Terms of Reference Evaluatie Economische diplomatie in Latijns-Amerika

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Terms of Reference Evaluatie Economische diplomatie in Latijns-Amerika"

Transcriptie

1 Terms of Reference Evaluatie Economische diplomatie in Latijns-Amerika 1. Inleiding Economische diplomatie: definitie en afbakening Evaluatievragen Methode van onderzoek en criteria voor de beoordeling Organisatie Planning Inleiding IOB voert dit jaar een evaluatie uit van het Nederlandse beleid voor Latijns-Amerika tussen 2004 en De evaluatie beoogt inzicht te verschaffen in de vormgeving, uitvoering en resultaten van het beleid in Latijns-Amerika en daaruit lessen te trekken voor toekomstige beleidsontwikkeling. De belangrijkste aanleidingen voor deze evaluatiestudie zijn: Belangrijke politieke en sociaaleconomische veranderingen in Latijns-Amerika, waarbij de opkomst van Brazilië als politieke en economische wereldmacht de meest opvallende is. Beleidswijzigingen in het Nederlandse beleid ten aanzien van Latijns-Amerika, waarbij economische diplomatie steeds meer benadrukt wordt. De evaluatie focust op drie centrale thema s van het regiobeleid: a) Bevordering van mensenrechten en democratie, b) Economische diplomatie en c) Duurzame ontwikkeling. Ook zal aandacht besteed worden aan de samenhang in het buitenlands beleid ( coherentie ). Deze Terms of Reference beschrijft de aanpak en methodologie voor het evalueren van economische diplomatie als onderdeel van de bredere Latijns-Amerika studie. 1 De evaluatie beoogt inzicht te verschaffen in de vormgeving en uitvoering van economische diplomatie ten aanzien van Latijns-Amerika, de besteding van de middelen en de resultaten van het gevoerde beleid. Daarmee biedt de evaluatie de mogelijkheid om verantwoording af te leggen over het gevoerde beleid evenals lessen te trekken uit de ervaringen die zijn opgedaan tot nu toe. 1 Voor de volledige ToR, zie IOB, 2012, Evaluatieonderzoek Het buitenlands beleid van Nederland ten aanzien van Latijns-Amerika.

2 2. Economische diplomatie: definitie en afbakening 2 Economische diplomatie (ED) bestaat uit de inzet van overheidsrelaties en overheidsinvloed om internationale handel (in- en uitvoer) en investeringen te bevorderen, 3 vooral in landen waar de overheid een grote rol speelt. 4 De focus ligt op kansen en belemmeringen op het niveau van een land of sector (macro-barrières als handelsbarrières of specifieke publieke sectoren zoals infrastructuur waarop bijvoorbeeld economische missies inspelen), en niet zozeer op steun aan individuele bedrijven (micro-barrières die aangepakt worden met bijvoorbeeld financiële regelingen). Economische diplomatie wordt op verschillende manieren ingezet: 5 1) Kennis: kennisopbouw en verspreiding over specifieke internationale markten (bijvoorbeeld over beleidsvoornemens, kansen en belemmeringen, internationaal ondernemen). 2) Toegang: toegang verschaffen daar waar overheidsbetrokkenheid noodzakelijk is door de handelscultuur en instituties van de handelspartners, niveau van belemmeringen of door het soort product waarin wordt gehandeld (voor in- en uitvoer). 3) Signaal: vergroten van de bekendheid met de algemene kwaliteit van de producten en productieprocessen uit en in Nederland (handelskapitaal, Holland branding, overheidsbemoeienis). 4) Interventie: opkomen voor belangen van Nederlandse bedrijven die geschaad worden door (in)activiteit van buitenlandse overheden (regelgeving, eigendomsrechten ). De instrumenten die daarvoor worden gebruikt worden zijn: - Nationale netwerken: exportpromotie- en voorlichting, Holland branding, - Internationaal netwerk: ambassades, consulaten, NBSO, - Missies (staatsbezoeken, missies met hogere ambtenaren, bedrijfsmissies) - Handelsverdragen 6 3. Evaluatievragen 7 Vormgeving van het beleid 1. Beschrijving van de problematiek: 2 Ter voorbereiding is een notitie geschreven over economische diplomatie door Prof. Bergeijk van het ISS. Bergeijk (2012) Effectiviteit van Economische Diplomatie: Methoden en resultaten van onderzoek. IOB studie nr. 364, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Den Haag. Deze notitie bevat een overzicht van inzichten over de effectiviteit van economische diplomatie, zoals die naar voren komen in de internationale literatuur (kwantitatief onderzoek). 3 Nederlandse bedrijven in het buitenland, buitenlandse bedrijven/investeringen in Nederland (vb. vestiging kantoor Braziliaanse bedrijven in Nederland), maar ook Nederland als doorvoerland (vb. havens van Amsterdam en Rotterdam als doorvoer voor biobrandstoffen en andere agro producten uit Brazilië). 4 Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 24 juni 2011, Buitenlandse markten, Nederlandse kansen. 5 Bergeijk (2012) en EIM (2009) Beleidsdoorlichting Internationaal Ondernemen. 6 In deze terms of reference gaat het vooral om bilaterale economische diplomatie. Multilaterale onderhandelingen en organisaties (bijvoorbeeld WTO, Mercosur, G20, regionale of bilaterale handelsverdragen) komen aan bod in de bredere evaluatie over het Nederlandse beleid in Latijns-Amerika Brazilië, Mexico en Argentinië (zie deelstudie Politieke en Economische samenwerking). 7 Volgens RPE 2006, synchroon met andere deelstudies van de Latijns-Amerika evaluatie.

3 1.1 Hoe hebben het marktpotentieel van Latijns-Amerikaanse landen, en de handels- en investeringsstromen van met Nederland, zich ontwikkelt in de evaluatieperiode (in vergelijking met de rest van EU)? 1.2 Wat zijn de belangrijkste belemmeringen voor de uitbreiding van de economische relaties met Nederland? 2. Beschrijving van de motivatie voor de rol van de Nederlandse overheid: 2.1 Beschrijving van de beleidsdoelstellingen van economische diplomatie Wat is de rol voor economische diplomatie in Latijns-Amerika gezien de problematiek, het soort bedrijven en de product-markt combinaties vanuit en naar Nederland? 3. Beschrijving van de manier waarop het beleid is vormgegeven en uitgevoerd: Hoe heeft het beleid van economische diplomatie zich ontwikkeld in Latijns-Amerika in de afgelopen jaren? 3.2 Welke instrumenten-mix is waar en hoe ingezet (bv. samenhang, samenwerking)? 3.3 Welke middelen zijn hiervoor gebruikt (bv. personeel, financieel, postennetwerk)? Effectiviteit en doelmatigheid 4. Heeft het Nederlandse bedrijfsleven (d.w.z. nieuwe exporteurs, bestaande exporteurs, export volumes, invoer) baat gehad bij verschillende instrumenten van economische diplomatie die zijn ingezet in Latijns-Amerika? En hoe verhoudt dit zich tot de publieke en private kosten? Coherentie 5. Op welke wijze is duurzame ontwikkeling bevorderd in sectoren die ondersteund zijn door middel van economische diplomatie in Latijns-Amerika (inclusief maatschappelijk verantwoord ondernemen)? 6. Hoe is economische diplomatie uitgevoerd in sectoren waar het beleid op gebied van duurzame ontwikkeling zich op richt (zoals bio brandstoffen)? Methode van onderzoek en criteria voor de beoordeling Focus evaluatie Deze evaluatie van economische diplomatie is onderdeel van een bredere evaluatie van het Nederlandse beleid voor Latijns-Amerika tussen 2004 en De evaluatie van economische diplomatie zal zich richten op Brazilië (gezien de prioriteiten van het regiobeleid) De legitimiteit en meerwaarde van de overheidsrol zijn leidende uitgangspunten. Waarbij de legitimiteit bepaald wordt vanuit economische perspectief, d.w.z. de aanwezigheid van markt- en systeemimperfecties. Zie EL&I, 24 juni 2011, Buitenlandse marketen, Nederlandse kansen (brief aan de Tweede Kamer). 9 Economische diplomatie valt onder Beleidsthema 4 van de begroting van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) en valt onder de verantwoordelijkheid van verschillende ministeries waaronder Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) en Buitenlandse Zaken (BZ). Bij de uitvoering van economische diplomatie zijn ook verschillende ministeries zoals Infrastructuur en Milieu (I&M), werkgeversorganisaties, Agentschap NL en anderen betrokken. 10 Deze evaluatievraag komt ook aan de orde in de deelstudie Duurzame ontwikkeling, die onderdeel is van de bredere Latijns-Amerika evaluatie. 11 Economische diplomatie in andere landen zoals Mexico, Argentinië, Colombia en Chili zal worden beschreven, maar niet geëvalueerd.

4 Evaluatievraag 1: Problematiek De analyse van de problematiek zal gebaseerd zijn op: 1) Analyse van de Latijns-Amerikaanse markt. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van data over (geografische patronen van) internationale economische stromen. Daarvoor zijn de economische gegevens voor landen en sectoren/productgroepen beschikbaar via IMF, Wereldbank, UNCTAD en Wereldhandelsorganisatie, evenals via gespecialiseerde onderzoeksinstellingen zoals CEPII. 2) Analyse van de belangrijkste ontwikkelingen in het economische, fiscaal en handelsbeleid in Latijns-Amerikaanse landen (in het bijzonder in Brazilië, Argentinië en Mexico) en de gevolgen daarvan voor de economische betrekkingen met Nederland en de EU (de handels- en investeringsstromen). 12 3) Analyse van de Nederlandse bedrijven die actief zijn in Latijns-Amerika op basis van data van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS), waarin Nederlandse ondernemingen te onderscheiden zijn naar grootte, product en exportmarkt of land van import. 4) Voor de analyse van de belemmeringen kan naast interviews met bedrijven, overheidsactoren en regio experts, ook gebruik worden gemaakt van bestaande marktanalyses die voor de regio gemaakt zijn door het Agentschap, internationale organisaties en particuliere consultancybedrijven. Evaluatievraag 2: Motivatie De motivatie voor economische diplomatie zal gereconstrueerd worden uit de relevante beleidsdocumenten van de afgelopen jaren en interviews met betrokkenen in de Nederlandse overheid (in Nederland en in Latijns-Amerika). 13 In combinatie met literatuuronderzoek op het gebied van economische diplomatie kan dit samengevat worden in een zogenoemde beslisboom (zie figuur 1). Figuur 1: Voorbeeld beslisboom economische diplomatie 12 Dit onderwerp komt voor Mexico en Argentinië aan bod in de deelstudie Politieke en Economische samenwerking die uitgevoerd worden als onderdeel van de bredere evaluatie Latijns-Amerika. Voor Brazilië wordt dit grondig behandeld als onderdeel van de case studie voor de evaluatie Economische Diplomatie. 13 Bijvoorbeeld Meerjarig Strategische Planning van ambassades en jaarplannen Agentschap NL.

5 Voor het beoordelen van de motivatie voor economische diplomatie zal de data uit de bovengenoemde studies en van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS, bijvoorbeeld data over de aard van Nederlandse export naar Latijns-Amerika en bredere economische informatie over Latijns- Amerikaanse landen) gecombineerd worden met informatie over de inzet en motivatie voor economische diplomatie. Evaluatievraag 3: Inzet middelen De inzet van instrumenten en middelen door verschillende actoren zal in kaart gebracht worden op basis van uitgebreid dossieronderzoek en interviews met betrokkenen in Nederland en in Latijns- Amerika (m.n. Brazilië). Aan de hand van dossiers bij BZ, EL&I en het Agentschap wordt een breed overzicht gemaakt van de inzet van economische diplomatie in Latijns-Amerika als geheel, en een meer gedetailleerd overzicht voorlanden als Brazilië, Mexico en Argentinië. Dit bevat zowel financiële als personele inzet (vaardigheden), als ook de samenwerking en coördinatie tussen verschillende actoren. Evaluatievraag 4: Effectiviteit De effectiviteit wordt gemeten op micro/bedrijfsniveau. De baten voor bedrijven worden op twee manieren onderzocht: 14 a) Indien mogelijk zal de CBS database met karakteristieken van bedrijven die handel drijven met Latijns-Amerika gekoppeld worden aan de informatie over economische diplomatie 14 Daarnaast wordt uiteraard ook gebruik gemaakt van gedocumenteerde inzichten indien beschikbaar (vb. evaluaties handelsmissies of activiteiten ambassades).

6 (postennetwerk, handelsmissies, marktverkenningen). Bedrijven die op verschillende manieren gebruik maken van aspecten van economische diplomatie zouden dan vergeleken kunnen worden. b) Case studie naar de mogelijke resultaten van economische diplomatie voor Nederlandse bedrijven. Deze resultaten zullen vergeleken worden met de inzet van middelen (publiek en privaat) voor activiteiten economische diplomatie. Op basis van sectorale prioriteiten werd gekozen voor de water sector en vooral transport en logistiek daarbinnen (vb. haveninfrastructuur en achterlandgebieden, deltatechnologie, scheepsbouw, logistieke faciliteiten etc.) in Brazilië. 15 Dit kwalitatief onderzoek zal bestaan uit dossieronderzoek en gestructureerde interviews met betrokkenen (verschillende soorten Nederlandse bedrijven, maar ook ter vergelijking potentiele klanten in Nederland, verantwoordelijken economische diplomatie andere Europese landen, niet Nederlandse Europese bedrijven). 16 Evaluatievragen 5 en 6: Het onderzoek naar de coherentie van het buitenlands beleid richt zich op de manier waarop het beleid voor duurzame ontwikkeling verankerd is in de activiteiten van economische diplomatie (bijvoorbeeld tijdens handelsmissies, selectie van sectoren, Holland branding). Dit onderzoek (evaluatievraag 5) is kwalitatief van aard en zal gebaseerd zijn op interviews en dossieronderzoek in Nederland en de case landen (ook onderdeel van 4b). Voor evaluatievraag 6 zal gekeken worden naar de rol van economische diplomatie in één van de cases uit de deelstudie Duurzame ontwikkeling. 5. Organisatie Deze evaluatie wordt deels door IOB zelf uitgevoerd en deels aanbesteed aan externe consultants met specifieke expertise op het gebied van economische diplomatie en de te onderzoeken sectoren en landen. Inspecteur Mevr. Phil Compernolle zal het onderzoek leiden. Als onderdeel van de bredere evaluatie van het Nederlandse beleid in Latijns-Amerika, zal deze deelstudie besproken worden in de algemene referentiegroep van die evaluatie met toevoeging van vertegenwoordiging van het ministerie van EL&I (TBD). Ook aan de referentiegroepen in Latijns- Amerika zal specifieke expertise toegevoegd worden. IOB onderzoek: 1. Beschrijving van de motivatie voor de rol van de Nederlandse overheid. 2. Beschrijving van de manier waarop het beleid is vormgegeven en uitgevoerd (instrumenten mix en middelen) in Latijns-Amerika. In samenwerking met CBS: 3. Analyse economische diplomatie en handelsstromen Nederland - Latijns-Amerika (uitvoer en invoer, handel en investeringen) Aanbesteding (Internationale + lokale consultants Brazilië): 15 In Brazilië zijn dit vooral de werkzaamheden van de ambassade in Brasilia, het consulaat in Rio (offshore, scheepsbouw, olie), NBSO Porto Alegre, en het consulaat in Sao Paulo (NFIA). 16 Hier kan IOB ter vergelijking nog andere Latijns-Amerikaanse landen aan toevoegen (vb. Peru, Panama).

7 1. Economische analyse Latijns-Amerika (evaluatievraag 1: economische beleid, handels- en investeringsstromen met NL/EU, marktpotentieel en belemmeringen voor handel en investeringen met Nederland) Case studie: Brazilië Economische analyse (economische beleid, handels- en investeringsstromen met rest van de wereld/eu, marktpotentieel en belemmeringen voor handel en investeringen met Nederland) Kwalitatief onderzoek effectiviteit, middelen en coherentie Nederlandse economische diplomatie (bedrijven in water sector, zie evaluatievragen 3, 4 en 5) Kwalitatief onderzoek coherentie Nederlandse economische diplomatie en beleid duurzame ontwikkeling (in nauwe samenwerking met team duurzame ontwikkeling, zie evaluatievraag 6) De werkzaamheden van de externe consultants bevatten de volgende taken: Voorbereiding (literatuur en dossier desk studie, overleg IOB) Output (drie weken na aanvang): a. Onderzoeksvoorstel b. Gedetailleerd plan van aanpak evaluatiemissie 2. Contracteren en aansturen van onderzoeksteam, inclusief consultants in Brazilië 3. Evaluatiemissies Brazilië (kwalitatief onderzoek middelen, effectiviteit, coherentie) Output: Debriefing ambassade en IOB (mondeling en schriftelijk) 4. Economische analyse Brazilië (o.a. economische beleid, betrekkingen NL/EU en markt) 5. Eindrapport effectiviteit en coherentie van economische diplomatie Output: concept en eindversie, Engels- of Nederlandstalig rapport (50 pg) met samenvatting 6. Op aanvraag: Advies IOB over methodologie en aanpak voor evaluatie economische diplomatie Dit vereist de volgende capaciteiten van het evaluatie team (internationale en lokale consultants samen, maximaal 3): - Hoofdonderzoeker: o Expertise evaluatieonderzoek o Expertise management en leiding evaluatieonderzoek o Schriftelijke vaardigheden (Engels/Nederlands) o Expertise internationaal ondernemen - Expertise evaluatie onderwerp: o Expertise Brazilië o Expertise economische belangenbehartiging en handelsbevordering o Expertise internationaal ondernemen o Expertise transport en logistiek in de water sector (bv. watertransport, havenontwikkeling en achterlandverbindingen) Onderzoekers moeten onafhankelijk zijn ten opzichte van de te evalueren materie. De hoofdonderzoeker is verantwoordelijk voor de producten (onderzoeksvoorstel, eindrapport). De 17 De deelstudie Politieke en Economische Samenwerking bevat de economische analyse in Mexico en Argentinië (economische beleid, handels- en investeringsstromen met rest van de wereld/eu, marktpotentieel en belemmeringen voor handel en investeringen met Nederland). 18 Uitbreiding takenpakket in overleg met IOB

8 hoofdonderzoeker is ook verantwoordelijk voor het contracteren en aansturen van de andere consultants in het evaluatieteam. 6. Planning Februari mei 2012: Aanbesteding Voorbereiding IOB (beschrijving beleid, voorbereidende missie) Mei september 2012: Analyse handelsstromen en economische diplomatie (IOB, CBS) Case studie Brazilië September december 2012: Eindrapport economische diplomatie in Latijns-Amerika Bespreking referentiegroep 2013 Eindrapport Latijns-Amerika evaluatie (inclusief hoofdstuk economische diplomatie)

ToR deelstudie Mensenrechten en vredesopbouw

ToR deelstudie Mensenrechten en vredesopbouw ToR deelstudie Mensenrechten en vredesopbouw 1. Inleiding In de evaluatieprogrammering 2007-2010 is een evaluatie van het buitenlands beleid van Nederland ten aanzien van Latijns-Amerika opgenomen. De

Nadere informatie

ToR deelstudie Duurzame Ontwikkeling

ToR deelstudie Duurzame Ontwikkeling ToR deelstudie Duurzame Ontwikkeling 1. Inleiding In de evaluatieprogrammering 2007-2010 is een evaluatie van het buitenlands beleid van Nederland ten aanzien van Latijns-Amerika opgenomen. De evaluatie

Nadere informatie

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was.

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 17 juli 2014 Betreft

Nadere informatie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Workshop Internationaal Ondernemen Micha van Lin, Hoofd Internationaal Ondernemen Patrick Walison, Adviseur Internationaal Ondernemen 6-12-2011 1 FME-CWM Werkgeversorganisatie

Nadere informatie

EVALUATIEONDERZOEK HET BUITENLANDS BELEID VAN NEDERLAND TEN AANZIEN VAN LATIJNS-AMERIKA

EVALUATIEONDERZOEK HET BUITENLANDS BELEID VAN NEDERLAND TEN AANZIEN VAN LATIJNS-AMERIKA EVALUATIEONDERZOEK HET BUITENLANDS BELEID VAN NEDERLAND TEN AANZIEN VAN LATIJNS-AMERIKA Inhoudsopgave Vastgesteld door Directeur IOB op 22/02/2012 Aanleiding...2 DEEL I: ACHTERGRONDINFORMATIE EN BELEIDSRECONSTRUCTIE...3

Nadere informatie

Modernisering van de diplomatie in Latijns-Amerika: een tussenbalans

Modernisering van de diplomatie in Latijns-Amerika: een tussenbalans Nico van Niekerk Modernisering van de diplomatie in Latijns-Amerika: een tussenbalans Het Nederlandse buitenlandbeleid gaat veranderen: de diplomatie wordt gemoderniseerd en krijgt minder mensen en middelen.

Nadere informatie

Effectiviteit van Economische Diplomatie: Methoden en resultaten van onderzoek

Effectiviteit van Economische Diplomatie: Methoden en resultaten van onderzoek IOB Studie Effectiviteit van Economische Diplomatie: Methoden en resultaten van onderzoek Studie uitgevoerd door Prof. dr. Peter A.G. van Bergeijk, International Institute of Social Studies of Erasmus

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie Verkenning Prioriteiten e Justitie De Raad Justitie en Binnenlandse zaken van de EU heeft in november 2008 het eerste Meerjarenactieplan 2009 2013 voor Europese e justitie opgesteld. Op 6 december 2013

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 24 februari 2017 Betreft Beleidsreactie

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement

Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement Mevr. Lucretia Redan Msc,MPA. Tijdelijk zaakgelastigde Ambassade van de Republiek Suriname, Den Haag.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Bijlage(n) 1 Datum 20 december 2013 Betreft

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Armoedebeleid

Onderzoeksopzet. Armoedebeleid Onderzoeksopzet Armoedebeleid Rekenkamercommissie gemeente Heerenveen juni 2011. Rekenkamercommissie Heerenveen Onderzoeksopzet armoedebeleid 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

IOB Evaluatie. Evaluatie van het Nederlandse buitenlandbeleid in Latijns-Amerika

IOB Evaluatie. Evaluatie van het Nederlandse buitenlandbeleid in Latijns-Amerika IOB Evaluatie Op zoek naar nieuwe verhoudingen Evaluatie van het Nederlandse buitenlandbeleid in Latijns-Amerika r nieuwe verhoudingen IOB Evaluatie nr. 382 Op zoek naar nieuwe verhoudingen IOB Evaluatie

Nadere informatie

De toekomst van handelsmissies

De toekomst van handelsmissies De toekomst van handelsmissies 1 Deze rapportage is een uitgave van het lectoraat International Business. Lectoraat International Business School of Business, Media en Recht Windesheim Campus 2-6 Postbus

Nadere informatie

Starters International Business

Starters International Business Internationaal Ondernemen Starters International Business >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Go abroad, well prepared U denkt erover te beginnen met exporteren of een nieuwe buitenlandse

Nadere informatie

Overheidsondersteuni ng bij export & investeren. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken

Overheidsondersteuni ng bij export & investeren. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Overheidsondersteuni ng bij export & investeren >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Wat is NL EVD Internationaal? Onderdeel van Agentschap NL Ministerie van Economische Zaken, Landbouw

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Partners for International Business Overheid als strategische

Nadere informatie

Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011

Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011 Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011 Postennetwerk en Economische Diplomatie Samen markten veroveren Meneer

Nadere informatie

Ministerie van Financiën

Ministerie van Financiën Ministerie van Financiën > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De president van de Algemene Rekenkamer Lange Voorhout 8 2514 ED Den Haag Inspectie der Rijksfinanciën Korte Voorhout 7 2511 CW Den

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage. Datum 11 mei Betreft Exportbrief. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage. Datum 11 mei Betreft Exportbrief. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Bijlage 2. Terms of Reference. Evaluatie van het programma Matra Training voor Europese Samenwerking (MTES)

Bijlage 2. Terms of Reference. Evaluatie van het programma Matra Training voor Europese Samenwerking (MTES) Bijlage 2. Terms of Reference Evaluatie van het programma Matra Training voor Europese Samenwerking (MTES) 1. Introductie Deze terms of reference zijn opgesteld voor een tussentijdse evaluatie van het

Nadere informatie

Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen?

Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen? Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen? walgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberradohakualalumpurmexicocityrigaseoulviennaankaracairo Wat kan de Nederlandse

Nadere informatie

Nota van Inlichtingen Europese aanbesteding Masterplan voor de rivieren van Colombia Datum: 3 december 2013

Nota van Inlichtingen Europese aanbesteding Masterplan voor de rivieren van Colombia Datum: 3 december 2013 Nota van Inlichtingen Europese aanbesteding Masterplan voor de rivieren van Colombia Datum: 3 december 2013 In deze nota van inlichtingen geeft de aanbestedende dienst antwoord op de in kader van de hierboven

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

EVALUATIE PLAN. {Voeg naam GB programma in} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum}

EVALUATIE PLAN. {Voeg naam GB programma in} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum} EVALUATIE PLAN {Voeg naam GB programma in} Evaluatie plan voor {tijdsperiode in jaren} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum} 1 Introductie Introduceer hier de onderdelen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 24 337 Herijking van het buitenlands beleid Nr. 25 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN a.i. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 1. Aanleiding voor het evaluatiekader Zoals overeengekomen in de bestuurlijke afspraak die ten grondslag ligt aan de regeling Cultuureducatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Succesvol worden in het buitenland. SMA congres 28 oktober 2015 Evert Jan Schouwstra Managing Director

Succesvol worden in het buitenland. SMA congres 28 oktober 2015 Evert Jan Schouwstra Managing Director Succesvol worden in het buitenland SMA congres 28 oktober 2015 Evert Jan Schouwstra Managing Director WTC Concept: Ontzorgen van bedrijven met internationale ambitie Stimuleren van regionale ontwikkeling

Nadere informatie

TRIPLE-LOOP LEARNING: HBO, OPLEIDER EN STUDENT IN ONTWIKKELING INNOVATIE VAN HET ONDERZOEKSCURRICULUM IN DE LERARENOPLEIDINGEN

TRIPLE-LOOP LEARNING: HBO, OPLEIDER EN STUDENT IN ONTWIKKELING INNOVATIE VAN HET ONDERZOEKSCURRICULUM IN DE LERARENOPLEIDINGEN TRIPLE-LOOP LEARNING: HBO, OPLEIDER EN STUDENT IN ONTWIKKELING INNOVATIE VAN HET ONDERZOEKSCURRICULUM IN DE LERARENOPLEIDINGEN Dr. Mascha Enthoven, Prof. dr. Ron Oostdam, dr. Bert van Veldhuizen, Kenniscentrum

Nadere informatie

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff Wind op zee en India 11 December, 2013 Ir. Leon Wijshoff Programma Energie Internationaal (PEI) - Doelstelling:EZ ondersteunen bij het uitvoeren van internationale energiebeleid, op het gebied van duurzame

Nadere informatie

Technology Matchmaking. Wie zijn wij. Kernteam. 7 juli 2014

Technology Matchmaking. Wie zijn wij. Kernteam. 7 juli 2014 7 juli 2014 Technology Matchmaking Wie zijn wij Het Expertisecentrum Internationaal Onderzoek en Innovatie organiseert al ruim 10 jaar internationale technologie missies. Het doel van deze missies is om

Nadere informatie

Beleidsdoorlichting. Internationaal Ondernemen. Terugkijken met een blik vooruit

Beleidsdoorlichting. Internationaal Ondernemen. Terugkijken met een blik vooruit Beleidsdoorlichting Internationaal Ondernemen Terugkijken met een blik vooruit Nicolette Tiggeloove Christi van Essen Yvonne Prince Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 14 december 2009 Dit onderzoek

Nadere informatie

Convenant Partners for International Business. Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster

Convenant Partners for International Business. Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster Convenant Partners for International Business Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster Den Haag, 25 juni 2012 Convenant Partners for International Business Orange goes Green transatlantic

Nadere informatie

Oproep experts Erasmus+ jeugd

Oproep experts Erasmus+ jeugd Oproep experts Erasmus+ jeugd Het programma Erasmus+ is de opvolger van onder meer het Youth in Action-programma en loopt van 2014 tot en met 2020. Door te investeren onderwijs, niet-formeel leren en training

Nadere informatie

De meerwaarde van contractmanagement

De meerwaarde van contractmanagement De meerwaarde van contractmanagement Welke kansen zijn er voor u? Wouter Schipperheijn Directeur Het NIC 1 Agenda Voorstellen Contractmanagement Het NICV model Hoe volwassen is uw contractmanagement? Kansen

Nadere informatie

Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 20 april 2015.

Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 20 april 2015. Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Directie Integratie Europa Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Minbuza-2015.173122

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Technologieontwikkeling in de wegenbouw

Technologieontwikkeling in de wegenbouw Technologieontwikkeling in de wegenbouw - Hoe de rollen van de overheid het projectresultaat beïnvloeden - NL- Samenvatting van promotieonderzoek dr.ir JC Caerteling Deze dissertatie levert een bijdrage

Nadere informatie

RKC ONDERZOEKSPLAN. Ooststellingwerf. Inhuur externen. Februari 2016

RKC ONDERZOEKSPLAN. Ooststellingwerf. Inhuur externen. Februari 2016 ONDERZOEKSPLAN Inhuur externen Februari 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Motivatie onderzoek... 1 Doelstelling... 2 Vraagstelling... 2 Normenkader... 3 Afbakening... 3 Aanpak... 3 Planning... 3 Inleiding

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Toelichting Effectenanalyse wijkverpleegkundige niettoewijsbare

Toelichting Effectenanalyse wijkverpleegkundige niettoewijsbare Toelichting Effectenanalyse wijkverpleegkundige niettoewijsbare zorg Regio Arnhem Toelichting Effectenanalyse wijkverpleegkundige niet-toewijsbare zorg Dit is een toelichting bij het instrument Effectenanalyse

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Convenant Partners for International Business. Taskforce Qatar WK 2022

Convenant Partners for International Business. Taskforce Qatar WK 2022 Convenant Partners for International Business Taskforce Qatar WK 2022 Amsterdam, 19 september 2012 Ondergetekenden, Convenant Partners for International Business Taskforce Qatar WK 2022 Cluster Sport,

Nadere informatie

Datum 16 september 2016 Betreft Beleidsdoorlichting artikel 2.2. Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg

Datum 16 september 2016 Betreft Beleidsdoorlichting artikel 2.2. Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Nederland: de Maritieme Wereldtop

Nederland: de Maritieme Wereldtop 1 Nederland: de Maritieme Wereldtop Veilig, duurzaam en economisch sterk Maritiem Cluster in de Topsector Water: Innovatiecontract en Topconsortium Kennis en Innovatie V2.0, Samenvatting, 23 december 2011

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1373 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE NUMMER 20 MEI 2016 DEELNAME AAN DE REGULIERE VERGADERING VAN DE GEMENGDE PARLEMENTAIRE COMMISSIE WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE VERGADERING MET DE VOORZITTER VAN DE COMMISSIE BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Stappenplan voor provinciale en stedelijke handelsmissies

Stappenplan voor provinciale en stedelijke handelsmissies Stappenplan voor provinciale en stedelijke handelsmissies Opgesteld door: Roeland Schuurman, Chief Representative van Netherlands Business Support Office Nanjing Datum: 21 april 2015 Inleiding Een groot

Nadere informatie

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen.

NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014. b. Noem vier onderdelen van het accountplan voor Novi food die bijzondere aandacht vragen. NIMA/SMA SALES EXAMEN B1.2 28 JANUARI 2014 Antworden DEEL ACCOUNTMANAGEMENT DEEL ACCOUNTMANAGEMENT Totaal 55 punten Vraag 9 (15 punten) a. Noem twee functies van een accountplan. b. Noem vier onderdelen

Nadere informatie

Beleidsreactie op IOB bevindingen

Beleidsreactie op IOB bevindingen Beleidsreactie op IOB bevindingen Capaciteitsopbouw is cruciaal voor ontwikkeling en zelfredzaamheid. Op basis van ervaringen uit het verleden is enige jaren geleden besloten om capaciteitsontwikkeling

Nadere informatie

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015 ONDERZOEKSPLAN Toezeggingen aan burgers en bedrijven Oktober 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Motivatie onderzoek... 1 Aanleiding... 1 Doelstelling... 2 Vraagstelling... 2 Toetsingskader... 2 Afbakening...

Nadere informatie

Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie. Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA

Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie. Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA Wie we zijn: De branchevereniging voor Windenergie op Land en Windenergie op Zee. Behartiger van allerlei bedrijven

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis

Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis Workshop Nationale Distributie Dag Nijmegen, 15 oktober 2015 Liesbeth Staps-Brugemann Program Manager TKI Dinalog Kees Verweij Partner Buck

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 124 Beleidsdoorlichting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Nr. 6 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 31 mei 2016

Nadere informatie

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren?

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Brigit Gijsbers - Directeur Maritieme Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu De Nederlandse Maritieme Strategie 2015-2025

Nadere informatie

zomer 2012 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart

zomer 2012 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart zomer 2012 02 12 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart In gesprek met Jeanine Hennis-Plasschaert CBS op de innovatieve

Nadere informatie

Financieringsinstrumentarium

Financieringsinstrumentarium Financieringsinstrumentarium NL EVD Internationaal Jane de Jong-Aerts 21 december 2011 NL EVD Internationaal stimuleert internationaal en een positieve beeldvorming van Nederland in het buitenland. 2 Belangrijkste

Nadere informatie

SAMENVATTING WATER OS PROGRAMMA. Hoge kwaliteit ontwikkelingssamenwerking door nauw betrekken van Nederlandse water sector

SAMENVATTING WATER OS PROGRAMMA. Hoge kwaliteit ontwikkelingssamenwerking door nauw betrekken van Nederlandse water sector SAMENVATTING WATER OS PROGRAMMA Hoge kwaliteit ontwikkelingssamenwerking door nauw betrekken van Nederlandse water sector Voor meer informatie: Joris van Oppenraaij, 070-304 3732, j.vanoppenraaij@nwp.nl

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Versie 1 Juli 2016

Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Versie 1 Juli 2016 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2016 Versie 1 Juli 2016 1 Inleiding... 3 2 Gemeentelijke uitgangspunten... 4 2.1 Algemene uitgangspunten... 4 2.2

Nadere informatie

STATUTAIRE AANWERVING AREAMANAGER (algemeen)

STATUTAIRE AANWERVING AREAMANAGER (algemeen) Brussel, 3 februari 2015 STATUTAIRE AANWERVING AREAMANAGER (algemeen) SELECTIEREGLEMENT 1. Toepassingsgebied Dit reglement is van toepassing op de selectieprocedure die F.I.T organiseert in samenwerking

Nadere informatie

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn:

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn: Ministerie van VROM t.a.v. dr. P. Winsemius Postbus 20951 2500 EZ DEN HAAG Datum 22 januari 2007 Uw kenmerk DB02006310723 Betreft Advies inzake (financieel) toezicht op activiteiten met en zonder staatssteun

Nadere informatie

Bijlage 2: Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 1 Belastingen

Bijlage 2: Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 1 Belastingen Bijlage 2: Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 1 Belastingen 1. Inleiding Periodiek dient het begrotingsartikel 1 Belastingen te worden doorgelicht. De laatste keer dat artikel 1 grotendeels is

Nadere informatie

Internationaal Ondernemen. Starters International Business

Internationaal Ondernemen. Starters International Business Internationaal Ondernemen Starters International Business Go abroad, well prepared U denkt erover te beginnen met exporteren of een nieuwe buitenlandse markt te betreden. Maar hoe pakt u dat goed aan?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 271 Beleidsdoorlichting Buitenlandse Zaken Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Presentatie HISWA. Marktentree Brazilië. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken

Presentatie HISWA. Marktentree Brazilië. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Presentatie HISWA Marktentree Brazilië 2 NL EVD Internationaal stimuleert internationaal en een positieve beeldvorming van Nederland in het buitenland. 3 Kerntaken Stimuleren en ondersteunen van Nederlandse

Nadere informatie

Buitendienst of buiten dienst

Buitendienst of buiten dienst Buitendienst of buiten dienst Amsterdam, mei 2014 Buitendienst of buiten dienst Over maatschappelijke kosten en baten van economische diplomatie Barbara Baarsma Phil Compernolle De wetenschap dat het

Nadere informatie

Mei 2012 Terms of reference beleidsdoorlichting SRGR, incl. hiv/aids

Mei 2012 Terms of reference beleidsdoorlichting SRGR, incl. hiv/aids Mei 2012 Terms of reference beleidsdoorlichting SRGR, incl. hiv/aids 1 Aanleiding De bevordering van seksuele en reproductieve rechten vormt een beleidsprioriteit en er worden omvangrijke financiële middelen

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib,

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib, Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-342 43 44 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 20 december

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld Fiche 6: Gezamenlijke mededeling EU-Birma/Myanmar 1. Algemene gegevens a) Titel voorstel Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Elementen voor een strategie van de EU ten aanzien

Nadere informatie

Het perspectief van de agrarische sector in Nederland

Het perspectief van de agrarische sector in Nederland Het perspectief van de agrarische sector in Nederland Agroconnect-symposium 19 november 2009 Dr.ir. Huib Silvis Hoofdpunten Toekomst agrarische sector Betekenis technologie Strategie LEI Wageningen UR

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Inleiding Overgewicht en obesitas bij kinderen is een serieus volksgezondheidsprobleem. Het wordt veroorzaakt door een complex geheel van onderling samenhangende persoonlijke, sociale en omgevingsfactoren.

Nadere informatie

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober Vandaag Deltaprogramma IJsselmeergebied Marktverkennen in het Deltaprogramma 1. De detachering bedrijfsleven Opzet Vogelvlucht activiteiten 2. Stellingen en reflectie 3. Conclusies en aanbevelingen 24

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 31 935 Beleidsdoorlichting Financiën Nr. 34 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle 1 Hoofdstuk 1 1.1 Dirigeren en coördineren p43 1.1.1 Dirigeren Dirigeren is een synoniem voor delegeren. Dirigeren houdt in dat bepaalde bevoegdheden overgedragen worden naar een persoon met een lagere

Nadere informatie

2015D Lijst van vragen

2015D Lijst van vragen 2015D34521 Lijst van vragen De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van 12 juni 2015 inzake de Beleidsdoorlichting

Nadere informatie

Informatievergadering. CETA en EU-handel

Informatievergadering. CETA en EU-handel Informatievergadering CETA en EU-handel Programma 09.20u: Toelichting over CETA (Kevin Verbelen, DiV) 09.35u: Belang van de Vlaamse handel met Canada (Peter Jaspers, FIT) 09.45u: Canadees perspectief op

Nadere informatie

15/04/15. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Vandaag. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Overzicht Uitwerking & Verkenning Discussiepunten Eerste afspraken

15/04/15. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Vandaag. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Overzicht Uitwerking & Verkenning Discussiepunten Eerste afspraken 15/04/15 Prof. dr. Bram Orobio de Castro Prof. dr. Toon Cillessen Prof. dr. Pol van Lier Prof. dr. Rene Veenstra Prof. dr. Maja Dekovic Prof. dr. Rutger Engels Prof. dr. Ron Scholte Prof. dr. Ernest Hodges

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2016 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2016 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2016 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2016/0265 (COD) 12056/16 ADD 2 BEGELEIDENDE NOTA van: ingekomen: 7 september 2016 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: ECOFIN

Nadere informatie

Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE)

Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE) The Broker is op zoek naar een: Programmaleider Inclusive Economy (0,8 FTE) The Broker is een thinknet, dat staat voor een gelijkwaardige, rechtvaardige, duurzame en vreedzame wereld. The Broker beoogt

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

OPRICHTINGSAKTE VAN DE EURO-LATIJNS-AMERIKAANSE PARLEMENTAIRE VERGADERING 1 INLEIDING

OPRICHTINGSAKTE VAN DE EURO-LATIJNS-AMERIKAANSE PARLEMENTAIRE VERGADERING 1 INLEIDING OPRICHTINGSAKTE VAN DE EURO-LATIJNS-AMERIKAANSE PARLEMENTAIRE VERGADERING 1 IEIDING De voorzitters van het Europees Parlement, het Andes-parlement, het Midden-Amerikaans parlement en het Latijns-Amerikaans

Nadere informatie

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB)

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) R. Radjie 15 Februari 2011 Inhoudsopgave Definitie en gegevens MKB sector in Suriname Kwalitatieve analyse MKB sector Aanbevelingen

Nadere informatie

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie Servië is een wereldspeler als het gaat om de productie van frambozen.

Nadere informatie

Internationaal codirecteur ziekteverzekering PERU

Internationaal codirecteur ziekteverzekering PERU BTC is het Belgisch ontwikkelingsagentschap. BTC stelt zijn middelen en expertise ter beschikking om de armoede in de wereld uit te roeien. Het agentschap sluit zich aan bij de inspanningen van de internationale

Nadere informatie