, contacteer Samen met Transitie Berchem-Wilrijk-Mortsel hopen de Stadspotters ook in het district Berchem of Wilrijk een stuk grond te vinden waarop een proefproject voor een gemeenschappelijke moestuin, pottentuin of boomgaard kan starten. Kudzu schenkt Velt een stukje winst Twee jaar geleden ging Kudzu, een unieke webwinkel met ecologische producten, van start. Onlangs opende ook een echte Kudzu-winkel de deuren in hartje Brugge. Met dit project willen de uitbaters, Millie Hemelsoen en Valentijn Vyvey, aantonen dat ecologisch helemaal niet saai, duur of lelijk hoeft te zijn en dat er veel originele en toffe alternatieven bestaan voor vervuilende producten. In de rekken vind je o.a. keukengerief, badkamerspullen, boeken, speelgoed, verzorgingsproducten, schoolmateriaal, energiebespaarmiddelen De jonge ondernemers hopen met Kudzu een steentje bij te dragen tot een groeiend milieubewustzijn bij de Belgen en Nederlanders. Kudzu schenkt 1 procent van de winst aan een goed doel. Klanten kiezen zelf naar welke organisatie de bijdrage gaat (Velt, WWF, Solar Zonder Grenzen). Kudzu vind je op of in de St. Jakobsstraat 10 in Brugge, open van dinsdag t.e.m. zaterdag van u. Ecocheques zijn geldig op het volledige aanbod. Bedrijven die het voorbeeld van Kudzu willen volgen, contacteren Wereldwatermenu op Wereldwaterdag (22 maart) Elke Belg consumeert dagelijks zowat 7400 l water. Daarvan is slechts 120 l bestemd voor huishoudelijk gebruik. Een groot deel van deze hoeveelheid zit verstopt in onze voeding. Rond dit verborgen waterverbruik werken Ecolife, WWF en Velt sinds anderhalf jaar samen in het pilotproject de Watervoetafdruk. Het project wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Overheid en focust op twee doelgroepen. Een eerste doelgroep zijn de koksscholen. WWF werkte vier lessen uit over de watervoetafdruk en de ecologische voetafdruk. Deze campagne mondt uit in een wedstrijd voor het lekkerste, milieuvriendelijkste en creatiefste waterarm menu onder het toeziend oog van de jury waarvan Lut de Clercq, de professionele kok waar Velt al vaker mee samenwerkte, voorzitter is. Een tweede doelgroep zijn grootkeukens van hogescholen. Velt begeleidde in een eerste fase Artesis Hogeschool Antwerpen in het verduurzamen van haar menu s. In de tweede fase van het pilotproject bieden de Katholieke Hogeschool Kempen in Lier, Artesis in Antwerpen en Sodexo voor de campussen KaHo Sint-Lieven Aalst, Lessius in Mechelen en Katholieke Hogeschool in Limburg op wereldwaterdag, 22 maart, een menu aan met een watervoetafdruk kleiner dan 1500 l per persoon en een ecologische voetafdruk kleiner dan 15 m² per persoon. Om dat doel te bereiken integreren ze in de mate van het mogelijke vier vuistregels voor ecologische voeding: seizoensgebonden en lokale voeding minder vlees biologische producten minder bewerkte producten Info: De lespakketten voor scholen, de fiches en het draaiboek voor catering kun je downloaden op: Annie Bazelier (rechts) bij de uitreiking van de Prijs voor het vrijwilligerswerk. In memoriam Op 12 januari 2011 overleed Annie Bazelier ( 1938) in Roermond. Annie zette zich in voor gezonde voeding en gaf cursussen rond dat thema. Sinds maart 2009 zetelde ze in de Raad Van Bestuur van Velt en hielp ze om de brug te maken tussen het Velt-secretariaat en de vrijwilligers en het bestuur van Velt-Nederland. Ze volgde ook de opleiding tot bewegingscoach, maar kon er wegens ziekte niet bij zijn toen de coaches hun diploma kregen. Haar enthousiaste inzet blijft ons bij, in dankbare herinnering.

20 20 Culinair Frisse meiraapjes en krokante radijzen De eerste lentegroenten zijn er! Tekst en recepten Filip Fransen Foto s Darwin Bell, Herman Ricour, Susan E Adams, Girl Interrupted Eating Het begin van de lente, een periode die wordt gekenmerkt door o.a. vasten en bezinning, is niet het eenvoudigste moment om kleurrijke en eetlustopwekkende gerechten te maken. De verswaren zijn bijna uitgeput en het is nog even wachten voor de manden gevuld zijn met nieuwe groenten. Toch staan deze maanden sterk in het teken van leven. De natuur ontwaakt en bloemen beginnen te bloeien. Omdat ik een diep respect heb voor de natuur wil ik als kok en cateraar streven naar duurzame ontwikkeling. Ik ben ervan overtuigd dat dit mogelijk is in de huidige maatschappij. Cynisme en fatalisme zullen niet meer in zijn in Het is nu aan de doeners en de durvers om te ondernemen met meer gevoel voor duurzaamheid. We ontdekken trouwens dat het niet altijd de vraag is die het aanbod reguleert in de supermarkt, maar dat het aanbod ook de vraagt dirigeert. Allerlei soorten bedrijven spannen zich in om duurzamer te worden, om hun externe kosten te verminderen en om eerlijk te zijn. De opkomst van de nieuwe groene economie lijkt onstuitbaar. Terwijl regeringen de indruk geven dat al dat groene niet zo belangrijk is, zie je steden vaak een eigen weg inslaan en een voortrekkersrol opnemen. Fair trade en bio stijgen nog steeds in verkoop en populariteit en almaar vaker groeperen mensen zich om samen een verschil te maken. Zelfs na een economische crisis die het welvaartspeil sterk in gedrang bracht, speelt de vraag naar redelijkheid en duurzaamheid bij de bevolking een grote rol. Ik wil graag een bijdrage leveren aan die groene beweging door o.a. gerechten te creëren die aansluiten bij het seizoen. Laat deze lenterecepten je smaken! Wat de pot schaft Wat de pot schaft: frisse recepten voor een duurzame keuken van Filip Fransen en met foto s van Marco Mertens is Filips eerste kookboek. Het verschijnt in de zomer van Plattekaas met Oost-Indische kers en radijsjes, skrei met pompoen en hazelnoot, groene aardappels met kamilleschuim of heerlijke confituur van aardbeien en rozenblaadjes. Dit boek bevat heel wat verrassende combinaties voor elk seizoen. De originele recepten uit dit kookboek zijn niet alleen lekker, ze zijn bovendien goed voor onze planeet! Ontdek hoe je in weckpotten het goede van de zomer tot in de winter kunt bewaren. Vergeet het traditionele broodbeleg en maak er zelf iets creatiefs van. Ga aan de slag met vergeten groenten en fruit van bij ons. Leer hoe je ook met minder vlees lekker en evenwichtig kunt koken. En vergeet het dessertje niet! Wat de pot schaft bewijst dat het mogelijk is om milieubewust én lekker te koken. In korte kaderstukjes geeft Filip Fransen heldere info over thema s als voedselveiligheid, duurzame landbouw, seizoenproducten en ecologische labels. Uitgeverij Davidsfonds, 176 p. 22,50 ISBN Eleonore Deleval Filip Fransen (30) woont in Brussel en komt uit Veerle Laakdal. Hij volgde een koksopleiding in het secundair onderwijs en werkte enkele jaren in de keuken, waarna hij milieuwetenschappen ging studeren. Hij is zeer begaan met het promoten van duurzame voeding en Slow Food. Filip is ook lesgever bij Velt. Met startte hij een project rond duurzame catering en binnenkort wordt een lijn conserven genaamd WitLov gelanceerd: greengastronomy.be/preserving-with-love

Klassieke groentetuin

Klassieke groentetuin DE EETBARE TUIN Klassieke groentetuin De verwaarloosde groentetuin VERSE GROENTEN LEKKER!!! Maar er zijn een heleboel redenen te verzinnen waarom je niet met een groentetuin zou willen beginnen. Geen tijd

Nadere informatie

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND 17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND Deze infofiche geeft een overzicht van een aantal alternatieve moestuinsystemen, niet in volle grond, maar op maat van kleine ruimten zoals een tuintje,

Nadere informatie

Valeriaan PERSDOSSIER. Brussel. 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis ORGANISATIE. valeriaan-brussel.be

Valeriaan PERSDOSSIER. Brussel. 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis ORGANISATIE. valeriaan-brussel.be Valeriaan Brussel 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis PERSDOSSIER ORGANISATIE valeriaan-brussel.be Bio, daar ga je voor! Nature & Progrès en Velt nodigen je graag uit voor de tweede editie van de beurs Valeriaan

Nadere informatie

Ecologisch leven tuinieren koken Nr. 4 2011

Ecologisch leven tuinieren koken Nr. 4 2011 Seizoenen Ecologisch leven tuinieren koken Nr. 4 2011 2 Colofon Colofon Tweemaandelijks tijdschrift van Velt 39ste jaargang - juli/augustus 2011 Coverfoto In de loop van de zomermaanden, na de oogst van

Nadere informatie

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Zijn groente en fruit nog wel gezond ondanks alle bestrijdingsmiddelen? Op nederlands groente en fruit valt het het gelukkig nog mee. Daar moet wel bij vermeld

Nadere informatie

Veelgestelde Vragen voor Biogarantie-winkeliers

Veelgestelde Vragen voor Biogarantie-winkeliers Veelgestelde Vragen voor Biogarantie-winkeliers Deze leidraad met vraag en antwoord bevat de basiskennis voor biowinkeliers en verkoopspersoneel. Een goede kennis van bio geeft immers vertrouwen aan jouw

Nadere informatie

Meer theorie over bodem & compost

Meer theorie over bodem & compost Basiscursus Ecologische Moestuin Meer theorie over bodem & compost Inhoud van de presentatie 1. Waarom biologisch? 2. Waar een moestuin aanleggen? 3. Inleiding bodem 4. Bodem: Minerale bestanddelen 5.

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

4 verschillende kweekmethoden

4 verschillende kweekmethoden 4 verschillende kweekmethoden Kweken met turfpotjes Turfpotjes zijn gemaakt van een samengeperst mengsel van houtvezels, turf en kalkzandsteen (natuurlijke voedingsstoffen). Deze zijn biologisch afbreekbaar

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten Recepten 2.1 Ontbijt Soms is het niet een kwestie van nieuwe recepten bij de hand hebben voor het ontbijt, maar gewoon net even anders tegen het ontbijt aan kijken. Wij zijn als Nederlanders gewend om

Nadere informatie

Velt presenteert: de ecotuin

Velt presenteert: de ecotuin Velt presenteert: de ecotuin Behoefte aan duidelijkheid over ecotuin Begrip ecotuin niet altijd voor iedereen duidelijk verwarring over begrip ecotuin onduidelijkheid onder collega s begrip wordt niet

Nadere informatie

WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN

WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN BIO? DA S LOGISCH! INTROLES VOOR DE 2 e GRAAD 1 LESUUR WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN 2 BIO? DA S LOGISCH? - WERKBLADEN VIDEO: GEERT HOSTE Wat is biologische voeding? Schrijf zoveel mogelijk termen op die

Nadere informatie

contains recycled plastics

contains recycled plastics contains recycled plastics by we are elho Elho verrast je telkens weer met vrolijke, functionele en creatieve producten die je blijven inspireren en je huis of tuin nog gezelliger maken. by we all love

Nadere informatie

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2 Groenten en fruit van het seizoen Wie door de groenten- en fruitafdeling van de lokale supermarkt loopt, krijgt vaak het gevoel dat de wereld aan zijn voeten ligt. Je vindt er boontjes uit Kenia, tomaten

Nadere informatie

Lente. 3 voor SUPERKOOPJE. i 10 cm, d ca. 20 cm Osteospermum. Zeer ruim assortiment eenjarigen!!!!

Lente. 3 voor SUPERKOOPJE. i 10 cm, d ca. 20 cm Osteospermum. Zeer ruim assortiment eenjarigen!!!! Geldig van donderdag 14 t.e.m. woensdag 20 april 2016 SUPERKOOPJE 3 voor 3, 99 Spaanse margriet b f / g i 10 cm, d ca. 20 cm Osteospermum. Verkrijgbaar in diverse kleuren. f e e L de Lente Wil je zelf

Nadere informatie

verrassende groenten

verrassende groenten 9 verrassende groenten uit de doos, in de grond, op je bord 3 Boek vol goesting DRUKKER.indd 3 6/02/14 12:40 Voorwoord 7 Citroenkomkommer Chioggiabiet Palmkool 21 15 Striped Togo-Aubergine 9 27 Tatsoi

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

Zaaien en planten. Wat is er nodig om een zaadje te laten groeien?

Zaaien en planten. Wat is er nodig om een zaadje te laten groeien? Stap 1 de tuin opruimen, vrijmaken van onkruid en omspitten Stap 2 de moestuin bemesting geven volgens het grondonderzoek Stap 3 de moestuin indelen in percelen Stap 4 Zaaien en planten Wat is er nodig

Nadere informatie

Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik

Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik 1 Getty images op naar de moestuin! 2 Uw eigen groenten en fruit kweken, ze zien groeien op het ritme van de seizoenen,

Nadere informatie

De aardappel: van het veld tot op je bord

De aardappel: van het veld tot op je bord Lesinfo De aardappel: van het veld tot op je bord 1.1. Doelstelling De leerlingen inzicht geven in: de oorsprong van een aardappel en welke weg deze aflegt van het veld tot op je bord, de verschillende

Nadere informatie

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon:

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon: 9. SCHADUWTUIN De meeste groenten en kruiden hebben nood aan zon, maar in de stad hebt u niet altijd zon in uw tuin. In deze fiche bekijken we wat de mogelijkheden zijn in de schaduw of halfschaduw. Om

Nadere informatie

Velt vzw Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijze

Velt vzw Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijze Velt vzw Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijze Ecologische voeding en landbouw, moestuin, siertuin, milieubelei d,. Thierry Maréchal Milieu, Voeding en Gezondheid Biologische / Ecologische landbouw

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

Hutspot. Overheerlijke recepten

Hutspot. Overheerlijke recepten Hutspot Overheerlijke recepten Hutspot Hutspot en de geschiedenis Hutspot, ook wel wortelstamppot, is een typisch wintergerecht. Het wordt gemaakt door aardappelen, wortelen (meestal winterpeen) en uien

Nadere informatie

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip Het bodemboek aanleg en onderhoud van de tuin Voorwoord De grond in de tuin, wat moeten we daar nu weer mee? Misschien heeft u zichzelf deze vraag wel eens gesteld. Wij van Hoveniersbedrijf Stip stellen

Nadere informatie

Inhoud. 6 InleIdIng. 12 VoorbereIdIng: groenten kweken. 22 lente. 44 Zomer. 106 herfst. 144 winter. 170 register. 176 VerantwoordIng

Inhoud. 6 InleIdIng. 12 VoorbereIdIng: groenten kweken. 22 lente. 44 Zomer. 106 herfst. 144 winter. 170 register. 176 VerantwoordIng Inhoud 6 InleIdIng 12 VoorbereIdIng: groenten kweken 22 lente 44 Zomer 106 herfst 144 winter 170 register 176 VerantwoordIng VoorbereIdIng: Groenten kweken wilt u een vruchtbare keukentuin, dan moet u

Nadere informatie

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot In het huishouden Onderhoud vloeren, wandtegels, keuken en badkamermeubels............................................ p 19 Geurvermindering, afvoerbuizen en afvoerputjes (septische put)...........................................

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

DE ULTIEME KRUIDENGIDS! (door Foodmania en De ZeeuwZe)

DE ULTIEME KRUIDENGIDS! (door Foodmania en De ZeeuwZe) DE ULTIEME KRUIDENGIDS! (door Foodmania en De ZeeuwZe) MOESTUINTJE? Je eigen kruiden kweken geeft jouw gerechten en maaltijden een andere dimensie. Het is namelijk super vers (en gezond) en je hebt het

Nadere informatie

Betaalbaar bio in 6 stappen

Betaalbaar bio in 6 stappen Betaalbaar bio in 6 stappen Biologisch eten duur? Veel mensen denken dat biologisch eten niet in hun budget past. Ik heb dat ook heel lang gedacht. Tot ik ontdekte dat je door anders boodschappen te doen

Nadere informatie

De stap naar duurzaam tuinieren. Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent

De stap naar duurzaam tuinieren. Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent De stap naar duurzaam tuinieren VORMINGSAANBOD VZW TUINHIER Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent Vzw Tuinhier wil de belangstelling voor duurzaam, aangenaam en milieubewust tuinieren bevorderen, en

Nadere informatie

Basiscursus Ecologische Moestuin. Onkruid

Basiscursus Ecologische Moestuin. Onkruid Basiscursus Ecologische Moestuin Onkruid Onkruid: veel werk! Onkruid vergaat niet Het komt telkens terug Het groeit harder dan de groenten Wieden helpt maar tijdelijk Herbiciden: nee! Bijen (enz) sterven

Nadere informatie

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april benodigdheden: - potgrond zonder klontjes, grof zand - schone emmer - schone zaaibak van b.v. piepschuim of

Nadere informatie

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Doelstellingen De leerlingen kunnen voor een menu berekenen wat de water- en ecologische voetafdruk is van de ingrediënten. De leerlingen kunnen voor een

Nadere informatie

Ideeën voor gezonde tussendoortjes

Ideeën voor gezonde tussendoortjes Ideeën voor gezonde tussendoortjes Heb je ook regelmatig behoefte aan een tussendoortje. Nu je zover bent dat je een nieuw gezond eet- en leefpatroon hebt geïntegreerd, wil je ook gezonde tussendoortjes

Nadere informatie

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Het is natuurlijk ook niet de bedoeling om kou te lijden in de klas. Een ideale temperatuur voor een klaslokaal is 19 à 20 C. Is het in jullie

Nadere informatie

Tuinadvies. De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on. Moestuin Moestuin Algemeen

Tuinadvies. De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on. Moestuin Moestuin Algemeen Tuinadvies Moestuin De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on Zuurgraad (ph) Zuurgraad van uw grond is 5,3 Streefwaarde: 6,8 Verhoog deze

Nadere informatie

PAAS- MAANDAG OPEN VAN 9U TOT 17U

PAAS- MAANDAG OPEN VAN 9U TOT 17U PAAS- MAANDAG OPEN VAN 9U TOT 17U Van Hove bvba Dweerse Kromstraat 66-9120 Beveren - Tel. 03 775 84 56 - Fax 03 755 82 05 info@bloemenhuis.be - www.bloemenhuis.be Openingsuren dinsdag - zaterdag 8.30 tot

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be Vergeten recepten Ideeën en inspiratie www.weekvandesmaak.be SOEP VAN PASTINAAK EN WORTEL MET GEKRUIDE YOGHURT Benodigdheden (voor 6 personen) 1 ui 625 g pastinaak 500 g wortelen kippenbouillon 90 g gewone

Nadere informatie

rabarber Stoere jongenspasta

rabarber Stoere jongenspasta Stoere jongenspasta 300 gram palmkool, nerven verwijderd (is circa 500 gram met nerf) olijfolie blikje ansjovisfilets, fijngesneden 3 tenen knoflook, gesnipperd 500 gram penne of andere pasta rabarber

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Recent is uit een internationaal onderzoek gebleken dat biologisch voedsel een hogere voedingswaarde heeft dan niet biologisch voedsel. Biologische gewassen zoals groenten, fruit

Nadere informatie

Stichting Visiria. Voorjaar 2014. OnzeSchooltuin Catalogus 2014. Overzicht van de beschikbare producten voor de schooltuin.

Stichting Visiria. Voorjaar 2014. OnzeSchooltuin Catalogus 2014. Overzicht van de beschikbare producten voor de schooltuin. Stichting Visiria Voorjaar 2014 OnzeSchooltuin Catalogus 2014 Overzicht van de beschikbare producten voor de schooltuin. Pagina 2 Geachte docent, Hierbij ontvangt u de OnzeSchooltuin catalogus voor het

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

Wat erin zit, staat erop! Etiketten

Wat erin zit, staat erop! Etiketten Wat erin zit, staat erop! Etiketten Zoek uit welke informatie er zoal op etiketten staat door tien verschillende verpakkingen te bestuderen. Maak een indeling van de categorieën informatie. Probeer er

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Eerder had ik al hierover geschreven, maar dit weekend zaterdag 21 juni en zondag 22 juni, houden biologische boeren en telers door het hele land open dag. U kunt dan zelf een kijkje

Nadere informatie

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel!

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Hallo. Ik ben Jerom de compostworm. Ik eet alles wat in de natuur groeit. Ik ben verlekkerd op overschotjes uit de tuin en de keuken. Ik sabbel en

Nadere informatie

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM.

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. Lesgever: Bart Peers 29-01 - 2012 Verslag: Michel Peeters 1. PELARGONIUM. 1.1 Inleiding Pelargonium ofwel in de volksmond geranium is een

Nadere informatie

JEAN VANHOOF DE TUIN IN MET JE BUREN

JEAN VANHOOF DE TUIN IN MET JE BUREN DE TUIN IN MET JE BUREN Kinderen weten vaak niet of je een ui met het puntje naar boven of naar beneden moet planten. En kennen ze het verschil tussen selderij en prei? Hebben ze ooit versgeplukte munt

Nadere informatie

Roerei en komkommer ontbijt.

Roerei en komkommer ontbijt. Roerei en komkommer ontbijt. Roerei en komkommer. Roerei en komkommer. Lekker luchtig roerei met wat komkommerschijfjes. Als je hongerige huisgenoten hebt die weigeren koolhydraatarm te eten dan is dit,

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Hoe maak je een kruidenspiraal?

Hoe maak je een kruidenspiraal? Hoe maak je een kruidenspiraal? Stapsgewijze beschrijving hoe je zelf een kruidenspiraal maakt. Als voorbeeld zijn foto s toegevoegd van mijn eerdere bouwsels. Ik hoop dat het je inspireert om creatief

Nadere informatie

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628 Mosselen @dekamarkt of @dekawijnmarkt www.dekamarkt.nl facebook.com/ dekamarkt Klantenservice 0251-276628 Overheerlijke recepten Sappige mosselen met lekkere saus, daar eet iedereen zijn vingers bij op!

Nadere informatie

Healthiness smoothies

Healthiness smoothies Healthiness smoothies Een smoothie receptenboek met heerlijke healthy smoothies, leuke weetjes, handige tips en trics. Inhoudsopgave Wie, wat, waar, waarom, wanneer Smoothies 3 Sporty smoothie 4 Raw cacao

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10

inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10 inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10 16 88 lente & zomer herfst & winter Goudsbloem 28 Basilicum 36 Citroenverbena 46 Munt 54 Kaapse knoflook 64 Bergamot 70 Dille 76 Dropplant 82 Peterselie 98 Koriander

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Waarom is bioverwerking anders dan gangbaar?

Waarom is bioverwerking anders dan gangbaar? Waarom is bioverwerking anders dan gangbaar? 1/ Zowat alle voedingsmiddelen zijn in biologische kwaliteit te verkrijgen, hoewel basis- en seizoensproducten weliswaar gemakkelijker te vinden zijn dan exotische

Nadere informatie

EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS

EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS INSTITUUT DE MOT-COUVREUR MIDDELBAAR ONDERWIJS Groenten telen op een speelplaats, ze geduldig zien groeien en als de tijd rijp is, smullen van de oogst

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen?

Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen? Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen? Stappenplan, valkuilen en succesfactoren Eetbare Stad-lezing door Janneke Tops, Gezonde Moestuin Gratis lezing dankzij Eetbare Stad, een project van Gemeente

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP!

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP! ZOUT : STOP! ZOUT : TOP? Zout, wat is dat nu eigenlijk? In feite is het zout dat we in onze voeding gebruiken natriumchloride of NaCl. Het element dat in deze formule voor problemen zorgt, is het natrium.

Nadere informatie

Kweek zelf je groenten en kruiden in potten. Weinig ruimte? Veel smaak! Handige tips en heerlijke recepten

Kweek zelf je groenten en kruiden in potten. Weinig ruimte? Veel smaak! Handige tips en heerlijke recepten Kweek zelf je groenten en kruiden in potten Weinig ruimte? Veel smaak! Handige tips en heerlijke recepten met foto's van Jan Crab en Angelo Dorny Van Angelo Dorny verscheen bij Davidsfonds Uitgeverij:

Nadere informatie

BIO BASED ECONOMY WERKT!

BIO BASED ECONOMY WERKT! HENNEP een lekkere voedingsbron?! Onverwachte voedingsbron BIO BASED ECONOMY WERKT! GROENE GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen GROENE GRONDSTOFFEN HENNEP een lekkere voedingsbron?! Inleiding Hoewel hennep algemeen

Nadere informatie

Bereide maaltijden ( 151

Bereide maaltijden ( 151 Bereide maaltijden Bereide maaltijden Bereide of kant-en-klaar gerechten vinden meer en meer hun ingang in onze dagelijkse voeding. We hebben niet altijd de mogelijkheid om dagelijks met volle moed een

Nadere informatie

Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx

Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx De Groene Campus, beroepsonderwijs in samenwerking met Thermolab Onderzoek laboratorium Test locatie: Kas op het dak van de Groene Campus in Helmond

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Waarom maakt KOOK-OOK gebruik van biologisch vlees? Naast dat het dier een beter leven heeft gehad, is de samenstelling van biologisch vlees veel beter voor onze gezondheid. Biologisch

Nadere informatie

Zo heerlijk makkelijk en gezond!

Zo heerlijk makkelijk en gezond! Zo heerlijk makkelijk en gezond! 4616_P_NL_Broch 1 13/02/12 09:46 Geniet van je favoriete groenten het hele jaar door! De maximale tijd tussen het oogsten van een groente en het verwerken ervan is vijf

Nadere informatie

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Bodem Bodemleven Composteren Bodemverzorging Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond. Bodem: leer je bodem kennen Bodemvoedselweb Composteren Bodem verbeteren en voeden

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Je bent wat je eet. Een gezegde wat veel wordt gebruikt in de volksmond. Maar waar komt dit eigenlijk vandaan? Het menselijk lichaam werkt op een fascinerende manier. Zonder dat je

Nadere informatie

MOESTUINIEREN. Dat kan iedereen met een Smakelijke Moestuin!

MOESTUINIEREN. Dat kan iedereen met een Smakelijke Moestuin! MOESTUINIEREN Dat kan iedereen met een Smakelijke Moestuin! GEBRUIK DEZE OMSLAG OOK OVER DE VOLGENDE BLADZIJDEN! AUGURKEN PEULEN ZONNEBLOEM TOMATEN MAIS SJALOTTEN WORTELEN BIESLOOK DOPERWTEN GOUDSBLOEM

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste,

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste, NIEUWSBRIEF 37 September 2010 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Deeg is belangrijk Groenten & paddestoelen Patés van gevogelte of konijn Patés met vlees

Deeg is belangrijk Groenten & paddestoelen Patés van gevogelte of konijn Patés met vlees Deeg is belangrijk 7 Groenten & paddestoelen 24 Patés van gevogelte of konijn 44 Patés met vlees 70 Vis & andere zeedieren 116 Kaas 142 Zoet en met fruit 164 Registers 188 5 BLADERDEEG GOED VOOR CIRCA

Nadere informatie

In de aanbieding: Pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker

In de aanbieding: Pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker In deze nieuwsbrief: De gehele maand mei 20% korting op de pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker Natuurlijk met lekker recept Een kleine wijziging in het supplement kalium Nieuw! Column

Nadere informatie

Basiscursus Ecologische Moestuin. Families in de moestuin

Basiscursus Ecologische Moestuin. Families in de moestuin Basiscursus Ecologische Moestuin Families in de moestuin Diverse eetbare plantenfamilies: Valeriaanfamilie Posteleinfamilie Lookfamilie Schermbloemenfamilie Composieten Ganzenvoetfamilie Kruisbloemenfamilie

Nadere informatie

Bodem en bodemverzorging

Bodem en bodemverzorging Bodem en bodemverzorging Compost en composteren Basisbemesting Basiscursus dl2. TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond Je eigen grond Soort, structuur, zorg Compost en composteren De natuurlijke

Nadere informatie

witsenburg natural products b.v. kokosolie

witsenburg natural products b.v. kokosolie witsenburg natural products b.v. kokosolie Geschikt voor gebruik op hoge temperaturen - Geen transvetzuren Geurloos en Extra Virgin - Biologisch gecertificeerd KOKOSOLIE In tegenstelling tot wat vaak wordt

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Vaak krijg ik vragen over het bewaren van vlees. Biologisch vlees is anders dan vlees uit de supermarkt omdat er geen chemische kleur-, geur- en smaakstoffen in verwerkt wordt. De

Nadere informatie

Borrelhapjes met energie

Borrelhapjes met energie Borrelhapjes met energie Keuzeopdracht voor biologie bovenbouw vwo Een practicum over voedingstoffen, voedingsmiddelen en energie Voorkennis: kennis over voeding uit de onderbouw biologie/verzorging. Termen

Nadere informatie

Les 5 Een goede bodem

Les 5 Een goede bodem Pagina 1 Les 5 Een goede bodem 1 Bodemsoorten-/Composthooples Er zijn verschillende soorten grond in Nederland. Elke soort grond is anders. Sommige planten houden van arme, voedingsloze grond en anderen

Nadere informatie

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 april 2010 Voorstelling Week van de Smaak 11 tot 21 november 2010 (enkel het gesprokene telt) Beste vrienden,

Nadere informatie

Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt

Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt Bodemvervuiling. Een thema? Studiedag Bodem - 28/11/2015 Geert Gommers, diensthoofd kennis Velt Wat komt aan bod? 1. Vervuilende activiteiten 2. Onderzoeksresultaten 3. 10 tips voor de tuinier 4. Meer

Nadere informatie

CASCADA uw groene vingers

CASCADA uw groene vingers trend Collection Gegarandeerd succesvolle oogst CASCADA uw groene vingers Ook voor bloeiende planten Succesvol oogsten is niet moeilijk Ruimtewonder voor meer dan 30 planten Mooie zomertuin op een kleine

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 & 1.2 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. landbouw-breed CSPE BB. gedurende 240 minuten. Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en digitale bestanden.

Examen VMBO-BB. landbouw-breed CSPE BB. gedurende 240 minuten. Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Examen VMBO-BB 2010 gedurende 240 minuten landbouw-breed CSPE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Dit examen bestaat uit 17 opdrachten.

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Maart 2012 1. Voorwoord Op 20 april 2011 was het zover: de officiële oprichting van de Vereniging Buurtmoestuin Castellum! Het was het tastbare resultaat

Nadere informatie

3. Snij ondertussen de wortel, prei, en selderij klein en spoel deze schoon. 4. Prak het gehakt plat met een vork en kruid het gehakt met wat maggi.

3. Snij ondertussen de wortel, prei, en selderij klein en spoel deze schoon. 4. Prak het gehakt plat met een vork en kruid het gehakt met wat maggi. GROENTESOEP Bouillon Wortelen Selderij Prei Gehakt Soepvlees Maggi Vermicelli GROENTESOEP 1. Breng de bouillon aan de kook. 2. Snij het soepvlees klein. 3. Snij ondertussen de wortel, prei, en selderij

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort.

Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort. Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort. Haverkort is een waar familiebedrijf. Herman Haverkort heeft de slagerij aan de Assendorperstraat

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie