Eierstokkanker. Psychosociale gevolgen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eierstokkanker. Psychosociale gevolgen"

Transcriptie

1 Eierstokkanker Psychosociale gevolgen

2 Inleiding Uw gynaecoloog heeft bij u de diagnose eierstokkanker (ovariumcarcinoom) gesteld. Ziek zijn, maar zeker de diagnose kanker zorgt voor veel angst en onzekerheid. Voor iedereen die ermee te maken krijgt, heeft dit gevolgen op allerlei gebieden. Met behulp van deze folder willen wij u nader informeren over de psychosociale gevolgen die kunnen optreden na de operatie (debulking) We hopen dat u door deze informatie meer inzicht krijgt in uw reacties. Eierstokkanker en de operatie (debulking) Elk jaar wordt de diagnose eierstokkanker vastgesteld bij ongeveer 1100 vrouwen. Eierstokkanker ontstaat meestal bij vrouwen boven de 50 jaar, maar kan op alle leeftijden voorkomen. Eierstokkanker is in de gynaecologie de kwaadaardigste tumor. Dit komt vooral doordat deze tumor pas in een laat stadium wordt ontdekt: het begin is over het algemeen sluipend en symptoomloos. De meest voorkomende behandeling die bij eierstokkanker wordt toegepast is chemotherapie, gecombineerd met een operatie. Deze operatie heet debulking. Hierbij worden zoveel mogelijk tumorhaarden verwijderd. Gevolgen van de ziekte Eierstokkanker en de behandeling ervan wordt meestal als zeer belastend ervaren. Naast de lichamelijke klachten treden er vaak ook psychosociale klachten op. Psychosociale klachten geven de samenhang aan tussen het psychisch functioneren (gevoelens zoals angst en boosheid) en het functioneren in de sociale omgeving ( bijvoorbeeld het bespreken van gevoelens met u partner). Ieder mens reageert natuurlijk op zijn eigen manier op een schokkende gebeurtenis en elke situatie is anders. De reacties/gevolgen na de operatie kunnen wisselend zijn en na enige tijd weer verdwijnen. Het is belangrijk dat u zich de tijd gunt om de diagnose te verwerken en zich aanpast aan uw gewijzigde toekomstverwachting. Hieronder staan de veel voorkomende reacties/gevolgen die kunnen optreden na de operatie. Ze worden in 3 categorieën:onderverdeeld Emotionele problemen Sociale problemen Lichamelijk en uiterlijke problemen Emotionele problemen Angst Angst is een veelvoorkomende stressreactie bij eierstokkanker. Angst voor de uitslag na de operatie verlies van controle over het leven, het niet onder controle krijgen van de ziekte of dat het terug zal komen, de bijwerking van de eventuele chemotherapie, pijn, lichamelijke aftakeling, de dood het afscheid moeten nemen van dierbaren. 2

3 Verdriet Verdriet om hetgeen u dreigt te verliezen of verloren heeft zoals gezondheid, toekomstplannen of zelfstandigheid. U kunt het gevoel hebben elk moment in huilen uit te barsten of op een willekeurig moment door verdriet overmand te worden. Spanning Spanning over de uitslag van de operatie. Wat zijn de vooruitzichten? Wat als de uitslag niet goed is? Kan er nog wat voor me gedaan worden? Wil ik nog verder behandeld worden? Depressiviteit Ongeveer 15-25% van de kankerpatiënten heeft te maken met een depressie. Dit kan bij eierstokkanker veroorzaakt worden door de verwijdering van de eierstokken. Dit kan leiden tot een depressieve stemming doordat de hormoonhuishouding verstoord is geraakt. Het verwijderen van de baarmoeder kan een depressie veroorzaken door het gevoel geen vrouw meer te zijn. Een aanhoudend gebrek aan energie en moeheid kan ook tot depressiviteit leiden, omdat u geen fut heeft om iets te doen. Activiteiten worden daardoor niet meer ondernomen en sociale contacten niet meer onderhouden. Machteloosheid Machteloosheid omdat u meer zou willen doen dan u kunt en omdat u moet afwachten of de eventuele behandelingen effect hebben. Ook kunt u machteloosheid voelen, omdat u niets kunt veranderen aan wat er gebeurd is. Schuldgevoel U kunt zich schuldig voelen, omdat u misschien denkt dat de kanker voorkomen had kunnen worden of omdat u vindt dat u eerder naar de huisarts had moeten gaan. Dat anderen verdriet hebben als gevolg van uw ziekte kan u ook een schuldgevoel geven. Ongeloof Ongeloof dat het heeft kunnen gebeuren. Waarom is het gebeurd en waarom juist bij u? Somberheid Het is niet vreemd als u na een poosje merkt dat u zich somber, lusteloos of prikkelbaar voelt. Schrik niet als u het helemaal niet meer ziet zitten. Het hoort bij deze moeilijke periode. Na een poosje klaart uw stemming meestal weer op en merkt u dat het beter gaat. Soms maakt verdriet herinneringen aan nare gebeurtenissen uit het verleden los. De dood van een van uw ouders bijvoorbeeld of het stuklopen van een relatie. Boosheid Boosheid dat het u is overkomen. Boos zijn op uw lichaam dat u in de steek gelaten heeft, of op de artsen die de diagnose hebben meegedeeld. Boos zijn op heel de wereld, inclusief uzelf om tal van redenen. Boosheid kan een manier zijn om greep te krijgen op de situatie. Soms helpt het om uw gevoel nader onder de loep te nemen: ben ik echt boos, of misschien bang of verdrietig? 3

4 Hoop Hoop op genezing en herstel. Hoop op een goede toekomst met uw dierbaren. De diagnose kanker kan een wirwar van gevoelens en emoties veroorzaken. Slaapproblemen Moeite hebben met in slaap komen of vaker wakker worden tijdens de nacht. Door het optreden van akelige dromen en herhalende nachtmerries bent u wellicht ook bang om te gaan slapen. Concentratieproblemen en verhoogde waakzaamheid Ook kunnen er concentratieproblemen ontstaan, waardoor u niet meer rustig een boek kunt lezen en vergeetachtig word. Het voortdurend waakzaam zijn op lichamelijke klachten (bijvoorbeeld pijn) kan onrust veroorzaken, omdat er meteen wordt gedacht dat het met de kanker te maken heeft. Lichamelijke reacties Er kunnen ook lichamelijke reacties optreden zoals: zweten, spierspanning, hartkloppingen, snelle en oppervlakkige ademhaling of een zenuwachtig gevoel. Deze klachten kunnen u angstig maken als u denkt dat dit te maken heeft met uw ziekte. Het denken aan de ziekte kan op de achtergrond aanwezig zijn en op andere momenten weer op de voorgrond staan. Het gesprek met de arts waarin hij het slechte nieuws meedeelde, kunt u weer beleven alsof het nu gebeurt. Het opnieuw beleven van deze momenten kan zich voordoen in de vorm van beelden van of gedachten. Deze kunnen zeer onaangenaam en opdringerig zijn. Soms kunnen de beelden zo echt zijn, dat ze angst en paniekgevoelens veroorzaken. Piekeren Het voortdurend denken aan de ziekte, aan het horen van de diagnose en aan wat er allemaal kan gebeuren. Deze gevoelens zijn een normale reactie op een abnormale, schokkende en ingrijpende situatie. Sociale problemen Een levensbedreigende ziekte zoals eierstokkanker heeft consequenties voor de sociale omgeving. U bent waarschijnlijk voor langere tijd niet of in mindere mate in staat de alledaagse rollen te spelen. Allerlei taken moeten overgenomen worden door anderen. Tegelijkertijd vormen gezinsleden, familie, vrienden, buren en collega s belangrijke hulpbronnen bij de verwerking van de ziekte. Sociale steun wordt gezien als een van de factoren die het proces van psychologische en sociale aanpassingen vergemakkelijken. De behoefte aan de soort en de hoeveelheid steun is mede afhankelijk van de fase in het ziekteproces. Uw partner kan tijdens het hele ziekteproces een zeer belangrijke hulpbron zijn. Uw partner kan ook in hoge mate stress ervaren gedurende het hele ziekteproces. Ook uw partner wordt geconfronteerd met nare bijwerkingen van de behandeling of gevolgen van de operatie, zoals de aanleg van een stoma. Ook uw partner kan hierdoor psychosociale problemen ontwikkelen. 4

5 Seksuele problemen Door de behandeling van eierstokkanker kan er een tekort aan geslachtshormonen ontstaan. Hierdoor neemt uw libido af. Ook kan uw behoefte aan seksueel contact verminderen door vermoeidheid, verminderde vaginale vochtafscheiding, pijnklachten in verband met het dunner en kwetsbaarder worden van de vaginawand of afname van seksuele interesse. Psychosociale factoren die uw seksueel functioneren kunnen bedreigen, zijn gevoelens van angst, depressie, boosheid, aantasting van het lichaamsbeeld door bijvoorbeeld een stoma en van de bijbehorende beleving van vrouwelijkheid: Ik voel mij geen vrouw meer, omdat mijn baarmoeder verwijderd is. Lichamelijk en uiterlijke problemen Operatie De operatie kan complicaties veroorzaken door een lange narcose, de omvang van de operatie en een gevorderde leeftijd. Eerdere chemotherapie kan het risico van problemen vergroten. Daarbij kan worden gedacht aan een trage wondgenezing, verminderde long- of nierfunctie en een verstoorde aanmaak van bloedcellen. Haaruitval Een bijwerking van de chemotherapie kan haaruitval zijn. Dit is het geval als u voor de operatie al chemotherapie heeft gehad of deze nog moet krijgen. Dit wordt door veel vrouwen als zeer vervelend ervaren, omdat dit het uiterlijk aantast en omdat aan de buitenkant te zien is dat u ziek bent. Gewichtsverandering Een probleem dat veel voorkomt bij (eierstok)kanker is ongewenst gewichtsverlies. Als u veel afvalt in korte tijd, kan dat betekenen dat de ziekte of behandeling veel energie vraagt of dat u ongemerkt minder bent gaan eten. Door de tumor komen er stoffen in het lichaam vrij die invloed hebben op de stofwisseling en eetlust. De eetlust wordt minder, terwijl de behoefte aan energie (brandstoffen) juist toeneemt. Ook kan de bijwerking van de chemotherapie ervoor zorgen dat u gewicht verliest. Veranderd lichaamsbeeld Op de lange termijn kunnen kunt u beperkt worden in uw functioneren. Bij eierstokkanker kunnen uitzaaiingen plaatsvinden, zodat het dragen van een stoma noodzakelijk wordt. Vermoeidheid Gedurende uw ziekte en soms na de genezing bent u moe. Omdat vermoeidheid vaak langdurig en doordringend aanhoudt, kan dit gevolgen hebben voor uw dagelijkse leven. U heeft onvoldoende energie om de dagelijkse werkzaamheden en situaties het hoofd te bieden. Vermoeidheid wordt meestal als een van de hinderlijkste klachten ervaren. Pijn Van alle mogelijke klachten wordt pijn het meest gevreesd. Pijn wordt grotendeels veroorzaakt door de groei van de tumor in omliggende weefsels, maar kan ook het gevolg zijn van de behandeling. Pijn is niet alleen een puur lichamelijke ervaring, maar heeft ook te maken met verwachtingen en emoties. 5

6 Pijn is van grote invloed op uw kwaliteit van leven. Pijn gaat vaak gepaard met angst, depressie en verlies van hoop. Bovendien heeft pijn invloed op uw stemming, slaap, eetlust en werk. Adviezen voor u: Iedereen verwerkt een ingrijpende diagnose op zijn/haar manier. Toch zijn er enkele algemene richtlijnen te geven, die de verwerking kunnen bevorderen: Zorg dat u voldoende geïnformeerd bent over uw ziekte en de behandeling. Schrijf vragen op die u heeft over de verdere behandeling en maak een afspraak met uw arts of verpleegkundige om ze te bespreken. Fantasieën en verhalen uit uw omgeving kunnen u mogelijk onnodig ongerust maken. Vraag en accepteer steun van uw partner, familie en vrienden. Praat over uw ziekte wanneer u dat wilt. Maar geef ook aan als u alleen wilt zijn of als u even niet over de ziekte wilt praten. U hoeft zich niet verplicht te voelen alles over uw ziekte aan iedereen uit te leggen. U kunt gerust een kort antwoord geven en zeggen dat uw hoofd er niet naar staat om te antwoorden. Zorg voor een duidelijke dagindeling. Neem voldoende nachtrust en sta op tijd op. Rust overdag als dit nodig is, eet gezond, gebruik zeer matig alcohol. Neem kalmerings- of slaaptabletten alleen in overleg met uw (huis)arts. Extra inspanningen leveren om aan uzelf en aan anderen te laten zien dat er niets veranderd is en dat u nog alles kunt doen, is niet verstandig. U loopt het risico dat u hiermee energie verspilt die u voor andere zaken nodig heeft. Probeer niet te ver vooruit te denken. Misschien heeft u op dit moment het gevoel dat emotioneel herstel voor u nog oneindig ver is. Over het algemeen zullen verwarrende gevoelens en indrukken langzaam minder worden. Geleidelijk zal er naast gevoelens van rouw ook plaats zijn voor gevoelens van acceptatie. Probeer over uw gevoelens te praten met mensen die u vertrouwt of met lotgenoten. Naar muziek luisteren, een dagboek bijhouden, gedichten schrijven of tekeningen maken zijn ook manieren om uw gevoelens te verwerken. Bedenk dat anderen het meestal goed bedoelen, ook al staan ze onhandig te schutteren. Gun uzelf de tijd. Emoties verwerken gaat niet van de ene op de andere dag. Adviezen voor uw naasten Als bij een bekende de diagnose kanker is gesteld, heeft dat invloed op de relatie met hem of haar. Het kan zijn dat u merkt dat de ziekte bij uzelf ook allerlei gevoelens oproept waar u moeilijk mee overweg kunt. Misschien wilt u liever net doen alsof het niet waar is en bent u bang dat praten alles alleen maar erger maakt. Dan kan het voor de patiënt extra moeilijk zijn om zijn of haar gevoelens met u te delen. Misschien wilt u er wel over praten, maar weet u niet goed wat u moet zeggen of hoe u hulp kunt aanbieden. Hieronder staan enkele tips die u kunnen helpen: Probeer vooral te luisteren. U hoeft in het begin niet veel te zeggen. Er worden geen oplossingen van u verwacht. U helpt al als u luistert. 6

7 Praat ook over gewone dingen in het leven; het gesprek hoeft niet alleen maar te gaan over de ziekte en de behandeling(en). Ga samen wandelen en doe samen de boodschappen. Dat helpt de patiënt de dagelijkse dingen te doen. Probeer de patiënt zoveel mogelijk zelf te laten beslissen wat er gebeurt. Op die manier kan zij weer controle krijgen over het leven. U kunt de pijn en de angst niet wegnemen, maar besef dat u als naaste een grote steun kunt zijn door er gewoon te zijn:u kunt meeleven, oprechte aandacht en praktische zorg geven. Bij veel mensen verandert de ziekte hun kijk op het leven. Maar ook veranderingen in de taakverdeling zijn soms niet te vermijden. Dat lijkt misschien iets om makkelijk overheen te stappen, maar toch moet u samen zoeken naar een nieuw evenwicht waarbij u zich allebei goed voelt. Iemand alles uit handen nemen en hem steeds ontzien, werkt vaak averechts. Praat hier dus over en wees duidelijk over wat u van elkaar verwacht. Ga samen na wat uw zieke partner nog wel kan. Er zijn vaak genoeg klusjes in of rond het huis te doen. Probeer de patiënt niet geforceerd op te vrolijken of de ziekte weg te praten. Psychosociale zorg Eierstokkanker en de behandeling zijn levensbedreigende factoren die het leven van u en uw naasten op de kop zet. Het is belangrijk na te gaan op welke wijze u omgaat met de ziekte en de behandeling. De wijze waarop u beiden omgaat met de gevolgen van de diagnose eierstokkanker en de behandeling heeft grote invloed op de kwaliteit van uw leven. Psychosociale zorg richt zich op het herstel van de kwaliteit van leven, zowel tijdens de ziekte als in de periode daarna. De zorg loopt van algemene steun naar gerichte, gespecialiseerde psychosociale zorg. Meestal is de psychosociale zorg die verleend wordt door de behandelend arts en de betrokken verpleegkundigen voldoende. Zij zijn in staat goede zorg in de verschillende fasen van ziekte en/of herstel te leveren. Voor naar schatting 25-50% is naast de algemene psychosociale zorg extra gespecialiseerde psychosociale zorg nodig. In ons ziekenhuis krijgt u ongeveer 3 maanden na het slechtnieuwsgesprek een vragenlijst, waarvan wij u verzoeken die in te vullen. De ingevulde vragenlijst geeft aan in welke mate u psychische en sociale klachten ervaart. Aan de hand van uw antwoorden bespreken wij met u of u doorverwezen wilt worden naar een gespecialiseerde psychosociale hulpverlener. Gespecialiseerde psychosociale hulp binnen het ziekenhuis Het ziekenhuis beschikt over een aantal hulpverleners die gespecialiseerd zijn in de begeleiding van kankerpatiënten. De maatschappelijk werker speelt een centrale rol tussen deze verschillende hulpverleners. Via uw behandelende arts of de verpleegkundige kunt u zich laten doorverwijzen naar de maatschappelijk werker. Deze zal het eerste gesprek met u voeren en regelt de afspraken met de betrokken hulpverleners. Aan de behandeling zijn geen kosten verbonden. 7

8 Psycholoog Wanneer u er niet in slaagt uw emotionele balans terug te vinden, dan kan de psycholoog samen met u proberen hier verbetering in aan te brengen. Het doel is dat u weer controle krijgt over uw probleem; dat angsten en zorgen een minder grote rol spelen en dat de ziekte en/of de gevolgen daarvan niet meer een alles overheersende plaats in denken en doen innemen. De behandeling kan bijvoorbeeld gericht zijn op herstel van psychisch evenwicht, aanleren van sociale vaardigheden, ontspanningsoefeningen en methoden om zelfcontrole te verbeteren. Geestelijk verzorger De geestelijk verzorger kan u en/of uw naasten begeleiden. Hij richt zich op vragen rondom ziekte, dood en gezondheid, en op problemen en vragen rondom zingeving, levensovertuiging, schuld, angst en religie. Hij kan een gesprek met u voeren over levensvragen en kan u begeleiden in de laatste fase van uw leven. Psychiater Bij overheersende emoties zoals angst of somberheid die uw leven ernstig ontregelen, kan de psychiater ingeschakeld worden. De psychiater stelt een diagnose door gesprekken met u te voeren en eventueel aanvullend onderzoek te doen. Indien nodig zal hij u ook medicijnen voorschrijven. Inloophuizen Op verschillende plaatsen in het land zijn inloophuizen waar onder meer groepsactiviteiten, themabijeenkomsten en yoga worden aangeboden. Ook kan men daar terecht voor gesprekken en lotgenotencontact. Het Toon Hermans Huis is hier een voorbeeld van. Hier worden mogelijkheden geboden om tot rust te komen, lotgenoten te ontmoeten, informatie te krijgen, iets aangenaams voor uzelf te doen of om professionele psychosociale begeleiding te krijgen. Nazorg Aangezien kanker en de behandeling daarvan grote invloed heeft op u maar ook op mensen in uw naaste omgeving, zal uw behandeling steeds overleg vragen van uw gynaecoloog met uw huisarts, de gynaecologisch verpleegkundige en eventuele andere hulpverleners. Er kan desgewenst altijd een psycholoog of maatschappelijk werker worden ingeschakeld. Ook kan door een verpleegkundige van de verpleegafdeling thuiszorg worden aangevraagd. Informatie Graag verwijzen wij u voor meer informatie naar de website van Orbis Medisch Centrum Ook de websites van KWF Kankerbestrijding en de beroepsvereniging van Gynaecologen geven u aanvullende informatie. Meer informatie vindt u in diverse folders van de afdeling Gynaecologie, de gynaecologisch verpleegkundige en Patiëntenservice. Bij Patiëntenservice kunt u ook folders van de Stichting Olijf, Netwerk van Vrouwen met Gynaecologische Kanker en van het Toon Hermans Huis krijgen. Zie de achterkant van de folder voor de websiteadressen en telefoonnummers. 8

9 Tot slot Mocht u na het lezen van deze folder nog vragen hebben of mochten er nog onduidelijkheden bestaan, aarzel dan niet en neem contact op met de afdeling Gynaecologie. Het telefoonnummer vindt u op de achterzijde van deze folder. 9

10 Gynaecologie Meldpunt Oost 11 Telefoonnummer Patiëntenservice Via Meldpunt West 05 Telefoon Internet KWF Kankerbestrijding gratis informatielijn, telefoon

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen van de diagnose kanker is een schokkende

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Psycho Oncologisch Centrum Zuyderland: Aesclepios. Psychosociale problemen bij kanker

Psycho Oncologisch Centrum Zuyderland: Aesclepios. Psychosociale problemen bij kanker Psycho Oncologisch Centrum Zuyderland: Aesclepios Psychosociale problemen bij kanker Inleiding Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of

Nadere informatie

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Informatie voor patiënten F0122-6011 augustus 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Informatie voor patiënten F0554-1011 april 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Over leven na een schokkende gebeurtenis

Over leven na een schokkende gebeurtenis Over leven na een schokkende gebeurtenis Inleiding U heeft deze brochure van uw behandelend arts of van een van de andere medewerkers van het HagaZiekenhuis of Medisch Centrum Haaglanden ontvangen, omdat

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Voor wie is deze brochure bedoeld? Deze brochure is voor mensen bij wie de diagnose kanker is gesteld. Ook is het raadzaam de mensen in uw naaste omgeving,

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Algemeen Een dierbare verliezen www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG042 / Een dierbare verliezen / 14-07-2015 2 Een dierbare verliezen U heeft

Nadere informatie

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft H.307216.0714 Waar kunt u terecht als u kanker heeft Inleiding Bij u is kanker geconstateerd. Tijdens of na uw ziekte kunt u te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND

VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND Verlies lijden en verdriet hebben Verlies lijden is iets dat de meeste van ons op een bepaald moment in hun leven meemaken en

Nadere informatie

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden 00 Een dierbare verliezen Informatie voor nabestaanden Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren, en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt

Nadere informatie

Over leven na een schokkende gebeurtenis. Informatie voor slachtoffers en hun omgeving

Over leven na een schokkende gebeurtenis. Informatie voor slachtoffers en hun omgeving Over leven na een schokkende gebeurtenis Informatie voor slachtoffers en hun omgeving 2 Inhoud Inleiding 4 Veel voorkomende gevoelens en reacties na een schokkende 6 gebeurtenis Wat u zelf kunt doen en

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

VERWERKING NA EEN INGRIJPENDE GEBEURTENIS 1

VERWERKING NA EEN INGRIJPENDE GEBEURTENIS 1 SOCIAAL WERK VERWERKING NA EEN INGRIJPENDE GEBEURTENIS 1 U bent recent betrokken geweest bij een gebeurtenis waarbij u geconfronteerd werd met een aantal ingrijpende ervaringen. Met deze korte informatie

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker PATIËNTEN INFORMATIE Psychosociale zorg voor mensen met kanker 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over psychosociale zorg voor mensen met

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen 1 oktober 2014 Marielle van den Heuvel, Gezondheidszorgpsycholoog Afdeling Medische Psychologie Orbis Medisch Centrum Inhoud

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Een dierbare verliezen en daarover verdriet hebben

Een dierbare verliezen en daarover verdriet hebben Een dierbare verliezen en daarover verdriet hebben Verlies lijden is iets dat de meesten van ons op een bepaald moment in het leven meemaken. Dit kan een ingrijpende ervaring zijn. Het kan moeilijk zijn

Nadere informatie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 00 De Lastmeter Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 1 Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en behandeling kunnen niet alleen lichamelijke

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) ndersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Uw kind heeft een ongeluk gehad en is behandeld op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Radboudumc. Naast lichamelijke gevolgen kan het ongeluk

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET?

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? Oncologie/0137 Deze informatiebrochure is bestemd voor personen met een chondrosarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn zoals familie, vrienden,

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel ZIEKTEBELEVING (NON) HODGKIN Inhoud... 3 Emoties... 4 Omgaan met de ziekte... 4 Praten over uw gevoelens... 5 Uw gedachten opschrijven... 5 Andere

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Chemotherapie. De gespecialiseerd verpleegkundige

Chemotherapie. De gespecialiseerd verpleegkundige Chemotherapie De chirurg heeft met u overlegd welke behandeling u krijgt in verband met borstkanker. Een mogelijke behandeling is chemotherapie. Aangezien het nog enige tijd kan duren voordat u een gesprek

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

Oncologische revalidatie

Oncologische revalidatie Oncologische revalidatie Inleiding Kanker verandert uw leven van de één op de andere dag. De afdeling Revalidatie van Zuyderland Medisch Centrum Heerlen heeft een gespecialiseerd behandelteam voor mensen

Nadere informatie

Algemeen Lastmeter Signaleren van problemen bij mensen met een kwaadaardige ziekte

Algemeen Lastmeter Signaleren van problemen bij mensen met een kwaadaardige ziekte Algemeen Lastmeter Signaleren van problemen bij mensen met een kwaadaardige ziekte Inleiding Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Folder 1 Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met depressieve klachten en

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Inleiding Na een aantal onderzoeken blijkt dat u een voorstadium van borstkanker heeft. Het medische woord hiervoor is carcinoma

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg 00 Als je weet dat je niet meer beter wordt Palliatieve zorg Het is moeilijk voor u en uw naasten om te horen dat u niet meer beter wordt. Er is geen genezing meer mogelijk voor uw ziekte. Maar er is nog

Nadere informatie

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen 4 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker 5 6 Onderzoek

Nadere informatie

Hersentumoren (gliomen) Tien minuten

Hersentumoren (gliomen) Tien minuten Hersentumoren (gliomen) Tien minuten 1. Slecht bericht - Horen dat u een kwaadaardige hersentumor (glioom) hebt is een slecht bericht. - Een glioom is een ernstige vorm van kanker. - Er gaat waarschijnlijk

Nadere informatie

Thuis herstellen na een gynaecologische operatie. Verpleegafdeling Oost 43

Thuis herstellen na een gynaecologische operatie. Verpleegafdeling Oost 43 Thuis herstellen na een gynaecologische operatie Verpleegafdeling Oost 43 Binnenkort ondergaat u een gynaecologische operatie in Zuyderland Medisch Centrum. Deze folder informeert u over de herstelperiode.

Nadere informatie

1 Revalidatie bij kanker

1 Revalidatie bij kanker De ziekte kanker is ingrijpend en kan uw leven flink overhoop halen. Tijdens en na de behandeling kunt u allerlei klachten krijgen. Soms gaat uw conditie achteruit. Misschien bent u moe, angstig of onzeker.

Nadere informatie

Lastmeter Radboud universitair medisch centrum

Lastmeter Radboud universitair medisch centrum Lastmeter Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen, maar ook psychische, praktische of sociale.

Nadere informatie

Vermoeidheid bij kanker

Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker is een veel voorkomend probleem. Het heeft met veel verschillende dingen te maken. Door chemotherapie en radiotherapie neemt het

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Diagnose Kanker De emotionele impact op u en uw omgeving

Diagnose Kanker De emotionele impact op u en uw omgeving Diagnose Kanker De emotionele impact op u en uw omgeving Ik was gespannen, moe en bang. Het HDI hielp mij en mijn vriend verder. Jeanine Mijn leven kreeg na Anny s diagnose een volledig andere invulling.

Nadere informatie

Zorgen rond kanker. Bij wie van ons kunt u terecht?

Zorgen rond kanker. Bij wie van ons kunt u terecht? Zorgen rond kanker Bij wie van ons kunt u terecht? Zorgen rond kanker Bij u is kanker geconstateerd. Tijdens of na uw ziekte kunt u te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook wanneer

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker...

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen... 3 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... 3 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?...

Nadere informatie

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Algemene informatie 2 Artsen en verpleegkundigen 3 Psychosociale hulpverlening 4 Aanvullende zorg 5 Meer informatie

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG. LONGKANKER Herstel en nazorg

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG. LONGKANKER Herstel en nazorg Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG LONGKANKER Inhoud Nacontrole... 3 Nazorg... 4 Vermoeidheid en algehele malaise... 6 Veranderde relaties... 7 Werk...

Nadere informatie

Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg

Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg UW EIGEN GEGEVENS Uw achternaam Uw voornaam Voorvoegsel Voorletter(s) Bent u: Man Vrouw Roepnaam Adres (straat + huisnummer) Postcode Woonplaats Geboortedatum

Nadere informatie

Hulp voor patiënten met kanker

Hulp voor patiënten met kanker Hulp voor patiënten met kanker Inleiding Wanneer de diagnose kanker bij u is gesteld, breekt er voor u en uw naasten een moeilijke tijd aan. U krijgt geestelijk en lichamelijk heel wat te verwerken. Door

Nadere informatie

Zorg en nazorg na een behandeling op de Intensive Care

Zorg en nazorg na een behandeling op de Intensive Care Zorg en nazorg na een behandeling op de Intensive Care Waarom nazorg na een Intensive Care behandeling? Onlangs bent u opgenomen geweest op de afdeling Intensive Care. Er is in deze periode veel met u

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 4 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Omgaan met spanningen

Omgaan met spanningen Omgaan met spanningen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Stimulerende spanning 1 Problematische spanning 1 Oorzaken van spanning 2 Spanningsklachten 2 De vicieuze cirkel 3 Overspannen

Nadere informatie

Ondersteunende zorg bij kanker

Ondersteunende zorg bij kanker Ondersteunende zorg bij kanker Als u wordt behandeld voor kanker kunt u tijdens of na uw ziekte te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook als de behandeling al langer geleden is. In

Nadere informatie

Onderwerp: Acute verwardheid of delier

Onderwerp: Acute verwardheid of delier Onderwerp: 1 Informatie over acute verwardheid of delier Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan

Nadere informatie

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker Eierstokkanker Patiënteninformatie Eierstokkanker Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 5 Wat zijn de

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum Psychosociale begeleiding in het Centrum Inleiding Als u te horen krijgt dat u kanker heeft of een hematologische ziekte, kan er veel veranderen in uw leven en dat van uw naasten. Niet alleen lichamelijk,

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen

Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen Beste ouders en/of verzorgers, Inmiddels ligt de opname van uw kind op de Intensive Care achter u en bent u weer thuis, op de verpleegafdeling of in

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE onderdeel Kanker en COLONCARE INHOUDSOPGAVE Kanker en seksualiteit... 3 Een moeilijke periode... 4 Extra ondersteuning... 5 Contact met lotgenoten... 6 2 Kanker

Nadere informatie

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Thea Brouwer 1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Ervaringsdeskundige kanker en vermoeidheid Nederlandse Federatie van Kankerpatiënten

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Als een naaste sterft

Als een naaste sterft Als een naaste sterft Informatie voor nabestaanden gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Gang van zaken en formaliteiten na overlijden 3 Laatste zorg voor de overledene 4 Omgaan met verlies van een dierbare

Nadere informatie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie Sportief bewegen met een depressie Depressie Sportief bewegen met een depressie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op

Nadere informatie

Eierstokkanker. Gynaecologie. mca.nl

Eierstokkanker. Gynaecologie. mca.nl Eierstokkanker Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor? 3 Hoe ontstaat eierstokkanker? 3 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?

Nadere informatie

Een operatie bij eierstokkanker

Een operatie bij eierstokkanker Een operatie bij eierstokkanker Deze folder geeft u informatie over een grote gynaecologische operatie bij een ovariumcarcinoom (eierstokkanker). In deze folder leest u meer over deze ingreep, die in medische

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Vermoeidheid bij kanker

Patiënteninformatie. Vermoeidheid bij kanker Patiënteninformatie Vermoeidheid bij kanker 2 Inhoud Inleiding... 4 Informatie over het ziektebeeld vermoeidheid bij kanker... 4 Tips en adviezen... 5 Wanneer uw arts raadplegen?... 6 Informatiesessies...

Nadere informatie

Depressieve Klachten? Herken de signalen!

Depressieve Klachten? Herken de signalen! Depressieve Klachten? Herken de signalen! Depressieve klachten Bijna 1 op de 6 Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met een depressie. En dan hebben we het niet over een tijdelijke dip omdat

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek, wat kan ik verwachten?

Ongeneeslijk ziek, wat kan ik verwachten? Ongeneeslijk ziek, wat kan ik verwachten? E E N P R A K T I S C H E G I D S O V E R Z O R G I N D E L A AT S T E L E V E N S FA S E Integraal Kankercentrum West Het Integraal Kankercentrum West (IKW) is

Nadere informatie

Soms gebeurt het toch...

Soms gebeurt het toch... Soms gebeurt het toch... Informatie over stressreacties na schokkende gebeurtenissen K E N N I S E R VA R I N G K U N D E 25 jaar kennis, ervaring, kunde Verbijsterd, machteloos, angstig, verdrietig en

Nadere informatie