KIJK DOOR EEN ROZE BRIL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KIJK DOOR EEN ROZE BRIL"

Transcriptie

1 LESBISCHE VROUWEN, HOMOMANNEN, BISEKSUELEN EN TRANSGENDERS IN EEN KWETSBARE POSITIE KIJK DOOR EEN ROZE BRIL Uitgesloten, afgewezen, gepest, uitgescholden of soms zelf in elkaar geslagen worden omdat je jezelf wilt zijn: veel lesbische en bivrouwen, homo- en bimannen en transgenders hebben er ervaring mee. Als gevolg hiervan is hun gezondheid gemiddeld slechter dan die van anderen. Toch worden ze meestal niet gezien als een kwetsbare groep waar het maatschappelijk werk extra oog voor moet hebben. Daarom dagen wij maatschappelijk werkers uit om een roze bril op te zetten. DOOR HANNEKE FELTEN & MAURITS BOOTE Mensen in een kwetsbare positie op zo n manier ondersteunen dat zij zichzelf, samen met een stevig, eigen netwerk, zo veel mogelijk staande kunnen houden. Dat is de taak waar maatschappelijk werkers in het hele land zich dagelijks met passie aan wijden. Lesbische vrouwen, homomannen, bivrouwen en -mannen en transgenders afgekort tot LHBT s hebben meer kans in een kwetsbare positie te verkeren. Maar zij staan nauwelijks op het netvlies van het maatschappelijk werk: in de opleidingen en bijscholingen is seksuele- en genderdiversiteit simpelweg meestal geen thema. Er wordt soms van uitgegaan dat maatschappelijk werkers als vanzelfsprekend een positieve houding hebben tegenover deze groep en die daardoor ook goed kunnen ondersteunen. Hierdoor krijgen maatschappelijk werkers niet de kans om een professionele attitude en vaardigheden te ontwikkelen ten opzichte van seksuele en genderdiversiteit. Het wordt aan het toeval overgelaten of maatschappelijk werkers goed om kunnen gaan met seksuele en genderdiversiteit. Dat is problematisch, want kwetsbare LHBT s kunnen ondersteuning vanuit het maatschappelijk werk juist goed gebruiken om zichzelf te empoweren. GEWELD EN UITSLUITING Vaak reageren mensen verbaasd als je begint over de kwetsbare positie van LHBT s. In Nederland wordt homoseksualiteit toch geaccepteerd? We zijn toch een tolerant land? En inderdaad blijkt uit cijfers dat Nederlanders aangeven positiever te denken over homoseksualiteit dan bijvoorbeeld Duitsers, Belgen of Fransen. Toch heeft 29 procent van de homo- en bimannen en 23 procent van de lesbische en bivrouwen het afgelopen jaar negatieve opmerkingen op straat gehoord over de eigen seksuele voorkeur, aldus het SCP in En 91 procent van de homo-, lesbische en bi-jongeren die uit de kast zijn, geeft aan een keer of vaker negatieve reacties te hebben gekregen op de eigen seksuele voorkeur, aldus het SCP in Ook geweld komt veel voor: in Amsterdam waren er in meldingen van anti-lhbt geweld zo meldde het politieteam Roze in Blauw. Ruim de helft van de homo- en bimannen en lesbische en bivrouwen die een partner van dezelfde sekse hebben, raakt zijn of haar partner buiten daarom (soms) niet TIPS Woorden als homoseksueel, biseksueel en transseksueel kunnen gevoelig liggen: vooral bij jongeren, ouderen, mensen met een migrantenachtergrond en religieuzen. Plak daarom geen labels op een cliënt wanneer hij of zij dit zelf niet doet. Vraag niet standaard aan een jongen of man of hij een vriendin of vrouw heeft, noch aan een meisje of vrouw of ze een vriend of man heeft. Maar stel je vraag open: Ben je wel eens verliefd geweest? of: Heb je een relatie? Ga mee in de zelfbenoeming van je cliënten. Bijvoorbeeld: Oké, dus je denkt dat je misschien op jongens valt? of: Je hebt het gevoel eigenlijk een meisje te zijn? De seksuele en relationele ontwikkeling van LHBT s verloopt anders. Ook de dynamiek in partnerrelaties met iemand van hetzelfde geslacht is anders in vergelijking met partnerrelaties waarbij de partners verschillen van geslacht. Zorg daarom dat je voldoende kennis hierover in huis hebt. 2 MAATWERK VAKBLAD VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK

2 Ik was bang om door de hulpverlener in een bepaalde richting gestuurd te worden: uit de kast of juist niet. lhbt HOMOJONGERE IN DE FOCUSGROEP VOOR aan (Keuzenkamp, e.a. 2012): hand-in-hand lopen is er voor veel stellen niet meer bij. Geweld tegen transgenders komt dramatisch veel voor: 42 procent van de transgenders die mee deed aan het SCP-onderzoek in 2012, kreeg het afgelopen jaar te maken met negatieve reacties waaronder schelden, fysiek geweld, bedreiging en seksuele intimidatie. Naast negatieve reacties en geweld op straat, vormen ook pesten op school (Van Bergen e.a., 2013), pesten in de wijk en negatieve reacties op het werk een probleem (Keuzenkamp & Oudejans, 2011). Thuis gaat het ook niet altijd vanzelf. De meeste ouders moeten wennen aan het idee dat hun kind homo, lesbisch, bi of transgender is. In die periode ontbreekt de steun voor hun kind vaak. Gelukkig accepteren veel ouders uiteindelijk hun kind wel. Dat is anders in de meer traditionele gezinnen. Er zijn ouders die hun kind de deur wijzen, onder druk zetten of dreigen met geweld vanwege diens seksuele voorkeur of genderidentiteit. Religie en het beschermen van de familie-eer kunnen een rol spelen bij de afkeuring van seksuele en genderdiversiteit. Huiselijk geweld en eergerelateerd geweld tegen LHBT s is dan ook een onderschat probleem (Felten & Bakker, 2011). MINDERHEIDSSTRESS Gemiddeld zwijgen homo-, bi- en lesbische jongeren 3,5 jaar over hun seksuele voorkeur: ze praten in die tijd met niemand over hun gevoelens. Uiteindelijk leren veel homo-, lesbische > NUMMER 4, AUGUSTUS

3 Denken aan zelfmoord Zelfmoordpoging gedaan Volwassenen algemeen Homo, lesbisch en bi volwassen Transgender volwassenen Jongeren algemeen Homo, lesbische en bi jongeren Transgender jongeren 8 procent 44 procent 70 procent 11 procent 50 procent Cijfers onbekend 2 procent 8 procent 21 procent 3 procent 12 procent Cijfers onbekend Tabel 1 Percentage jongeren en volwassenen dat zelfmoord overweegt of pleegt, ingedeeld naar seksuele en genderidenteit, op basis van SCP-onderzoek (2010, 2012) en Trimbos (2006, 2011). en bi-jongeren om om te gaan met hun anders zijn, maar dit vraagt soms zijn tol. Het aantal zelfmoordpogingen onder deze jongeren ligt veel hoger dan onder anderen. Ook onder volwassen LHBT s zijn de cijfers ten aanzien van zelfmoord hoger dan onder de bevolking in het algemeen. Dit wordt duidelijk in bovenstaande tabel. Daarnaast zien we dat de psychische gezondheid van LHBTvolwassenen slechter is dan die van anderen. In onderzoeken hierover zien we een verband tussen negatieve reacties of gebrek aan acceptatie in de omgeving en welbevinden (Renkens, Felten & Schuyf, 2011). De slechtere psychische gezondheid van LHBT s kan verklaard worden door wat ook wel minderheidsstress genoemd wordt (Meyer, 2003). Het gaat dan met name om stress of spanning doordat mensen bijvoorbeeld piekeren over wat ze nu precies voelen, ze bang zijn dat anderen erachter komen, ze te maken hebben gehad met geweld, vrezen voor verstoting of uithuwelijking, of zich eenzaam voelen en denken dat ze de enige zijn die zich zo voelt. Het gaat kortom om stress die voortkomt uit het feit dat mensen deel uitmaken van een minderheid. Deze stress komt bovenop de dagelijkse gewone stress die andere mensen ook kunnen ervaren. Met verschillende copingsstrategieën kunnen mensen deze minderheidsstress verlagen. Denk aan praten over hun gevoelens, sporten, ervaringen delen met anderen of een uitlaatklep zoeken in kunst, cultuur of werk. Tegelijkertijd kan uitsluiting daarbij ook een problematische rol spelen. Veel sportverenigingen laten bijvoorbeeld geen transgendersporters toe. En een aantal sporten is door een machosfeer ontoegankelijk voor homo- en bi-jongens en -mannen. Het is dan ook vooral het delen van ervaring met andere LHBT s dat een goede strategie blijkt om om te gaan met problemen of negatieve ervaringen. Wanneer LHBT s niet durven te praten over hun gevoelens, niemand kennen in hun omgeving met wie ze Je hebt je altijd anders gevoeld, je hebt je altijd moeten bewijzen dat je niet anders bent, dus heel goed je best doen... Heel goed je best moeten doen om niet op te vallen, om niet anders te zijn, om geen commentaar te krijgen, om niet de aandacht op jou te vestigen. Vooral je best doen om zo normaal mogelijk te zijn. En dat breekt op, in je werk, in de thuissituatie, overal LESBISCHE VROUW MET BURN-OUT DIE JARENLANG IN DE KAST ZAT kunnen praten of die kans niet krijgen, lopen ze een groot risico dat minderheidsstress hun gezondheid en hun welzijn aantast. INSIDERSPERSPECTIEF Het maatschappelijk werk is bij uitstek geschikt om mensen in een kwetsbare positie te empoweren, zoals Tine van Regenmortel (2008) heeft omschreven. Het gaat om het faciliteren van een proces waarin de persoon zichzelf versterkt met behulp van het eigen netwerk. Dit is precies wat LHBT s nodig hebben als ze moeite hebben met hun eigen positie. Het helpen opbouwen van een netwerk met en voor mensen die in het zelfde schuitje zitten, is vaak een eerste en belangrijke stap in de ondersteuning. Het gaat niet alleen om ontmoeten maar ook om de mogelijkheid om ervaringen te delen en over en weer van elkaar te leren. Het gaat om wat van Regenmortel noemt het delen van het insidersperspectief. Insiders hebben kennis en ervaringen die voor outsiders ontoegankelijk blijven. Het is voor heteroseksuelen en niet-transgenders soms gewoonweg lastig om zich voor te stellen hoe het is om uit de kast te komen of gepest te worden met iets waar je niets aan kunt veranderen. Uitwisseling met iemand in dezelfde positie biedt de mogelijkheid om problemen in een vroeg stadium te bespreken en aan te pakken en is daarom essentieel in het proces van empowerment (Regenmortel, 2008). Wanneer maatschappelijk werkers ondersteunen in het opbouwen van zo n insidersnetwerk, is het belangrijk dat hierbij oog is voor de diversiteit onder LHBT s. Zo blijkt dat christelijke LHBT s vaak moeilijke aansluiting vinden bij niet-christelijke LHBT s en omgekeerd. En LHBT s met een Turkse achtergrond vinden bijvoorbeeld vaak beter aansluiting bij LHBT s die eveneens uit een cultuur komen waarin het niet gebruikelijk is om over je LHBT-gevoelens te praten. EIGEN HOUDING Belangrijk in de ondersteuning van cliënten is om je bewust te zijn van je eigen houding en gedrag ten opzichte van seksuele 4 MAATWERK VAKBLAD VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK

4 en genderdiversiteit. Professionals kunnen bijvoorbeeld met de beste bedoelingen zeggen: Ik ben zelf gewoon hetero, of: Ik ben oké met homofielen. De intentie kan goed zijn, maar zulke opmerkingen kunnen LHBT s het gevoel geven dat ze een ras apart zijn. Als je zegt dat je zelf gewoon hetero bent, lijkt het alsof LHBTzijn niet gewoon is. En homofilie is een term van vroeger die onder andere door psychologen werd gebruikt als ze spraken over wat ze als ziekte beschouwden. Het zelfde geldt wanneer je in een gesprek met een transgender praat over ombouwen : veel media gebruiken deze term, maar opereren, van geslacht veranderen of in transitie gaan klinkt toch een stuk vriendelijker. Daarbij komt dat de drempel om hulp te vragen voor transgenders, homo s, lesbiennes en bi s een stuk hoger is dan voor anderen (Felten & Boote, 2012). Hulp vragen op dit gebied betekent namelijk beslissen of je uit de kast komt tegenover je hulpverlener. Tegelijkertijd weet je niet hoe de betreffende hulpverlener daarop zal reageren. Wanneer iemand hulp vraagt, zal hij of zij zijn of haar seksuele voorkeur of genderidentiteit vaak niet meteen vertellen of zelfs helemaal verzwijgen. Vooral jongeren, ouderen en mensen uit culturen of religies waarin seksuele en genderdiversiteit niet hardop besproken worden, praten hier meestal niet makkelijk over. Schaamte, ongemak en angst voor veroordeling, maar ook angst voor geout worden ten opzichte van anderen, kunnen een rol spelen. BEWUST ZIJN Wij hopen dat maatschappelijk werkers hun meerwaarde in de ondersteuning van LHBT s stevig neerzetten en uitbreiden. Hiervoor is het noodzakelijk dat ze als het ware een roze bril opzetten. Met een roze bril kun je zien dat veel lesbische en > lhbt SPECIALISTISCHE HULP VOOR LHBT S Iedere maatschappelijk werker zou ondersteuning moeten kunnen bieden aan cliënten die lesbische, homo-, bi- of transgendergevoelens hebben. Maar soms is er meer nodig: ondersteuning van een maatschappelijk werker of psycholoog die gespecialiseerd is in seksuele en genderdiversiteit. Bij de volgende vijf eerstelijns organisaties kunnen cliënten daarvoor terecht. Een deel organiseert bovendien ontmoetingen tussen LHBT s: een slimme manier om te werken aan empowerment. Bij de meeste organisaties kun je als maatschappelijk werker ook terecht met vragen rondom de begeleiding van een LHBT-cliënt. Naast deze vijf organisaties zijn er diverse vrijgevestigde psychologen en therapeuten die zich gespecialiseerd hebben in de hulpverlening aan LHBT s. Zij zijn te vinden via rozehulpverlening.nl TRANSVISIE ZORG Transvisie Zorg is een landelijke organisatie gevestigd in Amsterdam die psychologische en psychosociale hulpverlening biedt aan mensen met genderidentiteitsvragen en hun omgeving. Er wordt zowel individuele als groepshulpverlening geboden. Ook adviseert en begeleidt Transvisie Zorg professionals en scholen die te maken hebben met een genderdysfore leerling of cliënt. Meer info: transvisiezorg.nl VEILIGE HAVEN AMSTERDAM Veilige Haven biedt ondersteuning aan jongeren, mannen en vrouwen uit multicultureel Amsterdam en omstreken die een plek zoeken waar ze terecht kunnen met hun homo-, biseksuele, lesbische of transgendergevoelens. Veilige Haven biedt zowel advies en begeleiding als lotgenotencontact. Veilige Haven werd in 2007 opgericht door onder meer Schorer en het COC. Sinds 1 mei 2013 wordt Veilige Haven uitgevoerd door CentraM en Doras, twee instellingen voor Maatschappelijke Dienstverlening in Amsterdam. Meer info: veiligehavenamsterdam.nl VEILIGE HAVEN OOST Veilige Haven Oost biedt een luisterend oor, informatie, advies, en hulp voor jongeren van 16 tot 25 jaar die vragen hebben over hun homo-, biseksuele, lesbische of transgendergevoelens. Veilige Haven Oost is een initiatief van de gemeente Nijmegen en NIM Maatschappelijk Werk. Meer info: veiligehavenoost.nl ROTTERDAM V Mensen met lesbische, homo- of biseksuele gevoelens kunnen bij Rotterdam V terecht voor coaching en kortdurende hulpverlening. Niet alleen individuen, maar ook paren en gezinnen komen voor kortdurende therapie in aanmerking. Ook biedt Rotterdam V consultatie, advies en deskundigheidsbevordering aan andere hulpverleners en beroepskrachten die met vragen zitten rond seksuele diversiteit. Meer info: rotterdamverkeert.nl COC HAAGLANDEN COC Haaglanden biedt psychosociale hulpverlening voor homoseksuele mannen, lesbische vrouwen, biseksuele mannen en vrouwen, hun partners, familieleden en vrienden van alle leeftijden en uit alle culturen uit de regio Haaglanden. Het gaat om kortdurende hulpverlening in individuele, relatie- en groepsgesprekken. Tevens wordt er advies, informatie en deskundigheidsbevordering gegeven aan professionals. Meer info: cochaaglanden.nl/mw.htm NUMMER 4, AUGUSTUS

5 CASUSSEN WAARIN DESKUNDIG ADVIES VAN BELANG KAN ZIJN Emine is 19 jaar en merkt dat ze anders is dan andere meisjes. Ze vindt haar beste vriendin erg leuk en misschien wel meer dan dat. Ze durft met niemand over dit gevoel te praten. Ze hoopt dat haar gevoel voor haar vriendin verdwijnt. Volgend jaar gaat ze namelijk trouwen met Mustafa. Emine voelt zich wanhopig en denkt steeds vaker aan de dood. Christien is 21 jaar en woont net op kamers in een nieuwe stad. Ze merkt dat ze zich steeds vaker aan nieuwe mensen voorstelt als Chris. Soms wordt ze als jongen gezien en dat vindt ze erg prettig. Als ze tijdens haar studie iets hoort over transgenders vraagt ze zich af of dit over haar gaat. Het roept veel vragen bij haar op, maar ze durft er niet met vrienden over te praten. Mevrouw de Vries is 74 jaar. Ze kan niet meer zelfstandig wonen door een chronische ziekte. Daarom woont ze sinds kort in een verzorgingshuis. De foto van haar overleden vriendin durft ze niet in haar nieuwe kamer te zetten. Het personeel komt regelmatig binnen en ze wil geen nieuwsgierige vragen hoeven te beantwoorden. Haar lesbische boeken en films bergt ze onder haar bed op. Mevrouw de Vries vermijdt het contact met medebewoners en voelt zich alleen. Maarten is getrouwd met Elsbeth en ze hebben samen vier kinderen. Maarten weet al jaren dat hij op mannen valt maar beschouwt een homorelatie als zondig. Sinds kort heeft Maarten een nieuwe collega tot wie hij zich erg aangetrokken voelt. Maarten probeert zijn gevoelens te negeren maar hij loopt daar steeds meer in vast. Op zijn werk en thuis maakt hij vaak ruzie. bivrouwen, homo- en bimannen en transgenders zich onzichtbaar maken om problemen te voorkomen. Op straat, op school of in de buurt, maar ook bij hulpverleners. Dat betekent dat je je bewust moet leren zijn van het feit dat niet al je cliënten heteroseksueel zijn en dat sommige van hen transgender zijn, ook al kun je dit niet altijd op het eerste gezicht zien. Ook geeft een roze bril je aandacht voor en kennis over ervaringen van LHBT s die hen kwetsbaar maken én die hen juist weerbaar maken. Dat klinkt vanzelfsprekend maar omdat seksuele en genderdiversiteit, en de processen van in- en uitsluiting die ermee gepaard gaan, vaak onzichtbaar zijn, helpt een goede bril je om optimaal te kijken en te handelen. En dan liefst een bril op sterkte! < In het najaar organiseert MOVISIE in samenwerking met onder meer de NVMW twee trainingen: een over hulp en ondersteuning aan LHBT-jongeren en een over hulp en ondersteuning aan LHBT-ouderen. Informatie: Hanneke Felten is maatschappelijk werker en studeerde Genderstudies aan de Universiteit Utrecht. Ze is projectleider op het gebied van emancipatie en inclusie bij MOVISIE en ontwikkelde samen met LHBT-jongeren de website iedereenisanders.nl. Maurits Boote studeerde Algemene Sociale Wetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Tijdens zijn studie werkte hij als orthopedagogisch groepsleider in de jeugdzorg. Hij studeerde af op iedereenisanders.nl. Hij werkt bij MOVISIE als communicatiemedewerker, met als aandachtsgebied LHBT-emancipatie. Dank aan Judith Schuyf en Josee Rothhuizen. Bronnen S., & Sandfort, T.G.M. (2012). Victimization and Suicidality among Dutch Lesbian, Gay, and Bisexual Youth. In: The American Journal of Public Health 103(1), tieve ervaringen van homojongeren, in: Keuzenkamp, S. (red). (2010). Steeds gewoner, nooit gewoon. Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau. vinden en zelfacceptatie van homojongeren in: Keuzenkamp, S. (red). (2010). Steeds gewoner, nooit gewoon. Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau. Factsheet Eergerelateerd geweld en seksuele diversiteit. Utrecht: MOVISIE. Ik wou dat ik dood was : 15 vragen over suïcidepreventie onder lesbische-, homo-, bi- en transgenderjongeren. Utrecht: MOVISIE. Kijk jij al door een roze bril. Roze handboekje voor sociaal werkers. Utrecht: MOVISIE. Gewoon aan de slag? De sociale veiligheid van de werkplek voor homoseksuele mannen en vrouwen. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Niet te ver uit de kast. Ervaringen van homo- en biseksuelen in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Steeds gewoner, nooit gewoon. Acceptatie van homoseksualiteit in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence in: Psychological Bulletin, 129, Zwanger van empowerment: een uitdagend kader voorsociale inclusie en moderne zorg. Eindhoven: Fontys Hogescholen. Handreiking LHBTemancipatie: Gezondheid. Utrecht: MOVISIE. Geloven onder de regenboog. Handreiking voor hulpverlening aan christelijke lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders. Utrecht: MOVISIE. 6 MAATWERK VAKBLAD VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK

Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn?

Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn? Juul van Hoof Senior adviseur participatie en inclusie MOVISIE Symposium Roze Ouderenzorg Utrecht, 27 juni 2013 Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn? 7/17/2013 Inhoud 1. Wat betekent LHBT? 2. Ontdekking

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Stayin Alive. Voorkom zelfmoord onder LHBT-jongeren. Info en tips voor LHBT-(jongeren)organisaties en GSA s

Stayin Alive. Voorkom zelfmoord onder LHBT-jongeren. Info en tips voor LHBT-(jongeren)organisaties en GSA s Stayin Alive Voorkom zelfmoord onder LHBT-jongeren Info en tips voor LHBT-(jongeren)organisaties en GSA s Waarom dit boekje? Jongeren die ontdekken dat ze (misschien) lesbische, homo, bi of transgender

Nadere informatie

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksualiteit is in de Nederlandse samenleving steeds minder een probleem. Sinds de jaren 70 is er veel gewonnen op het terrein van gelijkberechtiging. Veel

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Vandaag gaan we het hebben over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand

Nadere informatie

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland?

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? 16 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 13 tot 15 mei 2013, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 649 homo, lesbisch of bi. De uitslag

Nadere informatie

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg), Ruth Kaufman (Tranvisie Zorg) en Hanneke Felten (Movisie), 2015

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg), Ruth Kaufman (Tranvisie Zorg) en Hanneke Felten (Movisie), 2015 Naam-titel Oefenen met casuïstiek Te gebruiken bij Handvatten bieden voor hulpverlening Inleiding Door te werken met casussen krijgen studenten inzicht in hun vaardigheid en houding m.b.t. de ondersteuning

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers

Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers Auteurs: Hanneke Felten Met bijdragen van: Anouk Poll, Judith Schuyf, Maurits Boote, Wil Verschoor, Jiro Ghianni (MOVISIE) en Theo Verlaan

Nadere informatie

Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers

Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers Kijk jij al door een roze bril? Roze handboekje voor sociaal werkers Auteurs: Hanneke Felten Met bijdragen van: Maurits Boote, Jiro Ghianni, Anouk Poll, Judith Schuyf, Wil Verschoor (MOVISIE) en Theo Verlaan

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over homoseksualiteit

Veelgestelde vragen over homoseksualiteit Veelgestelde vragen over homoseksualiteit WAT BETEKENT LHBT? LHBT betekent lesbisch, homo, bi of transgender. Een meisje dat meestal op meisjes valt, noemen we lesbisch. Een jongen die meestal op jongens

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN

VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor u geselecteerd.

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam Sinds decennia is de stad Amsterdam één van de onbetwiste koplopers als het gaat om acceptatie en tolerantie van lesbiennes, homo s en biseksuelen en transgenders. Deze

Nadere informatie

Hoofdstuk 23 Discriminatie

Hoofdstuk 23 Discriminatie Hoofdstuk 23 Discriminatie Samenvatting Van de zes voorgelegde vormen van discriminatie komt volgens Leidenaren discriminatie op basis van afkomst het meest voor en discriminatie op basis van sekse het

Nadere informatie

Factsheet Homofobie. Homofobie geeft een druk op jongens en mannen en vertelt ze hoe ze zich wel en niet moeten gedragen

Factsheet Homofobie. Homofobie geeft een druk op jongens en mannen en vertelt ze hoe ze zich wel en niet moeten gedragen Factsheet Homofobie De laatste jaren is de aandacht voor de acceptatie van seksuele diversiteit enorm toegenomen. Toch is homofobie, en de bijbehorende gendernormativiteit, nog altijd wijdverbreid. Homofobie

Nadere informatie

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet:

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: Onderzoek Gay Pride 31 juli 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 23 tot en met 30 juli 2015, deden 1.275 jongeren mee. Van alle deelnemers zijn 696 scholier. In het onderzoek

Nadere informatie

Seksuele diversiteit

Seksuele diversiteit Deel 3 Leerlingenmateriaal Seksuele diversiteit Leerlingenmateriaal: Kaartjes met vragen over seksueleen genderdiversiteit Informatieblad voor leerlingen: veelgestelde vragen van jongeren over homoseksualiteit

Nadere informatie

Een Dwarse blik op Seksuele Vorming

Een Dwarse blik op Seksuele Vorming Een Dwarse blik op Seksuele Vorming 18 maart 2013 wrasdwarsdwrasdws hhhhhhhhhhhhhhhhh Geacht parlementslid, Voor u ligt het visiestuk van DWARS, GroenLinks jongeren over seksuele vorming in Nederland.

Nadere informatie

Seksuele diversiteit in de zorg Onzichtbare Ouderen Merel Verburgt

Seksuele diversiteit in de zorg Onzichtbare Ouderen Merel Verburgt Seksuele diversiteit in de zorg Onzichtbare Ouderen Merel Verburgt p. 2 Nationaal Ouderenfonds Nationaal Ouderenfonds richt zich op het welzijn van kwetsbare ouderen. Missie: Het helpen van ouderen in

Nadere informatie

Transvisie zorg biedt hulp

Transvisie zorg biedt hulp Transvisie zorg biedt hulp Hulpverlening bij genderidentiteitsvragen Transvisie Zorg is een landelijke organisatie die psychosociale hulpverlening biedt aan mensen met genderidentiteitsvragen en hun omgeving.

Nadere informatie

Seksuele gezondheid van holebi s

Seksuele gezondheid van holebi s Factsheet 2007-1 Seksuele gezondheid van holebi s Seksuele gezondheid in Nederland De Rutgers Nisso Groep heeft in 2006 een grootschalige bevolkingsstudie uitgevoerd naar seksuele gezondheid in Nederland

Nadere informatie

Onzichtbare Ouderen. "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv"

Onzichtbare Ouderen. Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv Onzichtbare Ouderen "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv" 2 Het Nationaal Ouderenfonds Wie zijn onzichtbare ouderen? Het Nationaal Ouderenfonds en Het Blauwe Fonds inventariseren sinds 2012 of woonzorginstellingen

Nadere informatie

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Inleiding Op 16 april 2015 heeft de gemeenteraad van Heerhugowaard de volgende motie aangenomen. Motie 1 Meer tolerantie voor de LHBT-gemeenschap (lesbienne,

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN EEN LABEL

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN EEN LABEL VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN EEN LABEL 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor u

Nadere informatie

Voorbij de M/V binariteit

Voorbij de M/V binariteit Handreiking Seksuele Diversiteit Bij seksuele diversiteit in relatie tot mannenemancipatie gaat het om mannen die zich inzetten voor gelijke rechten, vrijheid en veiligheid voor LHBT 1 personen, en daarnaast

Nadere informatie

Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010

Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010 Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010 1. Sociale acceptatie: cijfers en analyse 2. Politiek en beleid 3. Onderzoek psychosociale effecten 1. Effecten homonegativiteit bij

Nadere informatie

Homo-emancipatie behouden voor volgende generaties. moet zichzelf kunnen zijn

Homo-emancipatie behouden voor volgende generaties. moet zichzelf kunnen zijn Homo-emancipatie behouden voor volgende generaties Ieder mens moet zichzelf kunnen zijn Daarom bewaakt en versterkt Het Blauwe Fonds de rechten van homoseksuelen. We nodigen je uit om Het Blauwe Fonds

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE?

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

IEMAND VAN JE FAMILIE

IEMAND VAN JE FAMILIE POLITIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE FAMILIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE GEZIN STEUNKAARTJE JE VERKERING STEUNKAARTJE BESTE VRIEND/VRIENDIN STEUNKAARTJE HUISARTS STEUNKAARTJE (LEERLING)BEGELEIDER STEUNKAARTJE

Nadere informatie

Welkom. Met het invullen en terugsturen van deze vragenlijst geeft u ons toestemming uw data te gebruiken.

Welkom. Met het invullen en terugsturen van deze vragenlijst geeft u ons toestemming uw data te gebruiken. Welkom Geachte deelnemer, Hartelijk dank voor uw interesse in dit onderzoek! In samenwerking met COSBO (belangenorganisatie ouderen in Utrecht) en de adviescommissie LHBT-beleid gemeente Utrecht wordt

Nadere informatie

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015 2017 1. Inleiding Het Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015-2017 is een uitwerking van het Haarlems diversiteitbeleid. We hebben dit beleid verwoord in

Nadere informatie

Sexual and Gender Prejudice among Adolescents and Enacted Stigma at School K.L. Collier

Sexual and Gender Prejudice among Adolescents and Enacted Stigma at School K.L. Collier Sexual and Gender Prejudice among Adolescents and Enacted Stigma at School K.L. Collier Jongeren die tot een seksuele- en genderminderheidsgroep horen hebben onevenredig vaak te maken met negatieve bejegening

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS RESPECT OR NO RESPECT, IS THAT THE QUESTION?

VOORTGEZET ONDERWIJS RESPECT OR NO RESPECT, IS THAT THE QUESTION? VOORTGEZET ONDERWIJS RESPECT OR NO RESPECT, IS THAT THE QUESTION? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Aantallen. Acceptatie. Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie. Genderambivalentie

Feiten en cijfers. Aantallen. Acceptatie. Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie. Genderambivalentie Feiten en cijfers Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie Aantallen Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat 6% van de Nederlandse bevolking homoseksueel, lesbisch of

Nadere informatie

HOLEBI'S EN TRANSGENDERS: OOG OP WELZIJN. Katrien Vanleirberghe beleidsmedewerker Çavaria Ilse Conserriere CGG-SP medewerker

HOLEBI'S EN TRANSGENDERS: OOG OP WELZIJN. Katrien Vanleirberghe beleidsmedewerker Çavaria Ilse Conserriere CGG-SP medewerker HOLEBI'S EN TRANSGENDERS: OOG OP WELZIJN. Katrien Vanleirberghe beleidsmedewerker Çavaria Ilse Conserriere CGG-SP medewerker INHOUD 1. Stellingen: juist of fout? 2. Cijfers en risicofactoren 3. Casussen

Nadere informatie

Regenboog onder de loep

Regenboog onder de loep Regenboog onder de loep Een verkenning van interventies voor LHBT-emancipatie Auteurs Datum MOVISIE Charlot Pierik en Hanneke Felten Utrecht, juli 2013 MOVISIE Kennis en aanpak van sociale vraagstukken

Nadere informatie

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit.

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. Bi, hetero en homojongeren in perspectief Inleiding Uit de kast is in het Nederlands het motto van de coming outday (COD) zoals die in 2009 voor

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Monitor Veiligheidsgevoelens Voor homoseksuele en biseksuele inwoners van de gemeenten Delft, Zoetermeer, Leidschendam- Voorburg, Westland

Monitor Veiligheidsgevoelens Voor homoseksuele en biseksuele inwoners van de gemeenten Delft, Zoetermeer, Leidschendam- Voorburg, Westland Monitor Veiligheidsgevoelens Voor homoseksuele en biseksuele inwoners van de gemeenten Delft, Zoetermeer, Leidschendam- Voorburg, Westland Hartelijk dank dat u bereid bent om mee te werken aan de Monitor

Nadere informatie

"Onze gemeente is er voor iedereen"

Onze gemeente is er voor iedereen "Onze gemeente is er voor iedereen" Verkiezingsprogramma 2014-2018 COC Haaglanden voor de gemeenten Delft - Den Haag - Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland - Pijnacker-Nootdorp Rijswijk - Wassenaar -

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht Les 8: Verliefd Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten dat gevoelens van verliefdheid leuk maar ook lastig kunnen zijn; Kinderen zijn zich ervan bewust dat je op verschillende types mensen verliefd kunt

Nadere informatie

Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs

Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs Een aanvulling op het lespakket Relaties & Seksualiteit Als een kind merkt, dat het zich aangetrokken voelt tot het eigen geslacht, kan het daar behoorlijk

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MAG IK ER BIJ HOREN?

VOORTGEZET ONDERWIJS MAG IK ER BIJ HOREN? VOORTGEZET ONDERWIJS MAG IK ER BIJ HOREN? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

HANDREIKING. Huiselijk geweld. partnerrelaties. in homoseksuele en lesbische. Huiselijk geweld Informatie voor professionals

HANDREIKING. Huiselijk geweld. partnerrelaties. in homoseksuele en lesbische. Huiselijk geweld Informatie voor professionals HANDREIKING MOVISIE LESBISCH EN HOMOBELEID www.movisie.nl Huiselijk geweld Informatie voor professionals Huiselijk geweld in homoseksuele en lesbische partnerrelaties De afgelopen jaren is er veel verbeterd

Nadere informatie

#+ Postbus 1 5. gemeentebestuur. Maatschappelijk Domein. bijlage(n): 'Purmerend Regenboogstad ' PURMEREN. telefax

#+ Postbus 1 5. gemeentebestuur. Maatschappelijk Domein. bijlage(n): 'Purmerend Regenboogstad ' PURMEREN. telefax gemeentebestuur PURMEREN #+ Postbus 1 5 1440 AA Purmerend telefoon 0299452452 telefax 0299-452124 Maatschappelijk Domein De gemeenteraad van Purmerend uw brief van uw kenmerk ons kenmerk 1394269 datum

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS VOORDEEL ZONDER VOOROORDELEN

VOORTGEZET ONDERWIJS VOORDEEL ZONDER VOOROORDELEN VOORTGEZET ONDERWIJS VOORDEEL ZONDER VOOROORDELEN 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit

Nadere informatie

Ik wou dat ik dood was. 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren

Ik wou dat ik dood was. 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren Ik wou dat ik dood was 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren Auteurs: Hanneke Felten en Maurits Boote Met bijdragen van: Martijn Bool en Judith Schuyf Redactie:

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Thema s voor diversiteitsbeleid. In de maatschappelijke opvang voor dak- en thuislozen

Thema s voor diversiteitsbeleid. In de maatschappelijke opvang voor dak- en thuislozen Thema s voor diversiteitsbeleid In de maatschappelijke opvang voor dak- en thuislozen MOVISIE Kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling MOVISIE verzamelt, ontwikkelt en verspreidt kennis en adviseert

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

Amstelveen. GroenLinks GEMEENTE: PARTIJ:

Amstelveen. GroenLinks GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Amstelveen PARTIJ: GroenLinks AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders

Nadere informatie

utrecht CDA GEMEENTE: PARTIJ:

utrecht CDA GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: utrecht PARTIJ: CDA AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

Een kwalitatieve analyse van het transmedia storytelling project Verhalen voor onder je kussen. Baukje Stinesen en Reint Jan Renes

Een kwalitatieve analyse van het transmedia storytelling project Verhalen voor onder je kussen. Baukje Stinesen en Reint Jan Renes Een kwalitatieve analyse van het transmedia storytelling project Verhalen voor onder je kussen Baukje Stinesen en Reint Jan Renes Doel van het onderzoek Het vergroten van inzicht in de manier waarop jongeren

Nadere informatie

Ik wou dat ik dood was. 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren

Ik wou dat ik dood was. 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren Ik wou dat ik dood was 10 vragen over suïcidepreventie onder lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren Auteurs: Hanneke Felten en Maurits Boote Met bijdragen van: Martijn Bool en Judith Schuyf Redactie:

Nadere informatie

voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN

voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN Bladzijde 5 Waarom dit boekje? Lees de tekst goed. Beantwoord dan de onderstaande vragen. 1 Waar gaat het boekje over?... 2 Door wie kun je op het

Nadere informatie

31 juli Onderzoek: Homo-acceptatie

31 juli Onderzoek: Homo-acceptatie 31 juli 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Eenzaamheid onder LHBT s: Feiten, cijfers en aanpak

Eenzaamheid onder LHBT s: Feiten, cijfers en aanpak HANDREIKING LHBT-EMANCIPATIE Eenzaamheid onder LHBT s: Feiten, cijfers en aanpak Als je lesbisch, homo, bi of transgender (LHBT) bent, voel je je misschien anders dan de meeste mensen. Je kunt je eenzaam

Nadere informatie

Geachte fractievoorzitters, geachte informateur en geachte woordvoerders LHBT-emancipatie,

Geachte fractievoorzitters, geachte informateur en geachte woordvoerders LHBT-emancipatie, ref.nr.: 10.088 / 6.30.1 Amsterdam, 23 juni 2010 betreft: Intensivering homo-emancipatie door nieuwe regering SCP-onderzoek Geachte fractievoorzitters, geachte informateur en geachte woordvoerders LHBT-emancipatie,

Nadere informatie

Interventieontwikkeling Gay is okay : suïcidepreventieproject LHBT jongeren

Interventieontwikkeling Gay is okay : suïcidepreventieproject LHBT jongeren Startdocument Interventieontwikkeling Gay is okay : suïcidepreventieproject LHBT jongeren CONCEPT MOVISIE, 2012 Auteurs: Met medewerking van: Projectleider: Projectassistent: Maurits Boote, Hanneke Felten,

Nadere informatie

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 I Handen schudden voor de wedstrijd, heldere communicatie met ouders en

Nadere informatie

seksuele diversiteit op school

seksuele diversiteit op school Aandacht voor seksuele diversiteit op school Voorlichting en onderwijs Leerlingen die lesbisch, homo, bi of transgender (lhbt er) zijn worden op school nog té vaak gepest en uitgescholden. Volgens de PestThermometer

Nadere informatie

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer.

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. LEIDRAAD VOOR BEGELEIDERS Niet Normaal Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. Het project Niet Normaal wil seksuele diversiteit bespreekbaar maken bij (Gentse) jongeren van 14 tot 18 jaar.

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Inleiding... 3 Situatie in Zeeland... 3

Inleiding... 3 Situatie in Zeeland... 3 Preventieplan Het verbeteren van de sociale acceptatie, veiligheid en w eerbaarheid van lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgenderjongeren in Zeeland. Inleiding... 3 Situatie in Zeeland... 3 Eerste

Nadere informatie

Oefenen met casuïstiek

Oefenen met casuïstiek Naam Inleiding Lesvorm Tijdsinvestering Doelgroep/niveau *** Benodigdheden Casuïstiek Voorbereiding Lesopzet Variatie Alternatief Oefenen met casuïstiek Door te werken met casussen krijgen studenten inzicht

Nadere informatie

Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel.

Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel. Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel. HET SPEL Samen Anders is een diversiteitsspel voor jongeren en groepswerkers in de jeugdhulpverlening. Met Samen Anders kunnen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over pesten op het werk. Iemand kan bijvoorbeeld gepest worden door een collega. Of door de baas. PESTEN OF PLAGEN? Pesten is wat anders dan plagen. Iedereen maakt wel

Nadere informatie

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Biseksualiteit en onderzoek Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Overzicht Waarom? Identiteit Gender Gezondheid 2 Waarom aandacht voor biseksualiteit? Categorische dogma s (verlichtingsdenken)

Nadere informatie

Holebi. transgender. Je bent wie je bent!

Holebi. transgender. Je bent wie je bent! Holebi en transgender Je bent wie je bent! Alles over holebi en transgender Holebifoon Voor vragen over holebiseksualiteit. Je kan er ook discriminatie melden tel. 0800 99 533 www.holebifoon.be Çavaria

Nadere informatie

Holebi. transgender. Je bent wie je bent!

Holebi. transgender. Je bent wie je bent! Holebi en transgender Je bent wie je bent! Alles over holebi en transgender Holebifoon Voor vragen over holebiseksualiteit. Je kan er ook discriminatie melden tel. 0800 99 533 www.holebifoon.be Çavaria

Nadere informatie

LHBTIQ en de rest van het alfabet Aandacht voor seksuele en genderdiversiteit in zorg en welzijn. 24 maart 2017 Hanneke Felten

LHBTIQ en de rest van het alfabet Aandacht voor seksuele en genderdiversiteit in zorg en welzijn. 24 maart 2017 Hanneke Felten LHBTIQ en de rest van het alfabet Aandacht voor seksuele en genderdiversiteit in zorg en welzijn 24 maart 2017 Hanneke Felten 3/22/2017 Inhoud lezing Aandacht seksuele en genderdiversiteit in zorg en welzijn.

Nadere informatie

Leiden. GroenLinks GEMEENTE: PARTIJ:

Leiden. GroenLinks GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Leiden PARTIJ: GroenLinks AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders

Nadere informatie

Enschede. PvdA GEMEENTE: PARTIJ:

Enschede. PvdA GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Enschede PARTIJ: PvdA AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

Feiten en cijfers op een rij

Feiten en cijfers op een rij HANDREIKING LHBTI-EMANCIPATIE Feiten en cijfers op een rij Hoeveel lesbische vrouwen, homomannen, biseksuelen, transgenders en intersekse personen (LHBTI s) zijn er in Nederland? Hoe tolerant is de Nederlandse

Nadere informatie

Seksualiteit: Grenzen en Wensen

Seksualiteit: Grenzen en Wensen IJBURGCOLLEGE.NL Seksualiteit: Grenzen en Wensen Leerlingen handleiding Michiel Kroon Lieve leerling, Het is belangrijk om op een open en goede manier over seks te kunnen praten. De lessenserie die in

Nadere informatie

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeeper training 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeepers Jullie gaan deuren openen naar hulp voor mensen die gevaar lopen zichzelf wat aan te doen waarom 1600 suïcides per jaar waarvan

Nadere informatie

Feiten en cijfers op een rij

Feiten en cijfers op een rij HANDREIKING LHBTI-EMANCIPATIE Feiten en cijfers op een rij Hoeveel lesbische vrouwen, homomannen, biseksuelen, transgenders en intersekse personen (LHBTI s) zijn er in Nederland? Hoe tolerant is de Nederlandse

Nadere informatie

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo LANG LEVE DE DI VER SI TEIT tekst Saskia Doorschodt fotografie Dorien Grötzinger Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo Ik ben lesbisch. Velen van ons hebben dit wel eens hardop tegen iemand anders gezegd.

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Rotterdam VVD GEMEENTE: PARTIJ:

Rotterdam VVD GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Rotterdam PARTIJ: VVD AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Gezondheidsonderzoek 2012 GGD Zuid-Holland West Juni 2013 Inleiding Deze factsheet beschrijft de sociale acceptatie van homoseksualiteit in

Nadere informatie

Haarlem. PvdA GEMEENTE: PARTIJ:

Haarlem. PvdA GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Haarlem PARTIJ: PvdA AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

Feiten en cijfers op een rij

Feiten en cijfers op een rij HANDREIKING LHBT-EMANCIPATIE Feiten en cijfers op een rij Hoeveel lesbische vrouwen, homo mannen, biseksuelen en transgenders (LHBT s) zijn er in Nederland? Hoe tolerant is de Nederlandse bevolking ten

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Zorgen met een regenboogbril

Zorgen met een regenboogbril Tekst: Tamar Doorduin Beeld: Jos Petit Zorgen met een regenboogbril Netwerkmiddag Mokum Roze, 24 maart 2017 Het is een verdienste van ons allemaal dat de meeste instellingen in Amsterdam seksuele diversiteit

Nadere informatie

Transgenders en de gemeente

Transgenders en de gemeente Transgenders en de gemeente Transgender gaat over mensen van wie de genderidentiteit niet (geheel) samenvalt met het geboortegeslacht. Sommige transgenders hebben de wens om lichamelijk en juridisch van

Nadere informatie

Breda VVD GEMEENTE: PARTIJ:

Breda VVD GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Breda PARTIJ: VVD AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

Biseksueel in het (gemeente)beleid. Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker

Biseksueel in het (gemeente)beleid. Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker Biseksueel in het (gemeente)beleid Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker inhoud Het LNBi Definitie Onderzoek Oorzaken Aan de slag Wat wel en niet te doen

Nadere informatie