2013 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2013 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-05 13"

Transcriptie

1 2013 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten

2 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen 5 5. Anti-corruptie engagement 7 6. ESG-Investeringsrisico s Onconventionele Energiebronnen 8 7. Voeding en gezondheid 9 8. Waterbeheer bij textielgerelateerde ondernemingen Corporate Risk Oversight in de mijnbouw sector Thema s en ondernemingen Gedragscodes 16 Eerste kwartaal 2013 Achmea 2

3 2. In vogelvlucht Dit verslag beschrijft de activiteiten die Robeco in opdracht van Achmea heeft uitgevoerd op het gebied van actieve dialoog en het stemmen op aandeelhoudersvergaderingen in het eerste kwartaal van De opbouw van het verslag is als volgt. Dit hoofdstuk bevat de belangrijkste statistieken met betrekking tot uitgebrachte stemmen en actieve dialoog met ondernemingen. Het derde hoofdstuk beschrijft de wijze waarop Achmea via het programma voor actieve dialoog en uitoefening van stemrechten gestalte geeft aan verantwoord beleggen. In de hoofdstukken 4 tot en met 9 worden de belangrijkste activiteiten en resultaten besproken aan de hand van thema s waarover de dialoog wordt gevoerd met ondernemingen in de beleggingsportefeuille van Achmea. Hoofdstuk 10 geeft een samenvattend overzicht van de thema s waarover Robeco mede namens Achmea een dialoog met ondernemingen voert. Hoofdstuk 11 ten slotte bevat een overzicht van de verschillende gedragscodes op basis waarvan Robeco het programma voor actieve dialoog en uitoefening van stemrechten namens Achmea uitvoert. Gelet op het vertrouwelijke karakter richting de betrokken ondernemingen wordt in dit verslag niet gerapporteerd over de lopende dialogen in Achmea s enhanced engagement programma. Over de resultaten hiervan wordt separaat verantwoording afgelegd. Vergaderingen per regio Vergaderingen per regio Europa 38% Noord-Amerika 42% Pacific 19% Opkomende markten 1% Overzicht stemgedrag Vergaderingen per regio Engagementactiviteiten per regio 1 e Kwartaal 2013 Totaal jaar Totaal aantal vergaderingen waar is gestemd % vergaderingen waarop tegen management is gestemd 51% 51% Overzicht engagement Overzicht engagement Menselijk kapitaal Corporate Governance Milieumanagement Global Compact Schendingen Noord-Amerika 45% Europa 54% Pacific 1% Milieu-impact 5 Gezondheid 1 Samenleving 6 Vergaderingen gestemd tegen management volgens ICGN-principes * Engagementactiviteiten per contact Toezicht op management Bezoldiging Accountantscontrole Transparantie Rechten aandeelhouders Goed burgerschap Conference call Analyse (geen contact met bedrijf) Bezoek van Robeco aan bedrijf Bezoek van bedrijf bij Robeco Stem uitbrengen Spreken op aandeelhoudersvergadering * Verklaring over wereldwijde beginselen voor goed ondernemingsbestuur. Eerste kwartaal 2013 Achmea 3

4 3. Verantwoord Beleggen Achmea hecht veel waarde aan verantwoord beleggen. Hieraan wordt vormgegeven door middel van een programma van actieve dialoog en het stemmen op aandeelhoudersvergaderingen bij die ondernemingen waarin wordt belegd. Bij actieve dialoog worden ondernemingen waarin wij beleggen, aangemoedigd tot goed ondernemingsbestuur en het nemen van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Verantwoord beleggen wint aan belang Een groeiend aantal (institutionele) beleggers beoordeelt potentiële beleggingen niet langer alleen op winst op korte termijn, maar in toenemende mate ook op criteria als (ondernemings) bestuur, milieu, mensenrechten en arbeidsomstandigheden. Onderwerpen als de verandering van het klimaat, nieuwe energietechnologieën, uitputting van schaarse bronnen en mensenrechten zijn vaste punten op de internationale agenda geworden. Wij verwachten dat verantwoord beleggen een steeds belangrijker thema in vermogensbeheer zal worden. Wij geloven dat goed ondernemingsbestuur en maatschappelijke verantwoordelijkheid de aandeelhouderswaarde zal vergroten op de langere termijn. Achmea als actieve aandeelhouder Achmea belegt in aandelen van verschillende ondernemingen. Elk aangehouden aandeel geeft ons stemrecht op aandeelhoudersvergaderingen. Wij hebben de uitvoering van dit stemrecht aan Robeco gedelegeerd. Door actief gebruik te maken van dit stemrecht kan Robeco namens Achmea de betreffende ondernemingen aansporen de kwaliteit van het bestuur van de bedrijven te vergroten en de duurzaamheid te verbeteren. Wij verwachten dat dit op termijn gunstig is voor de ontwikkeling van de aandeelhouderswaarde. Ondernemingen die hun zaken op orde hebben denk aan een goede ondernemingsstructuur of een sterk beleid op het gebied van milieu en mensenrechten presteren immers op de langere termijn vaak beter. Goed ondernemingsbestuur is, anders gesteld, goed voor Achmea en voor haar belanghebbenden. Daarom kiezen wij voor verantwoord beleggen en stellen wij ons richting ondernemingen op als actieve aandeelhouder. Wereldwijd wordt zoveel als mogelijk het stemrecht uitgeoefend op de direct aangehouden aandelen in onze beleggingsportefeuille. Daarnaast gaat Robeco (mede) namens Achmea actief de dialoog aan met de ondernemingen waarin wordt belegd, over goed ondernemingsbestuur en maatschappelijke verantwoordelijkheid. In dit verslag vindt u het overzicht van de onderwerpen die in het laatste kwartaal met de ondernemingen zijn besproken, alsmede een overzicht van het stemgedrag in deze verslagperiode. Met de dialoog die Robeco mede namens Achmea met ondernemingen voert, wordt geprobeerd de aandeelhouderswaarde te vergroten en tegelijkertijd het duurzame gedrag en de kwaliteit van het bestuur van de ondernemingen te bevorderen. Actief en betrokken aandeelhouderschap kan gaan over sociaal beleid, milieu en ethisch gedrag, maar ook kwesties als veranderingen in ondernemingsstructuur, zeggenschapsrechten of winstuitkering kunnen aan de orde komen. De dialoog richt zich op kwesties die verband houden met kansen en risico s die van invloed zijn op de waarde van een onderneming. Tenslotte moet het management van een onderneming invloed kunnen uitoefenen op de kwestie. Samenwerking Waar mogelijk of noodzakelijk bundelt Robeco krachten met andere beleggers. Voorbeelden hiervan zijn Eumedion, een platform voor institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en het Carbon Disclosure Project, een samenwerkingsverband op het gebied van transparantie over CO2-uitstoot van ondernemingen. Een ander belangrijk initiatief waar Achmea en Robeco aan zijn verbonden, is de Principles for Responsible Investment van de Verenigde Naties. Binnen dit verband committeren institutionele beleggers zich aan het, zowel intern als extern, stimuleren van verantwoord beleggen. Internationale gedragscodes Achmea en Robeco hanteren internationale gedragscodes zoals de United Nations Principles for Responsible Investment voor verantwoord beleggen en het United Nations Global Compact voor verantwoord ondernemen. Achter in deze publicatie zijn deze gedragscodes weergegeven. Eerste kwartaal 2013 Achmea 4

5 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen Robeco stemt in opdracht van Achmea tijdens de algemene aandeelhoudersvergaderingen van de ondernemingen in wereldwijde portefeuilles. De onderwerpen op de agenda variëren per onderneming, land en sector. Hieronder geven we een aantal voorbeelden waarmee we duidelijk willen maken wat de reden is achter een stem vóór of tegen de voorstellen van de directies van de bedrijven in de portefeuille. Achmea kan op deze manier inzicht geven hoe haar stemrecht, uitgevoerd door Robeco, gebruikt wordt om de aandeelhouderswaarde op de lange termijn te vergroten. Aandeelhoudersvoorstellen De rechten van aandeelhouders zijn belangrijk voor Achmea als aandeelhouder. Een van die rechten is dat aandeelhouders in bepaalde markten een aandeelhoudersvoorstel kunnen indienen. Robeco besteedt altijd extra aandacht aan de analyse van aandeelhoudersvoorstellen, vooral als er al een engagementdialoog loopt met de onderneming. Aandeelhoudersvoorstellen worden per geval geanalyseerd door engagement analisten met de desbetreffende engagement specialisten van het Governance & Active Ownership-team. Het aandeelhoudersvoorstel is een veel gebruikt instrument in de Verenigde Staten, waar de grens voor het minimum aantal aandelen om een aandeelhoudersvoorstel in te dienen relatief laag is. Vanwege deze lage grens is het aantal ingediende voorstellen dan ook het hoogst in de Amerikaanse markt. De meeste van deze aandeelhoudersvoorstellen zijn bindend. Dit houdt in dat wanneer een meerderheid van de aandeelhouders instemt met het voorstel, de directie dit voorstel in zijn huidige vorm moet uitvoeren. Robeco beoordeelt een aandeelhoudersvoorstel op verschillende aspecten Omvang en inhoud van het voorstel: Vraagt het voorstel om een wijziging van het ondernemingsbestuur? Vraagt het voorstel om meer transparantie van de onderneming door de publicatie van een rapport? Of schrijft het voorstel voor dat de onderneming stopt met bepaalde activiteiten? Verband met engagement: Is er een lopende engagement met de onderneming? En kan instemmen met het aandeelhoudersvoorstel ondersteunend zijn voor de engagementactiviteiten? Een voorbeeld hiervan is Apple (zie onder). We stemden in met een aandeelhoudersvoorstel en stuurden een brief naar de onderneming. Zo combineerden we beide signalen naar de directie dat er zaken binnen de onderneming zijn die aangepakt moeten worden. Steun voor het aandeelhoudersvoorstel onder beleggers: Wanneer er een oproep tot ondersteuning is van de belegger die het aandeelhoudersvoorstel heeft ingediend, kunnen we contact opnemen met de belegger om de achtergrond van het voorstel te bespreken en dit als extra input gebruiken voor de analyse van het voorstel. Apple 27 februari 2013 Verenigde Staten Bij de aandeelhoudersvergadering van Apple op 27 februari 2013 stemde Robeco namens Achmea voor een voorstel om een mensenrechtencommissie op te richten, dat was ingediend door een individuele aandeelhouder. Het voorstel heeft het niet gehaald. Dit was geen verrassing aangezien grote stemadviseurs, waarvan veel institutionele beleggers het advies overnemen, het voorstel niet steunden. Op het eerste gezicht lijkt de steun van Achmea / Robeco voor dit voorstel wellicht verrassend. Apple heeft immers aanzienlijke voortgang geboekt op het gebied van rapportage over duurzaamheid en met name mensenrechten. Apple was bijvoorbeeld de eerste technologieonderneming die haar toeleveringsketen openstelde voor de Fair Labor Association, met een uitnodiging voor een audit in de fabrieken van Foxxcon in China. Apple rapporteert uitvoerig over de problemen die zij aantreffen in de toeleveringsketen, waaronder moeilijke onderwerpen zoals kinderarbeid, overmatige werkuren en overtredingen op het gebied van milieu. Ook werkt de onderneming samen met diverse duurzaamheidsorganisaties. Ondanks de vele initiatieven van Apple om de verantwoordelijkheid te nemen voor haar toeleveringsketen, blijven NGO s de onderneming echter in verband brengen met slechte arbeidsvoorwaarden in de toeleveringsketen. China Labor Watch merkt bijvoorbeeld op dat in verschillende fabrieken arbeiders worden blootgesteld aan gevaarlijke omstandigheden en overmatige werkuren. EIRIS, een leidende wereldwijde leverancier van onderzoek naar het ESGprofiel van ondernemingen, signaleert een hoog potentieel risico op problemen met betrekking tot arbeidsnormen in de Eerste kwartaal 2013 Achmea 5

6 wereldwijde toeleveringsketen van Apple vanwege de locatie van haar leveranciers. Het is zeer belangrijk dat deze kwesties adequaat worden afgehandeld. Daarom gaat Robeco, mede namens Achmea, een dialoog aan met Apple over de duurzaamheid in haar toeleveringsketen. Het doel van de dialoog is om de onderneming aan te sporen nog een stap verder te zetten. Een mensenrechtencommissie is niet per se ons hoofddoel. Wij zijn van mening dat een bredere duurzaamheidscommissie op directieniveau waardevoller kan zijn. Sectorgenoten zoals Intel en Microsoft hebben al een dergelijke commissie. De stem voor een mensenrechtencommissie was daarom slechts bedoeld als een signaal, waarmee we de toon wilden zetten voor onze engagement met Apple. Walt Disney 6 maart 2013 Verenigde Staten Bij de aandeelhoudersvergadering van Walt Disney op 6 maart 2013 stemde Robeco namens Achmea voor een aandeelhoudersvoorstel om een zogenaamde proxy access wettelijk aan te nemen. Dit betekent dat een aandeelhouder, die meer dan 3% van de aandelen van de onderneming voor minstens drie jaar aaneengesloten in zijn bezit heeft, het recht heeft om een kandidaat te nomineren voor de directie. Robeco beschouwt proxy access als een verbetering van de aandeelhoudersrechten. In onze analyse gaven we extra gewicht aan de algemene houding ten aanzien van de engagement met aandeelhouders die de onderneming de afgelopen jaren heeft laten zien. Omdat de onderneming geen constructieve dialoog wilde aangaan in ons engagementprogramma, vinden we dat een dergelijk aandeelhoudersvoorstel handig kan zijn voor de invloed die aandeelhouders binnen de onderneming kunnen uitoefenen. Daarnaast stemde Robeco, mede namens Achmea, voor een aandeelhoudersvoorstel dat de functie van voorzitter en CEO binnen het bedrijf wil scheiden. Walt Disney scheidde deze functies in 2004, maar maakte er weer één functie van toen de vorige voorzitter in 2012 de onderneming verliet. Als de rol van voorzitter en CEO samen één functie is, beschouwen we dit als een concentratie van de besluitvorming die nadelig is voor goed bestuur. Wij zijn van mening dat de onderneming het best wordt bestuurd door een CEO die verantwoordelijk is voor de dagelijkse besluitvorming en een voorzitter die de vergaderingen van de directie voorzit. Daarom hebben we voor het aandeelhoudersvoorstel gestemd. Walgreen 9 januari 2013 Verenigd Koninkrijk Bij de aandeelhoudersvergadering van Walgreen op 9 januari 2013 stemde Achmea via Robeco voor een aandeelhoudersvoorstel dat vraagt om de aanpassing van de beloningsregeling in het geval van een bestuurswijziging. In de huidige situatie staat de onderneming een versnelde toekenning van de toegewezen aandelen voor de senior executive toe in het geval van een bestuurswijziging. Aangezien deze toewijzingen niet zijn gekoppeld aan de prestaties van bestuurders, zijn wij van mening dat een dergelijke versnelde toekenning niet in het beste belang is van aandeelhouders. Daarom steunen we dit aandeelhoudersvoorstel dat de versnelde toekenning van deze toegewezen aandelen beperkt. Eerste kwartaal 2013 Achmea 6

7 5. Anti-corruptie engagement Robeco heeft diverse instrumenten in huis voor engagement met ondernemingen. Een daarvan is een gezamenlijke engagement, waarbij Robeco de krachten bundelt met andere beleggers om een bepaald doel te bereiken. Zo heeft Robeco, mede namens Achmea, onlangs succesvol deelgenomen aan een gezamenlijke anticorruptie-engagement. Gezamenlijke engagement De afgelopen drie jaar was Robeco, mede namens Achmea, betrokken bij een gezamenlijke engagement die was geïnitieerd door leden van de Principles for Responsible Investment van de VN (UNPRI). Het doel van de engagement was het verbeteren van het anticorruptiebeleid en -systemen van ondernemingen. Het selecteren van de ondernemingen Welke bedrijven zijn benaderd? In 2010 hebben Transparency International, een NGO die corruptie in de gaten houdt, en de UN PRI 21 ondernemingen geïdentificeerd die op basis van openbaar beschikbare informatie te maken hadden met een hoog corruptierisico en toch een slecht anticorruptiesysteem hanteerden. Deze risico s zijn zo hoog door een combinatie van een grotere handhaving van de regels in binnenlandse of buitenlandse markten, omdat de sector bekend staat om een hoog risico voor corruptie en bedrijfsactiviteiten van de onderneming in markten met een hoog corruptierisico. Aanzienlijke verbeteringen Intussen is de gezamenlijke engagement afgesloten en heeft Transparency Internationalonderzoek gedaan naar de mate van verbetering bij de desbetreffende ondernemingen. De uitkomst is veelbelovend. Resultaten laten zien dat ondernemingen de openbare rapportage over hun anticorruptieactiviteiten gaandeweg verbeteren. Enkele ondernemingen hebben een hogere score behaald voor hun anticorruptiesystemen. Ondernemingen die rapporteren volgens de normen van het Global Reporting Initiative (GRI) scoren meestal beter. Beleggers hebben informatie nodig voor hun analyse Een groep van rond de 20 Amerikaanse en Europese beleggers, waaronder Robeco, heeft brieven geschreven naar deze ondernemingen om te benadrukken welke risico s ze lopen en wat de duidelijke tekortkomingen in hun procedures zijn. De bedoeling hiervan was hen er bewust van te maken dat ze mogelijk een hoger corruptierisico lopen. We wilden aan hen duidelijk maken dat beleggers informatie over het anticorruptiebeleid nodig hebben om de beleggingsrisico s te kunnen beoordelen. Eerste kwartaal 2013 Achmea 7

8 6. ESG-Investeringsrisico s Onconventionele Energiebronnen De Canadese teerzanden zijn één van s werelds grootste vindplaatsen van ruwe olie en worden naar verwachting een belangrijk onderdeel van het wereldwijde energieaanbod. Naast de teerzanden worden in rap tempo nieuwe bronnen ontwikkeld door de industrie, zoals schaliegas en olie, tight gas en coal bed methane. Gezamenlijk verwijzen we naar deze bronnen als onconventionele energiebronnen. De ontginning van deze energiebronnen gaat gepaard met diverse ESG-risico s. De industrie ontwikkelt heel snel nieuwe energiebronnen, zoals teerzanden, schaliegas en -olie, gas opgesloten in hard gesteente en methaan afkomstig uit steenkool. Gezamenlijk worden deze bronnen onconventionele energiebronnen genoemd. De energiewinning uit deze energiebronnen gaat gepaard met verscheidene risico s op het gebied van milieu, maatschappij en goed ondernemingsbestuur (environmental, social & governance, ESG). We voeren sinds juli 2012 een actieve dialoog met ondernemingen in de energiesector binnen het thema onconventionele energiebronnen. Het belang van watergebruik In 2012 deed Bank of America Merrill Lynch onderzoek voor Robeco naar de ESG-risico s bij onconventionele energiebronnen. In het eerste kwartaal van 2013 hebben we de engagement met de ondernemingen op één specifiek onderwerp gericht: waterbeleid. Het gebruik van water is een zeer belangrijk element in het ontginningsproces van onconventionele energiebronnen. We verwachten van ondernemingen dat ze een beleid hebben voor efficiënter gebruik van water. Ontwikkelen de ondernemingen bijvoorbeeld producten of technologieën die Thema voortgang (op doelstellingsniveau) worden gebruikt voor waterbehandeling, waterzuivering of efficiënter watergebruik? We hebben de beperking en recycling van en het toezicht op watergebruik bij de ondernemingen geanalyseerd. Vergelijkingen waterbeleid Om een goede en duidelijke vergelijking te maken, hebben we de ondernemingen in vier categorieën ingedeeld: Beginner, Average Practice, Good Practice en Best Practice. Een onderneming die als Beginner is ingedeeld lijkt geen waterbeleid te hebben en geeft niets prijs over het watergebruik, de waterverspilling en de waterrecycling. Een Average Practice -onderneming lijkt een waterbeleid te hebben, maar publiceert dit niet in het publieke domein. Een Good Practice -onderneming heeft een waterbeleid en publiceert dit, maar er is nog ruimte voor verbetering. Een Best Practice -onderneming heeft haar zaken op orde en een dialoog zal niet tot verdere verbetering leiden. Conclusie Onze vergelijking laat zien dat de meerderheid van de ondernemingen al een waterbeleid hebben en dat zij enige informatie geven over hun watergebruik, waterverspilling en waterrecycling. Dit zijn de Good Practice -ondernemingen. We sluiten voor deze ondernemingen de Succesvol afgesloten Positieve voortgang x Niet succesvol afgesloten Neutrale voortgang Negatieve voortgang doelstelling waterbeleid positief af. De Best Practice -ondernemingen hebben een uitstekende informatievoorziening en een duidelijk waterbeleid. Op dit gebied hoeven wij dus niets meer te doen. Deze ondernemingen worden bij onze engagementactiviteiten als voorbeeld voor anderen gebruikt. We zullen de engagement over waterbeleid voortzetten met ondernemingen die gekwalificeerd zijn als Beginner en Average Practice. Voor de ondernemingen die als Beginner zijn ingedeeld is het onze taak een engagement aan te gaan om de ondernemingen bewust te maken van het belang van een goed waterbeleid. Hier zal de meeste aandacht naar uitgaan. De ondernemingen die zijn ingedeeld als Average Practice moeten hun beleid en hun informatievoorziening verbeteren. Deze ondernemingen zijn over het algemeen grote olie- en gasondernemingen. Zij hebben over het algemeen een goed beleid, maar hun informatievoorziening in het publieke domein kan beter. Relevante gedragscodes UN Global Compact principes 1-2, 7-9 Verklaring van Rio inzake Milieu & Ontwikkeling Milieumanagement: Uitstoot en afval(water) Uitstoot en afval(water) is onderdeel van het primaire proces binnen het milieumanagement van een onderneming. Een efficiënt gebruik van grondstoffen levert direct kostenbesparingen op. Daarnaast vergt een verantwoorde verwerking van afval(water) energie en komt het afval(water) voor een deel in het milieu terecht. Het voorkomen van uitstoot en afval(water) is daarmee van belang, gevolgd door het stimuleren van een verantwoorde verwerking ervan zoals hergebruik. Ondernemingen zullen strategieën moeten ontwikkelen om de financiële en operationele gevolgen te managen van hun bijdrage aan uitstoot en afval(water). Dat betekent targets stellen voor de vermindering van uitstoot en afval(water), prestaties meten en rapporteren over de voortgang. Een onderneming die gebruik maakt van de technische mogelijkheden om uitstoot en afval(water) terug te dringen en actief bijdraagt aan technologische innovaties op dit gebied zal minder vatbaar zijn voor reputatieschade en een leiderschapspositie kunnen innemen. Goed milieumanagement speelt in veel meer sectoren een belangrijke rol dan in eerste instantie gedacht. Zo is CO2-uitstoot in de olie- en gasindustrie zeer bekend, maar speelt ook afvalwater hier een grote rol. Eerste kwartaal 2013 Achmea 8

9 7. Voeding en gezondheid Er wordt steeds meer aandacht besteed aan obesitasproblemen die toenemen wat betreft patiëntenaantallen en ernst. Verschillende soorten stakeholders leggen een verband tussen deze trend en de consumptie van een grote hoeveelheid van bepaalde voedingsmiddelen en dranken. De producenten die er niet in slagen te reageren op het obesitasprobleem, dat onder meer veranderingen in regelgeving, belasting, rechtszaken en weerstand bij consumenten inhoudt, lopen het risico van negatieve invloed op de omzet. Ondernemingen die adequaat met dit probleem omgaan, zullen een duurzamer bedrijfsmodel met een goede reputatie hebben voor de langere termijn.. In de afgelopen decennia is obesitas een ernstig probleem geworden en heeft het meer aandacht in de media en van toezichthouders gekregen. Wij denken dat voedselproducenten een belangrijke rol spelen bij het aanbieden van gezonder voedsel en daarbij eerlijk moeten zijn over de kwaliteit en ingrediënten van hun producten. Bovendien kunnen bedrijven die geen rekening houden met de reputatie van hun merken, de wijzigingen in de gezondheidswetgeving of veranderingen in consumentenvraag moeite hebben met het creëren van aandeelhouderswaarde. We kijken terug op algemene trends en resultaten en we kijken vooruit naar de verbeteringen die we de komende jaren nog verwachten. Bewustzijn is de sleutel De oplossing van een probleem begint met het bewustzijn dat er een probleem is. Bij een deel van het engagementthema gaat het erom ondernemingen te laten erkennen dat obesitas een probleem is, en dan vooral obesitas bij kinderen. Zelfs nog voor het engagementtraject was begonnen, erkenden alle benaderde ondernemingen openlijk in hun duurzaamheidsverslag, Thema voortgang (op doelstellingsniveau) jaarverslag of op hun website dat (kinder) obesitas een probleem vormt. Bovendien namen alle ondernemingen in dit project al stappen om op de een of andere manier gezondere producten te ontwikkelen. Zo is Coca Cola innoverend bezig met natuurlijke zoetstoffen en stopt McDonald s fruit in de Happy Meals. In onze gesprekken met een groot aantal ondernemingen bleek het management zich er goed van bewust te zijn dat gezondheidsproblemen ervoor kunnen zorgen dat de vraag naar bepaalde producten afneemt en dat het verminderen van de hoeveelheid vet, suikers en andere ongezonde ingrediënten (zonder op de smaak in te boeten) een concurrentievoordeel geeft. Interessant is ook dat sommige producenten zagen dat verbeteringen wat betreft gezondere producten mogelijk ook sneller konden worden gerealiseerd, maar dat als producten te snel worden veranderd de vraag naar specifieke producten afneemt. In deze gevallen moet het veranderen van de voedselkwaliteit een geleidelijk proces zijn. De volgende stap is een verantwoorde marketing strategie Omdat het erkennen en ontwikkelen Succesvol afgesloten Positieve voortgang x Niet succesvol afgesloten Neutrale voortgang Negatieve voortgang van gezondere producten bij de meeste ondernemingen op de agenda staat, ligt de belangrijkste focus van onze engagement op de doelstellingen: bekendmaking van een obesitasstrategie, kwantitatieve doelstellingen wat betreft gezondere producten en verantwoorde marketing. Om een beter inzicht te krijgen in wat een onderneming doet om obesitas tegen te gaan, moet de onderneming haar strategie bekendmaken en duidelijke doelen opstellen voor het ontwikkelen van gezondere producten. Sommige ondernemingen nemen al maatregelen in deze richting. H.J. Heinz is een databasetoepassing aan het ontwikkelen voor de kwantificering van en rapportage over de wereldwijde voortgang van de onderneming bij het beperken van bijvoorbeeld vet en calorieën en het verbeteren van voedingsstoffen zoals calcium en vezels. Wij juichen dergelijke initiatieven toe omdat dit verder gaat dan het geven van enkele voorbeelden die zijn uitgekozen door de onderneming en we nu duidelijk de voortgang kunnen meten. Een probleem is echter dat ondernemingen vaak een wisselende productportefeuille hebben, wat het moeilijker maakt om doelen te formuleren en meten op bedrijfsbrede schaal. Ook is het zo dat ondernemingen erg diverse producten maken die mogelijk op verschillende manieren een impact kunnen hebben op de gezondheid van consumenten. Het is daarom belangrijk dat voedingsdetailhandels en -producenten een duidelijke algemene obesitasstrategie hebben, waar relevante doelen ten aanzien van de productgroepen voor worden geformuleerd en waarbij wordt gekeken Eerste kwartaal 2013 Achmea 9

10 of zij deze doelen halen. Unilever maakt bijvoorbeeld relevante informatie per productgroep bekend. Hierbij geven zij aan op welke ingrediënten de focus moet liggen, en wanneer de hoeveelheid vet en suiker moet worden verminderd. Is een vrijwillige industrie afspraak voor minder marketing gericht op kinderen effectief? Een ander gebied waar nog verbeteringen mogelijk zijn is marketing. Zijn ondernemingen duidelijk over de ingrediënten van hun producten en over hoe zij hun productlijnen promoten? Vooral kinderen kunnen erg gevoelig zijn voor reclame door tekenfilmfiguren of speeltjes in te zetten als marketinginstrumenten. Wat betreft reclame gericht op kinderen roept de EU pledge ondernemingen op geen reclame te maken voor producten onder een vastgestelde kwaliteitsnorm en die gericht zijn op een publiek waarbij meer dan 35% jonger is dan 12 jaar. Ook wordt er gevraagd geen reclame te maken op basisscholen. Veel ondernemingen hebben dergelijke vrijwillige industrie afspraken ondertekend en worden getoetst op de naleving ervan. Hoewel deze industrie afspraken relevante normen stellen voor marketing gericht op kinderen, zijn deze geografisch gebonden en worden hierbij alleen de marketingactiviteiten aangepakt die gericht zijn op kinderen. Het is ook belangrijk om wereldwijd de algemene marketingpraktijken aan te pakken. In hoeverre zijn ondernemingen actief bezig met de marketing van gezondere producten en hoe duidelijk zijn zij over de kwaliteit en ingrediënten van hun voedselproduct? Uit onze eerste beoordeling komt naar voren dat ondernemingen zich goed bewust lijken te zijn van de problemen op het gebied van voedselkwaliteit en hun rol in het verbeteren van consumentenvoeding. De meeste ondernemingen nemen maatregelen in de juiste richting, maar er is een grijs gebied tussen aangeven het te zullen doen en het daadwerkelijk verbeteren van de kwaliteit van de voedingsproducten. Voor het resterende engagementtraject gaan we ons juist richten op de reikwijdte en de relevantie van obesitasstrategieën en de toezegging om gebruik te maken van verantwoorde marketing. Relevante gedragscodes UN Global Compact principes 1 en 2 Gezondheid: Gezonde voeding Principes 1 en 2 van het Global Compact van de Verenigde Naties zijn erop gericht dat bedrijven de internationale mensenrechten respecteren en de bescherming ervan ondersteunen en ervoor zorgen dat zij niet medeplichtig zijn aan mensenrechtenschendingen. Mensenrechtenkwesties ontstaan doordat ondernemingen niet nadenken over de potentiële implicaties van hun activiteiten binnen de operationele context. Wij koppelen de manier waarop mensen een gezond leven kunnen leiden aan de basale rechten van de mens. Eerste kwartaal 2013 Achmea 10

11 8. Waterbeheer bij textielgerelateerde ondernemingen De productie en het gebruik van textiel is een waterintensieve aangelegenheid. Door toenemende lokale waterschaarste en hogere prijzen voor water is adequaat waterbeheer van cruciale betekenis voor ondernemingen die zich met productie, verkoop of gebruik van textiel bezighouden. Hogere prijzen voor water hebben een financiële impact op textielgerelateerde ondernemingen en hun aandeelhouders. Zij worden ook op indirecte wijze door dit thema geraakt door de gevolgen voor lokale gemeenschappen en de lokale natuur waarin zij opereren.. Water footprint Water is een belangrijke natuurlijke hulpbron die over de hele wereld te kampen heeft met schaarste en kwaliteitsproblemen. Consumenten in Europa hebben een water footprint die voor een groot deel bestaat uit het gebruik van water op andere continenten. De water footprint is de totale hoeveelheid water die wordt gebruikt in de gehele productieketen van de producten die ze consumeren. De productie van katoen en wol is zeer waterintensief. Zo heeft een katoenen T-shirt bijvoorbeeld een water footprint van maar liefst liter. Mode is waterintensief In de kledingindustrie is niet alleen het produceren van grondstoffen waterintensief, maar dat geldt ook voor de natte verwerking van kleding, zoals wassen en verven. En als looierijen hun afvalwater niet goed verwerken, leidt dat tot waterverontreiniging. De productie van nieuwe mode elk seizoen veroorzaakt problemen op het gebied van waterbeheer. Door waterschaarste komen lokale boeren en gemeenschappen die afhankelijk zijn van water voor hun dagelijkse werkzaamheden in de problemen. Een moeilijke toeleveringsketen om te beheren Thema voortgang (op doelstellingsniveau) Kledingondernemingen spelen hierin een belangrijke rol, omdat die de toeleveringsketen voor materialen als katoen uiteindelijk aandrijven op basis van de vraag van de consument. Op basis van onze ervaring uit de dialoog met levensmiddelenondernemingen lijken kledingondernemingen echter minder goed om te kunnen gaan met waterkwesties binnen de toeleveringsketen. Waterbeheer is moeilijk voor textielondernemingen omdat ze een gefragmenteerde toeleveringsketen hebben. Ondernemingen als Gap Inc. nemen slechts 2-5% van het aanbod van een bepaalde katoenproducent af en de meeste ondernemingen hebben duizenden leveranciers. Waterrisico s We identificeren twee belangrijke risico s voor ondernemingen, namelijk het risico dat waterschaarste de continuïteit van de toevoer in gevaar brengt en reputatierisico. Dit laatste heeft bijvoorbeeld te maken met milieueffecten als water van het verfproces niet goed is gereinigd. Beide risico s zijn financieel relevant en dus is het belangrijk dat beleggers deze beoordelen. Succesvol afgesloten Positieve voortgang x Niet succesvol afgesloten Neutrale voortgang Negatieve voortgang Het begint met bewustzijn We hebben voor onze dialoog zes doelen opgesteld. De eerste is het bewustzijn van waterafhankelijkheid. We willen dat ondernemingen duidelijk maken aan hun belanghebbenden dat zij zich bewust zijn van hun afhankelijkheid van water en van de mogelijke impact van waterschaarste op de onderneming. Beoordeel de impact Ten tweede moeten ondernemingen de impact van hun eigen werkzaamheden en die van hun leveranciers begrijpen en beoordelen om meer grip te krijgen op het waterbeheer in de toeleveringsketen. Een rapportage over de water footprint is een zeer bruikbaar instrument om de totale impact vast te stellen en biedt inzicht in zowel financiële als nietfinanciële implicaties. Ontwikkel een waterbeleid Als een onderneming eenmaal inzicht heeft in de impact op waterbronnen, sporen we haar aan een uitvoerig waterbeleid te ontwikkelen, waarin zowel het eigen waterbeheer als dat van de partijen in de toeleveringsketen wordt opgenomen. Best practice voor waterbeleid is melding maken van een aantal concrete doelstellingen op het gebied van waterbeheer en van doelen voor waterbesparing. Beheer van waterbeleid Als een onderneming een waterbeleid heeft ontwikkeld en gepubliceerd, is de volgende stap de ontwikkeling van een duidelijk beheersysteem en -proces voor de implementatie van het waterbeleid. Hieronder valt ook de verdeling van specifieke verantwoordelijkheden binnen de onderneming met betrekking tot het waterbeheer. Een dergelijk beheersysteem helpt de onderneming bij het halen van de in het beleid geformuleerde doelstellingen. Betere transparantie nodig Voor kledingondernemingen is het lastig Eerste kwartaal 2013 Achmea 11

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

2014 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-06 14

2014 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-06 14 2014 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-06 14 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

2013 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-0813

2013 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-0813 2013 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-0813 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Overzicht aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

2013 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-1113

2013 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-1113 2013 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-1113 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

2013 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 14

2013 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 14 2013 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 14 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

2012 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-05 12

2012 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-05 12 2012 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-05 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Showcase actieve dialoog: Kritische

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12

2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Klimaatconferentie in Durban 5

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2011 Syntrus Achmea Beleggingspools

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2011 Syntrus Achmea Beleggingspools Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2011 Syntrus Achmea Beleggingspools Inhoud Inleiding verantwoord beleggen 5 Uitsluitingsbeleid 7 Engagement 8 Collectief engagement 17 Corporate Governance 20 Bijlagen

Nadere informatie

2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12

2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Olievervuiling in Nigeria 5 5.

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-11 11

2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-11 11 2011 Q3 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-11 11 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Olievervuiling in Nigeria 5 5.

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2013 Syntrus Achmea Beleggingspools

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2013 Syntrus Achmea Beleggingspools Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2013 Syntrus Achmea Beleggingspools Inhoud Inleiding verantwoord beleggen 5 Uitsluitingsbeleid 7 Engagement 9 Collectief engagement 15 Corporate Governance 17 Bijlagen

Nadere informatie

2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-01 12

2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-01 12 2011 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-01 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Klimaatconferentie in Durban 5

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2013 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

2012 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 13

2012 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 13 2012 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 13 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord beleggen 4 4. Hoogtepunten stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15

2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15 2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 5 4. Giftige Chemicaliën 6 5. Sociale

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

2015 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-08 15

2015 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-08 15 2015 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-08 15 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord beleggen 5 4. CO2 management in de Vastgoedsector 6 5. Veilige arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

2015 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-05 15

2015 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-05 15 2015 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-05 15 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 5 4. Arbeidsrechten in opkomende markten 6 5. Diepwater Exploratie

Nadere informatie

2016 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-04 16

2016 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-04 16 2016 Q1 Samenvattende rapportage actieve dialoog 1030-04 16 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord beleggen 5 4. Goed Milieumanagement 6 5. Sociale kwesties in de voedingsmiddelen-

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2014 Syntrus Achmea Beleggingspools

Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2014 Syntrus Achmea Beleggingspools Verantwoord Beleggen Rapportage H1 2014 Syntrus Achmea Beleggingspools Inhoud Inleiding verantwoord beleggen 5 Uitsluitingsbeleid 7 Engagement 9 Collectief engagement 16 Corporate Governance 17 Bijlagen

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers

De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers Edith Siermann, CIO Fixed Income / Manager Governance & Active Ownership Eumedion-symposium 12 November 2014 Aandacht vanuit

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Case Study: Electronics, mining and urban mining A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Praktijkonderzoek: Electronica, mijnbouw en urban mining Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke

Nadere informatie

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap Monitoring rapportage 2014 betreffende de toepassing van Eumedion Best Practices Betrokken Aandeelhouderschap 18 december 2014 1 1. Samenvatting en conclusie De Eumedion best practices worden door steeds

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Rabo Performance Plus Note

Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Wie een voorsprong krijgt, maakt meer kans op een overwinning. Wilt u die voorsprong? Stap dan nu in de Rabo Performance Plus Note en beleg in een

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Dag van de Belegger 25 November 2011 Maarten van der Pas Redacteur Morningstar Benelux 1 Agenda Morningstar en aandelenonderzoek Belangrijke begrippen Moat

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Stembeleid Juni 2015

Stembeleid Juni 2015 Stembeleid Juni 2015 Stembeleid ASR Nederland N.V. juni 2015 1. Inleiding 2. Algemene uitgangspunten 3. Socially Responsible Investments Policy (SRI) 4. Bestuur en RvC - (Her)benoeming - Décharge - Vrijwaring

Nadere informatie