DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER"

Transcriptie

1 DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER Monitor 2010 Economie, Internationalisatie, Arbeidsmarkt, Innovatie Dr. Harry Webers Dr. Eli Pernot Soraya Van Donink Prof. dr. Chris Peeters

2

3 DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER Monitor 2010 Economie, Internationalisatie, Arbeidsmarkt, Innovatie Dr. Harry Webers Dr. Eli Pernot Soraya Van Donink Prof. dr. Chris Peeters Oktober 2010

4 NEDERLAND MARITIEM LAND serie 1. De Nederlandse Maritieme Cluster: Literatuuronderzoek en plan van aanpak Economische Impact Studies 2. De Maritieme Arbeidsmarkt: Vraag en aanbod van zeevaartkennis 3. De Nederlandse scheepsbouw- en toeleveringsindustrie: Economische betekenis en structuur 4. De Nederlandse offshoresector: Economische betekenis en structuur 5. De Nederlandse binnenvaartsector: Economische betekenis en structuur 6. De Nederlandse waterbouwsector: Economische betekenis en structuur 7. De Koninklijke Marine: Economische betekenis en structuur 8. De Nederlandse visserijsector: Economische betekenis en structuur 9. De Nederlandse watersportindustrie: Economische betekenis en structuur 10. De Nederlandse maritieme dienstverlening: Economische betekenis en structuur 11. De Nederlandse maritieme toeleveranciers: Economische betekenis en structuur 12. De Nederlandse zeehavensector: Economische betekenis en structuur 13. De Nederlandse maritieme cluster: Economische betekenis en structuur 14. Het maritieme clustermodel: Modellering en scenarioanalyse 15. Een kaderscheppend beleid voor de Nederlandse maritieme cluster 16. De innovativiteit van de Nederlandse maritieme cluster 17. Maritieme websites en e-business: Een verkenning 18. Maritiem kapitaalforum: Onderzoek naar de werking van de kapitaalmarkt in de sector van maritieme toeleveranciers 19. An international shipping company in the Netherlands: The tax perspective 20. E-business in de maritieme cluster: visies, strategieën, activiteiten 21. De arbeidsmarkt in de Nederlandse maritieme cluster 22. Leader firms in de Nederlandse maritieme cluster: Theorie en praktijk 23. De Koninklijke Marine als maritieme leader firm 24. De Nederlandse maritieme cluster: Monitor en dynamiek 25. European Maritime Clusters: Global trends, theoretical framework, the cases of Norway and the Netherlands, policy recommendations 26. Voorschriften voor / Rules for Commercial Cruising Vessels 27. Monitor Maritieme Arbeidsmarkt Dutch Maritime Research, Development and Innovation Expenditure 29. European Maritime Policy Conference: Proceedings 30. Dynamic European Maritime Clusters 31. De Nederlandse maritieme cluster: Economische monitor Monitor Maritieme Arbeidsmarkt Monitor Maritieme Arbeidsmarkt De Nederlandse maritieme cluster: Monitor 2010 Stichting Nederland Maritiem Land De Stichting Nederland Maritiem Land is op 27 juni 1997 opgericht met tot doel de Nederlandse maritieme cluster te promoten en te versterken. Het bestuur van de Stichting bestaat uit N. Wijnolst (voorzitter), G.W. Bos (vice-voorzitter), F.G.M. Conyn (secretaris/penningmeester) en verder, in alfabetische volgorde, M.J.M. Borsboom, K. Damen, D.C. Faber, A.H. Hubregtse, J.W. Kelder, G.J. Kramer, T.G. Muller, S.M.T. Schipper, A.G.F. Toet, G.G.P.M. van Beers, M.A.W. Wijsmuller. De directeur van de Stichting is H.P.L.M. Janssens. Het adres van de Stichting Nederland Maritiem Land is Beurs-World Trade Center, Beursplein 37 (bezoekadres), Postbus 30145, 3001 DC Rotterdam Tel.: , fax.: ,

5 DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER Monitor 2010 Economie, Internationalisatie, Arbeidsmarkt, Innovatie in opdracht van STICHTING NEDERLAND MARITIEM LAND Oktober 2010

6 Gepubliceerd en gedistribueerd onder auspiciën van de Stichting Nederland Maritiem Land door: IOS Press BV (imprint Delft University Press) Nieuwe Hemweg 6b 1013 BG Amsterdam Tel: Fax: Internet: / Studie uitgevoerd door: Policy Research Corporation Jan Moorkensstraat 68 Parklaan Antwerpen 2016 BC Rotterdam tel.: tel: fax.: fax: website: website: CIP-DATA KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Harry Webers, Eli Pernot, Soraya Van Donink, Chris Peeters De Nederlandse maritieme cluster: Monitor 2010 / Harry Webers, Eli Pernot, Soraya Van Donink, Chris Peeters IOS Press ISBN NUR 781 Trefwoorden: maritieme cluster, internationalisering, arbeidsmarkt, innovatie Copyright 2010 Stichting Nederland Maritiem Land All rights reserved. No part of the material protected by this copyright may be reproduced or utilized in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or any information storage and retrieval system without written permission of the owner of this copyright. Permission may be obtained at the following address: Stichting Nederland Maritiem Land, Postbus 30145, 3001 DC Rotterdam, The Netherlands; website: dutch-maritime-network.nl.

7 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE VOORWOORD...xv SUMMARY...S.1 SAMENVATTING...S.7 INLEIDING...1 I. AFBAKENING MARITIEME CLUSTER...3 I.1. BALANS TUSSEN ENGE EN RUIME AFBAKENING...4 I.2. BALANS TUSSEN DIEPTE EN BREEDTE ONDERZOEK...5 I.3. BALANS TUSSEN EENMALIGE ANALYSE EN CONTINUE ACTUALISATIE...6 II. METHODOLOGISCHE AANPAK...7 II.1. ECONOMISCHE BETEKENIS EN WERKGELEGENHEID...7 II.1.1. Economische betekenis...7 II.1.2. Werkgelegenheid...14 II.2. INTERNATIONALISERING...15 II.3. INNOVATIE...19 III. DE MARITIEME CLUSTER IN III.1. CLUSTERNIVEAU...21 III.1.1. Structuur...21 III.1.2. Economische betekenis...23 Stichting Nederland Maritiem Land -i-

8 Inhoudsopgave III.1.3. Internationalisering III.2. SECTORNIVEAU III.2.1. Zeevaart III.2.2. Scheepsbouw III.2.3. Offshore III.2.4. Binnenvaart III.2.5. Waterbouw III.2.6. Havens III.2.7. Marine (Commando Zeestrijdkrachten) III.2.8. Visserij III.2.9. Maritieme dienstverlening III Watersportindustrie III Maritieme toeleveranciers III.3. CONCLUSIE IV. DE MARITIEME CLUSTER IN IV.1. CLUSTERNIVEAU IV.1.1. Structuur IV.1.2. Economische betekenis IV.2. SECTORNIVEAU IV.2.1. Zeevaart IV.2.2. Scheepsbouw IV.2.3. Offshore IV.2.4. Binnenvaart IV.2.5. Waterbouw IV.2.6. Havens IV.2.7. Marine (Commando Zeestrijdkrachten) IV.2.8. Visserij IV.2.9. Maritieme dienstverlening IV Watersportindustrie IV Maritieme toeleveranciers IV.3. CONCLUSIE V. EVOLUTIE MARITIEME CLUSTER V.1. NATIONALE EN INTERNATIONALE MARKTONTWIKKELINGEN ii- Stichting Nederland Maritiem Land

9 Inhoudsopgave V.2. DYNAMIEK OP CLUSTERNIVEAU V.2.1. Structuur van de cluster V.2.2. Economische betekenis V.3. DYNAMIEK OP SECTORNIVEAU V.3.1. Zeevaart V.3.2. Scheepsbouw V.3.3. Offshore V.3.4. Binnenvaart V.3.5. Waterbouw V.3.6. Havens V.3.7. Marine (Commando Zeestrijdkrachten) V.3.8. Visserij V.3.9. Maritieme dienstverlening V Watersportindustrie V Maritieme toeleveranciers V.4. CONCLUSIE VI. ARBEIDSMARKT VI.1. CLUSTERNIVEAU VI.2. SECTORNIVEAU VI.2.1. Zeevaart VI.2.2. Scheepsbouw VI.2.3. Offshore VI.2.4. Binnenvaart VI.2.5. Waterbouw VI.2.6. Havens VI.2.7. Marine (Commando Zeestrijdkrachten) VI.2.8. Visserij VI.2.9. Maritieme dienstverlening VI Watersportindustrie VI Maritieme toeleveranciers VII. INNOVATIE VII.1. INNOVATIE VII.2. INNOVATIE IN DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER Stichting Nederland Maritiem Land -iii-

10 Inhoudsopgave VII.3. INNOVATIEONDERSTEUNING VII.3.1. Europese financieringsinstrumenten VII.3.2. Nationale financieringsinstrumenten VII.4. AFSTEMMING STRATEGIE EN BELEID VIII. SAMEN STERKER VIII.1. DE MARITIEME WERELD IN VIII.1.1. Een wereld in verandering VIII.1.2. Weerslag economische crisis VIII.1.3. Urgentie VIII.2. AFSTEMMING STRATEGIE EN BELEID VIII.3. INTEGRALITEIT VAN BELEID REFERENTIES GECONTACTEERDE PERSONEN BIJLAGE I: METHODOLOGISCHE AANPAK OP SECTORNIVEAU B.1 BIJLAGE II: OVERZICHT LEADER FIRMS... B.17 BIJLAGE III: OVERZICHT ECONOMISCHE KENGETALLEN... B.21 BIJLAGE IV: OPLEIDINGSNIVEAU EN ARBEIDSMOBILITEIT... B.45 BIJLAGE V: EXPORT NAAR SECTOR... B.57 BIJLAGE VI: EVOLUTIE IN CONSTANTE PRIJZEN... B.59 BIJLAGE VII: INNOVATIE MARITIEME SECTOREN... B.63 -iv- Stichting Nederland Maritiem Land

11 Lijst met figuren LIJST MET FIGUREN FIGUUR II-1: OVERZICHT GEVOLGDE ONDERZOEKSSTAPPEN PER SECTOR...8 FIGUUR III-1 : TOEGEVOEGDE WAARDE PER SECTOR, FIGUUR III-2 : TOTALE NEDERLANDSE WERKGELEGENHEID PER SECTOR, FIGUUR III-3 : TOTALE TERUGVLOEI PER SECTOR, FIGUUR III-4 : UITVOERINTENSITEIT PER SECTOR...29 FIGUUR III-5 : INVOERINTENSITEIT PER SECTOR...30 FIGUUR III-6 : UITBESTEDING PER SECTOR...31 FIGUUR III-7 : FIGUUR III-8 : FIGUUR III-9 : SECTORINTERNE GRENSOVERSCHRIJDENDE HANDEL PER SECTOR...32 EXPORT- EN IMPORTAANDEEL PER SECTOR...33 EVOLUTIE WERKGELEGENHEID LEADER FIRMS VAN NEDERLANDSE OORSPRONG...35 FIGUUR III-10 : WERKGELEGENHEID LEADER FIRMS IN NEDERLAND EN BUITENLAND...36 FIGUUR III-11 : AANTAL HANDELS- EN ZEESLEEPVAARTSCHEPEN ONDER NEDERLANDS BEHEER, FIGUUR IV-1 : TOEGEVOEGDE WAARDE PER SECTOR, FIGUUR IV-2 : TOTALE NEDERLANDSE WERKGELEGENHEID PER SECTOR, FIGUUR IV-3 : TOTALE TERUGVLOEI PER SECTOR, FIGUUR V-1 : EVOLUTIE DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE, FIGUUR V-2 : EVOLUTIE DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE, Stichting Nederland Maritiem Land -v-

12 Lijst met figuren FIGUUR V-3 : EVOLUTIE DIRECTE PRODUCTIEWAARDE EN TOEGEVOEGDE WAARDE PER WERKZAME PERSOON, FIGUUR V-4 : AANTAL SCHEPEN ONDER NEDERLANDSE VLAG, FIGUUR VI-1 : RELATIEVE LEEFTIJDSOPBOUW NEDERLANDSE BEROEPSBEVOLKING FIGUUR VI-2 : OPBOUW OPLEIDINGSNIVEAU PER LEEFTIJDSKLASSE, FIGUUR VI-3 : OPBOUW OPLEIDINGSNIVEAU PER SECTOR FIGUUR VI-4 : EVOLUTIE VAN DE VACATUREGRAAD VAN DE NEDERLANDSE ECONOMIE (OP BASIS VAN KWARTAALCIJFERS), FIGUUR VI-5 : INSTROOM MOBILITEIT PER SECTOR FIGUUR VI-6 : SECTORINTERNE VERSUS CLUSTERINTERNE INSTROOM PER SECTOR FIGUUR VI-7 : UITSTROOM MOBILITEIT PER SECTOR FIGUUR VI-8 : SECTORINTERNE VERSUS CLUSTERINTERNE UITSTROOM PER SECTOR FIGUUR VII-1 : VERDELING MARITIEME BEDRIJVEN NAAR GROOTTEKLASSE. 187 FIGUUR VII-2 : INNOVATIEKETEN FIGUUR VII-3 : FIGUUR VII-4 : MARITIEM GERELATEERDE EU FINANCIERINGSINSTRUMENTEN ( ) BELANGRIJKSTE NATIONALE INNOVATIESTIMULERINGSINSTRUMENTEN FIGUUR VII-5 : SAMENVATTING MIF FIGUUR VII-6 : SAMENVATTING MIP FIGUUR VII-7 : SAMENVATTING SIZ-REGELING FIGUUR VII-8 : SAMENVATTING SMI-REGELING FIGUUR VII-9 : SAMENVATTING SIB-REGELING FIGUUR VII-10 : SAMENVATTING QUICK WINS BINNENHAVENS FIGUUR VII-11 : SAMENVATTING ZIP-REGELING FIGUUR VII-12 : SAMENVATTING INNOVATIEVE REGELINGEN VOOR DE VISSERIJSECTOR vi- Stichting Nederland Maritiem Land

13 Lijst met figuren FIGUUR B.1 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU ZEEVAART, B.45 FIGUUR B.2 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU SCHEEPSBOUW, B.47 FIGUUR B.3 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU OFFSHORE, B.48 FIGUUR B.4 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU BINNENVAART, B.49 FIGUUR B.5 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU WATERBOUW, B.50 FIGUUR B.6 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU HAVENS, B.51 FIGUUR B.7 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU MARINE, B.52 FIGUUR B.8 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU VISSERIJ, B.53 FIGUUR B.9 : FIGUUR B.10 : FIGUUR B.11 : FIGUUR B.12 : EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU MARITIEME DIENSTVERLENING, B.54 EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU WATERSPORTINDUSTRIE, B.55 EVOLUTIE HOOG OPLEIDINGSNIVEAU MARITIEME TOELEVERANCIERS, B.56 EVOLUTIE DIRECTE PRODUCTIEWAARDE EN TOEGEVOEGDE WAARDE PER PERSOON IN CONSTANTE PRIJZEN, (2009 = 100%)... B.61 Stichting Nederland Maritiem Land -vii-

14 Lijst met figuren -viii- Stichting Nederland Maritiem Land

15 Lijst met tabellen LIJST MET TABELLEN TABLE S.1: INDEX (CURRENT PRICES) DIRECT VALUE ADDED, S.5 TABEL S.1 : INDEX (LOPENDE PRIJZEN) DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE, S.11 TABEL II-1 : RELATIE TUSSEN SECTOREN EN SBI-KLASSEN...10 TABEL II-2 : INDICATOREN INTERNATIONALISERING...17 TABEL III-1 : BEDRIJVEN UIT DE MARITIEME CLUSTER NAAR BEDRIJFSGROOTTE...22 TABEL III-2 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME CLUSTER, TABEL III-3 : EFFECT INTERNATIONALISERING OP WERKGELEGENHEID (LEADER FIRMS)...34 TABEL III-4 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS ZEEVAART, TABEL III-5 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT ZEEVAART...40 TABEL III-6 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS...41 TABEL III-7 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS SCHEEPSBOUW, TABEL III-8 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT SCHEEPSBOUW...43 TABEL III-9 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS...45 TABEL III-10 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS OFFSHORE, TABEL III-11 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT OFFSHORESECTOR...48 TABEL III-12 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS...49 TABEL III-13 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS BINNENVAART, TABEL III-14 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT BINNENVAART...51 Stichting Nederland Maritiem Land -ix-

16 Lijst met tabellen TABEL III-15 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TABEL III-16: TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERBOUW, TABEL III-17 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT WATERBOUW TABEL III-18 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TABEL III-19 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS ZEEHAVENS, TABEL III-20 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT HAVENSECTOR TABEL III-21 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TABEL III-22 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARINE, TABEL III-23 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT MARINE TABEL III-24 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS VISSERIJ, TABEL III-25 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT VISSERIJ TABEL III-26 : TABEL III-27 : TABEL III-28 : TABEL III-29 : TABEL III-30 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME DIENSTVERLENING, RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT MARITIEME DIENSTVERLENING BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERSPORTINDUSTRIE, TABEL III-31 : RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT WATERSPORTINDUSTRIE TABEL III-32 : TABEL III-33 : TABEL III-34 : TABEL III-35 : BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME TOELEVERANCIERS, RELATIE HANDEL EN PRODUCTIVITEIT MARITIEME TOELEVERANCIERS BINNENLANDSE EN BUITENLANDSE ACTIVITEITEN LEADER FIRMS x- Stichting Nederland Maritiem Land

17 Lijst met tabellen TABEL IV-1 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME CLUSTER, TABEL IV-2 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS ZEEVAART, TABEL IV-3 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS SCHEEPSBOUW, TABEL IV-4 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS OFFSHORE, TABEL IV-5 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS BINNENVAART, TABEL IV-6 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERBOUW, TABEL IV-7 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS HAVENS, TABEL IV-8 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARINE, TABEL IV-9 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS VISSERIJ, TABEL IV-10 : TABEL IV-11 : TABEL IV-12 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME DIENSTVERLENING, TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERSPORTINDUSTRIE, TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME TOELEVERANCIERS, TABEL V-1 : AANDEEL MARITIEME CLUSTER IN DE DOOR DE BEDRIJFS- KLASSEN GEVORMDE TOEGEVOEGDE WAARDE, TABEL V-2 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME CLUSTER, TABEL V-3 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS ZEEVAART, TABEL V-4 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS SCHEEPSBOUW, TABEL V-5 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS OFFSHORE, TABEL V-6 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS BINNENVAART, TABEL V-7 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERBOUW, TABEL V-8 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS HAVENS, TABEL V-9 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS MARINE, TABEL V-10 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS VISSERIJ, TABEL V-11 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME DIENSTVERLENING, Stichting Nederland Maritiem Land -xi-

18 Lijst met tabellen TABEL V-12 : TABEL V-13 : DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERSPORTINDUSTRIE, DIRECTE ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME TOELEVERANCIERS, TABEL VI-1: IN- EN UITSTROOM IN DE MARITIEME CLUSTER, TABEL VI-2: IN- EN UITSTROOM IN DE MARITIEME CLUSTER, TABEL VI-3 : INSTROOM VANUIT ARBEIDSMARKT PER SECTOR TABEL VI-4 : UITSTROOM NAAR ARBEIDSMARKT PER SECTOR TABEL VI-5 : WERKGELEGENHEID IN DE ZEEVAART NAAR FUNCTIE EN NATIONALITEIT, TABEL VII-1 : INNOVATIEF VERMOGEN PER SECTOR TABEL VII-2 : INNOVATIE VAN LEADER FIRMS PER SECTOR, TABEL B.1 : EVOLUTIE ZEEVAART ONDER NEDERLANDSE VLAG, B.21 TABEL B.2 : ECONOMISCHE BETEKENIS ZEEVAART, B.22 TABEL B.3 : WERKGELEGENHEID IN DE ZEEVAART NAAR FUNCTIE EN NATIONALITEIT, B.23 TABEL B.4 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS SCHEEPSBOUW, B.24 TABEL B.5 : KENGETALLEN DEELSECTOREN SCHEEPSBOUW, B.24 TABEL B.6 : KENGETALLEN DEELSECTOREN SCHEEPSBOUW, B.25 TABEL B.7 : ECONOMISCHE BETEKENIS OFFSHORE, B.26 TABEL B.8 : KENGETALLEN DEELSECTOREN OFFSHORE, B.26 TABEL B.9 : KENGETALLEN DEELSECTOREN OFFSHORE, B.27 TABEL B.10 : ECONOMISCHE BETEKENIS BINNENVAART, B.28 TABEL B.11 : KENGETALLEN DEELSECTOREN BINNENVAART, B.28 TABEL B.12 : KENGETALLEN DEELSECTOREN BINNENVAART, B.29 TABEL B.13 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS WATERBOUW, B.30 TABEL B.14 : KENGETALLEN DEELSECTOREN WATERBOUW, B.30 TABEL B.15 : KENGETALLEN DEELSECTOREN WATERBOUW, B.31 -xii- Stichting Nederland Maritiem Land

19 Lijst met tabellen TABEL B.16 : ECONOMISCHE BETEKENIS HAVENS, B.32 TABEL B.17 : KENGETALLEN DEELSECTOREN HAVENS, B.32 TABEL B.18 : KENGETALLEN DEELSECTOREN HAVENS, B.33 TABEL B.19 : TOTALE ECONOMISCHE BETEKENIS MARINE, B.34 TABEL B.20 : KENGETALLEN DEELSECTOREN MARINE, B.34 TABEL B.21 : KENGETALLEN DEELSECTOREN MARINE, B.35 TABEL B.22 : WERKGELEGENHEID DEELSECTOREN CZSK, B.35 TABEL B.23 : WERKGELEGENHEID DIRECTIES CZSK, B.36 TABEL B.24 : ECONOMISCHE BETEKENIS VISSERIJ, B.37 TABEL B.25 : KENGETALLEN DEELSECTOREN VISSERIJ, B.37 TABEL B.26 : KENGETALLEN DEELSECTOREN VISSERIJ, B.38 TABEL B.27 : TABEL B.28 : TABEL B.29 : ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME DIENSTVERLENING, B.39 KENGETALLEN DEELSECTOREN MARITIEME DIENSTVERLENING, B.39 KENGETALLEN DEELSECTOREN MARITIEME DIENSTVERLENING, B.40 TABEL B.30 : ECONOMISCHE BETEKENIS WATERSPORTINDUSTRIE, B.41 TABEL B.31 : KENGETALLEN DEELSECTOREN WATERSPORTINDUSTRIE, B.42 TABEL B.32 : KENGETALLEN DEELSECTOREN WATERSPORTINDUSTRIE, B.42 TABEL B.33 : TABEL B.34 : TABEL B.35 : ECONOMISCHE BETEKENIS MARITIEME TOELEVERANCIERS, B.43 KENGETALLEN DEELSECTOREN MARITIEME TOELEVERANCIERS, B.43 KENGETALLEN DEELSECTOREN MARITIEME TOELEVERANCIERS, B.44 TABEL B.36 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT ZEEVAART, B.46 TABEL B.37: EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT SCHEEPSBOUW, B.47 TABEL B.38: EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT OFFSHORE, B.48 TABEL B.39: EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT BINNENVAART, B.49 TABEL B.40 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT WATERBOUW, B.50 Stichting Nederland Maritiem Land -xiii-

20 Lijst met tabellen TABEL B.41 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT HAVENS, B.51 TABEL B.42 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT VISSERIJ, B.53 TABEL B.43 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT MARITIEME DIENSTVERLENING, B.54 TABEL B.44 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT WATERSPORTINDUSTRIE, B.55 TABEL B.45 : EVOLUTIE ARBEIDSMOBILITEIT MARITIEME TOELEVERANCIERS, B.56 TABEL B.46 : EXPORT NAAR SECTOR, B.57 TABEL B.47 : INFLATIEVOET, B.59 TABEL B.48 : INFLATIEVOET, B.60 TABEL B.49 : TABEL B.50 : INDEX EVOLUTIE DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN CONSTANTE PRIJZEN, B.60 INDEX EVOLUTIE DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN CONSTANTE PRIJZEN, EN B.61 -xiv- Stichting Nederland Maritiem Land

21 Voorwoord VOORWOORD Koers op de toekomst Welk beleid maakt en houdt landen economisch succesvol is een onderwerp dat sinds de tweede olie crisis van 1979 vele overheden en academici indringend heeft bezig gehouden. Een van de conceptuele modellen die daaruit is voortgekomen is de economische clustertheorie van professor Michael Porter zoals beschreven in The competitive advantage of nations (1990). Zijn centrale these was dat regio s waarin bedrijven en instellingen binnen de gehele waardeketen rond een product of dienst intensief samenwerken, concurreren, en kritische massa weten te creëren, en waarin onderzoek en innovatie snel door de gehele keten verspreid worden, in staat zijn zichzelf te vernieuwen en vrijwel iedere concurrentie het hoofd te bieden. Ook in Nederland vond Porter s visie gehoor bij beleid en politiek. Een van de sectoren waar het Ministerie van Verkeer en Waterstaat voor verantwoordelijk was, de zeevaartsector, werd na de introductie van het succesvolle nieuwe scheepvaartbeleid dat in 1996 werd ingevoerd, uitgekozen om de economische clusteraanpak vorm te geven. Daartoe werd in april 1997 de Stichting Nederland Maritiem Land opgericht met een bestuur bestaande uit vertegenwoordigers van het maritieme bedrijfsleven en financieel sterk ondersteund door het Ministerie. In de afgelopen 13 jaar is er veel door de Stichting en haar deelnemende organisaties tot stand gebracht. In vele studies en evaluaties is niet alleen aangetoond dat er in Nederland een zeer compleet en vooraanstaand maritiem cluster bestaat en functioneert, maar ook dat de actoren in de driehoek bedrijfsleven-wetenschap-beleid, steeds intensiever met elkaar samenwerken op Stichting Nederland Maritiem Land -xv-

22 Voorwoord het gebied van export inspanningen, innovatie projecten, jongerencommunicatie, arbeidsmarkt en onderwijs, en Europa. De maritieme wereld is door haar globale karakter een van de meest concurrerende markten. Nieuwe spelers in opkomende maritieme naties hebben het speelveld voortdurend gewijzigd en zullen dat blijven doen. Dat leidt ook tot structurele wijzigingen van de Nederlandse maritieme cluster. Een van de meest in het oog springende veranderingen is de snelle en krachtige internationalisatie van de Nederlandse maritieme bedrijven, hetgeen tot uitdrukking komt in het aanzienlijk aantal buitenlandse werknemers dat in dienst is van bedrijven met een Nederlandse moeder. Deze buitenlandse werkgelegenheid bedraagt thans personen en is spectaculair gegroeid. Dit terwijl de directe werkgelegenheid in Nederland zelf vrijwel onveranderd is gebleven op personen. Zonder deze buitenlandse groei van de activiteiten zou de maritieme cluster in Nederland zijn gekrompen vanwege de te kleine thuismarkten en aldus verlies van marktpositie. Om de vooraanstaande positie van de Nederlandse maritieme cluster in het buitenland te kunnen handhaven en uitbreiden is een continue versterking vereist door innovatie en onderzoek. Dit vraagt op zich weer om hoog opgeleide professionals met een maritieme kennisbasis. Dit dreigt steeds meer in de verdrukking te komen. Wij zullen daarom alle zeilen bij moeten zetten om gespecialiseerde nautische en maritiem-technische opleidingen in stand te houden en jongeren te interesseren voor een uitdagende carrière in de maritieme wereld. Investeren in en faciliteren van de maritieme wereld door bedrijfsleven en overheid blijft van belang omdat de maritieme markten enablers zijn van de wereldhandel en economie. Hoewel de maritieme wereld niet immuun is voor economische cycli, toont het verleden aan dat groei een constante factor is geweest en waarschijnlijk ook zal blijven. Ergo, we kunnen met zijn allen een goed inkomen blijven verwerven zolang wij maar bij de les blijven en onze slimheid weten om te zetten in een blijvend concurrentievoordeel, zoals Porter dat destijds ook geformuleerd heeft. -xvi- Stichting Nederland Maritiem Land

23 Voorwoord De activiteiten van de Stichting Nederland Maritiem Land worden bekostigd door bijdragen van de deelnemers uit het maritieme bedrijfsleven, maar ook substantieel door de Ministeries van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken. Eind 2009 hebben deze ministeries voor de vierde, en laatste keer een financiële bijdrage toegezegd, die ultimo 2013 af zal lopen. Het is de wens van de overheid dat het maritieme bedrijfsleven dan na 17 jaar de maritieme cluster activiteiten volledig zal gaan financieren. De deelnemers in Nederland Maritiem land, hebben de afgelopen 13 jaar de meerwaarde kunnen ervaren van samenwerking in de maritieme waardeketen en hebben de handschoen opgepakt. Er wordt dan ook druk overleg gevoerd met betrokkenen om de transitie vorm te geven, niet alleen inhoudelijk en organisatorisch, maar ook financieel. De uitkomst en implementatie van dit proces zal in de loop van 2011 waarschijnlijk haar beslag krijgen. De onderhavige Monitor 2010 studie is daarbij een solide basis om de koers naar de toekomst uit te zetten. Dit is alweer de vierde monitor, die wederom door Policy Research Corporation is uitgevoerd en die iedere keer completer wordt. Naast de ontwikkelingen binnen de sectoren en cluster als geheel over de periode met een vooruitblik naar het lopende jaar 2010, wordt in deze monitor het inzicht in de internationalisatie verder verdiept. Daarnaast zijn er twee nieuwe onderdelen aan toegevoegd: arbeidsmarkt en innovatie. Wij zijn trots op het inzicht dat hierdoor aan alle stakeholders geboden wordt in de vorm van een van de meest complete cluster analyses in de wereld. Wij hebben er alle vertrouwen in dat eenieder dit op waarde zal weten te schatten en zich daardoor zal blijven inzetten om de positie van Nederland als een van meest vooraanstaande maritieme naties ter wereld te bestendigen. Prof. dr. ir. Niko Wijnolst Voorzitter Stichting Nederland Maritiem Land Rotterdam, september 2010 Stichting Nederland Maritiem Land -xvii-

24 Voorwoord -xviii- Stichting Nederland Maritiem Land

25 Summary SUMMARY This book describes the findings of a monitoring study of the economic significance, labour market, internationalisation and innovation of the Dutch maritime cluster for the period Policy Research Corporation has carried out this research project on behalf of the Dutch Maritime Network. The insights and developments have resulted in a number of specific recommendations for both industry and government. At the end of the book, the main challenges and action points are summarised under the motto Stronger together. a/ Starting point In the year 2000, Policy Research completed an integral study of the Dutch maritime cluster 1. In 2003 and 2006, the data series were updated for the years 2002 and 2005 respectively. The current study provides an actual description of the maritime cluster for the period , supplemented with the most recent developments in Based on this comprehensive representation of the actual situation, appropriate actions can be set up by both industry and government. 1 Based on this study (with data for the year 1997), the Board of the Dutch Maritime Network has established its priorities and focused on cluster-wide themes such as communication, labour market / education, export and innovation. Export efforts were joined, promotion campaigns to increase the maritime labour market s attractiveness were worked out and cooperation between industry and knowledge institutes was encouraged. In the last years, continuous efforts were made to consolidate these projects and to join forces on a European level by means of the European Network of Maritime Clusters. Stichting Nederland Maritiem Land -S.1-

26 Summary b/ Measuring the scale and dynamics of the cluster The basis to chart the recent developments in the maritime cluster and its eleven sectors is formed by a methodological reassessment. The aim of this reassessment is to: Search for a direct link with publicly available data; Optimally fit in statistical developments of Statistics Netherlands (CBS); Reconsider the definition maritime and test it with respect to publicly available data; Allow for an easier actualisation in the future. That way, developments in turnover, production value and employment are adequately studied. Furthermore, the analysis pays explicit attention to the efforts of the Dutch maritime companies in foreign countries. The contribution of these companies to the European (or worldwide) economy was assessed by means of a number of quantitative and qualitative indicators. In accordance with the methodology put forward in the CBS Internationalisation Monitor 2008, both the relationship between international trade and productivity and the relationship between international trade and investments were studied 2. This integral approach tailor-made for each maritime sector guarantees a robust measurement of the developments in the eleven sectors of the Dutch maritime cluster. Supplementary to the economic monitoring study, several underlying principles of the maritime labour market such as inflow and outflow, and education have been examined. Finally, also the innovative capacity of the maritime cluster as a whole and of its eleven sectors has been explored. 2 The research on the relationship between international trade and productivity concerns the study of four indicators describing the process of internationalisation. On the one hand, two more general indicators also incorporated in earlier monitor studies are looked into: import intensity and export intensity. On the other hand, two specific indicators clarifying international fragmentation are investigated: outsourcing and sector internal cross border trading. These four indicators are frequently used in the literature, among others by CBS in the Internationalisation Monitor The relationship between international trade and investments was rather qualitatively studied based on the data of approximately 60 maritime leader firms. -S.2- Stichting Nederland Maritiem Land

De Nederlandse Maritieme Cluster

De Nederlandse Maritieme Cluster De Nederlandse Maritieme Cluster Monitor 2012 Dr. Harry Webers Steven Djohan Catherine Van Hese Ignace Thienpont Prof. dr. Chris Peeters Nederland Maritiem Land serie 1. De Nederlandse Maritieme Cluster:

Nadere informatie

Monitor 2011. Ruud van der Aa Marten van den Bossche Etienne van Nuland Marjan van Schijndel Onno Vos

Monitor 2011. Ruud van der Aa Marten van den Bossche Etienne van Nuland Marjan van Schijndel Onno Vos De Nederlandse Maritieme Cluster Monitor 2011 Ruud van der Aa Marten van den Bossche Etienne van Nuland Marjan van Schijndel Onno Vos De Nederlandse Maritieme Cluster Monitor 2011 Ruud van der Aa Marten

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Het economisch en financieel belang van de haven van Antwerpen op regionaal en lokaal niveau

Het economisch en financieel belang van de haven van Antwerpen op regionaal en lokaal niveau Dr. Harry Webers, Hir. Jan Janssens & Prof. dr. Chris Peeters Het economisch en financieel belang van de haven van Antwerpen op regionaal en lokaal niveau Antwerpen-Apeldoorn Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Personal Hygiene Products. Turkey

Personal Hygiene Products. Turkey Personal Hygiene Products Turkey Introduction Even in a turbulent year due to increased socio political tension external economic outlook, the Turkish economy retained its momentum and achieved 2.9% growth

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

U als lezer weet het misschien niet, maar de Maritieme Monitor is een unieke publicatie. Uniek omdat er internationaal geen vergelijkbare publicatie is die een dergelijk volledig en actueel beeld geeft

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

NHafïHe~LAND ~ ~'SI i SI;' i i ~,.,: Lj;I'" SI:' a: '., DUTCH MARITIME NETWORK

NHafïHe~LAND ~ ~'SI i SI;' i i ~,.,: Lj;I' SI:' a: '., DUTCH MARITIME NETWORK NHafïHe~LAND ~ ~'SI i SI;' i i ~,.,: Lj;I'" SI:' a: '., DUTCH MARITIME NETWORK DE NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER BELEIDSAANBEVELINGEN NEDERLAND MARITIEM LAND serie 1. De Nederlandse Maritieme Cluster: Literatuuronderzoek

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX CORPORATE EVENT NOTICE: Toewijzing van aandelen REED ELSEVIER N.V. LOCATIE: Amsterdam BERICHT NR: AMS_20150610_04040_EUR DATUM: 10/06/2015 MARKT: EURONEXT AMSTERDAM - Change of Issuer name and trading

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

Schenker Logistics Nederland Fit for the Future. DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek

Schenker Logistics Nederland Fit for the Future. DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek Schenker Logistics Nederland Fit for the Future DB Schenker Logistics Nederland EIC Dag van de Logistiek Paul Boers 6 november 2011 Introductie Schenker Logistics Nederland Fit for the future De wereld

Nadere informatie

Since 1987 Duurzaam, betaalbaar en op tijd!

Since 1987 Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Since 1987 Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Who we are? BCTN was the first intermodal barge operator in the Netherlands. With more than 25 years of experience BCTN is the leading intermodal barge operator

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Publisher: University of Groningen Groningen The Netherlands Printed by:

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Number 11, May 2015 IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Het alloceren van de transactieprijs aan de afzonderlijke prestatieverplichtingen in een

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving&

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& Green%Deal% Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& YanickAarsen MasterthesisvandeopleidingMilieu6maatschappijwetenschappen FaculteitderManagementwetenschappen RadboudUniversiteitNijmegen December2013

Nadere informatie

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2 Biometric Reader - NL Installation & Usage Biometric Reader - NL Productie Versie: 7.0 Versienummer Handleiding: 1.0.2 2013 Inepro B.V. Alle rechten gereserveerd Biometric Reader - NL De meest veelzijde

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Blue Growth Blue Growth in de Noordzee

Blue Growth Blue Growth in de Noordzee Blue Growth Blue Growth in de Noordzee Potentie van de Noordzee nu en in 2050 Manfred Wienhoven en Johan Gille 26 februari 2014 Visafslag, Scheveningen Een paar elementen I. Het Blue Growth concept op

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet 2013-1-NL1-LEO05-12278 1 (2013-1-NL1- LEO05-12278) Project Information Title: Project Number: Project Type: Year: 2013

Nadere informatie

Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam

Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam Zuidoost om zich bij de Soa-polikliniek van de GGD Amsterdam te laten Testen op Soa s en Hiv A Qualitative Research

Nadere informatie

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Agenda Inleiding Huidige visie Nederlandse belastingdienst Uitspraak HvJ zaak C-44/11 Deutsche Bank Gevolgen

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

NBVN. Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie

NBVN. Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie NBVN Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie NBVN database & analyse De Commissie Registratie dankt alle dialysepatiënten en patiënten met een niertransplantaat voor hun

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Wereldwijde trends en de implicaties op onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. Grenzen verleggen in een veranderend speelveld LEZING

Wereldwijde trends en de implicaties op onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. Grenzen verleggen in een veranderend speelveld LEZING Wereldwijde trends en de implicaties op onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering Grenzen verleggen in een veranderend speelveld LEZING Dit is Laura 1 2015 Deloitte The Netherlands Laura & trends in onderwijs,

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015 Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime Woensdag 20 mei 2015 1. Globaal perspectief 1. Globaal perspectief: evolutie van CO² emissie tot 2005 The big picture 1971 General Motors, 1971 Buick Riviera Owner

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 4.2.2005 COM(2005) 27 definitief Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1883/78 betreffende de algemene regels

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie