Het aandelenspel. Panama Praktijktip nummer 112. M.F. van Schaik FIsme, Universiteit Utrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het aandelenspel. Panama Praktijktip nummer 112. M.F. van Schaik FIsme, Universiteit Utrecht"

Transcriptie

1 Panama Praktijktip nummer 112 Het aandelenspel M.F. van Schaik FIsme, Universiteit Utrecht Het aandelenspel wordt gespeeld in teams van twee of drie personen. De opdracht aan het groepje waar ik deel van uit maak, luidt: Wanneer u van vijf verschillende ondernemingen twee aandelen in uw bezit heeft, heeft u uw opdracht voltooid. Ik krijg de opdracht dat ik van vijf verschillende ondernemingen twee aandelen moet zien te bemachtigen. Ik weet dat er tien verschillende ondernemingen in het spel zijn en dat er van elke onderneming ook tien aandelen zijn. Voor deze opdracht maakt het niet uit van welke vijf ondernemingen ik twee aandelen te pakken krijg. Voor het voldoen van deze opdracht kan ik dus kiezen uit verschillende combinaties. Met dit in mijn achterhoofd, ga ik kijken bij de andere teams. Daar probeer ik te achterhalen welke aandelen zij hebben en wat zij daarvan willen verhandelen. Afhankelijk van wat zij willen verhandelen, besluit ik van welke vijf verschillende ondernemingen ik twee aandelen zal proberen te verzamelen. Deze strategie volgde ik tijdens het aandelenspel, een startkapitaal bepaald. Dat is op zo n manier gedaan dat ieder team wel moet onderhandelen. Wanneer je als team als eerste de opdracht hebt voltooid, heb je gewonnen. Try-out van het spel De teams lezen hun opdracht en bekijken hun startkapitaal. Ze beginnen te vergelijken. Wat hebben we al en wat moeten we nog verzamelen om aan onze opdracht te kunnen voldoen? Vervolgens bespreken ze de te volgen strategie. Men stapt op andere teams af. De deelnemers geven aan waar ze vanaf willen of wat zij juist nodig hebben. We speelden dit spel met enkele enthousiaste deelnemers tijdens de laatste Panama-conferentie. De reacties van de deelnemers waren positief. Men begon met het bestuderen van de opdracht en het startkapitaal. Vervolgens ging men fanatiek aan de slag met het onderhandelen (fig.1). figuur 1 spel dat ontwikkeld is door het FIsme. Elk team krijgt aan het begin van het spel een opdracht en een startkapitaal. Het startkapitaal kan bestaan uit aandelen en Grote Rekendukaten. Daarnaast krijgt elk team een opdracht, zoals boven aangegeven. Alle opdrachten zijn gericht op het verzamelen van een bepaald bedrag aan Rekendukaten, op het verzamelen van een bepaald aantal aandelen of op een combinatie van Rekendukaten en aandelen. Aan de hand van de opdracht is voor elk team een Na enige tijd komen de teams weer bij elkaar. Ze bespreken wat ze bij anderen gehoord en gezien hebben, laten trots de nieuwe aanwinsten aan aandelen zien of geven aan wat zij nog nodig hebben om aan een bepaald aandeel te komen. Wanneer er een nieuw team in het spel komt, wordt deze direct door enkele andere teams bestormd, in de veronderstelling dat die hun opdracht nog niet goed genoeg gelezen hebben en dus gemakkelijk over te halen zijn voor een gunstige deal. 42

2 Door middel van het spel worden de spelers geconfronteerd met handel. Ze moeten denken in termen van vraag en aanbod. Door de verschillen in de opdrachten zijn namelijk bepaalde aandelen voor bepaalde teams erg gewild, maar andere teams azen juist op andere. Ook zijn er teams die slechts op geld uit zijn. De deelnemers moeten hier op adequate wijze op in spelen. Doel van het spel Het spel kent feitelijk twee doelen, namelijk een didactisch en een reken-wiskundig doel. Zo willen we de deelnemers laten ervaren hoe je een dergelijk onderwerp op een leuke en uitdagende manier aan de orde kunt stellen. Door middel van dit spel hopen we spelers tevens te motiveren om dergelijke reken-wiskundige activiteiten te ontwikkelen voor andere doelgroepen, bijvoorbeeld voor leerlingen in het basisonderwijs. We denken dat dit spel gemakkelijk kan worden ingezet in de bovenbouw van de basisschool. Maar het kan ook aangepast worden zodat het voor de middenbouw geschikt is, bijvoorbeeld door in plaats van aandelen producten te verhandelen. Dit gebeurde ook in de onderbouwactiviteiten van de Grote Rekendag (Keijzer, Van Tricht & Van Schaik, 2009). Ook dan kunnen er door middel van opdrachten situaties gecreëerd worden waarin bepaalde producten voor sommigen heel waardevol zijn en voor anderen minder. Daarnaast vraagt het spel ook om het nodige rekenwerk. Zo moeten de deelnemers rekenen om te bedenken welke aandelen zij zullen verhandelen, om aan hun opdracht te kunnen voldoen. Dit gebeurt gedurende het spelen enkele keren, omdat je afhankelijk bent van wat andere teams willen verhandelen. Hierdoor zal er af en toe ook van aanpak moeten worden gewisseld. Een voorbeeld In mijn team proberen we van vijf verschillende ondernemingen twee aandelen te krijgen. Mijn voorstel is dat we pas bepalen welke ondernemingen dit zijn, wanneer we weten wat voor andere teams waardevol en minder waardevol is. Zo blijkt dat er een team is dat graag zijn aandelen van de onderneming SnelopWeg wil verhandelen; voor de nominale waarde van dit aandeel. Zij hebben echter maar één aandeel van SnelopWeg in hun bezit. Een ander team heeft ook een aandeel van SnelopWeg, maar wil deze niet kwijt. Zij willen hun aandeel van Bos- Bank echter wel ruilen. Zij willen dit aandeel tegen een ander aandeel ruilen, namelijk SnelopWeg. Ik besluit uit te zoeken of ik nog een aandeel van BosBank kan bemachtigen, aangezien ik weet dat ik voor dit team het aandeel van SnelopWeg kan regelen, door een deal aan te gaan met het eerste team. Ik zal dit plan uitvoeren wanneer ik zeker weet dat ik twee aandelen van de onderneming BosBank kan krijgen. Een derde team heeft ook een aandeel van BosBank. Zij willen die alleen verhandelen wanneer dit voor hen geld oplevert. Het liefst willen zij net wat meer geld als de nominale waarde van het aandeel. Ik besluit tot het volgende voorstel aan mijn teamgenoten: SnelopWeg heeft een nominale waarde van 60 Grote Rekendukaten. Wanneer we SnelopWeg van dit team kopen voor de nominale waarde, kunnen we met het andere team een aandeel BosBank ruilen tegen dit aandeel, terwijl het aandeel BosBank een waarde heeft van 100 Rekendukaten. Een interessante deal dus, aangezien we onze waarde dan verhogen met 40 Rekendukaten, wat zou kunnen leiden tot betere deals met andere teams! Bovendien kunnen we via het derde team aan een tweede aandeel BosBank komen. Zij blijken dit aandeel echter alleen tegen geld te willen verhandelen. We kunnen ze sowieso de nominale waarde geven van het aandeel, namelijk 100 Rekendukaten. We hebben zelfs met het verkrijgen van SnelopWeg de waarde van ons kapitaal verhoogd en kunnen hen dus ook 10 Rekendukaten meer geven. Wanneer we dit doen, hebben we voor slechts 160 (of 170, afhankelijk van de deal) Rekendukaten twee aandelen van BosBank. Ik stel voor dat wanneer geen van de leden van het team een betere deal heeft, mijn voorstel te volgen, omdat we dan al voor één onderneming aan de opdracht hebben voldaan. Bovendien verhogen we via deze deal ons kapitaal. De spelers moeten hun keuzen onderbouwen en aan andere teamleden verantwoorden welke strategie gevolgd wordt. Ze moeten daarmee nagaan of deze zich erin kunnen vinden. Ook moet er gerekend worden, bijvoorbeeld wanneer de kans moet worden ingeschat of de opdracht door een bepaalde deal dichterbij komt. Zo gebruik ik bijvoorbeeld argumenten rond kapitaal verhoging en bijdrage aan de opdracht. Bovendien ben ik me er ook van bewust welke kosten deze deal met zich meebrengt en kan ik me voorstellen dat er betere deals mogelijk zijn. Door de argumenten te expliciteren voor je teamgenoten, kan dit leiden tot een betere inbedding van de rekenstrategieen in het denken en redeneren (Nelson, 1999). In dit geval zal het gaan om redeneringen rond schattend rekenen en rond noties van kansberekening. Reken-wiskundige activiteiten Het aandelenspel maakt redeneringen nodig. Het gaat daarbij om het inzetten van geld en aandelen in onderhandelingen. Het begint met een startkapitaal, maar ook door een inschatting te maken van dat wat andere teams nodig hebben. De opdrachten in dit spel zijn gericht op het verkrijgen van een bepaald bedrag aan Rekendukaten en op het verzamelen van een bepaald aantal aandelen of op een combinatie hiervan. Een ander team krijgt bijvoorbeeld de opdracht om 750 Grote Rekendukaten te bemachtigen. Zij hebben als startkapitaal tien aandelen, namelijk twee van ReEel, met een gezamenlijke waarde van 130 Rekendukaten, twee jaargang 28 voorjaar

3 van VluchtigAirWays, gezamenlijk 140 Rekendukaten waard, twee van SnelopWeg, van 120 Rekendukaten, twee van FinterBank, van 110 Rekendukaten, één van VliegensVlug ter waarde van 50 Rekendukaten en een aandeel van BosBank van 100 Rekendukaten. Wanneer deze worden verkocht tegen de nominale waarde, kom je op 650 Rekendukaten uit. Dit team moet er dus voor zorgen dat zij op de een of andere manier bij de verhandeling van deze aandelen 100 Rekendukaten winst maken. Dit houdt in dat onderhandelingen voor slechts de nominale waarde van de aandelen geen nut heeft, wanneer er door middel van andere aandelen nog niet voldoende winst is gemaakt! Om aan deze opdracht te kunnen voldoen, moeten enkele gunstige deals gesloten worden. Dit vraagt van de spelers dat zij een aantal stappen vooruit denken, om aan de opdracht te kunnen voldoen. Bij de opdrachten die gericht zijn op het verkrijgen van specifieke aandelen of een specifieke hoeveelheid aandelen, moet er verschillende keren onderhandeld worden. Dit geldt ook voor het andere team. Dit houdt in dat beide teams goed moeten overwegen of de deals nuttig zijn of niet. Je kunt bijvoorbeeld niet bij één deal al de helft van je volledige vermogen inzetten. Er moet namelijk genoeg overblijven voor een tweede, derde, vierde en misschien zelfs een vijfde deal, om aan de opdracht te kunnen voldoen. Daarom moet er berekend worden of een deal voor voordelig is of niet. Dit van tevoren uitdenken van de mogelijke stappen, doet een beroep op het redeneren met getallen en op het omgaan met getalsmatige informatie. Het gaat hier om elementaire gecijferdheid (Oonk, van Zanten & Keijzer, 2007). In dit spel moet een team op andere teams afstapen om na te gaan wat zij hebben en eventueel willen verhandelen. En er moet vervolgens onderhandeld worden over de prijs van de gewenste aandelen. Daarnaast moet het team ook inschatten welke strategie de andere teams volgen. Dit vraagt van de spelers een redelijk niveau van handig (hoofd)rekenen. In sommige opdrachten komen procenten aan de orde. Het spel zou zelfs aangepast kunnen worden, zodat er vooral met procenten moet worden gerekend. Andere opdrachten, zoals het bemachtigen van verschillende aandelen die een waarde hebben van 850 Grote Rekendukaten, vragen weer andere redeneringen van de spelers. Een ander team had de opdracht om minstens 35 procent van de aandelen van twee televisiemaatschappijen, RealityTv en EuropeTv, te bemachtigen. In dit spel zijn er van iedere onderneming tien aandelen. Om aan deze opdracht te voldoen, moeten er vier aandelen van deze televisiemaatschappijen worden bemachtigd (dat is dan meer dan 35 procent). Het maakt niet uit of er nu vier aandelen van RealityTv of van EuropeTv worden bemachtigd. Het zou ook om twee RealityTv -aandelen en twee EuropeTv -aandelen kunnen gaan of één van de ene onderneming en drie van de andere onderneming. Dit wetende, ging dit team kijken bij de andere teams om zo te achterhalen wat andere teams aan aandelen hadden en welke zij wilden verhandelen. Afhankelijk van hetgeen andere teams wilden verhandelen, veranderden zij hun strategie. Eerst waren zij van plan om twee aandelen van beide televisiemaatschappijen te bemachtigen, maar nadat zij bij de andere teams geïnformeerd hadden, gingen zij voor minstens drie aandelen van de onderneming RealityTv, omdat een ander team juist van deze onderneming enkele aandelen niet nodig leek te hebben en hier gemakkelijk afstand van kon doen. Vanwege de verschillende opdrachten, die af en toe tegen elkaar in druisen, maar op enkele gebieden elkaar ook overlappen, volgen de verschillende teams verschillende strategieën en kan de strategie van het ene team de strategie van een ander team wel degelijk beïnvloeden. Als team moet je hierop inspelen, door gedurende het spel nieuwe strategieën te kiezen, om zo aan je opdracht te kunnen voldoen. Overwegingen van ontwikkelaars Naar aanleiding van de bevindingen is het aandelenspel geëvalueerd en is er gekozen voor enkele aanpassingen. Tijdens de Panama-conferentie bleek dat de deelnemers enthousiast aan de slag gingen met het voltooien van hun opdracht. Het was leuk te zien dat de spelers zich aandachtig verdiepten in hun opdracht en vervolgens een bepaalde strategie doorspraken om aan deze opdracht te kunnen voldoen. Uiteraard waren er grote verschillen in de manier van aanpak tussen de verschillende teams. Zo deelden sommige teams zich op, terwijl andere teams juist bij elkaar bleven om gezamenlijk te onderhandelen met andere teams. De deelnemers waren enthousiast. Als ontwikkelaars zijn we echter van mening dat de teams te weinig gestimuleerd werden om iets met hun Rekendukaten en de waarde van de aandelen te doen. Velen ruilden namelijk gewoon een aandeel tegen een ander aandeel, zonder rekening te houden met de waarde van de aandelen. In deze versie van het spel ontbraken de geldopdrachten nog, zodat geen enkel team gestimuleerd werd om iets te doen met het startkapitaal. Tijdens het spel bleek dan ook dat de Rekendukaten geen enkele waarde hadden; de deelnemers konden niets met de Rekendukaten. Daarnaast waren in deze versie behoorlijk veel opdrachten gericht op het verzamelen van bepaalde, vastgestelde aandelen. Deze aandelen werden voor dit team daardoor bijzonder veel waard, terwijl alle andere aandelen voor hen geen waarde hadden. Bij andere teams was dit juist het geval bij andere aandelen. Men hield geen rekening met de waarde van de aandelen, maar des te meer met de eigen opdracht. Door de aandelen simpelweg (een op een) te ruilen, werd er veel minder gerekend dan aanvankelijk de opzet was. 44

4 Daarom zijn de opdrachten aangescherpt en aangevuld met geldopdrachten. In de nieuwe opdrachten, zoals weergegeven in deze Praktijktip, hebben ook de Rekendukaten een expliciete rol gekregen. Bovendien is er nog eens kritisch gekeken naar alle opdrachten en startkapitalen. In de nieuwe versie worden verschillende teams op het verzamelen van Rekendukaten gericht en worden andere teams gericht op het verzamelen van bepaalde aandelen. Zo wordt gestimuleerd dat er verschillende teams dezelfde doelen nastreven, waardoor onderhandelingen tussen hen competitiever zijn en wellicht nog fanatieker zullen verlopen. Uitproberen Wanneer u dit spel ook in uw klas wilt uitproberen, kunt u gebruikmaken van de afgebeelde materialen. Het spel kan niet zonder meer in het basisonderwijs uitgevoerd worden. Het zou daarvoor op enkele onderdelen moeten worden aangepast aan het niveau van de leerlingen. Bovendien zou nagegaan moeten worden in hoeverre het thema aandelen leerlingen van de basisschool aanspreekt. Beter kan in dat geval het aandelenspel omgevormd worden tot een handelsspel, waarbij geen aandelen, maar bepaalde producten worden verhandeld. Gezien de ervaringen op de Panama-conferentie hebben we echter gekozen voor het aandelenspel, in de verwachting dat dit volwassenen aanspreekt. Literatuur Keijzer, R., R. van Tricht & M. van Schaik (red.) (2009). Waar voor je geld. Utrecht: Freudenthal Institute for science and mathematics education. Nelson, L.M., (1999). Collaborative Problem Solving. In: C. M. Reigeluth (ed.). Instructional-Design Theories and Models, A New Paradigm of Instructional Theory, volume II, London: Lawrence Erlbaum Associates, Oonk, W., M. van Zanten & R. Keijzer (2007). Gecijferdheid, vier eeuwen ontwikkeling. Reken-wiskundeonderwijs: onderzoek, ontwikkeling, praktijk, 26(3), jaargang 28 voorjaar

5 Panama Praktijktip nummer 112 Het aandelenspel Het spel wordt gespeeld in teams bestaande uit twee of drie personen. Ieder team krijgt aan het begin een opdracht en een startkapitaal. Dit startkapitaal bestaat uit aandelen en Grote Rekendukaten of GRD s. Aan de hand van de opdrachten zijn de aandelen en het geld vastgesteld, en wel zo dat de opdracht niet zonder onderhandelingen te voltooien is. Wanneer een team aan haar opdracht heeft voldaan, is het klaar. Wanneer u van de onderneming SnelopWeg 50 procent van de aandelen in uw bezit heeft, heeft u aan uw opdracht voldaan! Wanneer u 850 GRD s in uw bezit heeft, heeft u uw opdracht voltooid! Wanneer u aandelen bezit die een totale waarde hebben van minimaal 850 euro, heeft u uw opdracht voltooid! Wanneer u 700 GRD s in uw bezit heeft en een aandeel van BosBank, heeft u uw opdracht voltooid! Wanneer u 35 procent van de aandelen bezit van de Rekendag Televisiemaatschappijen ( RealityTv en EuropeTv ), heeft u uw opdracht voltooid! Wanneer u 600 GRD s in uw bezit heeft en drie aandelen van FinterBank, heeft u aan uw opdracht voltooid! Wanneer u van vijf verschillende ondernemingen twee aandelen in uw bezit heeft, heeft u uw opdracht voltooid! Wanneer u 500 GRD s in uw bezit heeft en twee aandelen van BosBank, heeft u uw opdracht voltooid! Aan de opdracht kan worden voldaan door te onderhandelen. De teams zijn slechts afhankelijk van de andere teams in het spel. 46

6 jaargang 28 voorjaar

DISCUSSIE OVER REKENEN-WISKUNDE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS. Responsboekje Panama-conferentie januari 2007

DISCUSSIE OVER REKENEN-WISKUNDE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS. Responsboekje Panama-conferentie januari 2007 DISCUSSIE OVER REKENEN-WISKUNDE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS Responsboekje Panama-conferentie januari 2007 2 Introductie Waar moet het rekenwiskunde onderwijs over gaan? De kwaliteit van het rekenwiskunde

Nadere informatie

Rekenen getoetst in vmbo en mbo consequenties voor het onderwijs

Rekenen getoetst in vmbo en mbo consequenties voor het onderwijs 1 Rekenen getoetst in vmbo en mbo consequenties voor het onderwijs Mieke Abels Universiteit Utrecht Freudenthal Institute for Science and mathematics Education 2 Resultaten medio 2012 rekenen 2F vmbo bb

Nadere informatie

Vragen stellen in de reken-wiskundeles

Vragen stellen in de reken-wiskundeles Vragen stellen in de reken-wiskundeles Marc van Zanten, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO & Universiteit Utrecht: Panama, O&T, Faculteit Sociale Wetenschappen Inleiding Dit hoofdstuk

Nadere informatie

compacte digitale leerlijnen

compacte digitale leerlijnen compacte digitale leerlijnen rekenen-wiskunde computeractiviteiten met methodeverwijzingen www.webschool.nl groep 3, 4 en 5 Compacte digitale leerlijnen rekenen-wiskunde Computeractiviteiten met methodeverwijzingen:

Nadere informatie

8000-4000=4000 900-600=300 90-90 =0 7-8= 1 tekort! 4000 + 300+0-1 = 4299

8000-4000=4000 900-600=300 90-90 =0 7-8= 1 tekort! 4000 + 300+0-1 = 4299 Rekenstrategieën Voor de basisbewerkingen optellen en aftrekken, vermenigvuldigen en delen en voor het rekenen met breuken en rekenen met decimale getallen, wordt een overzicht gegeven van rekenstrategieën

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé CREATIEF VERMOGEN Andrea Jetten, Hester Stubbé OPDRACHT Creativitief vermogen meetbaar maken zodat de ontwikkeling ervan gestimuleerd kan worden bij leerlingen. 21st century skills Het uitgangspunt is

Nadere informatie

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn:

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn: Visiestuk Deze foto past bij mij omdat ik altijd voor het hoogst haalbare wil gaan. Ook al kost dit veel moeite en is het eigenlijk onmogelijk. Ik heb doorzettingsvermogen, dat heb je ook nodig bij het

Nadere informatie

Bovenbouw: Een eigen onderzoek

Bovenbouw: Een eigen onderzoek Bovenbouw: Een eigen onderzoek Grote Rekendag 2005 www.rekenweb.nl 67 68 www.rekenweb.nl Grote Rekendag 2005 Bovenbouw Overzicht van de activiteiten activiteit 1 activiteit 2 activiteit 3 activiteit 4

Nadere informatie

Rekenen met verhoudingen

Rekenen met verhoudingen Rekenen met verhoudingen Groep 6, 7 Achtergrond Leerlingen moeten niet alleen met de verhoudingstabel kunnen werken wanneer die al klaar staat in het rekenboek, ze moeten ook zelf een verhoudingstabel

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Inhoud. De indirecte optelstrategie als handige strategie voor aftrekopgaven in het getaldomein tot 100

Inhoud. De indirecte optelstrategie als handige strategie voor aftrekopgaven in het getaldomein tot 100 De indirecte optelstrategie als handige strategie voor aftrekopgaven in het getaldomein tot 100 Greet Peters 1,*, Joke Torbeyns 1,2, Bert De Smedt 3, Pol Ghesquière 3, & Lieven Verschaffel 1 1 Centrum

Nadere informatie

Mijn project noemt Het Wari-spel. De doelgroep van mijn programma is iedereen die houdt van strategische spelen.

Mijn project noemt Het Wari-spel. De doelgroep van mijn programma is iedereen die houdt van strategische spelen. Voorstel project Mijn project noemt Het Wari-spel. De doelgroep van mijn programma is iedereen die houdt van strategische spelen. Het doel van mijn project is de spelers een ontspannende, plezierige en

Nadere informatie

Rekenen op de rand van de krant

Rekenen op de rand van de krant Panama Praktijktip nummer 110 Rekenen op de rand van de krant 2 ei is een scharrelei, 3 ei komt uit de legbatterij M. van Zanten Panama/FIsme, Universiteit Utrecht Als ik de krant lees, wordt mijn aandacht

Nadere informatie

Rekenen op de rand van de krant

Rekenen op de rand van de krant Panama Praktijktip nummer 110 Rekenen op de rand van de krant ei is een scharrelei, 3 ei komt uit de legbatterij M. van Zanten Panama/FIsme, Universiteit Utrecht Als ik de krant lees, wordt mijn aandacht

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Schattend rekenen Maatkennis over gewichten Gebruik van referentiematen. Per tweetal: kopieerblad Lift een groot vel papier

Schattend rekenen Maatkennis over gewichten Gebruik van referentiematen. Per tweetal: kopieerblad Lift een groot vel papier Lift Kopieerblad Lift Titel De lift waarin dit bordje hangt kan 1000 kilo vervoeren of dertien personen. In deze activiteit gaan de kinderen na of dertien personen 1000 kilo zouden kunnen wegen. Om dit

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

27/11/2012 SCHATTEN....en niet alleen op zolder

27/11/2012 SCHATTEN....en niet alleen op zolder SCHATTEN...en niet alleen op zolder 2 3 1 68,3 x 21,5 3415 683 1366 1468,45 146845 Komma vergeten! Schatten: 70 x 20 = 1400 Ik schat 15 m hoog. Situatie Een magazijnier moet een bestelling plaatsen. Voor

Nadere informatie

Het Grote Rekenboek. Kerndoelanalyse SLO

Het Grote Rekenboek. Kerndoelanalyse SLO Het Grote Rekenboek Kerndoelanalyse SLO Mei 2014 Verantwoording 2014 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan zonder voorafgaande toestemming

Nadere informatie

Zes kerken en een dobbelsteen

Zes kerken en een dobbelsteen Zes kerken en een dobbelsteen 2015 Stel je voor: een stellage op de Plantage. De gemeente eromheen. Hervormd en gereformeerd door elkaar. Een korte inleiding. En dan mag uit alle wijkgemeenten iemand de

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale basisschool 0 Ja O

Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale basisschool 0 Ja O Volledige naam van het instrument De Zorgmeter Afkorting Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor ook geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale

Nadere informatie

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING!! OPGELET!! Wij gaan er bij Publiekswerking steeds van uit dat er geen vaststaande antwoorden zijn op onderstaande vragen. De associaties

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Ontstaan vreedzame wijk

3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Ontstaan vreedzame wijk 3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Petra Jongerius is sociaal makelaar en werkt vanuit welzijn. Ze is verbonden aan de Brede School Overvecht. Ontstaan vreedzame wijk Vreedzame

Nadere informatie

Evaluatierapport Gezond Eten en Bewegen

Evaluatierapport Gezond Eten en Bewegen Evaluatierapport Gezond Eten en Bewegen Inleiding Dit verslag is gebaseerd op 54 evaluatieformulieren die verzameld werden bij de 152 deelnemers aan de cursussen Gezond eten en bewegen (respons rate 35.5%)

Nadere informatie

Verhoudingen: doorlopende leerlijn?!

Verhoudingen: doorlopende leerlijn?! Verhoudingen: doorlopende leerlijn?! M. Wijers FIsme, Universiteit Utrecht 1 Inleiding U bent bij de supermarkt op zoek naar pindakaas. U staat voor de keuze tussen een pot van 190 ml van merk A voor 0,99

Nadere informatie

Rekenen in het MBO

Rekenen in het MBO Rekenen in het MBO 1 2 Wat komt aan de orde? Actuele ontwikkelingen Rekenen in het MBO waarom eigenlijk? Rekenen in het MBO belangrijke aandachtspunten Rekenen in het MBO actuele ontwikkelingen waarom

Nadere informatie

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST - LEERLING SuccesformulesVoorkant_Opmaak 1 06-10-14 10:08 Pagina 1 VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST 1 anigap 80:01 41-01-60 1 kaampo_tnakroovselumrofseccus

Nadere informatie

Beginsituatie. Aanpak

Beginsituatie. Aanpak Ouderparticipatie op school Meedoen kun je leren! Februari Juli 2012 Beginsituatie De aanleiding voor SBO School A 1 om met het project Ouderparticipatie op school Meedoen kun je leren!, aandacht te besteden

Nadere informatie

Sport en Innovatie. Wetenschappers en innovatie

Sport en Innovatie. Wetenschappers en innovatie Wetenschappers en innovatie Sport en Innovatie Deelnemers rondetafelgesprek: Nico Delleman Hidde Haisma Marnix ten Kortenaar Koen Lemmink Hanno van der Loo Nando Timmer Huub Toussaint Bij innovatie speelt

Nadere informatie

Alles telt tweede editie. Kerndoelanalyse SLO

Alles telt tweede editie. Kerndoelanalyse SLO Alles telt tweede editie Kerndoelanalyse SLO Maart 2012 2012 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder

Nadere informatie

Toetsmodule Hoofdstuk 10: Probleemoplossend denken - Oplossingen

Toetsmodule Hoofdstuk 10: Probleemoplossend denken - Oplossingen Toetsmodule Hoofdstuk 10: Probleemoplossend denken - Oplossingen Procentberekeningen 1 Wat is het voordeligst? Luigi wil een draagbare CD/MP-speler van 99 euro kopen. Een eerste elektrozaak geeft 0% korting

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A havo 2011 - I

Eindexamen wiskunde A havo 2011 - I Zuinig rijden Tijdens rijlessen leer je om in de auto bij foto 20 km per uur van de eerste naar de tweede versnelling te schakelen. Daarna ga je bij 40 km per uur naar de derde versnelling, bij 60 km per

Nadere informatie

Rekenen met de procentenstrook

Rekenen met de procentenstrook Rekenen met de procentenstrook Volgens Bartjens Frans van Galen en Dolly van Eerde Kinderen weten aan het eind van de basisschool heus wel wat procenten zijn: een percentage geeft aan om hoeveel honderdsten

Nadere informatie

Analyse professionele gecijferdheid.

Analyse professionele gecijferdheid. Analyse professionele gecijferdheid. In de ze analyse ga je na in hoeverre je professioneel gecijferd bent. Professionele gecijferdheid bestaat uit drie onderdelen: Basale gecijferdheid: het kunnen oplossen

Nadere informatie

Richting geven aan het onderwijs in meten en meetkunde TAL bovenbouw

Richting geven aan het onderwijs in meten en meetkunde TAL bovenbouw Richting geven aan het onderwijs in meten en meetkunde TAL bovenbouw werkboek verdiepingspracticum 24 ste Panama-conferentie januari 2006 Noordwijkerhout talbovenbouw@fi.uu.nl Leg uit Meten met verschillende

Nadere informatie

Speel met spel ROOD!

Speel met spel ROOD! Speel met spel ROOD! Nabouwen Pak een kaart met een rode rand en bouw het voorbeeld op de kaart na. Patronen klikken Bedenk een patroon en maak dit met de klikkubussen. twee rode twee blauwe of: één rode

Nadere informatie

Resultaten van de interdiocesane proeven. Schooljaar 2005-2006. Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8. 9090 Melle

Resultaten van de interdiocesane proeven. Schooljaar 2005-2006. Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8. 9090 Melle Resultaten van de interdiocesane proeven Schooljaar 2005-2006 Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8 9090 Melle 1 INHOUD Bijlage : vragen Interdiocesane proeven Inleiding 3 4 Schoolresultaten Nederlands

Nadere informatie

Handig gebruiken van kladpapier bij de kennisbasistoets

Handig gebruiken van kladpapier bij de kennisbasistoets ontwikkeling en onderzoek Handig gebruiken van kladpapier bij de kennisbasistoets Studenten aan de lerarenopleiding basisonderwijs maken in het tweede of derde studiejaar een landelijke kennisbasistoets

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen

Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen Bij deze opgave horen informatiebronnen 1 en 2. In informatiebron 1 zijn enkele overzichten opgenomen over het gebruik van alcohol onder scholieren

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum Betreft Financiële positie pensioenfondsen

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum Betreft Financiële positie pensioenfondsen > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Een eerste lesontwerp voor de pabo over wetenschappelijke notatie

Een eerste lesontwerp voor de pabo over wetenschappelijke notatie Panama Praktijktip nummer 29 Een eerste lesontwerp voor de pabo over wetenschappelijke notatie L. Schuringa Thomas More Hogeschool, Rotterdam Bij het nabespreken van een toets gecijferdheid, waarin 4,7

Nadere informatie

Datum Agendapunt Nummer. 22 mei R06S003. Wijziging van de Verordening leerlingenvervoer gemeente Zeewolde 2009

Datum Agendapunt Nummer. 22 mei R06S003. Wijziging van de Verordening leerlingenvervoer gemeente Zeewolde 2009 Datum Agendapunt Nummer 8 R06S003 Onderwerp Wijziging van de Verordening Raadsvoorstel Beoogd effect Een actuele en duidelijke verordening leerlingenvervoer. De huidige verordening is in 2009 vastgesteld

Nadere informatie

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 module aantal deelnemers aantal ingeleverde evaluatieverslagen Het totaaloordeel over de module. Door de deelnemer uitgedrukt in een rapportcijfer: 1 2 3 4 5 6

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Kempelonderzoekscentrum Jeannette Geldens, lector Monique van der Heijden, promovenda-docentonderzoeker Herman L. Popeijus, erelector Doelen en

Nadere informatie

Gokautomaten (voor iedereen)

Gokautomaten (voor iedereen) Gokautomaten (voor iedereen) In een fruitautomaat draaien de schijven I, II en III onafhankelijk van elkaar. Door een hendel kan elke schijf tot stilstand worden gebracht. In de tabel zie je wat op elke

Nadere informatie

Handleiding Nascholing Digitale Toets Omgeving voor Nascholingsleiders FaSMEd

Handleiding Nascholing Digitale Toets Omgeving voor Nascholingsleiders FaSMEd FaSMEd Prestaties verhogen door formatief toetsen in het reken-wiskundeonderwijs en onderwijs in de natuurwetenschappen Marja van den Heuvel-Panhuizen, Mieke Abels, & Ilona Friso-van den Bos Freudenthal

Nadere informatie

NEWSBULLETIN-3 DUBBELSTER AND EUROPE!

NEWSBULLETIN-3 DUBBELSTER AND EUROPE! NEWSBULLETIN-3 DUBBELSTER AND EUROPE! Hierbij ontvangt u het derde Newsbulletin Dubbelster and Europe, een uitgave van de werkgroep Internationalisering. In dit bulletin vindt u een verslag van de afsluiting

Nadere informatie

Samenvatting kennisbasis rekenen-wiskunde voor de pabo

Samenvatting kennisbasis rekenen-wiskunde voor de pabo Samenvatting kennisbasis rekenen-wiskunde voor de pabo Marc van Zanten, Frits Barth, José Faarts, Anneke van Gool, Ronald Keijzer Deze samenvatting is samengesteld t.b.v. de Panama Opleidersdag rekenen-wiskunde

Nadere informatie

Programma: De rekendocent voor het MBO

Programma: De rekendocent voor het MBO Rekenen op Rekenen Didactische training tot rekendocent info@rekenenoprekenen.nl http://www.rekenenoprekenen.nl Programma: De rekendocent voor het MBO Doel: zelfstandig rekenonderwijs kunnen verzorgen

Nadere informatie

Een ondernemingsplan voor een duurzaam product of dienst

Een ondernemingsplan voor een duurzaam product of dienst DUURZAAMHEIDSPROJECT KLAS 11 Inleverdatum: VRIJDAG 17 februari 2017 Een ondernemingsplan voor een duurzaam product of dienst Jullie zijn een productteam die de opdracht krijgt een nieuw duurzaam product

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. bijeenkomst 1 23 oktober 2012 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. bijeenkomst 1 23 oktober 2012 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek bijeenkomst 1 23 oktober 2012 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut deel 0 Vooraf - voorstellen deel 1 cursus rekenen: opbouw en deelnemers Cursusbijeenkomsten 23 oktober

Nadere informatie

5 jaar 6 jaar 7 jaar 8 jaar 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar Weet ik niet

5 jaar 6 jaar 7 jaar 8 jaar 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar Weet ik niet Jeugdpeil gamen Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Jeugdjournaal onder 900 kinderen in de leeftijd van 8-14 jaar. Het Jeugdjournaal doet regelmatig onderzoeken onder kinderen, hiervoor maken

Nadere informatie

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden.

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. Het Kindgesprek. Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. 1 Inleiding. Door gesprekken met kinderen te voeren willen we de betrokkenheid

Nadere informatie

PPON PPON PPON. PPON Verhoudingen. PPON Verhoudingen. PPON Verhoudingen. Opzet van deze presentatie. Individuele afnamen PPON

PPON PPON PPON. PPON Verhoudingen. PPON Verhoudingen. PPON Verhoudingen. Opzet van deze presentatie. Individuele afnamen PPON Opzet van deze presentatie Strategiegebruik van kinderen in groep 8 bij verhoudingen, breuken en procenten Workshop Panamaconferentie Noordwijkerhout 8 januari 6 Over de individuele afnamen anno 4 3 :

Nadere informatie

Docentenblad Tricky Tracks

Docentenblad Tricky Tracks De activiteit is op twee manieren mogelijk: door leerlingen zelfstandig in groepjes (a) of klassikaal (b). a Zelfstandig in groepjes Leerlingen volgen het bijgevoegde leerlingblad. Zij hebben ook per groepje

Nadere informatie

www.schakellelystad.nl

www.schakellelystad.nl www.schakellelystad.nl 28 november 2014 Schakelaartje Nr. 306 28 e jaargang week 48 01 december SR/MR 05 december sinterklaasviering en continu dag. Groep 5 t/m 8 14.15 uur vrij. 17 december kerstviering

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

Meldpunt Vossenschade: een overzicht voor 2012

Meldpunt Vossenschade: een overzicht voor 2012 Pagina 1 van 5 Meldpunt Vossenschade: een overzicht voor 2012 Inleiding Sinds 2007 beschikt de over een meldpunt Vossenschade. Om dit meldpunt meer bekendheid te geven voor heel Vlaanderen werd in januari

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Antwoorden

Hoofdstuk 3 Antwoorden Hoofdstuk 3 Antwoorden In dit hoofdstuk zijn de antwoorden op de opgaven van hoofdstuk tot en met 4 opgenomen. Ze zijn per paragraaf gerangschikt en kort en bondig. Dat betekent dat de antwoorden geen

Nadere informatie

Empowerment bij Rekengesprekken

Empowerment bij Rekengesprekken Pagina 1 Empowerment bij Rekengesprekken Pedagogisch-didactische fijn-afstemming bij leerlingen met Rekenproblemen in het Primair Onderwijs van 9 12 jaar. Want je denkt pas als je praat. Denken in je eentje

Nadere informatie

evaluatie sessie Filip Bourgeois 2014 (5LB MAR)

evaluatie sessie Filip Bourgeois 2014 (5LB MAR) evaluatie sessie Filip Bourgeois 2014 (5LB MAR) De inhoud vond ik prima. Tof dat de kdn. zelf zaken konden uitproberen. Geen overbodige inhoud. Soms wel wat te moeilijk geformuleerd of te snel. Bepaalde

Nadere informatie

Panama Opleidersdag 1 november 2007. Practicum. Dromen en dilemma s

Panama Opleidersdag 1 november 2007. Practicum. Dromen en dilemma s Panama Opleidersdag 1 november 2007 Practicum Dromen en dilemma s Een dilemma voor de opleider Vraag de doorsnee opleider RW&D om belangrijke leerinhouden voor de pabo op een rijtje te zetten en hij of

Nadere informatie

Wis en reken. Kerndoelanalyse SLO

Wis en reken. Kerndoelanalyse SLO Wis en reken Kerndoelanalyse SLO April 2011 Verantwoording 2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om

Nadere informatie

Rollenspel Dag van de Verpleging

Rollenspel Dag van de Verpleging Opdracht 17 Groep Rollenspel Dag van de Verpleging Hoe belangrijk is de Dag van de Verpleging? MBO 1-2 lesuren Opdracht 17 Inleiding Al een halve eeuw viert Nederland op 12 mei de Dag van de Verpleging.

Nadere informatie

Tovervierkanten. De magische krachten van getallenvierkanten. Erica de Goeij en Adri Treffers

Tovervierkanten. De magische krachten van getallenvierkanten. Erica de Goeij en Adri Treffers Tovervierkanten 1 De magische krachten van getallenvierkanten Erica de Goeij en Adri Treffers De leerlingen uit groep 4 van de Julianaschool in Bilthoven genieten doorgaans van de rekenlessen uit de methode.

Nadere informatie

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten.

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten. Hand-out Workshop oplossingsgericht gesprekvoeren. Wat is oplossingsgericht werken? Volgens Mahlberg&Sjöblom (2011) wordt er over het algemeen uit gegaan van een probleem gerichte benadering. Een probleem

Nadere informatie

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs Informatievaardigheden in het basisonderwijs Agenda 1. Wanneer ben je informatievaardig? 2. Waarom is het (nu) zo belangrijk informatievaardig te zijn? 3. Wat betekent dit voor het onderwijs? 4. Hoe

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 www.durlstonefoundation.org

Jaarverslag 2012 www.durlstonefoundation.org Jaarverslag 2012 www.durlstonefoundation.org De stichting Durlstone Foundation Zimbabwe heeft als doel: 1) kinderen uit kansarme gezinnen tenminste negen jaar basisonderwijs te geven in een veilige en

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

1 Inleiding. Professionele gecijferdheid in de opleiding. A. Fase Hs ipabo Amsterdam/Alkmaar

1 Inleiding. Professionele gecijferdheid in de opleiding. A. Fase Hs ipabo Amsterdam/Alkmaar Professionele gecijferdheid in de opleiding A. Fase Hs ipabo Amsterdam/Alkmaar Studenten die in 2011 aan een studie aan de pabo beginnen, worden in de loop van het derde studiejaar getoetst op hun kennisbasis

Nadere informatie

De loopbaanchecklist

De loopbaanchecklist De loopbaanchecklist Met deze checklist ga je voor je zelf na hoe het gesteld is met de manier waarop je jouw loopbaan stuurt. Bij het beantwoorden van de vragen gaat het niet direct om andere banen, je

Nadere informatie

het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo

het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo Aan: Namens: Onderwerp: Wmo adviesraad het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo Geachte Leden van de Wmo Adviesraad, De

Nadere informatie

Opleiding docent rekenen MBO. 8 januari 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova

Opleiding docent rekenen MBO. 8 januari 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova Opleiding docent rekenen MBO 8 januari 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova Inhoud 1. Opening 2. Getallen 3. Lunch 4. Onderzoek 5. Verbanden 6. Huiswerk en afsluiting domein getallen HOOFDREKENEN programma

Nadere informatie

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept)

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept) Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden Datum: mei 2013 (concept) 1. Vraagstelling: Door de commissie Ruimte is gevraagd een exitstrategie De Meerlanden uit te werken d.w.z. 1. verkoop aandelen De Meerlanden

Nadere informatie

Analytisch denken Het oplossen van problemen door vragen te ontleden in kleinere delen, verbanden leggen en logische conclusies trekken.

Analytisch denken Het oplossen van problemen door vragen te ontleden in kleinere delen, verbanden leggen en logische conclusies trekken. Creatief denken Het flexibel kunnen inspelen op nieuwe omstandigheden. Associëren, brainstormen en het bedenken van nieuwe originele dingen en originele oplossingen voor problemen. Analytisch denken Het

Nadere informatie

Opleiding docent rekenen MBO. 19 juni 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova-2

Opleiding docent rekenen MBO. 19 juni 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova-2 Opleiding docent rekenen MBO 19 juni 2015 vijfde bijeenkomst Groep Nova-2 Inhoud 1. Opening 2. Getallen 3. Lunch 4. Onderzoek 5. Ontwikkelingen in het vak rekenen (K. Hoogland, APS) 6. Huiswerk en

Nadere informatie

Kernidee van de Grote Rekendag

Kernidee van de Grote Rekendag Impressie van de Grote Rekendag 2004 Impressie van de Grote Rekendag 2004 Vincent Jonker/Frans van Galen Freudenthal Instituut, UU Utrecht De Grote Rekendag is een project voor de hele basisschool, bedoeld

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A (pilot) tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A (pilot) tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.. Dit examen bestaat uit 21 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen.

Nadere informatie

havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut

havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut 0 PROGRAMMA Programma 1. Even rekenen 2. Breuken in uw vak 3. Breuken, kunnen ze het nog? 4. Breuken

Nadere informatie

Gebruikerstest voor de arbocatalogus

Gebruikerstest voor de arbocatalogus Gebruikerstest voor de arbocatalogus Het is goed om een website, voordat deze wordt opengesteld voor alle gebruikers, te laten uittesten door een aantal betrokkenen. Een mogelijkheid is het uitzetten van

Nadere informatie

A DATA-DISCOVERY JOURNEY

A DATA-DISCOVERY JOURNEY A DATA-DISCOVERY JOURNEY Waarom een data- discovery journey Je hebt een hoop data maar wat kun je er mee. Data is voor veel bedrijven nog een erg abstract begrip. Natuurlijk snapt iedereen dat informatie

Nadere informatie

Collegebesluit. Onderwerp: herstructurering Paswerk BBV nr: 2014/426241

Collegebesluit. Onderwerp: herstructurering Paswerk BBV nr: 2014/426241 Collegebesluit Onderwerp: herstructurering Paswerk BBV nr: 2014/426241 1. Inleiding Naar aanleiding van de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 hebben drie van de vijf deelnemende gemeenten

Nadere informatie

Werkplan SOT rekenen in de onderbouw. Milou Visser Basisschool de Kolkstede, Beek Groep 1-2

Werkplan SOT rekenen in de onderbouw. Milou Visser Basisschool de Kolkstede, Beek Groep 1-2 2011-2012 Werkplan SOT rekenen in de onderbouw Milou Visser Basisschool de Kolkstede, Beek Groep 1-2 1 Algemene gegevens basisschool Basisschool de Kolkstede Schoolstraat 29 7037 AS Beek Groep: 1 2 B Directeur:

Nadere informatie

Bedenk dat het gaat om het verkrijgen van informatie voor u zelf door middel van het gesprek. Het gaat niet om een beoordeling.

Bedenk dat het gaat om het verkrijgen van informatie voor u zelf door middel van het gesprek. Het gaat niet om een beoordeling. ZELFANALYSE EN PERSOONSANALYSE Opdracht Zelfanalyse Op de volgende pagina's vindt u een lijst met uitspraken die betrekking hebben op persoonlijke eigenschappen, kwaliteiten en gedrag. Geef van elke uitspraak

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I

Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I Duikeend Op het IJsselmeer overwinteren grote groepen duikeenden. Ze leven van mosselen die daar veel op de bodem voorkomen. Duikeenden slikken hun mosselen met

Nadere informatie

Differentiatie in de rekenles. Reken- en Taalcentrum Albeda 18 januari 2011 Vincent Jonker

Differentiatie in de rekenles. Reken- en Taalcentrum Albeda 18 januari 2011 Vincent Jonker Differentiatie in de rekenles Reken- en Taalcentrum Albeda 18 januari 2011 Vincent Jonker Programma Canadees Vermenigvuldigen Hoe maak je een rekenles aantrekkelijk en succesvol voor alle deelnemers? Differentiatie

Nadere informatie

Social Media Marketing strategie

Social Media Marketing strategie Social Media Marketing strategie --= werkboek =-- 1. Bepaal je doelstelling Vaak zal SMM een onderdeel zijn van bestaande marketingcommunicatieplannen. Een extra kanaal om je doelgroep te bereiken. Soms

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

Cito-toetsen ( )

Cito-toetsen ( ) Cito-toetsen (15.01.2017) Op de Plakkenberg worden diverse toetsen afgenomen. Veel toetsen horen bij de methode, zgn. methodetoetsen, die de stof toetsen die in de methode is behandeld. Daarnaast wordt

Nadere informatie