Educatieve stadswandelingen: Den Haag Leerlingenmateriaal

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Educatieve stadswandelingen: Den Haag Leerlingenmateriaal"

Transcriptie

1 Educatieve stadswandelingen: Den Haag Leerlingenmateriaal Het NIOD heeft drie stadswandelingen ontwikkeld: speciaal voor jongeren vanaf 15 jaar. In iedere stadswandeling ligt het zwaartepunt bij de geschiedenis van de Holocaust. Daarnaast staat de geschiedenis van één andere genocide of oorlogsmisdaad centraal. Het zwaartepunt van de stadswandeling door Amsterdam ligt bij de geschiedenis van de Holocaust. Daarnaast wordt er tijdens de wandeling ook aandacht besteedt aan de genocide in Srebrenica. Het leerlingenmateriaal bestaat uit handouts voor de vijf verschillende groepen. Daarnaast is er een afsluitende opdracht. De docentenhandleiding bij het leerlingenmateriaal is gratis te downloaden via onze website: Inhoudsopgave Groep 1: het Joodse weeshuis bladzijde 2 Groep 2: het Joods tehuis bladzijde 6 Groep 3: de Joodse basisschool bladzijde 10 Groep 4: de synagoge bladzijde 14 Groep 5: Srebrenica bladzijde 18 Afsluitende opdracht bladzijde 22 1

2 Groep 1: Joods Weeshuis Adres: Pletterijstraat 66, Den Haag Namen leerlingen: Leerlingen handout stadswandeling Den Haag In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor dat je deze 3 vragen kan beantwoorden: 1. Wat is hier gebeurd? 2. Wie is Siegfried Weissman? 3. Wat heeft Siegfried Weissman te maken met deze plek? 2

3 1. Wat is hier gebeurd? In 1849 werd het eerste Joodse weeshuis opgericht in Den Haag. Deze werd gevestigd in een pand aan de Stille Veerkade 20. Een weeshuis voor uitsluiteind Joodse kinderen was een nieuwigheid in Den Haag. Hiervoor werden veel Joodse weeskinderen ondergebracht bij Joodse gezinnen. Maar in 1849 sloeg de choleraepidemie flink toe in Den Haag, vooral in de Joodse buurt waar op dat moment ongeveer 2500 Joden woonden. Een groot aantal kinderen verloor hun ouders door de epidemie en deze moesten ergens ondergebracht worden. Door geldzorgen is het weeshuis een aantal keer van adres gewijzigd maar op 4 mei 1932 opende het weeshuis zijn deuren op de Pletterijstraat 66. Na de machtsovername van Hitler in 1933 ontving het bestuur van het weeshuis steeds meer verzoeken of ook DuitsJoodse vluchtelingen konden worden opgenomen. Hier reageerde het bestuur positief op. Er werden regelmatig Duitse en Oostenrijkse vluchtelingenkinderen opgevangen in het weeshuis. Sommige wezen vertrokken voor de oorlog naar Palestina. Maar de meeste bleven in het weeshuis, waardoor ook de zolder van het gebouw in gebruik moest worden genomen. Toen Nederland in mei 1940 werd bezet door de Duitsers werd het voor het bestuur steeds moeilijker om het weeshuis draaiende te houden. Drie jaar heeft het weeshuis met moeite kunnen bestaan. In de avond van 5 maart 1943 deden de Duitsers een inval. Het weeshuis werd ontruimd. Alle kinderen en al het personeel werden op transport gezet. Op 10 maart werden zij, op een enkeling na doorgestuurd naar het concentratiekamp Sobibor, waar zij zijn vermoord. Het Joodse Weeshuis aan de Pletterijstraat is na de oorlog nooit meer heropend. In de hal van het gebouw is een nieuw tableau onthuld ter nagedachtenis aan de oprichters van het weeshuis (Samuel en Carolina Edersheim). Op dit moment zijn er huurwoningen gevestigd in het gebouw. Bron foto: Joodserfgoeddenhaag.nl 3

4 2. Wie is Siegfried Weissman? Siegried Weissman was een DuitsJoodse vluchteling die opgevangen werd door het weeshuis in Den Haag. Hij werd geboren op 23 februari 1928 in Karlsruhe, Duitsland. In 1936 kwam Siegfried alleen naar Nederland. Zijn vader, Simon Weissman was overleden en zijn moeder, Channa Rieter Spielmann bleef in Duitsland. In 1937 werd Siegfried opgenomen in het weeshuis. Hij bleef daar tot 5 maart 1943, toen het gehele weeshuis werd ontruimd en alle kinderen door de Duitsers op transport werd gezet. Siegfried moest 4 maanden in kamp Westerbork blijven voordat hij naar concentratiekamp Sobibor werd doorgestuurd. Meteen na aankomst op 23 juli 1943 werd Siegfried omgebracht. Hij was toen net 15 jaar. Bron foto: communityjoodsmonument.nl 4

5 3. Wat heeft Siegfried Weissman te maken met deze plek? Een van de kinderen in het weeshuis op de Pletterijstraat was Siegfried Weissman. Hij werd in 1937 opgenomen in het tehuis. In 1941 bereikte Weissman de leeftijd van 13 jaar. Dit is de leeftijd waarop een Joodse jongen kerkelijk meerderjarig wordt. Hij wordt dan verantwoordelijk voor zijn eigen daden en mag officieel een godsdienstoefening houden. Deze dag wordt de barwitsmadag genoemd (barmitswa: zoon van het gebod). De dag is een belangrijke gebeurtenis in het leven van een Joodse jongen en wordt gevierd in het bijzijn van de familie. Maar omdat Weissman zonder familie was schreef hij een briefje naar het bestuur van het weeshuis. Hij vroeg het bestuur zij zijn barmitswafeest wilden bijwonen. Het bestuur vond dit een mooi gebaar en vond dat voortaan iedere barmitswa in het tehuis groot gevierd moest worden. Twee jaar later werd Siegfried 15 jaar, maar dat werd niet gevierd. In de nacht op 5 maart, 1943, rond een uur of negen reden er een aantal grote vrachtwagens de Pletterijstraat in en stopten bij het weeshuis. Buurtbewoners kwamen naar buiten om te zien wat er aan de hand was. Zij zagen dat Duitse soldaten de kinderen van het weeshuis en het personeel in de vrachtwagens laadden. Siegfried was daar één van. De buurtbewoners werden door de soldaten toegeschreeuwd. Wil je mee?, riepen de soldaten en richtten hun geweren op de toeschouwers. Onder dreiging verlieten de bewoners de straat en zochten zo snel mogelijk hun huizen weer op. Om de kinderen gerust te stellen zeiden de soldaten dat ze mooi speelgoed zouden krijgen als ze rustig de auto s in zouden stappen. Maar even later zouden de kinderen al op transport zitten, richting Westerbork. Op een enkeling na werd iedereen doorgestuurd naar concentratiekamp Sobibor, waaronder Siegfried Weissman. 5

6 Groep 2: Joods Tehuis Adres: Paviljoensgracht 27a, Den Haag Namen leerlingen: Leerlingen handout stadswandeling Den Haag In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor dat je deze 3 vragen kan beantwoorden: 1. Wat is hier gebeurd? 2. Wie is Kees Kaptein? 3. Wat heeft Kees Kaptein te maken met deze plek? 6

7 1. Wat is hier gebeurd? Voor de oorlog was hier het Joods Tehuis gevestigd, een Joods cultureel centrum. Ook hier werden Joodse weeskinderen opgevangen. Tijdens de oorlog werd dit de plaats waren de Haagse Joden zich moesten verzamelen voor deportaties. De Joden meldden zich gedwongen of kwamen hier terecht na een razzia (georganiseerde jacht op Joden) of arrestatie ergens in de stad. De antijoodse maatregelen namen na mei 1940 steeds meer toe in Den Haag. De stad kreeg een NSBburgermeester die het beleid van de Duitse bezetter steunde. Ook de Haagse politie heeft bijgedragen aan het goed laten verlopen van de deportaties van de Joden. De deportaties begonnen in Eerst moesten de Joden zich melden bij het Huis van Bewaring in Scheveningen. In augustus 1942 verplaatste het verzamelpunt naar het Joods Tehuis. Van 18 augustus 1942 tot aan 30 september 1943 hebben er deportaties plaatsgevonden van Joodse gezinnen en familieleden. Vanuit het Joodse Tehuis moesten de Joden, meestal in de nacht, lopen naar het staatsspoor (nu het Centraal Station) waar zij op transport werden gezet. Ongeveer Joden zijn weggevoerd uit Den Haag. Slechts enkelen hebben de deportatie en het verblijf in de concentratiekampen overleefd. Na de oorlog is het Joodse Tehuis gesloopt. Officieel bestaat het adres 27a niet meer. Er is nog slechts een gedenksteen over ter nagedachtenis aan de omgekomen Joden uit Den Haag. Bron foto: openjoodsehuizen.nl 7

8 2. Wie is Kees Kaptein? Kees Kaptein gaf tijdens de oorlog leiding aan een van de meest gewelddadige politieafdelingen in Den Haag. Deze afdeling heette het Judenreferat, wat onderdeel was van de Duitse inlichtingendiensten in Nederland. Cornelis Johannes Kaptein werd geboren in Klaten, NederlandsIndië op 21 maart Hij groeide op in een gezin met 4 zussen en was de op een na jongste. Hij zou tijdens zijn jeugd regelmatig geslagen zijn door zijn vader. Toen Kaptein 13 werd verhuisde zijn gezin terug naar Nederland. In Nederland begon Kaptein aan meerdere opleidingen maar telkens zonder succes. Bij het uitbreken van de oorlog werd Kaptein lid van de NSB en kwam hij steeds hogerop in het Haagse politiekorps. Kees Kaptein verklaarde zichzelf de grootste Jodenjager van het land. Hij zette zijn politieafdeling in om Joodse onderduikers in Den Haag op te sporen. Kaptein ontving een premie per arrestant wat kon oplopen tot wel 40 gulden. Geregeld vulde hij zijn zakken met gestolen sierraden en duur servies wat hij vond op de onderduikadressen. Op deze manier bouwde Kaptein een enorm vermogen op. Maar voor Kaptein was geld niet de enige drijfveer om Joden op te pakken. Hij begon ervan te genieten. Hij stond erom bekend om arrestanten te mishandelen met een gloeiende pook. Hij trapte ook mannen in het kruis om hen onvruchtbaar te maken. Na de oorlog is Kaptein berecht. Tijdens zijn proces werd het duidelijk dat hij geen spijt had van zijn daden. Hij werd veroordeeld als het ernstigste en afschuwelijkste geval van Jodenvervolging. Kees Kaptein kreeg in 1949 de doodstraf. Bron foto: Wikipedia 8

9 3. Wat heeft Kees Kaptein te maken met deze plek? Kees Kaptein zou tussen de 1750 en 2000 Joden uit Den Haag hebben opgepakt. Zijn slachtoffers kwamen meestal meteen terecht in het Joods Tehuis aan de Paviljoensgracht waar zij vervolgens op transport werden gezet. Maar Kaptein probeerde ook regelmatig informatie te winnen over andere onderduikers door zijn slachtoffers eerst te ondervragen voordat hij ze naar de Paviljoensgracht bracht. Kaptein stond berucht om zijn gewelddadige verhoortechnieken. Een beruchte methode die later door zijn collega s is overgenomen was de kniebuigingenmethode. Daarbij moest een arrestant een stoel of een ander zwaar voorwerp gestrekt vasthouden en ondertussen kniebuigingen maken. Als de arrestant zijn armen liet zakken of van vermoeidheid in elkaar zakte, kreeg hij of zij een pak slaag met een knuppel. Deze hardhandige methodes waren vaak erg effectief. Arrestanten werden hierdoor gedwongen andere onderduikadressen te verhullen. Van de Haagse Joden die op transport zijn gezet, was Kaptein verantwoordelijk voor het aangeven van ongeveer 2000 Joden. Bron foto: Openjoodshuizen.nl 9

10 Groep 3: Joodse school Adres: Rabbijn Maarsenplein, Den Haag Namen leerlingen: Leerlingen handout stadswandeling Den Haag In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor dat je deze 3 vragen kan beantwoorden: 1. Wat is hier gebeurd? 2. Wie is Gabriel Italie? 3. Wat heeft Gabriel Italie te maken met deze plek? 10

11 1. Wat is hier gebeurd? Voor de oorlog waren er op dit plein drie openbare scholen gevestigd waar veel Joodse kinderen naar toe gingen. Tijdens de oorlog werden deze scholen zogenaamde Joodse scholen. Een van de antijoodse maatregelen van de Duitsers was namelijk dat Joodse kinderen niet meer naar een openbare school mochten. Joodse leerlingen mochten alleen nog maar naar de scholen op dit plein of naar een school in Scheveningen. Het werd voor sommige leerlingen steeds moeilijker om de school te bereiken. Trams waren verboden voor Joden en in 1942 moesten alle Joden hun fiets inleveren. De kinderen konden de school alleen lopend bereiken, vaak op slechte schoenen. De Joodse leerlingen zagen hun klassen steeds kleiner worden. Een enkel Joods gezin wist onder te duiken maar de meeste Joodse gezinnen werden opgepakt en op transport gezet voor deportatie. In april 1943 waren alle Joodse scholen in Den Haag leeg. Het aantal Haagse Joodse kinderen dat is omgekomen in concentratiekampen ligt rond de 1700 tot 2000 kinderen. Ter nagedachtenis aan hen is er een kindermonument geplaatst op het plein. Het monument heeft de vorm van zes trappen of ladders, die ook op opgestapelde stoelen lijken. Het moeten stoelen voorstellen die niet meer worden gebruikt, omdat de Joodse leerlingen er niet meer zijn. Op de stoelen zijn voornamen geschreven van 400 omgekomen kinderen met daarachter hun leeftijden. Het monument moet een symbool zijn voor tolerantie en respect. Het monument mag gebruikt worden als speeltoestel voor kinderen. Bron foto: Joodskindermonument.nl 11

12 2. Wie is Gabriel Italie? Een van de docenten op de Joodse school op het plein was Dr. Gabriel Italie. Italie was leraar klassieke talen. Hij werd op 13 december 1895 geboren in Rotterdam. Zijn vader en zijn broers waren net als Italie ook werkzaam in het onderwijs. Italie verhuisde met zijn gezin voor de oorlog naar Den Haag. Daar ging hij werken als leraar klassieke talen aan het Joodsch Lyceum. De school heeft maar kort bestaan, van 1941 tot De school had uitsluitend Joodse leerlingen. Italie schreef iedere dag in zijn dagboek over de gebeurtenissen in Nederland tijdens de bezetting. Hierdoor weten we wat meer over de Joodse scholen in Den Haag. Gabriel Italie heeft de oorlog overleefd, hij stierf op 28 januari 1956 en ligt begraven in Wassenaar. Bron foto: Wally Lang, Het oorlogsdagboek van Dr. G. Italie: Den Haag, Barneveld, Westerbork, Theresienstadt, Den Haag (2009). 12

13 3. Wat heeft Gabriel Italie te maken met deze plek? Gabriel Italie gaf tijdens de oorlog les aan het Joodsch Lyceum aan de Fisherstraat in Den Haag. Op deze school zaten uitsluitend Joodse leerlingen maar toch moest de school zijn deuren sluiten en verhuizen naar een van de Joodse scholen op het plein. De verhuizing moest snel plaatsvinden. Op 25 november 1942 eiste de gemeente Den Haag dat de school een groot deel van de leermiddelen moest afstaan omdat die volgens de gemeente niet meer nodig waren. In de brief van de gemeente stond als reden dat veel leer en werkboeken toch niet meer nodig waren omdat de klassen op de Joodse school steeds kleiner werden. Italie schreef in zijn dagboek dat de scholen op het plein in ieder geval een vooruitgang waren. Hij schreef: een ruim gebouw met centrale verwarming.. Dat was inderdaad een verbetering, in het gebouw aan de Fisherstraat vielen de lessen vaak uit omdat het te koud was voor de leerlingen. Per 1 december 1942 zegde de gemeente Den Haag de huur op aan de Fisherstraat en werd het gehele gebouw ontruimd. Vanaf dat moment moest Italie op deze plek lesgeven. Voor hem lag de school op loopafstand maar voor veel van zijn leerlingen was niet zo. Italie was onzeker over hoe lang de school open kon blijven. In veel andere plaatsen in Nederland waren Joodse scholen al gesloten. Hij schreef vlak na de verhuizing: de lessen kunnen zeker over 2 of 3 dagen beginnen. Veel zin heeft het allemaal niet want per week worden er wel 500 á 600 Joden verwijderd uit Den Haag. Dus nog 2 á 3 maanden. Italie zou gelijk krijgen, de Joodse school bleef nog maar een paar maanden open. Italie probeerde uitstel te krijgen maar dat lukte niet. Hij schreef: het is blijkbaar de bedoeling om Den Haag te zuiveren van het handjevol Joden, dat er nog is. Op 15 april 1943 werden alle Joodse scholen aan het plein gesloten. Bron foto: Wally Lang, Het oorlogsdagboek van Dr. G. Italie: Den Haag, Barneveld, Westerbork, Theresienstadt, Den Haag (2009). Bron tekst: Wally Lang, Het oorlogsdagboek van Dr. G. Italie: Den Haag, Barneveld, Westerbork, Theresienstadt, Den Haag (2009). 13

14 Groep 4: De synagoge Adres: Wagenstraat 101, Den Haag Namen leerlingen: Leerlingen handout stadswandeling Den Haag In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor dat je deze 3 vragen kan beantwoorden: 1. Wat is hier gebeurd? 2. Wie is Naeeda Aurangzeb? 3. Wat heeft Naeeda Aurangzeb te maken met deze plek? 14

15 1. Wat is hier gebeurd? Op dit adres, Wagenstraat 101, staat nu een moskee. Wat veel mensen niet weten is dat dit gebouw vroeger een synagoge was. De synagoge werd in 1845 in gebruik genomen en was en mede gefinancierd door Koning Willem II. In die periode kende Den Haag een grote Joodse gemeenschap en de synagoge in de wagenstraat zou de tweede synagoge worden van de stad, middenin in de toenmalige Joodse buurt. De synagoge was niet alleen groot, ook de bouwstijl was luxe en duurzaam. Na de deportaties van de Haagse Joden in kwamen de synagogen in Den Haag leeg te staan. Net als alle andere synagogen in Den Haag werd ook deze synagoge geplunderd en beschadigd. Bron foto: Geheugenvannederland.nl Na de terugkeer van de Haagse Joden die de oorlog overleefden werd de synagoge weer in gebruik genomen en opgeknapt. Maar de Joodse gemeenschap in Den Haag was na de oorlog sterk in aantal afgenomen, van naar slechts Zij waren niet in staat om de synagoge lang in stand te houden en moesten in 1975 de deuren van de synagoge sluiten. De synagoge werd voor een symbolisch bedrag van 1 gulden verkocht aan de Haagse gemeente. De Turkse moslimsgemeenschap in Den Haag was in die periode op zoek naar een grotere moskee. Zij kregen interesse in het gebouw op de Wagenstraat maar de gemeente weigerde het te verkopen. In 1978 besloten tientallen Turkse moslims het gebouw te bezetten, met succes. Drie jaar later, in 1981 werd het gebouw officieel verkocht aan de Turkse gemeenschap. Het gebouw is tot op heden een moskee met dagelijks een groot aantal bezoekers. 15

16 2. Wie is Naeeda Aurangzeb? Naeeda Aurangzeb is een Nederlandse Tvpresentatrice, journaliste en documentairemaakster. Ze is geboren in Pakistan op 4 januari Vanaf haar 3 e levensjaar woont Naeeda in Nederland. Van 2004 tot 2007 woonde en werkte ze in de VS, Jeruzalem en Tel Aviv. Naeeda schreef een boek over Palestijnse vluchtelingen, Verdreven Palestijnen (2005) en maakte onder andere de documentaire Met het gezicht naar het oosten (2012). Deze documentaire gaat over de geschiedenis van de wagenstraat in Den Haag. Bron foto: NPO 16

17 3. Wat heeft Naeeda Aurangzeb te maken met deze plek? Sinds haar twintigste heeft Naeeda in Den Haag gewoond, vlakbij de wagenstraat. Ze liep vaak langs de moskee maar wist net als veel andere mensen niet dat het vroeger een synagoge was. Na die ontdekking besloot ze een documentaire te maken over de geschiedenis van de wagenstraat, in het bijzonder over de geschiedenis van de synagoge. Bron foto: screenshots uit de documentaire Met het gezicht naar het oosten (2012). In het jaar 1978 brak een groep Turkse mannen het slot van de synagoge open met een betonschaar. Het gebouw werd snel in gebruik genomen als moskee maar was nog niet officieel gekocht. Om dit te kunnen doen doneerde de bezoekers drie jaar lang geld en zelfs sierraden om het gebouw te kunnen kopen. In 1981 werd het gebouw door de gemeente verkocht aan de Turkse gemeenschap met als enige eis dat het gebouw een gebedshuis zou blijven. Uit de documentaire wordt duidelijk dat de meningen verschillen over het feit dat het gebouw nu een moskee is. Een deel van de Joodse gemeenschap heeft er vrede mee omdat het nog steeds wordt gebruikt als gebedshuis, anderen vinden dat de geschiedenis van de Joden in Den Haag voor een deel is weggevaagd door de komst van de moskee. Met de komst van de documentaire werd het verhaal over de oude synagoge in ieder geval wel bekender bij het Nederlandse publiek. 17

18 Groep 5: Srebrenica Adres: Het Plein, Den Haag Namen leerlingen: Leerlingen handout stadswandeling Den Haag In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor dat je deze 3 vragen kan beantwoorden: 1. Wat is hier gebeurd? 2. Wie is Hasan Nuhanovic? 3. Wat heeft Hasan Nuhanovic te maken met deze plek? 18

19 1. Wat is hier gebeurd? Op deze plaats wordt ieder jaar de genocide in Srebrenica herdacht. 11 juli 2015 was dat precies 20 jaar geleden. Maar wat was de genocide in Srebrenica? Srebrenica is een stad in Bosnïe. Samen met Macedonië, MonteNegro, Kroatië, Slovenië en Servïe maakte Bosnïe vroeger deel uit van Joegoslavië. Groepen mensen met verschillende geloofsovertuiging en etniciteit woonden toen bij elkaar. Maar in 1990 viel Joegoslavië uit elkaar, iedere groep wilde zijn eigen land gaan vormen. Ook Bosnische Serviërs die in Bosnië woonden wilden een eigen land vormen maar de andere Bosniërs wilden dat niet. Er ontstond een Bosnische burgeroorlog om de verdeling van het grondgebied waar ook veel onschuldige burgerslachtoffers vallen. Veel landen vonden dat vooral het Bosnische Servische leger te ver ging in hun strijd om grondgebied. Daarom werden er vanuit de VN soldaten uit verschillende landen gestuurd om de Bosniërs te beschermen tegen de Bosnische Serviërs. Er werden veilige gebieden aangewezen door de VN. Alle burgers in deze gebieden zouden door VN soldaten worden beschermd. In 1992 begon ook Nederland met het sturen van VN soldaten. Zij moesten de burgers beschermen in het gebied rondom de stad Srebrenica, maar mochten zich niet bemoeien met de oorlog. De soldaten kregen weinig wapens mee omdat er vanuit werd gegaan dat VN soldaten niet zouden worden aangevallen. Toch vielen de Bosnische Serviërs in 1995 het beschermde gebied bij Srebrenica a. Duizenden Bosnische moslims vluchtten naar het legerkamp van de Nederlandse VN troepen. De Bosnische Servische troepen eisten dat de vluchtelingen aan hen zouden worden overdragen. Anders zouden ze het legerkamp aanvallen. De Nederlandse VN soldaten kregen geen andere keus dan de vluchtelingen over te dragen. Ze hadden nauwelijks munitie en mochten niet vechten. De Bosnische moslims werden afgevoerd, de mannen in aparte bussen, gescheiden van de vrouwen en kinderen. Bijna alle mannen werden vlak daarna vermoord door het Bosnische Servische leger. Het aantal slachtoffers liep op tot ongeveer 7000 mannen. Bron foto: Wikipedia 19

20 2. Wie is Hasan Nuhanovic? Hasan Nuhanovic is een Bosniër die de genocide in Srebrenica heeft overleefd. Hasan was 27 jaar oud toen het beschermde gebied rondom de stad in 1995 werd aangevallen door het Bosnische Servische leger. Hij werkte toen ongeveer twee jaar als tolk voor de Nederlandse VN troepen in het gebied. Hasan woonde samen met zijn vader, moeder en zijn broer. Toen Srebrenica werd aangevallen verbleven ze met zijn vieren in het legerkamp van de Nederlandse VN troepen, samen met duizenden anderen Bosnische moslims. Toen het Bosnische Servische leger het kamp dreigde aan te vallen werden de Nederlandse VN troepen gedwongen om de vluchtelingen over te dragen. Hasan was degene die aan alle vluchtelingen moest vertellen dat zij het gebied moesten verlaten. Hasan moest ook zijn eigen gezin de opdracht geven om het gebied te verlaten. Hasan mocht als een van de enige Bosniërs achterblijven omdat hij voor de Nederlanders werkte. Hasan zag zijn vader en broer niet levend terug. Bron foto: oslobodjenje.ba 20

21 3. Wat heeft Hassan Nuhanovic met deze plek te maken? In 1997 werd hier op het Plein de eerste herdenking gehouden ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de genocide in Srebrenica. Dat gebeurt altijd op 11 juli. Op die dag in 1995 werd het beschermingsgebied van de VN aangevallen en werden duizenden Bosnische moslims overgedragen aan de Bosnische Servische troepen. Hasan heeft ook een aantal herdenkingen georganiseerd maar nooit in Nederland. Hasan heeft jarenlang een rechtszaak gevoerd tegen de Nederlandse staat. Hij stelde de Nederlandse staat verantwoordelijk voor het vermoorden van zijn vader en zijn broer. De zaak heeft elf jaar geduurd. In 2011 stelde de rechter dat de Nederlandse staat inderdaad aansprakelijk is. Volgens het Nederlands gerechtshof hadden de Nederlandse VN troepen moeten voorzien dat de Bosnische Servische militairen de Bosnische mannen zouden vermoorden. Eisen tot een schadevergoeding volgen nog. Het is onduidelijk of Hasan ooit een herdenking hier in Den Haag zal organiseren. De rechtszaak heeft in ieder geval niet geleid tot een betere band tussen Hasan en de Nederlandse staat. Zo werd er afgelopen zomer een conferentie georganiseerd over Srebrenica in Den Haag. Hasan werd hier niet voor uitgenodigd. Zijn aanwezigheid zou te ongemakkelijk zijn. Bron foto: Trouw 21

22 Afsluiting stadswandeling Den Haag Invulopdracht Welke persoon hoort bij welk adres, en bij welk onderwerp? Vul de ontbrekende namen/adressen/onderwerpen in de onderstaande tabel. Persoon Adres Onderwerp Gabriel Italie Naeeda Aurangzeb Pletterijstraat 66 Srebrenica Deportatie Vul de ontbrekende namen/adressen/onderwerpen in op de juiste plek in de tabel: Persoon Gabriel Italie Siegfried Weissman Kees Kaptein Naeeda Aurangzeb Hasan Nuhanovic Adres Paviljoensgracht 27a Het Plein Pletterijstraat 66 Rabbijn Maarsenplein Wagenstraat 101 Onderwerp Synagoge Joods Weeshuis Deportatie Joodse scholen Srebrenica 22

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Wat rest is een foto

Wat rest is een foto Wat rest is een foto Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden.

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden. De Holocaust Rassenleer Lang voordat Hitler de leider van Duitsland werd, schreef en vertelde hij over de rassenleer. Dat was een theorie die beweerde dat mensen waren verdeeld in rassen: zwakke, minderwaardige

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R L E S B R I E F B O V E N B O U W B A S I S O N D E R W I J S Op de weg van Liesel Aussen L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R Op deze foto zie je

Nadere informatie

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is:

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is: b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT g n i g l o v r e v Joden Baal stof met jodensterren

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2

14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2 14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2 Veertien leerlingen van de Quakerschool Eerde zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) omgekomen. Ze dachten een veilig onderkomen te vinden in

Nadere informatie

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica Nederlandse troepen in Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden? Korte lesomschrijving Leerlingen verwerven in deze les informatie over de burgeroorlog in Joegoslavië. Ook onderzoeken ze de

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Daar mogen jullie niet naar kijken!

Daar mogen jullie niet naar kijken! Daar mogen jullie niet naar kijken! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Bron 1. foto Carla met neefje en tante Carla Veffer is geboren op 23 april 1928. De foto is genomen in 1940. Hoe oud is Carla op deze foto? of.. In februari 1943 komt Carla samen

Nadere informatie

Educatieve stadswandelingen: Enschede Leerlingenmateriaal

Educatieve stadswandelingen: Enschede Leerlingenmateriaal Educatieve stadswandelingen: Enschede Leerlingenmateriaal Het NIOD heeft drie stadswandelingen ontwikkeld: speciaal voor jongeren vanaf 15 jaar. In iedere stadswandeling ligt het zwaartepunt bij de geschiedenis

Nadere informatie

HERDENKING JOODS MONUMENT

HERDENKING JOODS MONUMENT HERDENKING JOODS MONUMENT Op vrijdag 9 maart zullen de leerlingen aanwezig zijn bij de herdenking van het Joods monument op het terrein van voormalig Groot Bronswijk. Tijdens deze herdenking zullen de

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

D DE HISTORISCHE PLAATS HUMBERGHAUS HET VERHAAL VAN EEN FAMILIE

D DE HISTORISCHE PLAATS HUMBERGHAUS HET VERHAAL VAN EEN FAMILIE D DE HISTORISCHE PLAATS HUMBERGHAUS HET VERHAAL VAN EEN FAMILIE Didactische materialen D: Vragenlijst voor groepswerk Uitgever en verantwoordelijk Historische Vereniging Dingden Heimatverein Dingden e.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Een brief schrijven aan Anne Frank

Een brief schrijven aan Anne Frank Thema: Bestaat vrede? Geschiedenis Belangrijke mensen Anne Frank Moeilijkheid; **** Tijd: *** Juf Yvonne Een brief schrijven aan Anne Frank Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven van Anne Frank.

Nadere informatie

HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOL

HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOL HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOLTEN HERDENKEN RIJSSEN-HOL Herdenken (geschikt voor de groepen 7 en 8) We vinden het heel belangrijk om te herdenken. Maar wat betekent

Nadere informatie

'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?'

'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?' 'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?' Simon Demeulemeester, Annelies Van Erp 15/08/2014, Knack 'Er zijn tussen de 50 en 100 joden uit Antwerpen

Nadere informatie

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een museum uit die tijd. Openluchtmuseum

Nadere informatie

Educatieve stadswandelingen: Amsterdam Leerlingenmateriaal

Educatieve stadswandelingen: Amsterdam Leerlingenmateriaal Educatieve stadswandelingen: Amsterdam Leerlingenmateriaal Het NIOD heeft drie stadswandelingen ontwikkeld: speciaal voor jongeren vanaf 15 jaar. In iedere stadswandeling ligt het zwaartepunt bij de geschiedenis

Nadere informatie

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. 5 Nederland wordt door Duitsland bezet. De koningin en de regering vluchten naar Engeland. Ruim 75 procent

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

WERKBLAD ERNST VERDUIN

WERKBLAD ERNST VERDUIN WERKBLAD ERNST VERDUIN Bron 1. foto Ernst Ernst Verduin is geboren op 22 juni 1927. Deze schoolfoto komt uit 1940. Hoe oud is hij op deze foto? Op 17 januari 1943 komt hij samen met zijn vader, moeder

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

J A N U A R I

J A N U A R I A L G E M E E N De is ontwikkeld om tussendoor of als start van een les uit te voeren. Het is een korte opdracht waarbij leerlingen en wellicht ook uzelf worden geïnspireerd om met (een onderdeel van de)

Nadere informatie

Maatschappijwetenschappen 2e fase DE GENOCIDE IN SREBRENICA 1995 KNIPVELLEN

Maatschappijwetenschappen 2e fase DE GENOCIDE IN SREBRENICA 1995 KNIPVELLEN Maatschappijwetenschappen 2e fase DE GENOCIDE IN SREBRENICA 1995 KNIPVELLEN NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies OPDRACHT 2 HET FEITENRELAAS Zet de feiten op een rijtje door een

Nadere informatie

Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012.

Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012. Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012. Dames en heren, Op 11 april 1945, begin van de middag, werd Buchenwald door het

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog

Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog Registratie Mondelinge Geschiedenis Het leven van de bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog IDENTIFICATIE GEÏNTERVIEWDE PERSOON Algemeen Naam: Adres: Telefoonnummer: E-mail: Bovenstaande gegevens niet

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959).

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959). Werkblad 1: Marie Anne Tellegen. Mijn naam is Marie Anne Tellegen. Ik ben geboren in het jaar 1893 in Arnhem. Mijn vader was burgemeester van Amsterdam van 1915 tot 1921. In februari 1944 kwam ik in de

Nadere informatie

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

B U R E N. Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school?

B U R E N. Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school? B U R E N Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school? Geïllustreerd Stappenplan voor Foto- en Poëzieprojecten over de Vervolging van de Joden in de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

H E R I N N E R I N G S C E N T R U M K A M P W E S T E R B O R K

H E R I N N E R I N G S C E N T R U M K A M P W E S T E R B O R K Het dagboek van Simon Lesmateriaal H E R I N N E R I N G S C E N T R U M K A M P W E S T E R B O R K Het dagboek van Simon Lesmateriaal Dit lesmateriaal hoort bij de strip Het dagboek van Simon en is ontwikkeld

Nadere informatie

Handleiding Srebrenica

Handleiding Srebrenica Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over de val van Srebrenica central. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat waarom Nederlandse soldaten daar waren

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Wie is verantwoordelijk?

Wie is verantwoordelijk? Wie is verantwoordelijk? Anne Frank is vervolgd omdat zij joods was. Zij is één van de zes miljoen joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Zonder hulp van anderen had Adolf Hitler nooit zoveel

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Inleiding. Persoonlijk verhaal

Inleiding. Persoonlijk verhaal Inleiding Deze opdracht staat in het teken van de Joodse school. Er zijn drie lessen ontworpen en informatie die de leerlingen nodig hebben. We hebben een persoonlijk verhaal van een meisje gevonden over

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Hoofdstuk 3 Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Waarom NL? Nederland was een neutraal land. Bleef in NL tot aan zijn dood. Vrede van Versailles Vs, Eng, Fra winnaars. Duitsland als enige schuldig

Nadere informatie

WERKBLAD JUDITH WURMS

WERKBLAD JUDITH WURMS WERKBLAD JUDITH WURMS Bron 1. foto Judith Judith Wurms is geboren op 23 juli 1932. Op deze foto is ze 9 of 10 jaar oud. Bestudeer de foto. Bij welke gelegenheid is deze genomen? Bron 2. foto moeder Op

Nadere informatie

Lesidee: Oorlog en verzet

Lesidee: Oorlog en verzet Lesidee: Oorlog en verzet Tussen 1940 en 1945 was Nederland bezet door Duitse troepen. Die waren in de nacht van 9 op 10 mei 1940 in opdracht van Adolf Hitler het land binnengevallen. Het Nederlandse leger

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Carla met neefje en tante Gebruik www.joodsmonument.nl voor achtergrondinformatie.

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

We zijn 2 zusjes Leah en Dika, we komen uit een gezin van 10 kinderen. We zijn in Teuge geboren en opgegroeid, waar we een geweldige jeugd hebben

We zijn 2 zusjes Leah en Dika, we komen uit een gezin van 10 kinderen. We zijn in Teuge geboren en opgegroeid, waar we een geweldige jeugd hebben Barakkenkampen In 1951 kwamen 12.000 Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen noodgedwongen in Nederland aan voor een tijdelijk verblijf. Ze werden opgevangen in kampen. Het woonoord in Lage Mierde was

Nadere informatie

Mergelweg 129 Horst Wolfgang

Mergelweg 129 Horst Wolfgang Mergelweg 129 Horst Wolfgang Adres : Mergelweg 129 Naam :Horst Wolfgang Kochmann Geboorte :6 december 1912 in Berlijn Arrestatie :25 augustus 1942 Deportatie :28 augustus 1942 Trein : 14 e trein met 608

Nadere informatie

Rob Fransman getuigt zelf in Demjanjukproces Gepubliceerd : 23 december :54 pm door Rob Fransman

Rob Fransman getuigt zelf in Demjanjukproces Gepubliceerd : 23 december :54 pm door Rob Fransman Rob Fransman getuigt zelf in Demjanjukproces Gepubliceerd : 23 december 2009-12:54 pm door Rob Fransman Rob Fransman heeft zijn missie volbracht. Hij is als getuige gehoord in het proces tegen John Demjanuk.

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Janusz Korczak. door Renée van Eeken

Janusz Korczak. door Renée van Eeken Janusz Korczak door Renée van Eeken Hoofdstukken 1. Inleiding 2. Wie was Janusz Korczak? 3. Zijn levensverhaal 4. Janusz Korzcak in deze tijd 5. Waarom ik hem gekozen heb 6. Nawoord 7. Bronvermelding 1

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 2: voor de opleider (1) Anne Frank Tijdlijn

Voor de paboopleider. Werkvorm 2: voor de opleider (1) Anne Frank Tijdlijn Werkvorm 2: voor de opleider (1) Het persoonlijke verhaal en de historische context Anne Frank is het bekendste slachtoffer van de Holocaust. Haar levensverhaal biedt een venster op de geschiedenis van

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

2008-2009 Minor Tweede Wereldoorlog Educatie. Priscilla de Kock Het onderwijs in Nederland, 1940-1945

2008-2009 Minor Tweede Wereldoorlog Educatie. Priscilla de Kock Het onderwijs in Nederland, 1940-1945 2008-2009 Minor Tweede Wereldoorlog Educatie Priscilla de Kock Het onderwijs in Nederland, 1940-1945 Inhoud Inleiding 3 Joodse gemeenschap in Den Haag en Amsterdam begin 1940 4 Ariërverklaring en nazificering

Nadere informatie

Door: Natascha van Wijk & Audrey Roelfzema

Door: Natascha van Wijk & Audrey Roelfzema Door: Natascha van Wijk & Audrey Roelfzema Inleiding Geachte leerkracht, De kinderen van uw klas zijn geselecteerd om deel te nemen aan het namen lezen op 27 januari 2010. Hierbij zullen zij een deel van

Nadere informatie

Welke opdracht gaf Jakob aan zijn zonen vanwege de hongersnood?

Welke opdracht gaf Jakob aan zijn zonen vanwege de hongersnood? Jozefs broers bij de onderkoning. Welke opdracht gaf Jakob aan zijn zonen vanwege de hongersnood? Genesis 42:1-2 1 Toen Jakob zag dat er koren in Egypte was, zei Jakob tegen zijn zonen: Waarom kijken jullie

Nadere informatie

Echt vrij waren we niet

Echt vrij waren we niet Echt vrij waren we niet Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

KONING DAVID (DEEL 1)

KONING DAVID (DEEL 1) Bijbel voor Kinderen presenteert KONING DAVID (DEEL 1) Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

docentenhandleiding Ellis & Bernie docentenhandleiding - 3/2/2016

docentenhandleiding Ellis & Bernie docentenhandleiding - 3/2/2016 1 docentenhandleiding Ellis & Bernie is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over twee joodse jongeren in de Tweede Wereldoorlog. Een project voor VMBO scholen over discriminatie en vervolging. INHOUD

Nadere informatie

Zusters en broeders, Waar kom je vandaan? Als die vraag je gesteld wordt, wat antwoord je dan? Waar kom je vandaan?

Zusters en broeders, Waar kom je vandaan? Als die vraag je gesteld wordt, wat antwoord je dan? Waar kom je vandaan? Utrecht 04-06-17 Pinksteren Ezechiël 11:16-20; Handelingen 2:1-13 Zusters en broeders, Als die vraag je gesteld wordt, wat antwoord je dan? Soms weet ik niet goed wat ik daarop moet antwoorden. Want waar

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

WERKBLAD JUDITH WURMS

WERKBLAD JUDITH WURMS WERKBLAD JUDITH WURMS Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Judith Judith Wurms is geboren op 23 juli 1932. Op deze foto is ze 9

Nadere informatie

WERKBLAD WANDA VERDUIN

WERKBLAD WANDA VERDUIN WERKBLAD WANDA VERDUIN Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Wanda Wanda Verduin is geboren op 20 augustus 1925. Deze foto is van

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

MONUMENTEN IN AMSTERDAM

MONUMENTEN IN AMSTERDAM MONUMENTEN IN AMSTERDAM ondek de monumenten in de stad Project van het Amsterdams 4 en 5 mei comité Tijdelijk monument voor actiegroep Dolle Mina uit 2009. Hier tussen de Westermarkt en de Keizersgracht,

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Hoe gaat het met jullie?

Hoe gaat het met jullie? Hoe gaat het met jullie? Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars In deze opdracht maak je een interview met een of meer personen over de Joodse bevolkingsgroep in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet in

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Dit zijn de eerste vijf namen op de bladzijde die is omgeslagen, in de kleine kapel hier achter mij.

Dit zijn de eerste vijf namen op de bladzijde die is omgeslagen, in de kleine kapel hier achter mij. 1 Ieder mens telt Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de herdenking op het Ereveld Loenen, op 4 mei 2017. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Debora

Nadere informatie

Aan directies, leerkrachten bovenbouw PO en docenten Mensen Maatschappijonderwijs in het VO

Aan directies, leerkrachten bovenbouw PO en docenten Mensen Maatschappijonderwijs in het VO Aan directies, leerkrachten bovenbouw PO en docenten Mensen Maatschappijonderwijs in het VO Rotterdam, 6 maart 2017 Geachte collega s, Onderwijs over uitsluiting en discriminatie is bijzonder urgent. Kinderen

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Bij wie vroeg Jakob hulp toen zijn zonen de tweede reis naar Egypte gingen maken?

Bij wie vroeg Jakob hulp toen zijn zonen de tweede reis naar Egypte gingen maken? De tweede reis van Jozefs broers naar Egypte. Bij wie vroeg Jakob hulp toen zijn zonen de tweede reis naar Egypte gingen maken? Genesis 43:14 14 God, de Almachtige, geve jullie barmhartigheid in de ogen

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Vragen en opdrachten bij: Anne Frank, haar leven Doe meer met Leeslicht! Bij alle boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie