Voorbereiding op infectieziektebestrijding; hoe staan we er voor?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorbereiding op infectieziektebestrijding; hoe staan we er voor?"

Transcriptie

1 Voorbereiding op infectieziektebestrijding; hoe staan we er voor? Scriptie in het kader van de opleiding Master of Crisis and Disaster Management, Leergang 8 Arthur Overkamp Hilversum, mei

2 Omslagfoto: Noodhospitaal tijdens de influenza epidemie van 1918, Camp Funston, Kansas, USA (bron: courtesy of the National Museum of Health and Medicine, Armed Forces Institute of Pathology, Washington, D.C., Image NCP 1603) 2

3 Voorwoord Deze scriptie is geschreven in het kader van de tweejarige opleiding Master of Crisis and Disaster Management. Met het onderwerp infectieziektebestrijding hoop ik een bijdrage te leveren aan het versterken van de multidisciplinaire blik binnen de brandweerorganisatie en meer inzicht te geven in een voor velen onbekend type crisis. Het idee voor deze scriptie is ontstaan tijdens de binnenlandstage bij het bureau Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding bij het RIVM. De periode van de stage, begin 2006, viel samen met de acute dreiging van een nieuwe vogelgriepepidemie in Nederland en massale media-aandacht voor een grieppandemie. Al met al een zeer interessante periode om in het nieuw geformeerde landelijke expertisecentrum voor infectieziektebestrijding mee te draaien. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om de medewerkers van het bureau LCI en in het bijzonder mijn stagebegeleider, André Jacobi, hartelijk te bedanken voor de plezierige en informatieve samenwerking. Hetzelfde geldt voor de medewerkers van het Centrum voor Infectieziektebestrijding en andere instanties, waar ik tijdens mijn stage ben geweest. Het schrijven van deze scriptie heeft flink wat tijd gekost, waardoor veel andere activiteiten er de laatste maanden bij in schoten. Ik wil dan ook mijn vrouw Nicola bedanken voor haar begrip en steun in de afgelopen periode. Arthur Overkamp Hilversum, februari

4 Samenvatting De bestrijding van infectieziekten staat de laatste jaren volop in de belangstelling. Aanleiding is het feit dat er nog steeds met enige regelmaat nieuwe infectieziekten opduiken, die door de mondialisering zeer snel over de aarde kunnen verspreiden. Daarnaast speelt de laatste jaren ook de toegenomen angst voor het gebruik van ziekteverwekkers voor bioterrorisme een rol. In reactie hierop hebben de afgelopen jaren verschillende ontwikkelingen plaatsgevonden, die tot doel hebben de infectieziektebestrijding in Nederland, maar ook internationaal, te versterken. De reguliere infectieziektebestrijding is in Nederland decentraal georganiseerd, waarbij huisartsen, gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD) en medischmicrobiologische laboratoria een rol vervullen in de signalering en bestrijding. Wanneer een gevaarlijke infectieziekte wordt geconstateerd, moet dit verplicht worden gemeld bij de GGD. Zo n melding wordt vervolgens ook doorgegeven aan de burgemeester en aan het RIVM. Maatregelen tegen patiënten, die ingrijpen op de grondrechten van burgers, kunnen alleen door de burgemeester worden getroffen, daarin geadviseerd door de directeur GGD (bijvoorbeeld afzondering, qurantaine). Voor de bestrijding van grootschalige infectieziektecrises is behoefte aan centrale aansturing en coördinatie op landelijk niveau. Hierin is voorzien met de oprichting in 2005 van een nieuw expertisecentrum binnen het RIVM; het Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb). Het CIb speelt een centrale rol in de voorbereiding op en de coördinatie tijdens ernstige infectieziektecrises. Daarnaast bestaat er een aparte crisisorganisatie voor ondersteuning van de minister van Volksgezondheid; het Outbreak Management Team, dat zorgt voor professioneel advies, en het Bestuurlijk Afstemmings Overleg, dat deze adviezen bestuurlijk toetst. Ter voorbereiding op de uitbraak van ernstige infectieziekten is een aantal draaiboeken opgesteld, waarin voor een aantal verschillende scenario s is beschreven hoe opgetreden zal worden. Op basis van landelijke modeldraaiboeken, bijvoorbeeld voor een uitbraak van pokken en een influenza-pandemie, zijn regionale uitwerkingsplannen opgesteld door de GHOR organisaties. Andere maatregelen, die preventief zijn genomen voor deze twee dreigingen, zijn de aanschaf van pokkenvaccin voor de gehele bevolking en van een grote voorraad antivirale middelen voor een pandemie. Wanneer de huidige voorbereiding op infectieziektecrises wordt vergeleken met literatuur op dit terrein, valt op dat er nog het nodige verbeterd kan worden met betrekking tot de preparatie. Op basis van literatuur van Quarantelli, waarin criteria voor goede voorbereiding op rampen worden gegeven, vallen het specifieke karakter van de voorbereiding op infectieziektebestrijding en de sterke nadruk op planvorming op. Er zou meer aandacht besteed moeten worden aan de multidisciplinaire voorbereiding en aan oefenen. Van de strategieën, die Wildavsky onderscheidt bij de voorbereiding op rampen en crises, ligt de nadruk bij infectieziektebestrijding sterk op anticipatie, terwijl de waarschijnlijkheid van deze risico s vrij laag is. Een meer generieke voorbereiding, met een groter beroep op veerkracht, lijkt dan ook de te verkiezen strategie. 4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding. 7 2 Organisatie infectieziektebestrijding Organisatie reguliere infectieziektebestrijding Lokaal/Regionaal niveau Landelijk niveau Internationaal niveau Organisatie tijdens infectieziektecrises Wettelijke kaders infectieziektebestrijding Algemeen Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid Infectieziektenwet Quarantainewet Overige wetten Toekomstige ontwikkelingen Voorbereiding op bestrijding van infectieziekten Algemene voorbereiding Specifieke voorbereiding Pokken Influenzapandemie Bioterrorisme Theoretisch kader: analyse van de voorbereiding Criteria voor goede voorbereiding op crises (Quarantelli) Voorbereiding infectieziektebestrijding in het licht van Quarantelli Mogelijke strategieën bij voorbereiding (Wildavsky) Voorbereiding infectieziektebestrijding in het licht van Wildavsky Conclusies Enkele praktijkervaringen met infectieziektecrises Vogelgriep in Nederland Korte beschrijving van de epidemie Opvallende constateringen bij bestrijding vogelgriep SARS Korte beschrijving van de epidemie Leerpunten voor infectieziektebestrijding Conclusie Afsluiting.. 43 Literatuuropgave 45 Lijst met afkortingen. 47 5

6 6

7 1 Inleiding De huidige staat van de gezondheidszorg heeft, met name in de Westerse wereld, de laatste decennia het beeld doen ontstaan dat infectieziekten in onze maatschappij geen ernstige bedreiging meer vormen. Door vaccinatieprogramma s en snelle en effectieve bestrijding zijn infectieziekten grotendeels onder controle gebracht. Uit recente gegevens over sterftecijfers in Nederland blijkt dat in 2003 toch nog zes procent van de totale sterfte werd veroorzaakt door infectieziekten, alhoewel het grootste deel hiervan ouderen betreft 1. Desondanks staat de infectieziektebestrijding de laatste jaren volop in de aandacht vanwege nieuwe dreigingen op dit terrein. Nog steeds blijken er nieuwe infectieziekten te kunnen opduiken, die niet alleen in de derde wereld maar ook in het Westen een ernstige bedreiging van de volksgezondheid kunnen vormen. Behalve het ontstaan van AIDS, zijn recente voorbeelden de SARS epidemie in 2003 en de (ook voor de mens gevaarlijke) vogelgriep epidemie in zuidoost Azië de afgelopen jaren. Behalve natuurlijke uitbraken, wordt de laatste jaren ook steeds serieuzer rekening gehouden met het gebruik van ziekteverwekkers voor bioterrorisme. Dit brengt, in combinatie met toegenomen internationale handel en reizigersverkeer, het risico met zich mee dat reeds lang uitgebannen ziekten, zoals pokken, opnieuw een bedreiging gaan vormen. In reactie hierop hebben de afgelopen jaren verschillende ontwikkelingen plaatsgevonden, die tot doel hebben de infectieziektebestrijding te versterken. Er wordt geïnvesteerd in onderzoek, de huidige sterk gedecentraliseerde organisatiestructuur wordt kritisch bekeken, internationale samenwerking wordt versterkt en wetgeving met betrekking tot infectieziekten wordt tegen het licht gehouden 2. De voorbereidingen op crises ten gevolge van infectieziekten blijven niet beperkt tot de witte kolom ; ook andere hulpverleningsorganisaties zijn zich in toenemende mate bewust dat in zo n situatie een multidisciplinaire aanpak noodzakelijk is. In deze scriptie wordt allereerst een beschrijving gegeven van de huidige stand van zaken ten aanzien van de voorbereiding op infectieziektebestrijding. Hierbij wordt met name gekeken naar de organisatie van de medische keten en de wijzigingen die, vooral met het oog op ernstige crises, hierin zijn doorgevoerd. Verder komt het wettelijke kader voor de infectieziektebestrijding aan de orde en worden de voorbereidingen die zijn getroffen voor een ernstige crisis behandeld. Vervolgens zal een beoordeling worden gemaakt van de voorbereiding op de bestrijding van infectieziektecrises aan de hand van literatuur. De focus van deze scriptie is beperkt tot de humane infectieziektebestrijding. Er wordt echter wel enige aandacht besteed aan vogelgriep (aviaire influenza) vanwege het mogelijke verband dat bestaat tussen deze dierziekte en het ontstaan van een grieppandemie. Dit is een wereldwijde epidemie, ontstaan door mutatie of door het vermengen van menselijk en vogelgriepvirus tot een nieuw humaan influenza virus, dat zeer pathogeen is voor mensen. 1. RIVM, Staat van infectieziekten in Nederland, , InfectieziektenBulletin 2006, Jaargang 17 bijlage bij nr Kamerstukken , 25295, nr. 13, Tweede Kamer 7

8 Voor deze scriptie is gebruik gemaakt van diverse documenten, rapporten en literatuur, die tijdens een stage bij het bureau Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding (LCI) op het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven beschikbaar waren. Verder is informatie van internet verzameld, via websites van diverse relevante organisaties, waaronder het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), het RIVM, GGD Nederland en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van diverse afdelingen van het Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM, de Raad voor de RGF en in Utrecht en de GHOR organisatie in regio Gooi en Vechtstreek. Meer inzicht in de praktijk van de (voorbereiding op) infectieziektebestrijding is verkregen uit diverse overleggen en bijeenkomsten, die tijdens de stage konden worden bijgewoond (o.a. bij RIVM, Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum en Ministerie VWS). De opbouw van deze scriptie is als volgt. Als eerste wordt in hoofdstuk 2 een beschrijving van de organisatie van de infectieziektebestrijding in Nederland gegeven, zowel onder normale omstandigheden als tijdens een crisis. De wettelijke basis voor deze organisatie en de bevoegdheden van de betrokken partijen worden beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 komen de voorbereidingen die zijn getroffen voor de bestrijding van uitbraken van infectieziekten aan de orde. Vervolgens wordt in hoofdstuk 5 aan de hand van enkele theoretische kaders uit de literatuur gekeken, of deze theorieën van toepassing zijn op de voorbereiding op een infectieziektecrisis. Daarnaast hebben de praktijkervaringen met enkele recente uitbraken van infectieziekten een aantal leerpunten opgeleverd over de huidige staat van de infectieziektebestrijding. Twee voorbeelden hiervan, namelijk vogelgriep en SARS, worden in hoofdstuk 6 besproken. Tenslotte wordt in hoofdstuk 7 een aantal afsluitende opmerkingen gemaakt. 8

9 2 Organisatie infectieziektebestrijding Bij het bestrijden van infectieziekten is, afhankelijk van de ernst en de verspreiding van een ziekte, een groot aantal deskundigen en organisaties binnen de gezondheidszorg betrokken. De primaire verantwoordelijkheid voor de aanpak van infecties ligt op lokaal niveau, maar bij bijzondere of grootschalige situaties zal snel ook op regionaal of landelijk niveau actie worden ondernomen. In dit hoofdstuk worden de verschillende onderdelen van de organisatie van de infectieziektebestrijding nader beschreven. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de organisatie voor de reguliere bestrijding en de aangepaste organisatie, die wordt ingesteld voor grotere uitbraken en epidemieën. Organisatie reguliere infectieziektebestrijding Lokaal/regionaal niveau De eerste schakel in de zorgketen bij infectieziekten wordt gevormd door huisartsen of artsen in zorginstellingen 3. Ook is het mogelijk dat patiënten met een infectieziekte direct bij specialisten in ziekenhuizen terechtkomen. Belangrijk voor een adequate bestrijding is een snelle herkenning van de betreffende ziekte in de eerstelijns zorg. Dit is lang niet altijd het geval, zeker bij ziekten die maar sporadisch voorkomen of exotische aandoeningen die in het buitenland zijn opgelopen. Om de definitieve diagnose te stellen zal patiëntmateriaal (b.v. ontlasting, urine, bloed of ander lichaamsvocht) aan een medisch microbiologisch laboratorium in de regio worden gezonden, waar een arts-microbioloog een nadere analyse uitvoert. Pas nà vaststelling van de veroorzaker van de infectie kan gestart worden met een gerichte behandeling. Het uitvoeren van de bestrijding van infectieziekten is een verantwoordelijkheid van één van de 38 GGD organisaties in ons land, die hiervoor beschikken over een afdeling infectieziektebestrijding. Hier werken gespecialiseerde medewerkers, zoals artsen-infectieziekten en sociaal verpleegkundigen. Afhankelijk van de ziekte kan door de GGD worden besloten tot het toedienen van antibiotica of anti-virale middelen, danwel immunisatie of vaccinatie. Wanneer een infectieziekte wordt vastgesteld, geldt voor een aantal gevaarlijke of besmettelijke ziekten een directe meldingsplicht voor de arts of het laboratorium. De directeur van de GGD in de betreffende regio moet op de hoogte gesteld worden en een aantal gegevens over de patiënt moet worden verstrekt. De GGD informeert vervolgens de burgemeester hierover. Op advies van de GGD kan de burgemeester zonodig besluiten tot het treffen van ingrijpende maatregelen, zoals afzondering of quarantaine van (mogelijk) geïnfecteerde personen (zie ook hoofdstuk 3). Via een geautomatiseerd systeem worden meldingen ook doorgegeven aan de Inspectie Gezondheidszorg en het RIVM (Centrum Infectieziektebestrijding en bureau LCI; zie paragraaf 2.1.2) 4. Deze instanties kunnen verbanden leggen, b.v. bij 3. Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p

10 meerdere ziektegevallen in dezelfde omgeving, die door individuele artsen niet worden opgemerkt. De GGD heeft de taak om bron- en contactonderzoek uit te voeren. Dit wil zeggen dat de bron van de infectie moet worden opgespoord en aangepakt en dat personen, die met de besmette patiënt in contact zijn geweest, moeten worden getraceerd. Deze mogelijk geïnfecteerde contacten kunnen onderzocht, behandeld en eventueel geïsoleerd worden om verdere verspreiding te voorkomen. In grote lijnen wordt de individuele behandeling van infectieziekten door de artsen, laboratoria en regionale GGD organisaties goed uitgevoerd, maar er zijn nog wel enkele knelpunten, waar het Ministerie van VWS verbetering in wil brengen 5. Zo dient de beschikbare capaciteit voor infectieziektebestrijding in alle regio s op een genormeerd minimumniveau te worden gebracht en worden interregionale samenwerkingsverbanden gevormd om betere specialistische ondersteuning en continue beschikbaarheid van deskundigen te kunnen garanderen. Op landelijk niveau zal ook meer ondersteuning komen voor de lokale uitvoeringsorganisatie. Verder is het voor versterking van de regionale crisisbeheersing van belang dat een integratie van de GHOR en GGD-organisatie plaatsvindt op een congruente schaal met de veiligheidsregio s 6. Projecten voor de uitwerking van bovengenoemde verbeteringsvoorstellen, die mede gefinancierd worden door het Ministerie van VWS, lopen momenteel. Landelijk niveau De infectieziektebestrijding is in Nederland voornamelijk op decentraal niveau georganiseerd. De laatste jaren is echter zowel bij het Ministerie van VWS 5, als bij betrokkenen partijen uit het veld 6, het besef gegroeid dat centrale sturing en coördinatie noodzakelijk zijn, om goed voorbereid te zijn op de dreiging van nieuwe en grootschalige infectieziektecrises. In verband hiermee is een aantal veranderingen doorgevoerd, waaronder het oprichten van een nieuwe organisatie. Hieronder worden de verschillende organisaties op landelijk niveau beschreven. Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding Sinds 1995 bestaat er een overlegstructuur, waarin verschillende partijen die betrokken zijn bij de infectieziektebestrijding met elkaar samenwerken: de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding (LCI) 7. De LCI bestaat uit drie vormen van overleg; het Landelijk Overleg Infectieziekten (LOI), dat operationeel is onder reguliere omstandigheden, en het Outbreak Management Team (OMT) en het Bestuurlijk Afstemmings Overleg (BAO), die beide in crisissituaties actief zijn (zie paragraaf 2.2). In het LOI worden de landelijke protocollen en draaiboeken opgesteld, ter bevordering van een uniforme wijze van infectieziektebestrijding. Naast de overleggen is er ook het bureau LCI, dat coördineert en ondersteuning biedt aan de verschillende LCI overleggen, zowel in reguliere- als in crisis omstandigheden, en richtlijnen opstelt. Het bureau LCI (inmiddels afdeling Landelijke Coördinatie Infectieziekten, maart 2007) is geïntegreerd in het Centrum voor Infectieziektebestrijding. 5. Minister VWS, Strategie infectieziektebestrijding. Brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal, 19 maart Stuurgroep VISI, Eindverslag Project Versterking Infrastructuur Infectieziektebestrijding en Technische Hygiënezorg, Utrecht, Haringhuizen, G.B., Publiekrechtelijke bevoegdheden en bestuurlijke leiding bij de nationale bestrijding van epidemieën en pandemieën, GGD Nederland/Min. van VWS, november

11 Centrum voor Infectieziektebestrijding In 2004 kondigde de Minister van VWS aan dat hij, in het kader van de versterking van de infectieziektebestrijding, zou overgaan tot de oprichting van het Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb) 8. Dit centrum is sinds 2005 operationeel als onderdeel van het RIVM in Bilthoven. Hierin zijn zowel specifieke deskundigheid van het RIVM (onderzoek, diagnostiek, medische microbiologie en surveillance) als van het bureau LCI (ondersteuning van de beroepsgroep en opstellen van protocollen en draaiboeken) gebundeld. Het Centrum voor infectieziektebestrijding moet gaan optreden als ketenregisseur binnen de nieuwe structuur van de infectieziektebestrijding. Het moet de schakel zijn tussen de uitvoeringspraktijk op decentraal niveau, de wetenschap en het beleid. De taken van het CIb in dit kader zijn 8,9 : - centrale coördinatie van de infectieziektebestrijding, waaronder het Rijksvaccinatieprogramma - inhoudelijke leiding bij landelijke bestrijding van infectieziektecrises - communicatie namens de rijksoverheid met bevolking en met internationale organisaties - centrale aansturing van de (voorbereiding) op infectieziektecrises - kwaliteitsbewaking van (voorbereiding op) infectieziektebestrijding - beleidsondersteuning en advisering van de minister van VWS bij (voorbereiding op) crises - ondersteuning van beroepsbeoefenaren met informatie, advies en richtlijnen De komende jaren zal het Centrum voor Infectieziektebestrijding haar positie als expertisecentrum en spil binnen de nieuwe organisatiestructuur verder moeten uitbouwen. Overige organisaties Andere organisaties, die op landelijk niveau bij infectieziektebestrijding zijn betrokken, zijn onder andere de Inspectie Gezondheidszorg, de Gezondheidsraad en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De Inspectie Gezondheidszorg heeft als taak het toezicht op de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg 10. Zij heeft de afgelopen jaren onder andere gerapporteerd over de voortgang bij de regionale voorbereiding op een influenzapandemie aan de hand van de landelijke draaiboeken. De Inspectie heeft ook zitting in het BAO (zie paragraaf 2.2) tijdens een infectieziektecrises 9 en is als adviseur betrokken bij het opstellen van draaiboeken en protocollen in het LOI. De Gezondheidsraad adviseert regering en parlement over de stand van de wetenschap met betrekking tot de volksgezondheid. De Raad heeft bijvoorbeeld advies uitgebracht over bioterrorisme en het gebruik van antivirale middelen tegen een grieppandemie 11. Het Ministerie van VWS is door de decentrale uitvoering zelf niet verantwoordelijk voor de infectieziektebestrijding, maar schept de randvoorwaarden voor de preventie en bestrijding. De Minister van VWS wordt bij ernstige crises met infectieziekten wel 8. Kamerstukken , 25295, nr. 13, Tweede Kamer 9. Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p Gezondheidsraad, Bioterrorisme: vervolgadvies, publicatie nr. 2002/11, Den Haag,

12 verantwoordelijk gehouden 12, maar is dat formeel dus niet. Er wordt nog steeds gewerkt aan mogelijkheden om de centrale aansturing door de minister in bijzondere situaties verder vorm te geven. Internationaal niveau Vanwege de toegenomen dreiging van grootschalige infectieziektecrises wordt veel belang gehecht aan internationale samenwerking. De belangrijkste organisaties op dit terrein zijn het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) en de World Health Organization (WHO). Het ECDC moet zorgen voor een goede afstemming van de infectieziektebestrijding tussen de lidstaten van de Europese Unie 13. Deze organisatie is in 2005 opgericht en is gevestigd in Stockholm. De belangrijkste activiteiten van het ECDC zijn het uitvoeren van surveillance (gegevens over infectieziekten verzamelen en interpreteren) op Europees niveau, het uitwisselen van wetenschappelijke kennis en het bieden van technische ondersteuning aan lidstaten. In tegenstelling tot plant- en dierziekten is er nauwelijks sprake van Europese regelgeving op het gebied van infectieziekten. Lidstaten zijn alleen verplicht melding te doen van ziekten die zich internationaal kunnen verspreiden 14. Op mondiaal niveau zorgt de WHO voor afstemming over maatregelen tegen de verspreiding van infectieziekten. Een belangrijk middel hiervoor zijn de International Health Regulations (IHR), die oorspronkelijk slechts op bestrijdingsmaatregelen voor drie ziekten betrekking hadden. In 2007 wordt een nieuwe IHR van kracht, die veel ruimer van toepassing is, namelijk voor elke public health emergency of international concern 15. Behalve verplichte melding hiervan aan de WHO, is in de IHR vastgelegd dat de WHO een centrale rol speelt bij het coördineren van de internationale respons. Deze richtlijn verplicht elke lidstaat verder om te beschikken over een minimale infrastructuur voor infectieziektebestrijding. Organisatie tijdens infectieziektecrises Wanneer een infectieziekte ernstiger vormen begint aan te nemen, zal in eerste instantie binnen de witte kolom worden opgeschaald. Binnen de veiligheidsregio s is het bureau van de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) organisatie verantwoordelijk voor de voorbereiding. De Regionaal Geneeskundig Functionaris (RGF), die aan het hoofd staat van de GHOR, is belast met de operationele leiding van de geneeskundige hulpverlening. Naast de RGF heeft ook de directeur GGD een aantal wettelijke taken bij een infectieziektecrisis (zie verder paragraaf 3.5). Beide functionarissen zullen dan ook een rol spelen in de rampenstaf van de burgemeester. 12. Goeij, H. de, Modernisering wetgeving infectieziektebestrijding: de laatste stand van zaken..., Presentatie RIVM, 24 juni Kamerstukken, , 25295, nr. 13, Tweede Kamer 14. Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p Rodier, G., Hardiman, M., Plotkin, B. en Ganter, B., Implementing the International Health Regulations (2005) in Europe, Eurosurveillance 2006, Vol. 11 Issue 12 12

13 Op landelijk niveau is met name de aparte crisisorganisatie die de Minister van VWS ondersteunt bij epidemieën van belang. Binnen de hierboven beschreven Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding (LCI) bestaan twee organen voor de advisering van de Minister van VWS bij (dreiging van) bovenregionale crisissituaties; het Outbreak Management Team (OMT) en het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO). Het OMT en BAO hebben nog geen formele wettelijke status, maar zijn wel opgenomen in diverse kamerstukken 16,17. Indien gemeenten niet conform adviezen van OMT en BAO handelen, kan de Minister zonodig via zijn aanwijzingsbevoegdheid naleving afgedwingen 18. Indirect zijn OMT en BAO wel geformaliseerd, door het vastleggen van deze structuren in de landelijke draaiboeken voor de bestrijding van gevaarlijke infectieziekten, zoals pokken 19 en een influenza-pandemie 20. Volgens de Infectieziektenwet moet bij de bestrijding van deze ziekten verplicht volgens de draaiboeken gewerkt worden. Outbreak Management Team Het OMT is verantwoordelijk voor het verstrekken van de best mogelijke professionele adviezen aan de Minister. Dit overleg bestaat uit een vaste groep experts op het terrein van infectieziekten, die zonodig wordt aangevuld met specialisten voor de betreffende crisis 18. Een vertegenwoordiger van het RIVM, normaal gesproken de directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding, is voorzitter van het OMT. Bestuurlijk Afstemmings Overleg De adviezen van het OMT worden in het BAO beoordeeld op bestuurlijke afstemming, haalbaarheid en uitvoerbaarheid 21. Besluitvorming kan volgens de Minister van VWS betrekking hebben op voorlichting, hygiënemaatregelen en verdeling van schaarse middelen 16. Het BAO bestaat uit vertegenwoordigers van VWS, GGD Nederland, VNG, Inspectie Gezondheidszorg, de voorzitter van het OMT en de burgemeester van de getroffen gemeente. Het overleg wordt voorgezeten door de Minister van VWS of, namens hem, de Directeur Generaal Volksgezondheid 18,21. Na deze beschrijving van de organisatie van de infectieziektebestrijding, zal in het volgende hoofdstuk een overzicht van de wetgeving op dit gebied worden gegeven. 16. Minister van VWS, Strategie infectieziektebestrijding. Brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, 19 maart Kamerstukken , 25295, nr. 13, Tweede Kamer 18. Haringhuizen, G.B., Publiekrechtelijke bevoegdheden en bestuurlijke leiding bij de nationale bestrijding van epidemieën en pandemieën, GGD Nederland/Min. Van VWS, november LCI, Landelijk draaiboek Infectieziekten en Veiligheid Massavaccinatie Pokken, Bilthoven, oktober 2005, herziening 20. LCI, Operationeel Deeldraaiboek 3. Bestrijding influenzapandemie, november Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p

14 14

15 3 Wettelijke kaders Infectieziektebestrijding Algemeen De wet- en regelgeving op het gebied van de infectieziektebestrijding bestaat in Nederland uit een beperkt aantal onderdelen, die enerzijds de taken en organisatie en anderzijds de bevoegdheden op dit terrein regelen. De laatste paar jaren is de wetgeving op verschillende punten aangepast. Daarmee speelt de overheid in op de nieuwe dreigingen die voor de volksgezondheid worden ervaren, zoals het optreden van nieuwe infectieziekten en bioterrorisme. De volgende wetten en regelingen zijn relevant 22 : - Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid (WCPV) - Besluit Collectieve Preventie Volksgezondheid - Infectieziektenwet - Quarantainewet - Wet Rampen en Zware Ongevallen - Wet Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen De WCPV en het bijbehorende besluit regelen de organisatie en de taken met betrekking tot de reguliere infectieziektebestrijding. In de Infectieziektenwet zijn de inhoudelijke maatregelen en bevoegdheden opgenomen, die gelden bij een uitbraak van infectieziekten. De Quarantainewet is specifiek bestemd voor (mogelijk) besmette groepen personen, die vanuit het buitenland ons land binnenkomen en beschrijft hiervoor de taken, organisatiewijze en bevoegdheden. Een nadere toelichting van bovengenoemde wet- en regelgeving wordt hieronder gegeven, alsmede een overzicht van een enkele wijzigingen die in de komende periode nog op stapel staan. Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid (WCPV) Op grond van de WCPV is de verantwoordelijkheid voor het bestrijden van infectieziekten neergelegd bij de gemeenteraad. De wet en het bijbehorende besluit geven aan dat tot deze taak o.a. het opsporen van de bron van een besmetting behoort, het aanbieden van vaccinatie ter bestrijding van een infectieziekte en het verstrekken van informatie aan de bevolking over dit onderwerp. Het dagelijks bestuur voor deze taak is neergelegd bij het college van burgemeester en wethouders. Voor de uitvoering van de taken m.b.t. infectieziektebestrijding beschikken de gemeenten over een gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD) die, met uitzondering van de grote gemeenten, meestal via een gemeenschappelijke regeling regionaal is georganiseerd. Alhoewel de portefeuille volksgezondheid normaal gesproken bij een wethouder ligt, zal in geval van een epidemie de coördinatie van de bestrijding bij de burgemeester komen te liggen. Dit heeft te maken met een aantal bijzondere bevoegdheden, die de burgemeester bij infectieziekten heeft (zie volgende paragraaf). Daarnaast is het 22. Haringhuizen, G.B., Publiekrechtelijke bevoegdheden en bestuurlijke leiding bij de nationale bestrijding van epidemieën en pandemieën, GGD Nederland/Min. van VWS, november

16 logisch dat de burgemeester bij calamiteiten de leiding neemt, omdat bij een ernstige crisis ook snel andere dan medische aspecten een rol zullen spelen, zoals openbare orde en voorlichting. De WCPV bepaalt verder dat de burgemeester verplicht advies moet inwinnen bij de directeur van de GGD, wanneer hij een besluit wil nemen dat belangrijke gevolgen kan hebben voor de collectieve preventie tegen infectieziekten. Naast dit verplichte advies, kunnen in een situatie van een epidemie ook nog vanuit andere betrokken instanties adviezen worden verstrekt, b.v. het ministerie van VWS, het RIVM of het bureau LCI. Als het optreden van het gemeentebestuur m.b.t. de bestrijding van een epidemie van infectieziekten naar de mening van de Minister van VWS onvoldoende is, kan deze volgens de WCPV een aanwijzing aan de gemeenteraad geven. Voorwaarde is wel dat er sprake moet zijn van een ernstig gevaar voor de volksgezondheid en er moet verwacht worden dat de infectieziekte bovenregionaal zal verspreiden. Infectieziektenwet De Infectieziektenwet is alleen van toepassing op de circa 35 ziekten die in de wet genoemd worden. Op basis van de besmettelijkheid en het gezondheidsrisico worden drie groepen ziekten onderscheiden; groep A, B en C. De meest gevaarlijke infectieziekten zitten in groep A (o.a. pokken en SARS) en een deel in groep B. Hiervoor gelden dan ook andere voorschriften dan voor de C groep met wat minder gevaarlijke ziekten. Indien noodzakelijk kan de Minister van VWS besluiten om nieuwe infectieziekten aan de lijst toe te voegen of de bestaande classificatie aan te passen. Zoals hierboven is aangegeven, zijn de taken en verantwoordelijkheden voor de infectieziektebestrijding in de WCPV opgenomen, maar geeft deze wet niet aan welke bevoegdheden voor de uitvoering worden toegekend. De Infectieziektenwet geeft de burgemeester een aantal bevoegdheden voor de bestrijding van een infectieziekte. Ook hiervoor geldt, dat hij voorafgaand het advies van de directeur GGD moet inwinnen. Het feit dat alleen de burgemeester het recht heeft deze besluiten te nemen komt omdat een aantal maatregelen de grondrechten van de burgers inperkt. Indien de omstandigheden dat vereisen kan de burgemeester op grond van de Infectieziektenwet o.a. besluiten tot: - gedwongen opname ter isolatie in ziekenhuis - (preventief) afzonderen en onder medisch toezicht plaatsen - gedwongen medisch onderzoek - verbod tot beroeps- of bedrijfsmatig werkzaamheden verrichten - sluiten/ontsmetten van gebouwen en terreinen Vanwege het gevoelige karakter van deze maatregelen, stelt de wet duidelijke randvoorwaarden om de rechten van de burger voldoende te waarborgen. Ten eerste gelden de meeste maatregelen uitsluitend voor ernstige infectieziekten. Verder is toetsing van een besluit tot isolatie door de Officier van Justitie vereist (voor verlenging door de rechter) en moet de patiënt een raadsman krijgen om hem of haar bij te staan. Naast de bevoegdheden van het lokale bestuur, kan de Minister van VWS op grond van de Infectieziektenwet een aanwijzing geven aan de burgemeester met betrekking 16

17 tot de bestrijding van een epidemie van een ernstige infectieziekte (uit groep A of B). In de wet is verder bepaald dat een arts verplicht melding moet maken van het feit dat hij een ernstige infectieziekte vermoedt of heeft vastgesteld. Hierover moet de directeur van de GGD worden ingelicht, die vervolgens de burgemeester moet informeren. In onderling overleg kunnen zij verdere maatregelen afstemmen over de bestrijding. Er moet door de GGD ook een melding gedaan worden aan de Inspectie Gezondheidszorg, die tevens doorgaat naar het Centrum Infectieziektebestrijding en bureau LCI bij het RIVM. Zij kunnen aan de hand van deze informatie signaleren of op grotere schaal uitbraken van infectieziekten optreden en zonodig aktie ondernemen. Quarantainewet De Quarantainewet is grotendeels gebaseerd op de internationale regelgeving, te weten de International Health Regulations (IHR) van de World Health Organization (WHO). Deze wet wordt als verouderde regelgeving beschouwd 23 en had tot voor kort slechts betrekking op drie infectieziekten. Sinds 2004 is het werkingsgebied echter verruimd tot alle gevaarlijke infectieziekten die in de Infectieziektenwet onder groep A en B zijn genoemd. Op basis van de Quarantainewet zijn maatregelen te treffen tegen (mogelijk) besmette personen, die via verschillende transportmiddelen vanuit het buitenland aankomen. In 2005 is door de WHO een nieuwe IHR regeling vastgesteld, die in 2007 in de Nederlandse wetgeving moet zijn verwerkt (zie ook paragraaf 2.1.3). Overige wetten Wet Rampen en Zware Ongevallen Wanneer een infectieziektecrisis ernstige vormen aanneemt is het waarschijnlijk dat, behalve de witte kolom, ook de inzet van andere hulpverleningsorganisaties noodzakelijk wordt. Dit kan het geval zijn bij ernstige maatschappelijke ontwrichting bijvoorbeeld door openbare orde problemen of bij personele en logistieke knelpunten. Deze situatie is in ieder geval voorzien bij een uitbraak van pokken, SARS of een grieppandemie, maar zou ook bij andere vormen van epidemie kunnen optreden. In dat geval kan de infectieziektebestrijding op grond van de Wet Rampen en Zware Ongevallen (WRZO) worden uitgevoerd. Er is immers sprake van een ramp, in de zin dat het leven en de gezondheid van vele personen wordt bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties nodig is. De mogelijkheid om de WRZO van toepassing te verklaren wordt overigens in de wetgeving voor infectieziekten niet specifiek genoemd. Het opperbevel van de rampenbestrijding ligt op lokaal niveau bij de burgemeester. Bij een ramp op landelijk niveau heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties normaal gesproken op grond van de WRZO een coördinerende rol, ook wanneer andere ministers bepaalde wettelijke bevoegdheden hebben. Voor een infectieziektecrisis is naar aanleiding van landelijke oefeningen in 2003 echter vastgesteld, dat in dat geval de Minister van VWS landelijk de leiding heeft en dat de 23. Helsloot, I. en J.E. van Steenbergen, Infectieziektebestrijding. Studies naar organisatie en praktijkwerking, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2005, p

18 lokale en regionale coördinatie van de bestrijding bij de Regionaal Geneeskundig Functionaris (RGF; zie hieronder) en de GGD ligt 24. Wet geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen De voorbereiding en de uitvoering van de geneeskundige hulpverlening in normale en buitengewone omstandigheden is een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Deze taak is op grond van de Wet geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (Wghr) losgekoppeld van de GGD en wordt op regionaal niveau uitgevoerd door het GHOR bureau. Dit wordt geleid door de Regionaal Geneeskundig Functionaris (RGF) die ook bij de geneeskundige hulpverlening de operationele leiding heeft. Ondanks de scheiding in taken, zijn in veel regio s de GHOR bureau s nog wel bij de GGD ondergebracht en is de functie van de RGF vaak gecombineerd met de functie directeur GGD. Er zijn echter ook regio s waarbij beide organisaties gescheiden zijn en waarbij aparte functionarissen de taak van RGF en directeur GGD vervullen. Vanwege de nauwe relatie met de rampenbestrijding, moeten de GHOR regio s op grond van de Wghr congruent zijn met de brandweerregio s (en vanaf 2007 met de 25 Veiligheidsregio`s). Deze indeling komt niet overeen met de gezondheidsdiensten, want er zijn momenteel 38 GGD s in Nederland. Een goede afstemming tussen reguliere gezondheidszorg en geneeskundige hulpverlening bij rampen is in het geval van infectieziektebestrijding noodzakelijk, vanwege de taken van de GGD op dit terrein en de wettelijk vastgelegde bijzondere bevoegdheden van de directeur GGD. Dit betekent dat in het geval van een ernstige crisis zowel de RGF als de directeur GGD (bij gescheiden functies) in de rampenstaf vertegenwoordigd moeten zijn. Om de afstemming tussen GGD en GHOR voor de infectieziektebestrijding te verbeteren, heeft het kabinet zich uitgesproken voor integratie van beide organisaties 25. De consequentie hiervan is dat de gebiedsindeling van de GGD s ook in overstemming met de veiligheidsregio s moet worden gebracht. Toekomstige ontwikkelingen De afgelopen jaren is de wetgeving met betrekking tot infectieziektebestrijding al op een aantal punten aangepast en uitgebreid, om beter voorbereid te zijn op de (toegenomen) dreiging van ernstige infectieziekten. Daarnaast is hiermee voor een deel uitvoering gegeven aan de bij alle betrokken partijen gevoelde noodzaak voor meer centrale coördinatie bij grootschalige epidemieën 26. Er is echter nog steeds een aantal onderwerpen, waarvoor de huidige opzet van de regelgeving niet de gewenste mogelijkheden of duidelijkheid biedt. Voorbeelden hiervan zijn 27 : De mogelijkheden voor de Minister van VWS om aanwijzingen aan het lokale bestuur te geven zijn uitgebreid, maar zijn (met name in de WCPV) nog steeds repressief van aard, d.w.z. alleen toepasbaar bij niet of onvoldoende handelen op lokaal niveau. Ze bieden onvoldoende mogelijkheid om landelijke sturing uit te oefenen. 24. Haringhuizen, G.B., Publiekrechtelijke bevoegdheden en bestuurlijke leiding bij de nationale bestrijding van epidemieën en pandemieën, GGD Nederland/Min. van VWS, november Kamerstukken , 25295, nr. 13, Tweede Kamer 26. Stuurgroep VISI, Eindverslag Project Versterking Infrastructuur Infectieziektebestrijding en Technische Hygiënezorg, Haringhuizen, G.B, Publiekrechtelijke bevoegdheden en bestuurlijke leiding bij de nationale bestrijding van epidemieën en pandemieën, GGD Nederland/Min. Van VWS, november

19 Er is niet wettelijk vastgelegd, wanneer de leiding van de bestrijding overgaat naar nationaal niveau. Alleen voor enkele specifieke ziekten zijn hiervoor richtlijnen in de draaiboeken opgenomen. In andere landen (bijvoorbeeld de VS) zijn vooraf criteria opgesteld, die bepalen wanneer opgeschaald moet worden. Voor de verdeling van schaarse middelen in geval van een epidemie bestaat geen wettelijke grondslag, die landelijk afdwingbare coördinatie mogelijk maakt. Deze mogelijkheid bestaat alleen indirect, door het in de Infectieziektenwet verplicht verklaren van de landelijke draaiboeken, waarin voor specifieke gevallen (bijvoorbeeld influenzapandemie) distributie van vaccins en antivirale middelen is geregeld. Of bij toekomstige wetswijzigingen oplossingen voor de bovengenoemde knelpunten worden getroffen is op dit moment nog onduidelijk. 19

20 20

21 4 Voorbereiding op bestrijding van infectieziekten Algemene voorbereiding Aangezien de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD) niet dagelijks met diverse infectieziekten worden geconfronteerd, is het noodzakelijk dat hier goede achtergrondinformatie over beschikbaar is. Het bureau LCI, dat onderdeel uitmaakt van het Centrum voor Infectieziektebestrijding bij het RIVM, is verantwoordelijk voor het opstellen van richtlijnen ten behoeve van de infectieziektebestrijding. Hierbij worden de protocollen en de draaiboeken onderscheiden. Protocollen De protocollen zijn bedoeld voor toepassing in de dagelijkse praktijk, met name bij de GGD en. Naast het toegankelijk maken van informatie, zijn de protocollen ook bedoeld om een landelijk uniform kwaliteitsbeleid m.b.t. infectieziekten te bevorderen. Op dit moment zijn voor ca. 120 verschillende infectieziekten protocollen opgesteld. Periodiek worden bestaande protocollen geactualiseerd en nieuwe opgesteld. Het opstellen van een protocol gebeurt meestal door een specialist op het terrein van de betreffende ziekte. Na een aantal consultatierondes wordt het definitieve protocol vastgesteld in het Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding (LOI). Dit is een overlegorgaan van artsen-infectieziektebestrijding van de GGD en, waarbij ook adviseurs van andere betrokken instanties (RIVM-CIb, medisch-microbiologen en Inspectie Gezondheidszorg) vertegenwoordigd zijn. Elk protocol heeft een vaste opmaak, waarbij het eerste deel een overzicht geeft van de wetenschappelijke kennis t.a.v. de ziekte (b.v. ziekteverloop, verwekker en ontsmetting). Verder worden landelijke afspraken over de aanpak van de bestrijding gegeven (incl. preventie) en is aangegeven wat de rol van de GGD en eventueel andere instanties is. Een belangrijk gegeven is, dat de protocollen als richtlijn bedoeld zijn; ze zijn niet bindend en het staat artsen vrij om ze aan te passen of er van af te wijken. Draaiboeken Voor incidenten met een grotere impact zijn draaiboeken opgesteld. Het gaat hier met name om infectieziekten die een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid kunnen betekenen, zoals pokken, een influenzapandemie of SARS. Er zijn ruim 20 verschillende draaiboeken opgesteld, inclusief de deeldraaiboeken die in enkele gevallen voor verschillende stadia van een uitbraak bestaan. Daarnaast zijn er ook draaiboeken, die niet voor een specifieke ziekte gelden, maar waarin een algemene werkwijze nader uitgewerkt is. Een belangrijk verschil met de protocollen is het niet vrijblijvende karakter van een draaiboek. Op grond van een recente wetswijziging van de Infectieziektenwet (2004) is het verplicht volgens het draaiboek te werken bij het optreden van één van de betreffende ziekten. De minister kan bovendien opdracht geven aan het bureau LCI, om voor een ernstige infectieziekte (uit de zgn. A of B groep) een draaiboek op te stellen. Zowel de protocollen als de draaiboeken kunnen worden geraadpleegd op de website die door bureau LCI wordt onderhouden. Deze publicaties worden periodiek aangepast, op basis van reacties uit het veld of wanneer nieuwe ontwikkelingen dit nodig maken. 21

22 Specifieke voorbereiding Voor enkele zeer gevaarlijke infectieziekten, die de laatste jaren als een grote bedreiging voor de volksgezondheid worden beschouwd, zijn specifieke voorbereidingen getroffen in de vorm van uitgebreide planvorming en daarnaast een aantal aanvullende maatregelen. Hieronder zal een nadere toelichting worden gegeven op de inhoud van de draaiboeken die zijn opgesteld voor een uitbraak van pokken en een influenzapandemie. Daarnaast wordt beschreven, welke specifieke voorbereidingen zijn getroffen voor de dreiging van bioterrorisme, waarbij infectieziekten moedwillig geïntroduceerd kunnen worden. Pokken Door de eeuwen heen is pokken altijd een van de gevaarlijkste infectieziekten voor de mens geweest, vanwege de zeer hoge besmettelijkheid en de lethaliteit van deze virusziekte. Sinds de ontwikkeling van een vaccin tegen het pokkenvirus twee eeuwen geleden is de ziekte langzamerhand volledig onder controle gebracht. De laatste dertig jaar is de ziekte wereldwijd geheel uitgebannen en daarom is pokkenvaccinatie in Nederland ook niet meer opgenomen in het Rijksvaccinatie programma. Dit komt overigens niet alleen door het wegvallen van de kans op infectie, maar ook door de aanzienlijke risico s van bijwerkingen die aan vaccinatie kleven. De afgelopen jaren zijn voorbereidingen getroffen voor een mogelijke herintroductie van pokken. Dit zou per ongeluk kunnen gebeuren, door verspreiding vanuit de twee laboratoria waar het virus wereldwijd nog in voorraad wordt gehouden, of (meer waarschijnlijk) door moedwillige verspreiding van het pokkenvirus. Het vermoeden bestaat dat er op meerdere plaatsen in de wereld nog illegale voorraden worden bewaard 28. In reactie op de toegenomen dreiging na de aanslagen van 2001 in de Verenigde Staten en de oorlog in Irak, heeft het Ministerie van VWS opdracht gegeven tot het opstellen van een draaiboek voor de mogelijke uitbraak van een pokkenepidemie 29. Voor de bestrijding van een uitbraak van pokken heeft de LCI een aantal (deel)draaiboeken opgesteld. Kern van de aanpak is het zo snel mogelijk tot staan brengen van de ziekte door vaccinatie en het treffen van aanvullende maatregelen, zoals isolatie van besmette personen en quarantaine van mogelijk besmette personen. De draaiboeken zijn gebaseerd op twee mogelijke bestrijdingsstrategieën: ringvaccinatie en massavaccinatie. Wanneer sprake is één of meerdere gelokaliseerde (vermoedelijke) ziektegevallen zal worden overgegaan tot ringvaccinatie; de besmette personen en iedereen die daarmee in contact is geweest worden gevaccineerd. De grootte van het gebied waarin dit gebeurt hangt van diverse factoren af. Wanneer sprake is van besmetting op zeer grote schaal kan tot massavaccinatie worden overgegaan, waarbij (bijna) de gehele bevolking van Nederland gevaccineerd moet worden. In aanvulling op deze twee draaiboeken is later nog een Inleiding draaiboeken Pokken 30 opgesteld; hierin 28. Gezondheidsraad, Bioterrorisme: vervolgadvies, publicatie nr. 2002/11, Den Haag, Kamerstukken , 25295, nr. 9, Tweede Kamer 30. LCI, Inleiding draaiboeken Pokken, Bilthoven,

23 wordt de onderlinge samenhang aangegeven en is de fasering voor beide bestrijdingsmethoden aan de hand van indicatieve scenario s toegelicht. Voor het optreden bij een uitbraak van pokken is een aantal specifieke medische eenheden aangewezen 31. Voor het onderzoek van mogelijk besmette personen is er een Spoed Pokken Onderzoeks Team (SPOT) van de GGD Amsterdam. Het vervoer van monsters voor diagnose naar het RIVM en het vervoer van patiënten gebeurt door een team van de ambulancedienst Utrecht (RAVU). Voor behandeling van patiënten is het Calamiteitenhospitaal in Utrecht aangewezen, waar circa 30 patiënten in isolatie kunnen worden behandeld. Al het personeel dat bij bovengenoemde activiteiten is betrokken wordt dan preventief gevaccineerd tegen pokken. Om voorbereid te zijn op een massavaccinatie tegen pokken 31, is sinds 2002 voor alle 16 miljoen Nederlanders pokkenvaccin in voorraad. Hierbij moet wel bedacht worden, dat dit slechts in een zeer extreme situatie aan de orde zou zijn. Preventief gebruik van het vaccin is namelijk niet zonder risico s; bij massavaccinatie in Nederland wordt uitgegaan van ca ziekenhuisopnames en doden ten gevolge van vaccinatie 32. De Gezondheidsraad heeft dan ook aan de Minister geadviseerd dat het, vanwege deze nevenwerkingen, aan te bevelen is om uit te gaan van een intermediair scenario, waarbij maximaal 1 miljoen personen gevaccineerd worden 33. Daarnaast zou het uitvoeren van massavaccinatie een personele en logistieke mega-operatie betekenen. De behandeling is het meest effectief, wanneer iedereen binnen 4 dagen gevaccineerd wordt. Voor het uitvoeren van de vaccinaties zijn per regio vele honderden tot duizenden medewerkers nodig, zodat ook niet-medisch personeel (b.v. EHBO ers) zal moeten worden ingezet. Het draaiboek bevat een uitgebreide toelichting, die aangeeft wat hier allemaal voor geregeld moet worden. Per regio is door de GHOR organisatie een regionaal draaiboek pokkenbestrijding opgesteld, waarin de landelijke draaiboeken voor de eigen specifieke situatie zijn uitgewerkt. Alhoewel de planvorming voor een uitbraak van pokken bestemd is, kan met name de preparatie voor een grootschalige vaccinatie ook voor andere infectieziekten worden toegepast. Influenzapandemie De recente uitbraken van aviaire influenza (vogelgriep) vormen niet alleen voor vogels een bedreiging, maar kunnen ook voor de mens gevaarlijk zijn. Besmetting van vogel naar mens is bij de huidige variant moeilijk en gebeurt alleen bij intensief contact met zieke dieren. Overdracht van het virus tussen mensen onderling is nog niet aangetoond. Desondanks zijn bij de epidemie die in 2003/2004 in Zuid-Oost Azië onder vogels is ontstaan, volgens gegevens van de WHO, de afgelopen 3 jaar ruim 150 mensen overleden 34. Een overzicht van de geografische verspreiding is te zien in figuur 1. Deze ontwikkeling heeft ertoe geleid dat er recentelijk veel aandacht is voor de dreiging van een influenzapandemie; een wereldwijde epidemie van een zeer gevaarlijk griepvirus. 31. Kamerstukken , 25295, nr. 9, Tweede Kamer 32. LCI, Landelijk draaiboek Infectieziekten en Veiligheid Massavaccinatie Pokken, Bilthoven, oktober 2005, herziening 33. Gezondheidsraad, Bioterrorisme: vervolgadvies, publicatie nr. 2002/11, Den Haag, ECDC, Highly pathogenic Avian Influenza A/H5N1-update and overview of Eurosurveillance 2006, Vol. 11 Issue 12 23

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 25 295 Infectieziektenbestrijding Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD West-Brabant

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD West-Brabant Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD West-Brabant Bezoekdatum: 14 juli 2016 Utrecht Augustus 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding en belang 3 1.2 Onderzoeksvragen

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hart van Brabant

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hart van Brabant Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hart van Brabant Bezoekdatum: 14 juli 2016 Utrecht augustus 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding en belang 3 1.2

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond Bezoekdatum: 7 juli 2016 Utrecht augustus 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding en belang 3

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hollands Midden

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hollands Midden Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Hollands Midden Bezoekdatum: 1 juni 2016 Utrecht juli 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding en belang 3 1.2 Onderzoeksvragen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 8 september 2009 Betreft Nieuwe Influenza A (H1N1)

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 8 september 2009 Betreft Nieuwe Influenza A (H1N1) > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond Inspectie voor de Gezondheidszorg Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Spon Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond Bezoekdatum:

Nadere informatie

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Haaglanden

Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Haaglanden Rapport van het follow-up onderzoek naar de algemene infectieziektebestrijding bij GGD Haaglanden Bezoekdatum: 8 juni 2016 Utrecht juli 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding en belang 3 1.2 Onderzoeksvragen

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 7 Infectieziekte

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 7 Infectieziekte Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 7 Infectieziekte 7 Infectieziekte versie 2015 Crisistypen (dreigende) infectieziekte, waaronder op de mens overdraagbare dierziekte (zoönose)

Nadere informatie

Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal

Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal Juni 2013 versie 2.0 Gebaseerd op Draaiboek IHR: infectieziekten gerelateerd aan internationaal vervoer van mensen en goederen MELDINGSSYSTEEM SCHIP-RMD-GGD

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2011 285 Wet van 19 mei 2011 tot wijziging van de Wet publieke gezondheid onder meer in verband met de Wet veiligheidsregio s 0 Wij eatrix, bij de

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Kaart 7 - Infectieziekte 7 Infectieziekte Versie april 2012 crisistypen (dreigende) infectieziekte, waaronder op de mens overdraagbare dierziekte (zoönose)

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2010 2011 32 195 Wijziging van de Wet publieke gezondheid onder meer in verband met de Wet veiligheidsregio s GEWIJZIGD VOORSTEL VN WET 28 september 2010

Nadere informatie

Infectieziektebestrijding elke dag anders!

Infectieziektebestrijding elke dag anders! Infectieziektebestrijding elke dag anders! Ronald ter Schegget Arts infectieziekten 29 GGD en Algemene Infectieziekten Bestrijding Surveillance Meldingsplichtige infectieziekten Bron- en contactonderzoek

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 2 Geneeskundige hulpverlening algemeen

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 2 Geneeskundige hulpverlening algemeen Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 2 Geneeskundige hulpverlening algemeen 2 Geneeskundige hulpverlening algemeen Voor infectieziekten, zie Bestuurlijke Netwerkkaart infectieziekte

Nadere informatie

Centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding

Centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding Centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding Het centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI) coördineert de infectieziektebestrijding en de daarmee samenhangende communicatie,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 30 april 2009 Betreft Kamervragen Mexicaanse griep

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 30 april 2009 Betreft Kamervragen Mexicaanse griep > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Het db van net Gewest, de portefeuillehouders gezondheidszorg en het bestuur van de veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek.

Het db van net Gewest, de portefeuillehouders gezondheidszorg en het bestuur van de veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek. Aan: Van: Het db van net Gewest, de portefeuillehouders gezondheidszorg en het bestuur van de veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek Ans Engelsman Datum: 26 juli 2011 Betreft: tweede tranche Wet Publieke

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

BAOZW/U Lbr. 09/099

BAOZW/U Lbr. 09/099 Brief aan de leden T.a.v. het college en de gemeenteraad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 uw kenmerk bijlage(n) 1 betreft Aanpak Grieppandemie Influenza A (H1N1) en Q-koorts ons kenmerk BAOZW/U200901542

Nadere informatie

De nieuwe GHOR Verantwoordelijkheden van de GHOR en de geneeskundige keten op basis van nieuwe wet- en regelgeving

De nieuwe GHOR Verantwoordelijkheden van de GHOR en de geneeskundige keten op basis van nieuwe wet- en regelgeving De nieuwe GHOR Verantwoordelijkheden van de GHOR en de geneeskundige keten op basis van nieuwe wet- en regelgeving Waarom dit document? Op 1 oktober 2010 is de Wet Veiligheidsregio s (WVR) in werking getreden.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 32 793 Preventief gezondheidsbeleid Nr. 255 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING

INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING FACTSHEET 2016 VOORWOORD WIE ZIJN WIJ? De afdeling algemene Infectieziektebestrijding (IZB) van GGD Hollands Noorden houdt zich bezig met het opsporen van infectieziekten om verspreiding

Nadere informatie

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Samenvatting Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Kinkhoest is een gevaarlijke ziekte voor zuigelingen en jonge kinderen. Hoe jonger het kind is, des te vaker zich restverschijnselen

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2010 Betreft Stand van zaken Q-koorts

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2010 Betreft Stand van zaken Q-koorts > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.minlnv.nl

Nadere informatie

Meer dan opsporen. Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie

Meer dan opsporen. Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie Meer dan opsporen Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie Wat is het probleem? 450-500 sterfgevallen door de gevolgen van een infectie met het hepatitis B- of C-virus. 40.000 personen zijn naar

Nadere informatie

Bezoekadres Kenmerk Bijlage(n) Samenvatting

Bezoekadres Kenmerk Bijlage(n) Samenvatting > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

De veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is gebaseerd op verlengd lokaal bestuur en is een samenwerkingsverband tussen 26 gemeenten.

De veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is gebaseerd op verlengd lokaal bestuur en is een samenwerkingsverband tussen 26 gemeenten. BELEIDSPLAN 2011-2015 VEILIGHEIDSREGIO MIDDEN- EN WEST-BRABANT Bijlage 3. Sturing en organisatie De veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is gebaseerd op verlengd lokaal bestuur en is een samenwerkingsverband

Nadere informatie

Regionaal draaiboek Influenzapandemie

Regionaal draaiboek Influenzapandemie Regionaal draaiboek Influenzapandemie Introductie en leeswijzer versie november 2007 GHOR Regio Groningen GHOR Groningen Postbus 584 9700 AN Groningen 050-367 4300 www.ghorgroningen.nl Legenda In de kantlijn

Nadere informatie

Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over nieuwe gevallen van Q-koorts besmettingen bij mensen in Brabant

Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over nieuwe gevallen van Q-koorts besmettingen bij mensen in Brabant 08-05-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over nieuwe gevallen van Q-koorts besmettingen bij mensen in Brabant Vragen van het lid Thieme aan de ministers van Volksgezondheid Welzijn en Sport

Nadere informatie

Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal Juni 2015 versie 2.2

Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal Juni 2015 versie 2.2 Procedure afhandeling meldingen Havens Noordzeekanaal Juni 2015 versie 2.2 Gebaseerd op Draaiboek IHR: infectieziekten gerelateerd aan internationaal vervoer van mensen en goederen Versiebeheer Datum Versienr

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 130 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Voorstel. Algemene toelichting AGP 6

Voorstel. Algemene toelichting AGP 6 Voorstel AGP 6 Aan : Dagelijks Bestuur Datum : 10 juni 2015 Bijlage : 1 Steller : Willeke Tengnagel Onderwerp : Regionaal bestrijdingsplan grootschalige uitbraak infectieziekten Algemene toelichting De

Nadere informatie

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP jun. 08

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP jun. 08 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag 26 jun. 08 Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Antivirale middelen en

Nadere informatie

Samenhang. GHOR Zuid-Holland Zuid. uw veiligheid, onze zorg

Samenhang. GHOR Zuid-Holland Zuid. uw veiligheid, onze zorg Samenhang GHOR Zuid-Holland Zuid uw veiligheid, onze zorg De GHOR (geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio) is belast met de coördinatie, aansturing en regie van de geneeskundige hulpverlening

Nadere informatie

CONVENANT. SLOTERVAART ZIEKENHUIS VEILIGHEIDSREGIO Amsterdam-Amstelland SAMENWERKINGSAFSPRAKEN VOOR RAMPEN EN CRISES

CONVENANT. SLOTERVAART ZIEKENHUIS VEILIGHEIDSREGIO Amsterdam-Amstelland SAMENWERKINGSAFSPRAKEN VOOR RAMPEN EN CRISES CONVENANT SLOTERVAART ZIEKENHUIS VEILIGHEIDSREGIO Amsterdam-Amstelland SAMENWERKINGSAFSPRAKEN VOOR RAMPEN EN CRISES 2012 Ondergetekenden: 1. Het Slotervaart, gevestigd te Amsterdam, in deze rechtsgeldig

Nadere informatie

Risico- & crisiscommunicatie in de Wet Veiligheidsregio s. Niek Mestrum Manon Ostendorf

Risico- & crisiscommunicatie in de Wet Veiligheidsregio s. Niek Mestrum Manon Ostendorf Risico- & crisiscommunicatie in de Wet Veiligheidsregio s Niek Mestrum Manon Ostendorf Doel van deze presentatie Deel 1 (Niek): Wat staat er nu exact in de Wet veiligheidsregio s Waarom staat dit er zo

Nadere informatie

Regionaal draaiboek Influenzapandemie

Regionaal draaiboek Influenzapandemie Regionaal draaiboek Influenzapandemie Deel 3 Bestrijding influenzapandemie Versie augustus 2010 GHOR Regio Groningen Als basisdocument vastgesteld in de Bestuurscommissie Brandweer en GHOR d.d. 22 april

Nadere informatie

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet?

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Samenvatting Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Griep (influenza) wordt veroorzaakt door het influenzavirus. Omdat het virus steeds verandert, bouwen mensen geen weerstand op die hen een leven lang

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 925 Terroristische aanslagen in de Verenigde Staten Nr. 14 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

sychosociale specten an crises en Psychosociale aspecten van crises en rampen Psychosociale aspecten van crises en rampen

sychosociale specten an crises en Psychosociale aspecten van crises en rampen Psychosociale aspecten van crises en rampen sychosociale specten Psychosociale aspecten van crises en rampen an crises en Psychosociale aspecten van crises en rampen Preparatie, crisismanagement, opvang en nazorg Fotografie: Hollandse Hoogte Psychosociale

Nadere informatie

Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding

Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding CVDR Officiële uitgave van Leek. Nr. CVDR54284_1 1 juni 2016 Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding De raad van de gemeente Leek; gelet op: - artikel 1, tweede lid, artikel 12

Nadere informatie

Centrum Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie

Centrum Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie Centrum Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie Het centrum Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie (Z&O) doet onderzoek naar microbiële risico s veroorzaakt door besmet voedsel, door pathogenen (ziekteverwekkers)

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2003 2004 28 868 Wijziging van de Infectieziektenwet en de Quarantainewet ter bestrijding van de gevaren van pokken, SARS en andere ernstige infectieziekten

Nadere informatie

BAOZW/U200901542 Lbr. 09/099

BAOZW/U200901542 Lbr. 09/099 Brief aan de leden T.a.v. het college en de gemeenteraad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 uw kenmerk bijlage(n) 1 betreft Aanpak Grieppandemie Influenza A (H1N1) en Q-koorts ons kenmerk BAOZW/U200901542

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Sociaal Calamiteitenprotocol versie voor aanbieders

Sociaal Calamiteitenprotocol versie voor aanbieders Sociaal Calamiteitenprotocol versie voor aanbieders Gecoördineerde afstemming communicatie bij sociale calamiteiten Inleiding Sinds de transitie van WMO-voorzieningen en jeugdzorg is de gemeente verantwoordelijk

Nadere informatie

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond.

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond. Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond. (2080910270) 1 Wat is uw reactie op het bericht dat de gepromoveerde arts P. uit

Nadere informatie

Veiligheidregio s en zorginstellingen Samen werken aan zorgcontinuïteit

Veiligheidregio s en zorginstellingen Samen werken aan zorgcontinuïteit Veiligheidregio s en zorginstellingen Samen werken aan zorgcontinuïteit Ivonne Vliek Veiligheidsregio Utrecht i.vliek@vru.nl / 088-878 4137 GHOR BGC Geneeskundige Hulpverlening Bureau Gemeentelijke Crisisbeheersing

Nadere informatie

Antivirale middelen tijdens een grieppandemie

Antivirale middelen tijdens een grieppandemie Antivirale middelen tijdens een grieppandemie Standpunt van de overheid over het gebruik ter voorkoming van ziekte 1. Samenvatting Bedrijven en organisaties die een vitale rol spelen bij het zo goed mogelijk

Nadere informatie

STAAT VAN DE GEZONDHEIDSZORG 2005 Nederland is onvoldoende voorbereid op grote epidemieën STAATSTOEZICHT OP DE VOLKSGEZONDHEID

STAAT VAN DE GEZONDHEIDSZORG 2005 Nederland is onvoldoende voorbereid op grote epidemieën STAATSTOEZICHT OP DE VOLKSGEZONDHEID STAATSTOEZICHT OP DE VOLKSGEZONDHEID I NSPECTIE VOOR DE G EZONDHEIDSZ ORG www.igz.nl STAAT VAN DE GEZONDHEIDSZORG 2005 DEELRAPPORT Nederland is onvoldoende voorbereid op grote epidemieën Den Haag, november

Nadere informatie

Partijen: Het Röpcke-Zweers ziekenhuis, hierna te noemen 'het ziekenhuis', vertegenwoordigd door mevr. P. Terwijn, lid Raad van Bestuur,

Partijen: Het Röpcke-Zweers ziekenhuis, hierna te noemen 'het ziekenhuis', vertegenwoordigd door mevr. P. Terwijn, lid Raad van Bestuur, Overeenkomst tussen Veiligheidsregio IJsselland en de Saxenburgh Groep, Röpcke-Zweers Ziekenhuis, over de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen, rampen en crises Partijen: Het Röpcke-Zweers ziekenhuis,

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 549 Besluit van 5 november 2002, houdende wijziging van het Besluit collectieve preventie volksgezondheid en enkele samenhangende besluiten Wij

Nadere informatie

GGD DPG, en kwetsbare ouderen

GGD DPG, en kwetsbare ouderen GGD, DPG en kwetsbare ouderen Waar wil ik het over hebben? Wat is een GGD? Wat is een directeur Publieke Gezondheid: DPG? Wat hebben wij met elkaar van doen? GGD en ouderen Relatie GGD - Inspectie Kwartaalontmoeting

Nadere informatie

andelijke dvisering ij infectie-

andelijke dvisering ij infectie- andelijke dvisering ij infectie- Landelijke advisering bij infectieziektedreigingen en -crises iektedreigin Inhoud Inleiding 4 1 De rol van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) 6 2 Outbreak Management

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 468 Wet van 13 juli 2002 tot wijziging van de Wet collectieve preventie volksgezondheid Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Voorstel. Algemene toelichting AGP 17. AGP 17 ABVRBN 20141112 Voorstel Handelingsperspectief bij Ebola.docx Pagina 1 van 9

Voorstel. Algemene toelichting AGP 17. AGP 17 ABVRBN 20141112 Voorstel Handelingsperspectief bij Ebola.docx Pagina 1 van 9 Voorstel AGP 17 Aan : Algemeen Bestuur Datum : 12 november 2014 Bijlage : 3 Steller : Clementine Wijkmans Onderwerp : Handelingsperspectief burgemeesters bij ebola Algemene toelichting Algemene aanpak

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 129 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 25 295 Infectieziektebestrijding Nr. 9 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Taakafstemming rampenbestrijding en crisisbeheersing tussen gemeenten en regionale brandweer

Taakafstemming rampenbestrijding en crisisbeheersing tussen gemeenten en regionale brandweer Taakafstemming rampenbestrijding en crisisbeheersing tussen gemeenten en regionale brandweer VERSIEBEHEER Vers i e Datum Auteur 0. 1 25-08- 2007 GAV 0.2 10-09-2007 ME, GAV 0. 3 11-10- 2007 GAV 0. 4 19-10-

Nadere informatie

Werkstroomformulier - Regionaal

Werkstroomformulier - Regionaal Werkstroomformulier - Regionaal Titel richtlijn: Ebola-protocol Regio Noord-Oost: Regionale Maatregelen bij signalering van patiënt met (verdenking) op virale hemorragische koorts (VHK) Auteurs: Medische

Nadere informatie

B2 - Hoofdproces Coördinatie en Commandovoering: GRIP Noord-Holland Noord

B2 - Hoofdproces Coördinatie en Commandovoering: GRIP Noord-Holland Noord B2 - Hoofdproces Coördinatie en Commandovoering: GRIP Noord-Holland Noord B2-0 Overzicht Samenvatting In dit deel is de Gecoördineerde Regionale Incidentenbestrijdings- Procedure (GRIP) Noord-Holland Noord

Nadere informatie

No.W /III 's-gravenhage, 12 februari 2016

No.W /III 's-gravenhage, 12 februari 2016 ... No.W13.15.0445/III 's-gravenhage, 12 februari 2016 Bij Kabinetsmissive van 16 december 2015, no.2015002241, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst. Huisartsenzorg. GHOR Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond

Samenwerkingsovereenkomst. Huisartsenzorg. GHOR Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond Samenwerkingsovereenkomst Huisartsenzorg en GHOR Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond Vastgesteld op 1 juli 2013 te Rotterdam Inhoudsopgave I. Partijen... 3 II. Overwegingen... 3 III. Doel en begrippen...

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 10 september 2008 08-LNV-107

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 augustus 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 augustus 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Datum

Nadere informatie

Samenvatting. Etiologie. samenvatting

Samenvatting. Etiologie. samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding op dit proefschrift. Luchtweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen, die door een groot aantal verschillende virussen en bacteriën veroorzaakt kunnen

Nadere informatie

Convenant inzake Opleiden, trainen en oefenen ter voorbereiding op rampen en crises

Convenant inzake Opleiden, trainen en oefenen ter voorbereiding op rampen en crises Convenant inzake Opleiden, trainen en oefenen ter voorbereiding op rampen en crises Partijen De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, handelend als bestuursorgaan en als vertegenwoordiger van

Nadere informatie

Plan Noodsituaties Infectieziektebestrijding Havens. Behorende bij het IncidentBestrijdingsplan Noordzeekanaal

Plan Noodsituaties Infectieziektebestrijding Havens. Behorende bij het IncidentBestrijdingsplan Noordzeekanaal Plan Noodsituaties Infectieziektebestrijding Havens Behorende bij het IncidentBestrijdingsplan Noordzeekanaal Versienummer: 1.0 Vastgesteld: 3 juni 2013 Versiebeheer Datum Wijziging Reden wijziging Gewijzigd

Nadere informatie

Regionale ondersteuning van de Infectieziektebestrijding

Regionale ondersteuning van de Infectieziektebestrijding Regionale ondersteuning van de Infectieziektebestrijding Regionale ondersteuning van de microbiologische functie In de Openbare Gezondheidszorg worden bijzondere eisen gesteld aan de bijdrage van artsen-microbioloog

Nadere informatie

Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg

Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg Bedrijfsprofiel RIVM Taak:Hoe houden we de bevolking en zijn leefomgeving gezond? Werkwijze: onderzoek

Nadere informatie

Voorzitter Crisisbeleidsteam

Voorzitter Crisisbeleidsteam - generieke - - Voorzitter Crisisbeleidsteam Naam: Reguliere functie: Crisisfunctie sinds: ROP-coördinator: Organisatie: Periode: Typering van de functie De voorzitter van het Crisisbeleidsteam is (in

Nadere informatie

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag 9 juli 2007 Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Standpunt op advies Gezondheidsraad

Nadere informatie

ons kenmerk BAOZW/U200902437 Lbr. 09/126

ons kenmerk BAOZW/U200902437 Lbr. 09/126 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Vaccinatie Influenza A (H1N1) onder 0 tot en met 4 jarigen en ontwikkelingen mbt de Q-koorts Samenvatting

Nadere informatie

Datum 3 oktober 2014 Onderwerp Berichtgeving over verzamelen gegevens door Belastingdienst en uitwisselen met andere overheidsinstanties

Datum 3 oktober 2014 Onderwerp Berichtgeving over verzamelen gegevens door Belastingdienst en uitwisselen met andere overheidsinstanties 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie en Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH

Nadere informatie

Algemene taken publieke gezondheidszorg

Algemene taken publieke gezondheidszorg Besluit van houdende nieuwe eisen inzake de publieke gezondheid (Besluit publieke gezondheid) Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, kenmerk PG/ ; Gelet op de artikelen

Nadere informatie

RBPi INFLUENZA PANDEMIE Actiecentrum GHOR / GGD

RBPi INFLUENZA PANDEMIE Actiecentrum GHOR / GGD 2.9 Inleiding Tijdens een uitbraak van een hoogpathogene ziekteverwekker zoals een nieuw humaan influenzavirus, wordt er regionaal opgeschaald naar GRIP 4. Dit betekent dat alle operationele hulpdiensten

Nadere informatie

Vaccinatie tegen rotavirus. Nr. 2017/16. Samenvatting

Vaccinatie tegen rotavirus. Nr. 2017/16. Samenvatting Vaccinatie tegen rotavirus Nr. 2017/16 Samenvatting Vaccinatie tegen rotavirus pagina 3 van 6 Rotavirus is zeer besmettelijk en veroorzaakt braken en diarree. Vooral jonge kinderen kunnen er ernstig ziek

Nadere informatie

De Veiligheidsregio NHN in vogelvlucht. 28-03-2011 Commissie Bestuur en middelen

De Veiligheidsregio NHN in vogelvlucht. 28-03-2011 Commissie Bestuur en middelen De Veiligheidsregio NHN in vogelvlucht 28-03-2011 Commissie Bestuur en middelen Welkom Veiligheidsregio NHN Wet veiligheidsregios Bezuinigingen Regionalisering brandweer Praktijk Veiligheidsregio Noord-Holland

Nadere informatie

SAMENWERKING IN DE VEILIGHEIDSREGIO Uitwerking van criterium 8 uit het Slotdocument VGS-congres 2013

SAMENWERKING IN DE VEILIGHEIDSREGIO Uitwerking van criterium 8 uit het Slotdocument VGS-congres 2013 SAMENWERKING IN DE VEILIGHEIDSREGIO Uitwerking van criterium 8 uit het Slotdocument VGS-congres 2013 In het Slotdocument van het VGS-congres 2013 Gemeentesecretaris in Veiligheid staat een leidraad voor

Nadere informatie

22-11-2012. Beleid zieke kinderen

22-11-2012. Beleid zieke kinderen Beleid zieke kinderen Inhoudsopgave Inleiding... 3 Het beleid omvat de volgende onderdelen:... 3 1. Zieke kinderen op een groep... 3 1. Zieke kinderen op een groep... 3 2. Kinderziekten... 3 2.1 Voorkomende

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

WAAROM DOEN WE ONDERZOEK?

WAAROM DOEN WE ONDERZOEK? 02 WIE ZIJN WE? De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (Inspectie OOV) is onafhankelijk toezichthouder op het terrein van politie, brandweer, Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR),

Nadere informatie

A 2015 N 51 PUBLICATIEBLAD

A 2015 N 51 PUBLICATIEBLAD A 2015 N 51 PUBLICATIEBLAD LANDSBESLUIT van de 4 de augustus 2015, no. 15/2524, houdende vaststelling van de geconsolideerde tekst van de Landsverordening rampenbestrijding D e G o u v e r n e u r v a

Nadere informatie

Wat betekent de Directeur Publieke Gezondheid (DPG) voor het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ)?

Wat betekent de Directeur Publieke Gezondheid (DPG) voor het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ)? Wat betekent de Directeur Publieke Gezondheid (DPG) voor het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ)? Een toelichting voor de acute zorg op de gewijzigde Wet publieke gezondheid Februari 2012 Aanleiding Vanaf

Nadere informatie

Bijlage 4a: Samenwerkingsrelaties voor de algemene infectieziektebestrijding bij de GGD

Bijlage 4a: Samenwerkingsrelaties voor de algemene infectieziektebestrijding bij de GGD Bijlage 4a: Samenwerkingsrelaties voor de algemene infectieziektebestrijding bij de GGD Samenwerkingspartner 1. Niveau 1 GGD intern Soa-bestrijding Tuberculosebestrijding Reizigersadvisering Technische

Nadere informatie

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Samenvatting Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Nieuwe biotechnologische methoden, met name DNA-technieken, hebben de vaccinontwikkeling verbeterd en versneld. Met

Nadere informatie

Datum 27 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen Arib (PvdA) over het vaak niet melden van de dood van een minderjarige

Datum 27 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen Arib (PvdA) over het vaak niet melden van de dood van een minderjarige 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid 20 Sociale zekerheid versie 2015 Crisistypen (dreigende) stagnatie in het verstrekken van uitkeringen Bevoegd gezag uitvoeringsorganisaties

Nadere informatie

FES-AI onderzoek als respons op de uitbraak

FES-AI onderzoek als respons op de uitbraak Tjeerd Kimman Nu weten we (niet) alles De afkortingen: FES: Fonds Economische Structuurversterking AI: Aviaire Influenza FES-AI: Impulse Program on Avian Influenza De uitbraak van 2003 in kille cijfers

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) 14116/05 LIMITE AGRILEG 166

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) 14116/05 LIMITE AGRILEG 166 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) PUBLIC 14116/05 LIMITE AGRILEG 166 ZITTINGSDOCUMENT van: het voorzitterschap aan: de Groep hoofden van de veterinaire diensten

Nadere informatie

Burgemeester en Wethouders

Burgemeester en Wethouders Burgemeester en Wethouders de raad der gemeente EDE Behandelend ambtenaar Ginkel, van H.J. Tel.nr. (0318) 68 08 27 Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2010/55 631916 COA 17 augustus

Nadere informatie

De nieuwe meldingsplicht voor tien ziekten Hans van Vliet RIVM-CIb 7 oktober 2008

De nieuwe meldingsplicht voor tien ziekten Hans van Vliet RIVM-CIb 7 oktober 2008 De nieuwe meldingsplicht voor tien ziekten Hans van Vliet RIVM-CIb 7 oktober 2008 Wat bespreken Iets over meldingscriteria De nieuwe ziekten (2 minuten per ziekte!) - Wat is de reden om het te melden -

Nadere informatie