VOL LEVEN. Lespakket Eren & Leren De Erfenissen van een Oorlog. geschreven door Jan van Leeuwen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VOL LEVEN. Lespakket Eren & Leren De Erfenissen van een Oorlog. geschreven door Jan van Leeuwen"

Transcriptie

1 VOL LEVEN Lespakket Eren & Leren De Erfenissen van een Oorlog geschreven door Jan van Leeuwen

2 Achter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen Geliefd door vrienden en familie Er is één belangrijk verschil: Zij stierven in oorlog En jij kunt leven in vrijheid Zij verdienen groot respect en waardering: Vrede is niet vanzelfsprekend

3 Erfenissen van een oorlog. Een waar gebeurd verhaal van een man die begraven ligt onder grafnummer E 287 op Nationaal Ereveld in Loenen. Het is ook het verhaal van zijn familie die elk jaar op 4 mei naar het graf terugkeren om hun (groot) vader te herdenken. Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van de 15 jarige dochter van deze man. Zorg goed voor je broertje, de zin uit haar vader s brief brandde in Marie s hoofd terwijl ze zijn hand omsloot. Alsof het goed vasthouden van Arnold s hand het enige was dat zijn leven kon redden. Ze had hem dicht bij zich gehouden, de zeshonderd kilometer die zij door het oosten van Duitsland hadden gelopen om na veel omzwervingen eindelijk weer in Nederland te komen. Die tocht, in 1946, hadden zus en broer samen met hun moeder en een colonne andere mensen afgelegd. Achter elkaar aan over smalle wegen, heuvels, en door platgebombardeerde steden. Iedere dag lopen, ziek of niet. Je moest door, want anders lieten ze je achter en was je verloren. Tot ze bij een kamp kwamen waar de internationale vlaggen wapperden in de wind. Waar het na jaren van continue geweld even veilig was. Waar vrachtwagens stonden die hen naar Nederland brachten. Marie was dat jaar vijftien geworden en ze was de dromen van een meisje van vijftien al lang geleden vergeten. Nu hoopte ze dat het anders werd. Dat er een welkom was in Nederland, het land dat ze kende maar dat tegelijk onherkenbaar was geworden. Dat ze rust konden vinden na alle verschrikkingen die ze hadden meegemaakt. Toen ze drie jaar daarvoor weggingen stond alles in Enschede nog op zijn plaats. Nu zag ze in het centrum van de stad skeletten van gebouwen, alleen de voorgevels stonden overeind met gaten waar ooit de ramen zaten. Ze kon de geur van het bombardement nog ruiken. Een man fietste langs hen, zijn pet diep over zijn ogen getrokken, de rug gekromd tegen de wind. Mensen schepten met schoppen puin van ingestorte huizen en gebouwen in vrachtauto s. Ergens anders in de stad werden de stenen schoon gebikt voor hergebruik. Om te herbouwen. Zoals de mens ook het vertrouwen in zichzelf en in elkaar weer moest opbouwen. Het verraad had diepe wonden geslagen, zeker in deze stad bij de grens. Het buurland was bij hen binnengevallen, mensen die vroeger boodschappen kwamen doen werden plotsklaps de vijand. Buren, waar ze soms jaren naast hadden gewoond, waren niet te vertrouwen geweest. NSB ers heulden met de vijand en kregen na de oorlog de rekening gepresenteerd. Die werden opgesloten, publiekelijk vernederd door ze kaal te scheren en borden 3 van 3 met landverrader om te hangen. De publieke opinie oordeelde hard en lang niet altijd even rechtvaardig. 3

4 Marie hoopte een welkom in hun ogen te ontmoeten, maar ze zag bij de mensen op straat vooral achterdocht en angst. Daarachter smeulde iets anders, een haat die zij maar al te goed kende. De Duitsers, de nazi s, hadden haar vader vermoord. Dan mocht je ze haten, ook al hielp het maar tijdelijk tegen de pijn van het verlies. Ze liepen door naar het huis in de Bruggertstraat, waarvan de benedenverdieping aan hen was toegewezen. Een huis waar een NSB er woonde, die door het Nederlandse militaire gezag was opgesloten in een kamp voor foute Nederlanders, zijn vrouw woonde op de bovenverdieping. De inrichting beneden bestond uit een divan waarop Marie s moeder kon slapen en een eenpersoonsbed voor haar en de vijfjarige Arnold. Het rook naar petroleum, van het gasstel waarop iedere dag werd gekookt. Na een aantal weken moesten ze naar school, maar vannacht konden ze een paar uur slapen. Marie luisterde naar de zachte ademhaling van Arnold en voelde de warmte van zijn lichaam dat opgekruld tegen haar aanlag. Haar hand gleed zacht door zijn krullend haar. Haar gedachten gingen terug naar de school waarop zij de afgelopen jaren had gezeten. Ze hoopte met heel haar hart dat het in Enschede beter zou zijn. Ze streek met haar hand over haar hoofd en voelde weer de plekken waar de stenen van klasgenoten haar hadden geraakt op het speelterrein van de school in Swinnemünde, in het uiterste noordoosten van Duitsland. Volgens de leraren en haar klasgenoten was Marie het kind van een misdadiger tegen het Nazi regime. Haar grote held, haar vader, had het gewaagd om de fabricage van V1 en V2 raketten te saboteren. Daarop stond voor hem de doodstraf, die in Berlijn onder de guillotine werd uitgevoerd. Tranen liepen over haar wangen terwijl de gestalte van haar vader in het donker voor haar opdoemde. Ze kon hem bijna aanraken zo levensecht stond hij voor haar. De nacht van zijn arrestatie was ze wakker geschrokken. Haar vader had voor haar gestaan met zijn jas hoog dichtgeknoopt en zijn hoed tot vlak boven zijn ogen getrokken. Marie, ze komen papa halen, zei hij tegen haar. Ze was uit bed gesprongen en had vijf mannen van de Gestapo met getrokken pistolen in de woonkamer zien staan. Ik heb niets gezegd papa schreeuwde ze, ik heb niets gezegd. En ze legde haar vinger op haar lippen en deed ssst, het gebaar dat haar vader altijd maakte om haar op het hart te drukken dat ze moest zwijgen over de activiteiten die hij ondernam. Het was de laatste keer dat ze haar vader zag. Haar vader was een Hollander, haar moeder een Duitse. Zij waren naar Duitsland verhuisd vanwege de hoge werkloosheid in Nederland aan het begin van de tweede wereldoorlog. De ouders van haar moeder hadden een hotel op het vakantie-eiland Usedom aan de Oostzee. Vlakbij lag Peenemünde waar de Duitsers, onder leiding van Werner von Braun, enige maanden na hun verhuizing begonnen met het bouwen van een raketinstallatie. Haar vader was al vanaf begin jaren dertig tegen het naziregime geweest. In Nederland hielp hij na het uitbreken van de oorlog Joden door ze bij hem thuis te laten onderduiken. Daar stond de doodstraf op. In Duitsland zette hij een verzetsgroep op die informatie over raketinstallaties doorspeelde aan de Engelsen. Vanwege het grote gevaar gaf dat wrijving tussen haar vader en haar grootouders. Na zijn arrestatie in 1943 werd het gezin ter Morsche door de nazi s uit elkaar gehaald. Haar vader werd direct afgevoerd, berecht en ter dood veroordeeld. Haar moeder werd een week na Marie s vader gearresteerd en tot drie jaar gevangenschap in een vrouwentuchthuis veroordeeld. Marie en Arnold werden aan hun lot overgelaten en op school doorlopend gepest als kinderen van misdadigers tegen het regime. Marie besloot daarop haar uiterste best te doen om terug naar familie in Nederland te gaan en vroeg bij de gemeentelijke instanties een uitreisvergunning aan. 4 van 3 4

5 In die eerste nacht, in het huis van het NSB echtpaar, kon ze de slaap maar niet vatten. Ze kneep in Arnold s arm waarop hij even woelde en meine Marie mompelde in zijn slaap. Haar gedachten schoten meteen terug naar het moment dat ze door een zuster van de nazipartij naar het station was gebracht met de mededeling dat zij naar Nederland zouden gaan. Marie had een volle koffer met hun beider bezittingen meegesleurd naar de wachtkamer, haar broertje aan de andere hand. Op het station hoorde ze dat ze mee moesten naar het partijbureau. Daar stonden twee Duitse vrouwen te wachten. Op het allerlaatste moment begreep ze dat die vrouwen voor hen kwamen. Een van hen greep Arnold beet zoals een havik een konijntje uit het veld plukt. Arnold trapte met zijn voeten en schreeuwde meine Marie, meine Marie, maar die werd vastgehouden door de andere vrouw. Beide kinderen werden weer meegenomen naar het station, waar Marie de kleren van Arnold uit de koffer moest halen. Ze was maar net klaar toen er een trein stopte. Eén vrouw sleurde Arnold die trein in. Arnold huilde, krijste en hield zich krampachtig vast aan de metalen handgreep naast de deur, schreeuwend Marie, Marie. Er was voor het ventje geen houden aan. Huilend zag Marie de trein uit het station rijden, zij bleef achter met een halfvolle koffer en de andere vrouw, die haar ruw vastgreep en meetrok. De koffer sleepte over de grond terwijl ze naar de boot liepen die hen naar het eiland Wollin bracht, waar Marie meer dan vijfentwintig kilometer moest lopen voor ze bij haar bestemming was. Een SS gezin, waarvan de man aan het Russische front vocht. Dat gaf de vrouw en haar twee kinderen recht op een dienstmeid, en dat werd Marie. Lange dagen volgden waarin ze al het werk moest doen en als beloning op de metalen kolenkit mocht zitten met een bordje ranzig eten. Ze rilt als ze weer denkt aan dat afschuwelijke moment waarop zij gedwongen werd de laatste brief van haar vader aan de SS ers voor te lezen. Haar moedige vader die, ze kon er ook nu nog niet aan denken wat met hem was gebeurd. De afscheidsbrief van haar vader bereikte haar maanden na zijn dood. De vrouw van de SS er dwong haar om de brief in het bijzijn van haar en haar kinderen voor te lezen. Zorg goed voor je broertje, waren de laatste woorden die ze stotterend voorlas. De vrouw was daarop opgestaan en had haar hard in het gezicht geslagen, en daarna nog een keer. Lachen, brulde ze, niet huilen. Je vader heeft geluk gehad dat hij is onthoofd. Ze hadden hem uit elkaar moeten trekken, die verrader. Haar leven werd een bizarre cocktail van vernedering en geweld, die het pleeggezin en de leraren heropvoeding noemden. Ze moest haar eigen gezin, haar vader en moeder, haar broertje vergeten. Die mochten niet meer bestaan. Er was maar één ding dat haar hoop brandend hield, het besef dat haar moeder en broertje nog leefden en het beeld dat ze weer bij elkaar konden zijn. Die hoop zorgde ervoor dat ze de 5 van 3 vernederingen iedere dag kon doorstaan. Als onderdeel van de heropvoeding werd ze gedwongen zich aan te sluiten bij de Hitlerjugend. Ze moest een blauwe rok tot over haar knie, een tot aan de kin dichtgeknoopte witte blouse en een blauwe baret dragen. Het uniform dat haar van haar eigen identiteit moest beroven. Geen emotie, geen zwakte. Dat werd haar iedere dag hardhandig ingeprent. Iets wat zij door haar ervaringen als natuurlijk was gaan voelen en waar zij haar hele verdere leven last van heeft gehouden. 5

6 Ze tuurde in het duister naar haar moeder die even verderop op de divan sliep. Dat dacht ze tenminste, maar voor hetzelfde geld lag ze net als Marie in het duister te staren. Dankzij Marie was ze een paar maanden eerder vrijgelaten. Marie had een belangrijke verbindende rol gespeeld toen haar vader, moeder, zij en haar broertje uit elkaar waren gehaald. Ieder van hen mocht per maand één brief schrijven. Marie had iets slims bedacht, waardoor iedereen toch van elkaar op de hoogte bleef. Haar vader mocht vanuit de dodencel iedere maand één brief aan één familielid schrijven. Marie ontving zijn brief en liet vervolgens haar moeder weten hoe het met haar vader en met haar ging. De Duitsers lazen alle brieven mee, alleen goed nieuws werd toegestaan. Ze heeft al die brieven goed bewaard, als tastbaar bewijs van haar geschiedenis en de heldendaden van haar vader. Ten einde raad had ze op een stuk pakpapier een brief aan Hitler geschreven. Bij het licht van één kaars en met de zure smaak van braaksel in haar mond smeekte ze hem, de man die verantwoordelijk was voor alle misère, om haar moeder vrij te laten. Dat lukte, haar moeder kwam terug, ze werd drie maanden eerder vrijgelaten. Ze was mede door medische experimenten een oude vrouw geworden, met maar één brandende wens. Met haar kinderen zo snel mogelijk uit Duitsland weg en terug naar Nederland. Marie haalde haar moeder in een donkere novembernacht van 1944 van de trein. Een bomvolle trein op een onverlicht station. Vanwege de aanhoudende bombardementen mocht er nergens licht aangestoken worden. Frau Ter Morsche, Frau ter Morsche' gilde het toen 14-jarige meisje terwijl ze van wagon naar wagon liep. Hier, hier, hoorde ze opeens en zo vond ze na ruim twee jaar, met als enige herkenning haar stem, haar moeder weer terug. In hun omarming voelde ze de botten door de wijdvallende jas van haar moeder heen. Het lukte haar moeder om het gezin herenigd te krijgen. Een tijdje woonde ze weer in de buurt van Peenemünde, in het spergebied. Haar moeder, en daarmee ook Marie en Arnold, waren rechteloos verklaard. Iedereen mocht alles met hen doen, zonder dat zij daarover een klacht bij politie of andere instanties kon indienen. In een klein dorp is dat snel bekend. Fanatieke aanhangers van de partij grepen hun kans en bespuugden hen als ze over straat liep of gooiden stenen. Die Ausländerin werden ze genoemd, ook al was haar moeder Duitse. Jullie komen van buiten, jullie horen er niet bij. Ook de ouders van haar moeder wilden niets meer met het gezin te maken hebben. 6 van 3 6

7 Na een paar uurtjes slaap werd Marie wakker doordat ze vocht door haar nachthemd heen voelde trekken. Ze sloeg de dekens terug en zag dat Arnold in zijn slaap het bed had geürineerd. De spanning was hem veel te machtig geworden. In de klas vielen ze meteen op, door het verblijf in Duitsland had Marie een Duits accent en Arnold kon alleen maar Duits praten. Het oordeel was hard en duidelijk, jullie zijn verraders. Het pesten ging door, tot Marie besloot van school te gaan en als negentien jarige te trouwen met een man die ze tijdens een bevrijdingsfeest had ontmoet. Een man die niets begreep van het verleden en haar toebeet jij met je SS manieren, als ze een keer niet deed wat hij wilde. Marie wist niet beter dan dat mensen haar mochten vernederen en slaan. Eerst hadden de fascisten in Duitsland haar mishandeld omdat zij een kind van een landverrader zou zijn. In Nederland wachtte hetzelfde lot want ook hier werd ze met haar Duitse accent als kind van verraders beschouwd, foute mensen die je mocht vernederen en slaan. Marie en Arnold hebben de oorlog nooit van zich af kunnen schudden. Marie liet een ongekend organisatietalent zien. Ze begon een eigen zaak toen haar man blind werd en zorgde voor het inkomen, leefde zuinig en bouwde een goed bestaan op. Ze heeft twee dochters gekregen uit een huwelijk dat tweeëndertig jaar stand hield, maar dat ze ook als een oorlog op zich beschouwde. Arnold heeft de verschrikkingen uit de oorlog de rest van zijn leven meegedragen. Hij trouwde, maar zijn huwelijk hield niet stand. Op 58-jarige leeftijd overleed hij aan hartklachten door de eeuwige spanning. Hij kreeg twee dochters die het verhaal van hun vader en tante met veel liefde doorvertellen. Die Marie ook altijd als haar dochters heeft beschouwd. Marie liet niet na het verhaal verder te vertellen en benaderde onder andere een Apeldoornse krant, waarin een reportage over haar vader en hun tocht door Duitsland werd geplaatst. Door de artikelen kwam ze in contact met de vrouw van een Joodse overlevende van de concentratiekampen. Zij bracht Marie en Arnold in contact met de stichting die hen eindelijk de broodnodige begeleiding boden die ze allebei zo hard nodig hadden. In de voormalige DDR zijn straten, hotels en diverse zaken naar haar vader vernoemd. Marie zei ook weleens dat ze liever in een concentratiekamp had gezeten of Anne Frank was geweest en zij realiseert zich dat dit heel heftig is om dit te zeggen want dan was ze dood geweest maar dan had zij tenminste lotgenoten gehad. Want in haar verhaal was zij eenzaam. Niemand had dit meegemaakt voor sommige was het nauwelijks te geloven. 7 van 3 Johannes Ter Morsche en zijn in Duitsland geboren 7

8 Sylvia, de oudste dochter van Arnold, kwam in februari 2015 in contact met Ereveld vol leven en kreeg het verzoek om mee te werken aan een nieuwe en unieke manier van herdenken. Sylvia wist onmiddellijk dat zij mee wilde doen ter ere van haar vader, ter ere van tante Marie maar ergens ook ter ere van alle kinderen wiens ouders in de oorlog verschrikkelijke dingen hadden meegemaakt. Sylvia was amper 12 jaar oud geweest toen haar vader zijn nachtmerries en herinneringen met zijn oudste dochter deelde. Zij was een goed luisterend oor. Maar ze verloor daarmee ook iets. Ze was eigenlijk te jong voor dit soort verhalen, maar ja ze hield van haar vader en zag hoe hij leed. Sylvia wist daarom hoe de oorlogservaringen generaties meegaan. Zij wist er van alles van. Ook al had zij de oorlog zelf niet meegemaakt. Zij was in vrede geboren maar zij hoorde haar vader en tante Marie erover vertellen en ze zag hoeveel pijn het hen deed. En daardoor deed het haar ook pijn. Sylvia besloot met haar tante Marie te overleggen en te vragen wat zij van Ereveld Vol Leven vond. Marie was onmiddellijk enthousiast en besloot mee te werken, ook al opende dat oude wonden! Het ereveld weer symbolisch vullen met het leven door achter de grafstenen mensen te plaatsen die net zo oud waren als de mensen die daar begraven zijn. Marie kon zich daar van alles bij voorstellen. Hoe mooi het is als er voor een dag en een moment haar vader weer voor even op deze manier zichtbaar wordt. Weer een gezicht krijgt. Dat iedereen zich realiseert dat er een mens onder die grafsteen ligt die vermoord is. En natuurlijk begrijpt zij dat het representeren symbolisch bedoeld is. Maar wat een mooi symbool! Wat Marie ook aanspreekt is dat in het ereveld vol leven ook duidelijk gemaakt wordt hoelang de oorlog nog door is gegaan in de mensen die achterbleven. Generaties lang. Daar weet Marie alles van! Ze wil dat de wereld weet dat haar ouders geen misdadigers waren, maar hebben gevochten voor de vrijheid. Dat ze trots is op haar vader die diep van binnen wist dat de doodstraf stond op zijn verzetswerk, en die toch doorzette. Voor de vrijheid. Dat mag van de daken geschreeuwd worden, zegt Marie daar over. Haar strijd, ook vandaag als zesentachtigjarige, gaat door. Haar strijd voor erkenning van het werk van haar vader. Waarmee ze het unieke van haar eigen prestatie overslaat. De oorlog zit nog diep in haar, je zou kunnen zeggen in iedere cel van haar lichaam. Ieder moment van de dag, door een geur, een woord, een aanraking, een geluid, kan ze worden herinnerd aan de oorlog. Ze heeft de belofte aan haar vader, zorg goed voor je broertje, stand gehouden en zijn werk door vertaald naar de dag van vandaag. Ze knokt door, ze houdt vol, omdat ze ervoor wil zorgen dat de gevolgen van de oorlog niet vergeten worden en dat vrede niet vanzelfsprekend is. 8 van 3 8

9 Lespakket is geproduceerd door VOL LEVEN In opdracht van de Het lespakket Eren en Leren werd mede mogelijk gemaakt door Eindredactie: Redactie: Productie: Creative Director video s & website: Video editors en graphics: Fotografie: Stagairs: Lesbrief 5: Fotografie: Nathalie Toisuta Tina Willekes Scoon en Nathalie Toisuta Sonja Werners Dennis Brussaard Sven Jansen Photoline Carolien Sikkenk Thijs Gooszen & Tim Berghuis De Erfenissen van een Oorlog is geschreven door Jan van Leeuwen. Photoline Carolien Sikkenk 2016

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren De Erfenissen van een Oorlog

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren De Erfenissen van een Oorlog VOL LEVEN Lespakket Eren en Leren De Erfenissen van een Oorlog 5 1 van 3 Achter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen

Nadere informatie

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken VOL LEVEN Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken 1 chter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen Geliefd

Nadere informatie

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Erevelden en Onbekende Nederlanders

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Erevelden en Onbekende Nederlanders VOL LEVEN Lespakket Eren en Leren Erevelden en Onbekende Nederlanders 2 Achter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen

Nadere informatie

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Oorlog en Vrede

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Oorlog en Vrede VOL LEVEN Lespakket Eren en Leren Oorlog en Vrede 4 1 van 3 Achter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen Geliefd

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Dit zijn de eerste vijf namen op de bladzijde die is omgeslagen, in de kleine kapel hier achter mij.

Dit zijn de eerste vijf namen op de bladzijde die is omgeslagen, in de kleine kapel hier achter mij. 1 Ieder mens telt Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de herdenking op het Ereveld Loenen, op 4 mei 2017. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Debora

Nadere informatie

Ruth 1. Ruth en Noömi

Ruth 1. Ruth en Noömi Ruth 1 Ruth en Noömi Elimelech en zijn familie 1 Toen de rechters het land bestuurden, was er eens hongersnood in Juda. Daarom besloot een man uit Betlehem naar het land Moab te gaan. Zijn vrouw en zijn

Nadere informatie

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug.

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug. 1950 Het huilende beeld De zon schijnt met hete stralen op het kleine dorpje. Niets beweegt in de hitte van de middag. De geiten en koeien slapen in de schaduw. De blaadjes hangen stil aan de bomen. Geen

Nadere informatie

De steen die verhalen vertelt.

De steen die verhalen vertelt. De steen die verhalen vertelt. Heel lang geleden kenden de mensen geen verhalen, er waren geen verhalenvertellers. Het leven zonder verhalen was heel moeilijk, vooral gedurende de lange winteravonden,

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015

BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015 BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015 Geachte dames en heren, lieve familie en vrienden, Op 12 april 1945 was ik hier ook. Ik ben Eva Weyl en was toen bijna 10 jaar. Ik herinner mij de bevrijding heel goed;

Nadere informatie

"Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5"

Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5 "Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5" Voor het eerst alleen Ik werd wakker in een kamer. Een witte kamer. Ik wist niet waar ik was, het was in ieder geval niet de Isolatieruimte. Ik keek om me

Nadere informatie

Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan!

Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan! Pasen 2016 Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan! Geen graf hield Davids Zoon omkneld, Hij overwon,

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

Vermoord? vroeg Evi angstig. Ongetwijfeld. Maar de directeur... Vermoord, herhaalden we beslist. Daarna hebben ze zijn lichaam ondergedompeld in een

Vermoord? vroeg Evi angstig. Ongetwijfeld. Maar de directeur... Vermoord, herhaalden we beslist. Daarna hebben ze zijn lichaam ondergedompeld in een 2 Juf Kol Tijdens de pauze kwamen we samen in de fietsenstalling. Meester Rob naar z n opoe? Helemaal naar de andere kant van de wereld? Op z n oude fiets? Zonder muts! Alsof we hem zouden vergeten! Onzin!

Nadere informatie

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Vragen en opdrachten bij: Anne Frank, haar leven Doe meer met Leeslicht! Bij alle boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Voor Indigo en Nhimo Papahoorjeme_bw.indd :02

Voor Indigo en Nhimo Papahoorjeme_bw.indd :02 Papahoorjeme_bw.indd 2 05-05-11 15:02 Papahoorjeme_bw.indd 3 05-05-11 15:02 Voor Indigo en Nhimo Tamara Bos Papa, hoor je me? met tekeningen van Annemarie van Haeringen Leopold / Amsterdam De liefste

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Woorden en Beelden voor Kinderen

Woorden en Beelden voor Kinderen Woorden en Beelden voor Kinderen Mama en Aaron waren 1 jaar gelukkig samen toen ze een zoontje kregen, Nico. Toen Nico 1,5 jaar was besloten mama en Aaron om niet meer bij elkaar te blijven omdat ze veel

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER Bijbel voor Kinderen presenteert JACOB DE BEDRIEGER Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951 Leven in veiligheid Niemand laat zonder reden zijn familie, vrienden en bezittingen achter. Vluchtelingen kunnen niet anders. De situatie in hun eigen land is te gevaarlijk om er te blijven. Ze vluchten

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Ik ben Mirjam Krieg. Ik ben in 1933 geboren in Amsterdam. Eerder dat jaar waren mijn ouders met mijn zus Duitsland

Ik ben Mirjam Krieg. Ik ben in 1933 geboren in Amsterdam. Eerder dat jaar waren mijn ouders met mijn zus Duitsland Ik ben Mirjam Krieg. Ik ben in 1933 geboren in Amsterdam. Eerder dat jaar waren mijn ouders met mijn zus Duitsland ontvlucht. De nazi-praktijken reisden hen echter achterna. Zo mocht ik als Joods meisje

Nadere informatie

Ze zouden haar treiteren! Gegiechel achter haar rug. Gemene opmerkingen. Flauwe geintjes. Misschien wel een spin in haar cola... Ze zag het gezicht

Ze zouden haar treiteren! Gegiechel achter haar rug. Gemene opmerkingen. Flauwe geintjes. Misschien wel een spin in haar cola... Ze zag het gezicht Ik ga niet! Jullie begrijpen er helemaal niets van! Carlijn liep stampvoetend de trap op. Ze was woedend. Haar hoofd bonkte. Ik ga niet! En daarmee uit! Carlijn smeet de deur van haar kamer achter zich

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Het jongentje wat niet uitgekozen werd.

Het jongentje wat niet uitgekozen werd. 1 Het jongentje wat niet uitgekozen werd. Jongen zonder gezicht. Geen identiteit Geen IK Opgesloten in een doosje Met een zware last Ogen die veel hebben gezien Oren die veel hebben gehoord. Gezin Samen

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 4-7 jarigen. Mei 2005 Deze lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Judith Maarsen De lessen zijn geschreven om te gebruiken in kleine Bijbelstudie groepen

Nadere informatie

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015 Gedicht: Kaarsenlicht Omdat ieder lichtje een verhaal is groter dan alle woorden van missen en dood van liefde levensgroot die we ooit spraken en hoorden

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Refrein: Als het regent in jouw hart en je kunt alleen maar huilen, kom dan bij me, hou me vast, in mijn armen mag je schuilen.

Refrein: Als het regent in jouw hart en je kunt alleen maar huilen, kom dan bij me, hou me vast, in mijn armen mag je schuilen. Ellen en Patrick Nooit meer je stem, nooit meer je lach, Alles gaat terug, naar die éne dag. De pijn vanbinnen, het doet zo n zeer, Ze zeggen dat het mindert, maar wanneer... Intredelied: M n oma is gestorven

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

God houdt zijn belofte Genesis 21:1-6. De berg op Genesis 22:1-8. God heeft me heel gelukkig gemaakt! Ze noemden hun zoon Izak. Dat betekent: lachen.

God houdt zijn belofte Genesis 21:1-6. De berg op Genesis 22:1-8. God heeft me heel gelukkig gemaakt! Ze noemden hun zoon Izak. Dat betekent: lachen. 35 God houdt zijn belofte Genesis 21:1-6 Abraham wist dat God zich met Sodom en Gomorra aan Zijn woord gehouden had. Hij vertrouwde erop dat God Zijn belofte aan hem en Sara ook zou houden. Ze zouden een

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR Bijbel voor Kinderen presenteert Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Waar wil je heengaan?

Waar wil je heengaan? Waar wil je heengaan? Viering Oecumenische Basisgroep 3 maart 2013 Aansteken van de kaars Kaars, jij mag branden, Jij geeft ons je licht Jij bent een teken: God houdt ons in het zicht. Openingslied: Verborgen

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Je bent een goed idee!

Je bent een goed idee! Je bent een goed idee! God heeft jou bedacht Jeugddienst 'ELIM' Spreker: Ds. D. Dekker Medewerking en muzikale begeleiding: Gospelgroep PROMISE 24 februari 2013 Aanvang: 19.00 uur Voor de dienst: U maakt

Nadere informatie

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1 2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1! " #$% & #& '$' '& + ()" *% $, $ -% 1 H. Jagersma en M. Vervenne, Inleiding in het Oude Testament, Kampen, 1992. J. Bowker, Het verhaal

Nadere informatie

Edward van de Vendel. De grote verboden zolder

Edward van de Vendel. De grote verboden zolder Edward van de Vendel De grote verboden zolder Amsterdam Antwerpen Em. Querido s Kinderboeken Uitgeverij 2017 www.queridokinderboeken.nl www.edwardvandevendel.com Copyright 2017 Edward van de Vendel Niets

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Niet in slaap vallen hoor!

Niet in slaap vallen hoor! Niet in slaap vallen hoor! Marcus 13: 33-37: Dierenversie Geïllustreerd door: 30 november 2014 Maria Koninginkerk Baarn 2 De oude leeuw heeft vakantieplannen. Dat vertelde hij vanmorgen aan alle dieren:

Nadere informatie

Janusz Korczak. door Renée van Eeken

Janusz Korczak. door Renée van Eeken Janusz Korczak door Renée van Eeken Hoofdstukken 1. Inleiding 2. Wie was Janusz Korczak? 3. Zijn levensverhaal 4. Janusz Korzcak in deze tijd 5. Waarom ik hem gekozen heb 6. Nawoord 7. Bronvermelding 1

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie,

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, 1. Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, Beste Veteranen, familieleden, vrienden en kennissen

Nadere informatie

Jonggezinnedienst 24 sept uur Thema : de Koninklijke trein Kind vermist/gemist opening winterwerk met ds Hoekman

Jonggezinnedienst 24 sept uur Thema : de Koninklijke trein Kind vermist/gemist opening winterwerk met ds Hoekman Jonggezinnedienst 24 sept 2017 10.00 uur Thema : de Koninklijke trein Kind vermist/gemist opening winterwerk met ds Hoekman Welkom en afkondigingen: Zingen: Heb je al een kaartje voor de koninklijk trein

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis

Het. Boekenliefje. Helen Docherty & Thomas Docherty. Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty Clavis Het Boekenliefje Helen Docherty & Thomas Docherty 3 Precies op dat moment kwam een klein wezentje het dorp binnengevlogen. Het werd langzaam donker

Nadere informatie

Annie van Gansewinkel. Vast

Annie van Gansewinkel. Vast Annie van Gansewinkel Vast 4 Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen De groeten Je krijgt de groeten van je vader. Jim haalt zijn schouders op. Hij blijft tegen de bal schoppen. De bal knalt tegen

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief 1 Tessalonicenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Tessalonica 1 Dit is een brief van Paulus, Silvanus en Timoteüs, aan de christenen in de stad Tessalonica. Jullie horen bij God, de

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen presenteert JAKOB DE BEDRIEGER

Bijbel voor Kinderen presenteert JAKOB DE BEDRIEGER Bijbel voor Kinderen presenteert JAKOB DE BEDRIEGER Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Liturgie voor de viering op 24 april 2016 om 10.00 uur in de Lichtkring met de Catechesegroep Gehandicapten Hoofddorp

Liturgie voor de viering op 24 april 2016 om 10.00 uur in de Lichtkring met de Catechesegroep Gehandicapten Hoofddorp Liturgie voor de viering op 24 april 2016 om 10.00 uur in de Lichtkring met de Catechesegroep Gehandicapten Hoofddorp Ouderling van dienst is Burg Anker Diaken is Alma van Hengel De piano wordt bespeeld

Nadere informatie

Hans Kuyper. F-Side Story. Tekeningen Annet Schaap. leopold / amsterdam

Hans Kuyper. F-Side Story. Tekeningen Annet Schaap. leopold / amsterdam Hans Kuyper F-Side Story Tekeningen Annet Schaap leopold / amsterdam De eerste woorden Naomi was geen bang meisje. Nou ja, meestal niet. Extreem grote spinnen ging ze liever uit de weg, en al te opdringerige

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 4. Tips en suggesties 46

Inhoud. Voorwoord 4. Tips en suggesties 46 Inhoud Voorwoord 4 Het wordt licht 7 Goed verzorgd 9 Een lekkere geur 11 Aangeraakt worden 13 Noem mijn naam 15 Sta op en eet wat 17 De Heer is mijn herder 19 Niemand houdt de liefde tegen 21 Een open

Nadere informatie

het laatste station van de wereld

het laatste station van de wereld het laatste station van de wereld 1 het tekeningen van ingrid godon laatste station van de wereld een verhaal van paul verrept 2 3 4 5 6 7 8 9 1 De schilder Emile stond om vier uur op. Hij droeg een lang,

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie