Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland. januari Kennis en Economisch Onderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland. januari 2013. Kennis en Economisch Onderzoek"

Transcriptie

1 Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland januari 213 Kennis en Economisch Onderzoek

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie 4 De ontwikkeling van de hypotheektarieven 9 Veel gestelde vragen 15 Tot besluit 2 Literatuur 21 Colofon 23 Kennis en Economisch Onderzoek staat ook op internet. Het adres is Afsluitdatum: 2 december 212 Auteurs: Wim Boonstra Leontine Treur januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 2

3 Inleiding In ons land woedt al geruime tijd een discussie over de hoogte van de rentetarieven die banken in rekening brengen bij hypothecaire leningen. Dit komt doordat sedert de financiële crisis van 28 de gemiddelde tarieven op hypothecaire leningen in ons land een duidelijk afwijkend verloop vertonen van die in de ons omringende landen. De afgelopen jaren behoren deze tarieven in ons land zelfs tot de hoogste in de eurozone. Daarbij wordt dan vaak direct de conclusie getrokken dat de banken hun winstmarges op hypothecaire leningen hebben verhoogd. De verklaringen die daarvoor vervolgens worden aangedragen gaan vaak terug op een vermeende afwezigheid van concurrentie op de Nederlandse markt voor bancaire producten. Een enkeling heeft zelfs gesuggereerd dat sprake is van prijsafspraken tussen banken. De banken zelf wijzen daarentegen op het verloop van de financieringskosten voor Nederlandse banken en stellen dat de hypothecaire rentetarieven de laatste jaren in vergelijking met het buitenland weliswaar relatief hoog zijn, maar dat dit niet automatisch betekent dat de winstmarges op hypotheken daarmee ook hoog zijn. De Rabobank, als grootste verstrekker van hypothecaire leningen in ons land, staat middenin deze discussie. Daarom wil zij graag de achtergronden en ontwikkelingen vanuit haar perspectief toelichten. Daartoe dient deze special. In het eerste deel zal worden ingegaan op de vraag welke invloed de hoge concentratiegraad in het Nederlandse bankwezen heeft op de onderlinge concurrentieverhoudingen in het bankwezen. Daarbij wordt ook ingegaan op de rol die andere aanbieders van financiële diensten in ons land (kunnen) spelen. Vervolgens wordt in deel twee het beloop van de hypotheektarieven nader geanalyseerd en wordt getracht een verklaring hiervoor te geven. Tevens wordt hier nader ingegaan op de tarieven die de Rabobank haar klanten in rekening brengt. In deel drie worden enkele veel gestelde vragen beantwoord. Deel vier sluit af. Wim Boonstra Leontine Treur januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 3

4 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie Samenvatting Nederland kent een hoge concentratiegraad in de hypotheekmarkt. De markt wordt echter gekenmerkt door zeer lage toetredingsbarrières en een landelijke dekking voor alle aanbieders van hypothecaire leningen. Daardoor is de concurrentie zeer hevig, wat tevens kan worden gezien aan de fluctuaties in de marktaandelen. Internationaal vergelijkend onderzoek laat zien dat de kosten van Nederlandse bancaire producten en de bancaire rentemarge in internationaal perspectief uitgesproken laag zijn. De hoge concentratiegraad is dan ook niet de verklaring voor het afwijkende beloop van de hypotheekrente in ons land. Sedert het uitbreken van de crisis kennen de Nederlandse banken echter relatief hoge financieringskosten, waardoor hypotheektarieven zich relatief ongunstig hebben ontwikkeld. Dit, en niet een gebrek aan concurrentie verklaart de relatief hoge hypotheektarieven in ons land (zie deel II). De Nederlandse bancaire sector kent van oudsher een hoge concentratiegraad. Dat betekent dat de markt wordt gedomineerd door enkele grote aanbieders. Dit kan worden afgelezen aan diverse maatstaven. Een populaire maatstaf is de zogeheten concentratie-ratio, zoals de C-3 of C-5 ratio. In zo n ratio wordt het aandeel van de respectievelijk 3 of 5 grootste partijen gerelateerd aan de marktomvang. Die marktomvang kan op zijn beurt weer worden gedefinieerd als het gezamenlijke (binnenlandse) balanstotaal van de Nederlandse banken, maar kan ook worden uitgerekend op deelmarkten, zoals de markt voor spaargeld of de totale omvang van de markt voor hypothecaire leningen. Waarbij op sommige deelmarkten ook niet-bancaire spelers, zoals verzekeraars, actief zijn. Een dergelijke ratio zegt echter niet zoveel over de feitelijke marktverhoudingen. Dit blijkt uit het volgende voorbeeld. Stel dat een land een C-5 ratio heeft van 8%, wat betekent dat 5 partijen gezamenlijk 8% van de markt bedienen. Dit kan echter verschillende situaties weerspiegelen, zoals blijkt uit figuur 1. Figuur 1: C-5 ratio % % 1 1 % % Bank A Bank B Bank C Bank D Bank E Bank A Bank B Bank C Bank D Bank E januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 4

5 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie In figuur 1A, waarin de grootste partij 6% van de markt heeft en de nummers 2 tot en met 5 ieder 5%, is het duidelijk dat de marktleider sterk dominant is. In figuur 1B, waarin het gezamenlijke marktaandeel van 8% evenredig is verdeeld, is geen dominante partij aanwezig. Een hoge C5-ratio kan dus sterk uiteenlopende marktverhoudingen weerspiegelen Een wetenschappelijk meer verantwoorde maatstaf is de zogeheten Hirsch- Herfindahl Index (HHI). In deze index worden de marktaandelen van alle marktpartijen gekwadrateerd bij elkaar opgeteld. Daarmee kan de index liggen tussen dichtbij de nul (oneindig veel aanbieders met een verwaarloosbaar marktaandeel) en 1. (één aanbieder met een marktaandeel van 1%). In het hiervoor genoemd de voorbeeld leidt scenario 1 (een C5 van 8 met een dominante partij) tot een HHI van 37 (hoge concentratie), waar scenario 2 resulteert in een HHI van 128 (matig geconcentreerde markt). De HHI is dus een veel preciezere maatstaf. In figuren 2A en 2B is het verloop in de tijd van beide maatstaven voor de Nederlandse markt voor woninghypotheken weergegeven. Het blijkt dat de markt ook volgens de HHI inderdaad tamelijk hoog geconcentreerd is, maar niet extreem. Ook vertoont de index de nodige schommelingen in de tijd, wat vooral kan worden afgelezen uit de maandcijfers in de rechter grafiek. Bij internationale vergelijkingen valt het op dat het vooral kleine landen zijn die een hoge concentratiegraad kennen. Grote landen hebben in het algemeen meer partijen en daarmee een op het eerste gezicht meer versnipperde markt. Toch gaat die vergelijking in veel gevallen mank. Kleine landen hebben vaak relatief weinig aanbieders, maar die hebben veelal wel allemaal een landelijke dekking. In een land als Duitsland zijn weliswaar veel bancaire spelers, maar veel daarvan zijn erg klein en hebben slechts een lokaal bereik. Daarmee heeft de Duitse Figuur 2: Het verloop van de HHI op de Nederlandse markt voor woninghypotheken index 25 index 25 index 25 index HHI groepsniveau HHI merkniveau lage concentratie hoge concentratie HHI merkniveau HHI merkniveau (jaarlijks gemiddelde) HHI groepsniveau HHI groepsniveau (jaarlijks gemiddelde) Bron: Kadaster, Rabobank januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 5

6 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie consument in vergelijking tot zijn Nederlandse tegenhanger dus zeker niet automatisch eenvoudiger en sneller toegang tot meerdere aanbieders van financiële producten. Overigens heeft de opkomst van het internetbankieren in alle landen tot een versterking van de concurrentie in de markt voor financiële dienstverlening gezorgd. Op de markt voor hypothecaire leningen speelt hier bijvoorbeeld dat de markt als gevolg van de verschillende vergelijkingssites een stuk transparanter is geworden, waardoor de offertes van de verschillende aanbieders eenvoudig met elkaar kunnen worden vergeleken. Vaak wordt gesteld dat als er weinig aanbieders zijn er dus ook weinig concurrentie op de markt is. Voor deze stelling is echter noch theoretisch, noch empirisch veel bewijs. Sterker nog, het lijkt er eerder op dat juist in landen met een hoge concentratiegraad de prijs van financiële producten en diensten relatief laag is. Zo blijkt uit een internationaal vergelijkend onderzoek, waarin de prijs van een gestandaardiseerd pakket aan financiële diensten tussen een groot aantal landen wordt vergeleken, dat klanten in hoog geconcentreerde landen als België en Nederland juist goed af zijn, evenals in Zweden trouwens (waar de concentratiegraad wat lager is). In landen met een lage concentratiegraad zijn de klanten gemiddeld juist slechter af, zij het dat ook daar uitzonderingen zijn (Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk). Kortom, het in grafiek 3A geschetste beeld is niet eenduidig. Wel komt Nederland naar voren als de goedkoopste aanbieder. Dit onderzoek dateert echter uit 25 en is dus wat verouderd. Maar een meer recente analyse van rentemarges geeft een vergelijkbaar beeld (figuur 3B). Het blijkt dat de rentemarge in ons land van de onderzochte landen het laagste is, ondanks de relatief hoge concentratiegraad. Dit duidt op een stevige onderlinge concurrentie tussen de financiële partijen. Figuur 3: Internationale vergelijking kosten bancaire dienstverlening en rentemarges per jaar per jaar Land Netto rentemarge Loan Loss Provisions (mediaan ) (mediaan ) Marge minus LLP België 1,7,13 1,57 Frankrijk 2,17,28 1,89 Duitsland 2,69,77 1,92 Japan 1,92,5 1,42 Nederland 1,35,12 1,23 Polen 3,46,5 2,96 Spanje 2,39,44 1,95 VK 1,62,6 1,56 VS 4,3,22 3,81 Bron: Cap Gemini, World Retail Banking Report 25 Bron: Lopez-Espinoza et al. januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 6

7 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie Een ander mogelijk nadeel van een hoge concentratiegraad is dat, als er slechts een gering aantal partijen is, het voor de aanwezige banken althans in theorie relatief eenvoudig is om onderling kartelafspraken te maken. De traditioneel lage marges in ons land wijzen erop dat daar geen sprake van is. Wat daarbij een sterk disciplinerende rol kan spelen is de toegankelijkheid van de markt. Als de prijzen of marges in een bepaalde markt erg hoog worden en het is eenvoudig om toe te treden dan zal toetreding van nieuwkomers ervoor zorgen dat dit weer wordt gecorrigeerd. Die nieuwkomers kunnen buitenlandse partijen zijn of andere aanbieders van financiële producten. Zo zijn op de Nederlandse markt voor woninghypotheken niet alleen Nederlandse banken, maar ook buitenlandse banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen actief (figuur 4). De Nederlandse markt voor woninghypotheken is extreem open en toegankelijk voor nieuwe toetreders. Dat komt door de aanwezigheid van de zogeheten tussenpersonen. Dat zijn aanbieders van financiële producten die zij namens anderen verkopen. In ons land wordt op deze manier circa 6% van alle verkochte woninghypotheken verkocht via dergelijke tussenpersonen. Dat betekent dat het voor nieuwe toetreders zeer eenvoudig is om de Nederlandse markt te betreden, omdat zij via de tussenpersonen zonder al teveel kosten al toegang hebben tot een landelijk netwerk. Zij hoeven dus weinig tot niets te investeren in naamsbekendheid en marketing. Ook aan de achterkant is hun bedje al gespreid, omdat er gespecialiseerde instellingen zijn waaraan je de administratieve verwerking van hypotheken kunt uitbesteden. Tot slot ligt er ook al een eenvoudig standaardproduct klaar, te weten de hypotheek onder de Nationale Hypotheekgarantie (NHG). Al met al is het enige wat een nieuwe aanbieder nodig heeft om de markt voor hypothecaire leningen te kunnen betreden toegang tot voldoende financiering. Zelfs een bankvergunning is niet nodig. De nieuwe aanbieder kan namelijk meeliften op de vergunning die de tussenpersoon heeft. Figuur 4: De distributieketen van hypothecaire leningen in ons land Buitenlandse banken Binnenlandse banken Pensioen fondsen Verzekeringsmaatschappijen Circa 4% Tussenpersonen circa 6% Geldleners (huizenkopers) Bron: Rabobank januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 7

8 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie Deze toegankelijkheid bestaat niet alleen in theorie, maar is de harde praktijk. De tabel in figuur 5 laat zien welke partijen er tussen 1996 en 26 zijn toegetreden. Dat waren er in totaal zeven en enkele daarvan wisten in korte termijn substantiële marktaandelen op te bouwen. Concluderend kan worden gesteld dat een hoge concentratiegraad niet per definitie betekent dat de concurrentie gering is. Verder blijken de kosten van Nederlandse bancaire producten in internationaal perspectief traditioneel relatief laag te zijn, evenals de rentemarge. Verder is de Nederlandse markt voor woninghypotheken extreem open voor nieuwe toetreders, wat stevig bijdraagt aan de concurrentie. Zouden de marges op Nederlandse hypotheken erg hoog zijn dan zouden buitenlandse toetreders al spoedig de markt betreden. Figuur 5: Toetreding en uittreding op de Nederlandse hypotheekmarkt ( ) Onderneming Toetreding Uittreding: jaar & reden Hoogst behaalde marktaandeel (totaal) Hoogst behaalde marktaandeel (NHG) DSB Hypotheken , faillissement 3,9% (mei 8) 2,4% (dec 8) Argenta ,5% (juli 6) 21,2% (okt 6) Bank of Scotland ,8% (dec 7) 4,% (mei 4) GMAC 21 28, kredietcrisis 3,5% (juli 7) 1,2% (feb 7) BNP Paribas 23 8,9% (nov 1) 14,7% (dec 1) ELQ Hypotheken 24 28, faillissement 1,% (okt 7) n.b. Sparck Hypotheken 26 28, kredietcrisis,2% (feb 7) n.b. Bron: NMa Sectorstudie Hypotheekmarkt o.b.v. data Kadaster, MoneyView en openbare bronnen. januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 8

9 De ontwikkeling van de hypotheektarieven Samenvatting De ontwikkeling van de hypotheektarieven wordt vooral bepaald door het beloop van de belangrijkste kostenpost, de financieringskosten van de banken. Die hebben zich in ons land sinds 28 ongunstiger ontwikkeld dan in de ons omringende landen, wat op zijn beurt weer het gevolg is van een andere financieringsstructuur van de Nederlandse banken. De marge op hypotheken, het deel wat overblijft als de financieringskosten van de hypotheektarieven worden afgetrokken is sinds 28 weer wat hersteld, na enkele jaren waarin deze met het oog op de continuïteit onhoudbaar laag waren. Als alle kosten correct worden toegerekend bedraagt de winstmarge op hypotheken bij de Rabobank circa,3%. Deze winst is noodzakelijk om de solvabiliteit van de bank op het vereist niveau te houden. Gezien het voorgaande is de ontwikkeling van de rentetarieven op hypothecaire leningen in ons land sedert 28 inderdaad opmerkelijk. Daarbij spelen twee vraagstukken. Ten eerste de beweging van de Nederlandse hypotheekrente ten opzichte van het buitenland: waarom verlopen de hypotheektarieven in ons land sinds eind 28 qua richting anders dan in de meeste andere landen? Waarom wordt de op het eerste gezicht lage rente op de financiële markten nauwelijks weerspiegeld in het verloop van de hypotheektarieven? Ten tweede de absolute hoogte van de hypotheekrentes, die in de Europese context nu ongunstig afsteken. Zijn de hypotheekproducten tussen de verschillende landen wel goed vergelijkbaar? Zijn Nederlandse klanten daadwerkelijk slechter af dan in het buitenland? Overigens past bij de internationale vergelijking een belangrijke kanttekening. De bancaire markten in de diverse Europese landen functioneren vandaag de dag nog in een institutionele context die van land tot land grote verschillen kent. Daarbij kan voor de markt voor woninghypotheken bijvoorbeeld worden gedacht aan verschillen in fiscaliteit en wetgeving op het gebied van de huisvesting, het al of niet aanwezig zijn van een goed ontwikkelde markt voor huurwoningen, culturele verschillen, zoals de leeftijd waarop kinderen het ouderlijk huis verlaten, of verschillen in spaargedrag en beschikbare spaarproducten. Dit alles is teveel om in een paper van deze omvang te analyseren. Daarom zullen we ons in het vergelijkende deel van deze special vooral richten op een vergelijking met Duitsland, omdat het divergerende verloop van de Nederlandse en Duitse hypotheekrente een van de meest in het oog springende verschijnselen is. Wel zullen wij, louter bij wijze van illustratie, af en toe wat data uit andere landen presenteren. Wat verklaart de hoogte van de hypotheekrente? Zoals bij ieder product geldt ook voor een hypotheekproduct dat de verkoopprijs, in dit geval de hypothecaire rentetarieven, wordt bepaald door de kostprijs van het product en de winstmarge. Die kostprijs van een hypotheek bestaat boven alles uit de hoogte van de financieringskosten van de bank. Die kosten zijn in hoge mate variabel, zij volgen de rente op de spaarrekeningen en de tarieven januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 9

10 De ontwikkeling van de hypotheektarieven die banken op de geld- en kapitaalmarkten moeten betalen op aangetrokken middelen, waarover later meer. Daar bovenop komen dan bepaalde vaste kosten. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de kosten van de verwerving van het spaargeld, het verstrekken en administratief verwerken van hypotheken, de overhead van het kantorenapparaat en overige infrastructuur en bepaalde risicoopslagen. De opslagen voor hypotheek-specifieke risico s en operationele kosten worden door de NMa (Sectorstudie Hypotheekmarkt 211) geschat op,8%. De precieze opbouw van het hypotheektarief van de Rabobank kan op de website van de bank worden gevonden: ken/hypotheekrente/hoe_is_mijn_hypotheekrente_opgebouwd. In Nederland zitten in een hypotheek een aantal opties die klanten meer zekerheid en flexibiliteit geven. Om met dit laatste te beginnen, veel mensen vinden het prettig om tussentijds extra te kunnen aflossen. In Nederland is het bij hypothecaire leningen gebruikelijk om tussen de 1% en 2% (dit laatste bijvoorbeeld bij de Rabobank) van de oorspronkelijke hoofdsom boetevrij te kunnen aflossen. In bijvoorbeeld Duitsland wordt bij vervroegde aflossing een boete in rekening gebracht. Andere opties betreffen het boetevrij aflossen van de volledige hypotheek bij verkoop van de woning en de rentegarantie tijdens de offerteperiode. Als in die periode de rente stijgt behoudt de klant het recht op de in de offerte overeengekomen lagere rente, als de rente in die periode daalt krijgt de klant het nieuwe, lagere tarief. Dit biedt de klant zekerheid dat hij de op dat moment meest gunstige rente krijgt. De grootste en meest variabele kostenpost bestaat uiteraard uit de financieringskosten van de banken. Die worden gevormd door achtereenvolgens de rente die een bank betaalt op het bij haar gestalde spaargeld, de rente die een bank moet betalen op de door haar op de financiële markten aangetrokken middelen (de zogeheten professionele funding ) en het vereiste rendement op het eigen vermogen. Deze kosten kunnen van bank tot bank sterk uiteenlopen. Ten eerste vergoeden banken verschillende rentes op hun spaarrekeningen. Ten tweede betalen zij op de financiële markten, al naar gelang hun risicoprofiel, uiteenlopende rentetarieven op de door hen aangetrokken professionele funding. Verder kan de mix van spaargeld en professionele funding van bank tot bank onderling sterk verschillen. Dat geldt zowel tussen banken, maar ook tussen landen, al naar gelang van de beschikbaarheid van de diverse financieringsbronnen. Daarbij speelt de macro-economische context een belangrijke rol. De macro-economische context: het nationale liquiditeitsgat Ons land heeft een groot nationaal spaaroverschot. Dit kan worden afgelezen aan het saldo op de lopende rekening van de betalingsbalans. Dit vertoont in ons land al decennia lang een groot en structureel overschot. Dit betekent dat wij als land jaarlijks meer produceren dan consumeren. Dit nationale spaaroverschot wordt geheel veroorzaakt door de particuliere sector, de Nederlandse overheid heeft immers vrijwel altijd jaarlijks een begrotingstekort. Tegen deze januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 1

11 De ontwikkeling van de hypotheektarieven achtergrond zou men verwachten dat in ons land spaargeld overvloedig aanwezig is en dat banken hun leningen aan bedrijven en woningbezitters met dit spaargeld zou kunnen financieren. De werkelijkheid is echter gecompliceerder. Figuur 6: Hypotheken als % van het spaargeld huishoudens % % Bron: ECB, European Mortgage Federation Een groot deel van het Nederlandse particuliere spaaroverschot ontstaat door de in ons land contractueel vastgelegde pensioenbesparingen. Dat geld wordt beheerd door onze pensioenfondsen (en in mindere mate verzekeraars) en die zetten dat geld niet op een spaarrekening van een bank. Zij beleggen dit geld voor het overgrote deel in het buitenland. Ook particulieren beleggen een deel van hun vermogen deels in het buitenland, in plaats van het bij een bank te stallen. Er vloeit dus veel Nederlands geld direct naar het buitenland. Deze uitstroom overtreft in veel jaren het nationale spaaroverschot, waardoor ons land, ondanks het spaaroverschot, toch een liquiditeitsgat heeft. Dit gat moet dan weer worden opgevuld met het aantrekken van middelen op de internationale geld- en kapitaalmarkten. Zie figuren 7A en 7B. De linker figuur geeft de ontwikkeling van het spaaroverschot en liquiditeitstekort van jaar tot jaar weer. Daaruit blijkt dat het liquiditeitsgat door de tijd heen substantieel was, maar de laatste jaren wel sterk is gedaald. De rechter figuur laat echter het cumulatieve beeld zien, waaruit blijkt dat er als gevolg van de financiering van dit liquiditeitsgat inmiddels forse buitenlandse passiva zijn opgebouwd die met een zekere regelmaat moeten worden geherfinancierd. Hierbij spelen banken een belangrijke rol. Het voorgaande is geen typisch Nederlands verschijnsel. Ook in de ons omringende landen heeft de inrichting van het pensioenstelsel een grote impact op de beschikbare vrije besparingen. Figuur 6 geeft voor een reeks van landen weer hoe groot de hoeveelheid uitstaande hypotheken is als percentage van het beschikbare spaargeld. Pensioenen in Duitsland, België, Frankrijk en Italië zijn Figuur 7: Spaaroverschot en liquiditeitsgat jaarlijks (links) en cumulatief (rechts) EUR mrd 15 EUR mrd 15 EUR mrd 9 EUR mrd Spaarsaldo Uitstroom Liquiditeitssaldo Financiering Spaarsaldo Uitstroom Liquiditeitsgat Financiering Bron: DNB januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 11

12 De ontwikkeling van de hypotheektarieven gefinancierd door middel van een zogeheten omslagstelsel. In deze landen is het beschikbare spaargeld voldoende om vrijwel de gehele hypothecaire kredietverlening te financieren. Nederland, Ierland en Finland kennen daarentegen een kapitaaldekkingstelsel en hebben lagere vrije besparingen. Hierdoor zijn banken in deze landen afhankelijker van de internationale kapitaalmarkt als additionele bron van financiering. Sommigen stellen dat als er minder zou worden geleend, of als er zou worden afgelost op bepaalde schuld, dit probleem zich vanzelf oplost. Dat laatste is echter een misvatting. Het geld dat wordt gebruikt om af te lossen is dan namelijk niet meer beschikbaar als vrij spaargeld. 1 Het nationale liquiditeitsgat wordt er niet door verkleind. Dit in tegenstelling tot het initiatief om pensioenfondsen te verleiden om meer geld in de financiering van banken of bancaire producten te beleggen. Dit zou de banken in ons land en daarmee de kostprijs van hypothecaire leningen in ons land een stuk minder gevoelig maken voor het sentiment op de internationale financiële markten. Een dergelijke oplossing zou echter wel marktconform moeten geschieden. De inzet van staatsgaranties daarbij zou de markt ernstig kunnen verstoren en de kredietwaardigheid van de Nederlandse staat mogelijkerwijs in het geding brengen. Zie ook deel III. Beloop van de fundingkosten in de tijd Zoals gezegd kan het grootste deel van het beloop van de hypotheektarieven worden verklaard door het verloop van de variabele kosten, die op hun beurt bestaan uit de te betalen rente op spaargeld en de kosten van professionele funding. Ten eerste is daar dus de op het spaargeld te vergoeden rente. Spaargeld neemt in ons land ruim 6% van de funding voor zijn rekening. De rente op spaargeld ligt in Nederland in vergelijking tot de ons omringende landen op een relatief hoog niveau. Weliswaar is de absolute hoogte van de rentevergoeding op spaargeld in ons land momenteel laag, in de ons omringende landen is deze meestal nog beduidend lager. De relatieve hoogte van het spaargeld in ons land is vooral hoog als gevolg van de zeer intensieve concurrentie op de spaarmarkt. Deze is verhevigd in reactie op de financiële crisis. Door de crisis konden tal van banken zich niet meer op een bedrijfseconomisch verantwoorde wijze funden op de kapitaalmarkt, waardoor zij zich wendden tot de spaarmarkt om de benodigde middelen aan te trekken. Hierdoor bleef de spaarrente in ons land structureel hoger dan die in de ons omringende landen. Dit wordt geïllustreerd in figuren 8A en 8B. Tegelijkertijd past hier wel een waarschuwing. De spaarmarkten van de getoonde landen verschillen kennen een nogal verschillende structuur. In ons land bijvoorbeeld is meer dan 85% van al het spaargeld direct opvraagbaar. In Duitsland, waar slechts circa 17% van het spaargeld direct opvraagbaar is, speelt het zogeheten Bausparen een grote rol. 1 Merk op, dat als het gevolg van het aflossen van hypotheken zowel absoluut als relatief een nog groter deel van het vermogen van gezinnen in illiquide vorm vastligt, te weten pensioenen en de overwaarde in de eigen woning. januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 12

13 De ontwikkeling van de hypotheektarieven Daarin sparen mensen eerst een belangrijk deel van het benodigde geld voor hun woning bij elkaar, waarbij over het gespaarde in het algemeen een lage rente wordt vergoed. De Franse spaarmarkt kent weer een heel andere structuur. In het vervolg van deze notitie wordt met name ingezoomd op de verschillen tussen ons land en Duitsland. Dit, omdat het divergerende beloop van de hypotheekrente in Duitsland en Nederland in de discussie de meeste aandacht heeft getrokken. De kosten van het op de internationale kapitaalmarkten aan te trekken middelen worden bepaald door de hoogte van de zogeheten swaprente, plus een per bank verschillende risico-opslag. Deze laatste kan worden benaderd met gebruik van de zogeheten CDS-spread. Dit is als het ware een inprijzing van de markt van het risico dat een bank failliet kan gaan. In het verleden, dat wil zeggen voor de crisis van 27/8, was deze spread normaal gesproken erg laag. Sindsdien echter is deze fors opgelopen, zelfs voor stabiele en financieel zeer degelijke banken. Onderstaande figuur illustreert het beloop van de financieringskosten voor tienjaars funding, waarbij tevens het rentetarief voor een hypothecaire lening van tien jaar is weergegeven. Beide reeksen hebben betrekking op de Rabobank. Merk overigens op dat dit altijd een benadering betreft. In tegenstelling tot spaargeld, wat permanent op de balans staat en waarvan een verandering in het tarief direct doorwerkt in de financieringskosten, zijn banken niet continu bezig met het uitgeven van obligaties. Banken trekken van tijd tot tijd geld aan, afhankelijk van marktomstandigheden en liquiditeitsbehoefte. De grafiek geeft als het ware weer wat de fundingkosten zouden zijn als de bank wel voortdurend geld zouden aantrekken. Om de kwaliteit van deze benadering te toetsen geven de punten de kosten van enkele feitelijke emissies van tienjaars obligaties van de Rabobank weer. Het verschil tussen beide reeksen kan worden gezien als een goede benadering van de bruto marge (de marge zonder de opslagen). Overigens heeft iedere Figuur 8: Internationale vergelijking rente op spaargeld % Direct opvraagbare spaarrente % Duitsland Frankrijk België Nederland Bron: ECB % 5-1 jaar vast % Frankrijk Duitsland België Nederland januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 13

14 De ontwikkeling van de hypotheektarieven bank uiteraard zijn eigen financieringsmix, die bestaat uit spaargeld en op de kapitaalmarkt aangetrokken middelen. Op het eerste gezicht lijkt de marge op spaargeld hoger, omdat het verschil tussen de rente op spaargeld en de hypotheektarieven groter is. Merk echter op dat het Figuur 9: Kapitaalmarkt funding 1-jaars geld 7 % % hypotheektarief swaptarief CDS emissies Bron: Rabobank, Bloomberg spaargeld direct opvraagbaar is, terwijl de hypothecaire leningen voor een langere tijd, tot wel dertig jaar, worden verstrekt. Degelijke banken financieren geen dertigjarige leningen met direct opvraagbaar spaargeld. Banken gebruiken derivaten om de rentetypische looptijd van de funding en de leningen zo dicht mogelijk bij elkaar te brengen. Om van de bruto- naar de nettomarge te komen moeten de eerder genoemde opslagen voor hypotheek-specifieke risico s en operationele kosten worden verrekend. Na aftrek van deze opslagen blijkt dat de winstmarge op hypotheken in de jaren voor de crisis zeer laag en bij vlagen zelfs bijna nul was. Als de eerder genoemde opslagen mee worden genomen dan resteert de conclusie dat de Rabobank gedurende enkele jaren haar nieuwe hypotheken met verlies heeft verkocht. Dit gebeurde onder druk van een hevige concurrentie. In het begin van deze eeuw traden enkele nieuwe buitenlandse marktpartijen toe tot de Nederlandse hypotheekmarkt. Deze partijen, waarvan enkele een subprime karakter droegen, dwongen bestaande banken tot verlaging van hun tarieven tot bedrijfseconomisch op termijn niet verantwoorde niveaus. Deze partijen, die voor de financiering van hun hypotheken vrijwel volledig afhankelijk waren vanhet aantrekken van korte funding op de financiële markten, waren na de crisis weer snel verdwenen. Hun funding droogde toen namelijk snel op. Overigens staat het nieuwe toezichts-kader (Basel III) het banken niet langer toe om dergelijke grote liquiditeits-risico s te lopen. Deze periode illustreert overigens hoe een hoge mate van ongebreidelde concurrentie ten koste kan gaan van de financiële stabiliteit. Sindsdien zijn ook de marges op hypothecaire leningen weer hersteld tot bedrijfseconomisch verantwoorde niveaus. In historisch perspectief zijn de rentemarges van Nederlandse banken echter nog steeds niet hoog. januari 213 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 14

Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland. februari 2013. Kennis en Economisch Onderzoek

Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland. februari 2013. Kennis en Economisch Onderzoek Feiten en fabels over de hypotheekrentes in Nederland februari 213 Kennis en Economisch Onderzoek Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoge concentratie is iets anders dan weinig concurrentie 4 De ontwikkeling van

Nadere informatie

Samenvatting hypothekenonderzoek

Samenvatting hypothekenonderzoek Samenvatting hypothekenonderzoek De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft in 2011 onderzoek uitgevoerd naar de manier waarop hypotheekverstrekkers met elkaar concurreren op de Nederlandse hypotheekmarkt.

Nadere informatie

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Datum 1/5 Geachte heer Dijsselbloem, Vereniging Eigen Huis dringt er bij het Kabinet op aan om snel stappen te zetten

Nadere informatie

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen.

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. Hypotheekgids 2014 Inleiding Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. De wijzigingen op het gebied van hypotheek en wonen zijn

Nadere informatie

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Naar nieuwe verhoudingen in het Wonen OTB Platform 31 Wooncongres 2015 Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek

Nadere informatie

Monitor Financiële Sector:

Monitor Financiële Sector: Nederlandse Mededingingsautoriteit Monitor Financiële Sector: Notitie bij Sectorstudie Vastgoedfinanciering, SEO Economisch Onderzoek oktober 2011 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1 Beantwoording Kamervragen 9Z7 Vragen van het lid Tang (PvdA) aan de minister van Financiën over de hoge fundingkosten van banken als gevolg van de hoge spaarrentes die banken in Nederland bieden. Vraag

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum Betreft Kamervragen over hypotheekrentes

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum Betreft Kamervragen over hypotheekrentes > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Financiële Markten Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Een veelbelovende oplossing? Werd een aantal jaar geleden het Deense arbeidsmarktmodel als lichtend voorbeeld aangehaald voor het Nederlandse arbeidsmarktbeleid, nu wordt het traditionele Deense hypotheekmodel

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Pagina. Notitie. Methode 1 Hypotheektariefcalculatiemethode. Datum Juni 2013 Onderwerp. Berekeningen hypotheekmarges

Pagina. Notitie. Methode 1 Hypotheektariefcalculatiemethode. Datum Juni 2013 Onderwerp. Berekeningen hypotheekmarges Pagina 1/5 Muzenstraat 41 2511 WB Den Haag Postbus 16326 2500 BH Den Haag T 070 722 20 00 F 070 722 23 55 info @acm.nl www.acm.nl www.consuwijzer.nl Notitie Datum Juni 2013 Onderwerp Berekeningen hypotheekmarges

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Themabericht 2013/04. Rente uit balans

Themabericht 2013/04. Rente uit balans Themabericht / Rente uit balans De rente op spaargeld is momenteel op het laagste niveau in tien jaar tijd. Tegelijkertijd zijn de spaarrentes in Nederland in vergelijking met spaarrentes in andere eurolanden

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning Regelingen en voorzieningen CODE 3.2.3.30 verwachte wijzigingen Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning bronnen Informatieblad Woningmarkt 18.9.2012 Vragen en antwoorden over

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag Uw kenmerk 2015Z14592

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek 1 Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek 2 Index De lening balie is geopend 03 Verbreedt uw horizon met Purple24 leningen 04 om ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek.

Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek. Hieronder de vergelijking tussen de annuïteitenhypotheek en de lineaire hypotheek. Inleiding: De genoemde vormen zijn voor starters de enige vormen die sinds 01-01-2013 leiden tot renteaftrek. Andere vormen,

Nadere informatie

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015 Presentatie ALV 2015 IBEV Volendam, 29 april 2015 Wie is Care IS? 2009 2011 2013 2014 2015 Begonnen omdat vermogensbeheer beter kon en moest Geen kick backs, 100% transparant, vermogensbehoud Verhuizing

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 682 Vragen van de leden

Nadere informatie

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen!

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen! [FA 01-26 stenen] huis & hypotheek Help, mijn geld zit in de stenen! Als uw spaargeld vooral in de stenen van uw huis zit, is het niet altijd even gemakkelijk om het er weer uit te halen. Maar met wat

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

De 15 valkuilen om voor op te passen bij het aangaan van een lening of krediet!

De 15 valkuilen om voor op te passen bij het aangaan van een lening of krediet! De 15 valkuilen om voor op te passen bij het aangaan van een lening of krediet! Wees u bewust van deze valkuilen om niet bedrogen uit te komen Pagina 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Valkuil 1. Aanbiedingen...

Nadere informatie

De grootste financiële beslissing in een mensenleven

De grootste financiële beslissing in een mensenleven De grootste financiële beslissing in een mensenleven 1 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens Bron: NMa 2 170.000,- De gemiddelde grootte van een hypotheek in Nederland

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2013-I

Eindexamen havo economie 2013-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 bij (1) monopolie bij (2) toe

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Hoe meer, hoe beter 2

Hoe meer, hoe beter 2 Sparen 2 Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

NBG Finance: Uw hypotheek in 2012

NBG Finance: Uw hypotheek in 2012 NBG Finance: Uw hypotheek in 2012 NBG Finance blikt vooruit op de belangrijkste hypotheekontwikkelingen van het nieuwe jaar. In dit dossier leest u meer over de wijzigingen in de NHG-hypotheek, de hypotheektrend

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB

POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB Kernboodschappen Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) Rentederivaten worden door Nederlandse banken aangeboden om renterisico s voor

Nadere informatie

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief Het pensioenvermogen van Nederlandse huishoudens bedroeg eind 2008 eur 740 miljard. Dit vormt meer dan de helft van hun financiële vermogen. Voor andere landen van het eurogebied is het pensioenvermogen

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

De financiële sector & NV HVC

De financiële sector & NV HVC De financiële sector & NV HVC 30 januari 2013 Alkmaar Agenda 1. Financiële Crisis 2. Financiële sector 3. Financiering 4. NV HVC 5. Conclusie BNG PowerPoint-template - diverse toepassingen 1 Financiële

Nadere informatie

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013?

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Voor alle op 31 december 2012 bestaande hypotheken blijven de oude hypotheekregels van kracht. Oversluiten van een bestaande schuld

Nadere informatie

Yes! Een crisis. Financiering

Yes! Een crisis. Financiering Yes! Een crisis Het is crisis! Een bankencrisis, financiële crisis, economische schuldencrisis, crisis op de Nederlandse woningmarkt. alle media hebben het wel over een vorm van crisis. De Nederlandse

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Toekomstperspectief aanvrager

Nadere informatie

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening Onderwerpen 28 april 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Ouders kunnen kinderen helpen met de koopwoning

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Wonen en Bouwen Woningmarkt Turfmarkt 147 Den

Nadere informatie

Beleggen met geleend geld van de BV

Beleggen met geleend geld van de BV Beleggen met geleend geld van de BV Overtollige middelen van de BV kunnen beter niet binnen de BV worden belegd, maar in privé. De BV betaalt namelijk 35% vennootschapsbelasting over de beleggingsresultaten,

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 10 december 2003 PERSBERICHT Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 Vandaag introduceert de Europese Centrale Bank (ECB) een nieuwe reeks geharmoniseerde statistieken betreffende

Nadere informatie

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 IG&H Consulting & Interim Make strategy work! Augustus 2012 IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 Geachte relatie, Hierbij ontvangt u de IG&H Hypotheekupdate voor het 2 e kwartaal van 2012. Wij wensen u veel leesplezier

Nadere informatie

SNS Budget Hypotheek

SNS Budget Hypotheek Productwijzer Hypotheken SNS Budget Hypotheek De eerste hypotheek zonder onnodige extra s Wat voor huis u ook koopt, u wilt nooit teveel geld uitgeven. Dus waarom moet u bij de meeste hypotheken betalen

Nadere informatie

Sectorstudie Hypotheekmarkt

Sectorstudie Hypotheekmarkt Nederlandse Mededingingsautoriteit Sectorstudie Hypotheekmarkt Een onderzoek naar de concurrentieomstandigheden op de Nederlandse hypotheekmarkt Mei 2011 Nederlandse Mededingingsautoriteit Monitor Financiële

Nadere informatie

Quick Scan Hypotheekrente. Een onderzoek naar de marges op hypotheken

Quick Scan Hypotheekrente. Een onderzoek naar de marges op hypotheken Quick Scan Hypotheekrente Een onderzoek naar de marges op hypotheken Inhoudsopgave 1 Inleiding...4 1.1 Aanleiding en doel...4 1.2 Opbouw...6 1.3 Proces...6 2 De hypotheekmarkt... 7 2.1 Wat zijn hypotheken?...

Nadere informatie

Quick Scan Hypotheekrente

Quick Scan Hypotheekrente Nederlandse Mededingingsautoriteit Quick Scan Hypotheekrente Een onderzoek naar de marges op hypotheken November 2010 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500 BH Den Haag Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje.

De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje. 018-01-101-BRO 12-09-2001 09:49 Pagina 1 De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje. Mogelijkheid zelf uw maandlast te bepalen Extra lening tot maximaal 160% van het ingebrachte vermogen

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Staalbankiers N.V. Postbus 327 2501 CH DEN HAAG ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Deze achtergrondinformatie bij de Staalbankiers hypothecaire lening in Zwitserse

Nadere informatie

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen Sparen Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Inhoudsopgave... 2. Managementsamenvatting... 3. 1 Inleiding... 5. 2 Marges op de Nederlandse hypotheekmarkt... 6

Inhoudsopgave... 2. Managementsamenvatting... 3. 1 Inleiding... 5. 2 Marges op de Nederlandse hypotheekmarkt... 6 Concurrentie op de hypotheekmarkt Een update van de margeontwikkelingen sinds begin 2011 Pagina 1/33 April 2013 Autoriteit Consument en Markt Monitor Financiële Sector Postbus 16326 2500 BH Den Haag Inhoudsopgave

Nadere informatie

HYPOTHEKEN. Inhoud: Rente-looptijden* / -marges*; Hypotheek met rente-marge; * A. 1: rentevastperiode. * A. 2: rente-% met een marge.

HYPOTHEKEN. Inhoud: Rente-looptijden* / -marges*; Hypotheek met rente-marge; * A. 1: rentevastperiode. * A. 2: rente-% met een marge. HYPOTHEKEN Inhoud: Hoofdstuk A Hoofdstuk B Hoofdstuk C Hoofdstuk D Rente-looptijden* / -marges*; Diverse hypotheekvormen; Hypotheek met -marge; Overlijdensrisico. * A. 1: vastperiode. * A. 2: -% met een

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

De Nederlandse markt voor beleggen in zakelijke hypotheken

De Nederlandse markt voor beleggen in zakelijke hypotheken De Nederlandse markt voor beleggen in zakelijke hypotheken Met het herstel van de economie nemen de beleggingsactiviteiten en daarmee de vraag naar vreemd vermogen weer toe. En waar traditionele grote

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012 7 januari 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-3 (t.o.v.) 2011-4 Opmerking Aantal transacties 25.031 + 31,8% +13,9% Gemiddelde verandering t.o.v. 3 e kwartaal: +3,1%. Totale markt naar schatting

Nadere informatie

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel van: (naam): In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 746 Nederlandse Investeringsinstelling Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 1e kwartaal 2013

Woningmarktcijfers 1e kwartaal 2013 8 april 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-4 (t.o.v.) Opmerking Aantal transacties 17.577-30,3% - 6,4% Gemiddelde verandering t.o.v. 4 e kwartaal: -8,5%. Totale markt naar schatting 23.750 woningen.

Nadere informatie

NMa s Hypotheektarief-calculatiemethode: Actualisatie en herinterpretatie. Mark Dijkstra & Maarten Pieter Schinkel 1 13 september 2012

NMa s Hypotheektarief-calculatiemethode: Actualisatie en herinterpretatie. Mark Dijkstra & Maarten Pieter Schinkel 1 13 september 2012 NMa s Hypotheektarief-calculatiemethode: Actualisatie en herinterpretatie Mark Dijkstra & Maarten Pieter Schinkel 1 13 september 2012 Samenvatting In dit memorandum reconstrueren wij nauwkeurig de wijze

Nadere informatie

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Vastgoed financieren In een commerciële omgeving Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Welkom in de commerciële bancaire wereld Businessplannen Bancaire normen Business plan Focus aanbrengen

Nadere informatie

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op onderstaande

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst Persbericht 21 augustus 2014 Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst De Rabobank Groep boekte in het eerste halfjaar van 2014 een nettowinst van 1.080 miljoen euro. Het resultaat werd

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Het is tijd voor de Rabobank.

Het is tijd voor de Rabobank. Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

De Nederlandse markt voor beleggen in woninghypotheken

De Nederlandse markt voor beleggen in woninghypotheken De Nederlandse markt voor beleggen in woninghypotheken Outlook Nederlandse markt voor beleggen in woninghypotheken Beleggen in woninghypotheken is booming 15 16 17 18 Basisrente =/+ + + + Marge woninghypotheken

Nadere informatie

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

Betrouwbaarheid banken volgens een onderzoek van SNS, 10-10-2008

Betrouwbaarheid banken volgens een onderzoek van SNS, 10-10-2008 De Nederlandse spaarmarkt en het gedrag van de spaarders wordt door vele onderzoeksbureau's en websites met online polls in kaart gebracht. Zeker het afgelopen half jaar was een "dynamische" periode met

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Maarten Pieter Schinkel 1 14 september 2012. 1. Inleiding

Maarten Pieter Schinkel 1 14 september 2012. 1. Inleiding Toelichting op genoemde schatting van mogelijke extra winsten op de Nederlandse hypotheekportefeuille sinds mei 2009 in de Zembla-uitzending Uw Hypotheek als Melkkoe van 14 september 2012 Maarten Pieter

Nadere informatie

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Jos Baeten, voorzitter Raad van Bestuur Roel Wijmenga, CFO 29 februari 2012 ASR in 2011 Resultaat 212 miljoen Dividendvoorstel 71 miljoen Solvabiliteit naar

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie