Tieners op vrijersvoeten? DEGRYSE Bart

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tieners op vrijersvoeten? DEGRYSE Bart"

Transcriptie

1 Tieners op vrijersvoeten? DEGRYSE Bart

2 Tieners op vrijersvoeten? INHOUD Kennismaking Kinderen, jongeren & seksualiteit? Foto: Tieners van NU seksuele ontwikkeling online? Praten over seks Tips Vragen

3 VCOK Vormingscentrum gespecialiseerd in opvoeding, kinderopvang en bemiddeling. SENSOA Vlaams expertisecentrum seksuele gezondheid.

4 Bart Degryse Vormingsmedewerker en Sensoa Freelance VCOK Freelance begeleider seksuele

5 Tieners op vrijersvoeten? Introductie Kennismaking who s who?

6 Kinderen, jongeren & seksualiteit Waarom moeilijk om te praten over seks? Privé -versus- belangrijk levensdomein Volwassen seksualiteit (& eigen beleving) Breed onderwerp: a, b, c, Taal: vlotte of platte babbel Link met grensoverschrijdend gedrag Vooral kennis en gedrag, weinig vaardigheden en emoties

7 Kinderen, jongeren & seksualiteit Waarom moeilijk om te praten over seks? Privé -versus- belangrijk levensdomein /omgaan met privacy/ Volwassen seksualiteit (& eigen beleving) /pauzeknop/ Breed onderwerp: a, b, c, /volg je kind/ Taal: vlotte of platte babbel /stel taalnorm in/ Link met grensoverschrijdend gedrag /bevraag grens/ Vooral kennis en gedrag, weinig vaardigheden en emoties /inleven leefwereld/

8 Kinderen, jongeren & seksualiteit Waarom nodig om te praten over seks? Seks is alomtegenwoordig, een antwoord voor kinderen is nodig. + normen en waarden vormen, maakt deel uit van opvoeding. Maakt kinderen & jongeren weerbaarder. Kinderen & jongeren stellen zelf risicogedrag. Bewuster omgaan met eigen seksualiteit. Verlaagt de drempel tot zoeken van hulp.

9 Kinderen, jongeren & seksualiteit Seksualiteit gaat over: alle veranderingen en gevoelens die te maken hebben met je eigen lichaam en dat van een ander die dat speciale(spannend, opgewonden, prettige) gevoel bij jezelf of bij die ander veroorzaken.

10 Kinderen, jongeren & seksualiteit Seksueel wezen? (Volwassen) seksueel wezen = Biologische componenten Psychologische componenten Sociaal-culturele componenten

11 Kinderen, jongeren & seksualiteit Wie is betrokken? Verschillende informatiebronnen jongeren: media ouders school leeftijdsgenoten welke volgorde? tot 12j op 14j

12 Kinderen, jongeren & seksualiteit Wie is betrokken? Verschillende informatiebronnen jongeren: media ouders school leeftijdsgenoten welke volgorde? tot 12j op 14j 1. Ouders Leeftijdsgenoten 2. School Media 3. Media School 4. Leeftijdsgenoten Ouders

13 Kinderen, jongeren & seksualiteit Seksuele opvoeding Geen momentopname, maar een proces: = Begeleiding seksuele ontwikkeling = Stimuleren seksuele waarden en normen = Veilige & gezonde seksualiteit Open sfeer (vragen & antwoorden) Verbaal & non-verbaal

14 Seksuele ontwikkeling Vanaf wanneer?

15 Seksuele ontwikkeling Vanaf wanneer? Nieuwsgierig naar eigen lichaam Schaamte Doktertje spelen Verliefdheid Zelfstimulatie / masturbatie Een echte jongen of meisje willen zijn Opwinding Tongzoenen

16 Seksuele ontwikkeling De babytijd Peuters Kleuters Kinderen Pubers Jongeren 6 tot 8j 8 tot 10j 10 tot 12j 0 tot 2j 2j tot 4j 4j tot 6j 6j tot 12j 11j tot 15j 15 tot 18j

17 Seksuele ontwikkeling Seksuele ontwikkeling = alle stappen die kinderen en jongeren zetten op weg naar volwassen seksualiteit; kent meerdere dimensies & domeinen: lichamelijke, emotionele, cognitieve ontwikkeling; is contextgebonden; is individueel zeer verschillend.

18 Seksuele ontwikkeling Puberteit in 1 min

19 Seksuele ontwikkeling Pubers?? Niet enkel de lichamelijke evolutie Seksuele verlangens Ander lichaam = andere beleving Emotionele & sociale veranderingen Pubertijd = lichamelijke, psychische, emotionele en sociale rollercoaster! Zeer individuele evolutie...

20 Seksuele ontwikkeling Kinderen 10 tot 12 Eerste lichamelijke verschijnselen van puberteit met grote individuele verschillen - meisjes starten vroeger Interesse in volwassen seksualiteit, fantaseren over seks Ontwikkeling seksuele opwinding / voorkeur Verliefdheid & zoenen

21 Seksuele ontwikkeling Tieners 12 tot 15 SEX & BODY Versnelling in groei: -lengte, gewicht, skelet, spieren, - Niet in zelfde tempo Natuurlijke rondingen, spierontwikkeling Seksueel rijpingsproces: Borstontwikkeling Ontwikkeling genitaliën Maandstonden Belangrijke gevolgen: Discrepantie lichamelijke ontwikkeling & psychische status Zeer bewust van eigen uiterlijke kenmerken

22 Seksuele ontwikkeling Tieners 12 tot 15 What s on man s mind? Vorming volwassen brein: Abstract denken, hypothetisch-deductief denken Foutjes in het brein van tieners o Naïef idealisme o Wit-zwart redeneringen o Geen onderscheid maken tussen ik en zij o Persoonlijke fabel o Au serieux nemen! o Grens tussen normale en abnormale o Grenzen zichzelf en anderen

23 Seksuele ontwikkeling Tieners 12 tot 15 Girls just wanna have fun? Invloed van de ouders daalt o Toenemende zelfstandigheid o Autonoom beslissende jongere o Belangrijke bijdrage aan gezinsbeslissingen Invloed van leefdtijdsgenoten stijgt o Veel tijd met leeftijdsgenoten o Informeel ontmoetingskader o Contact met jongeren van het andere geslacht neemt toe o Jongerencultuur

24 Seksuele ontwikkeling Tieners 12 tot 15 Groepsnorm = heteroseksualiteit Aantrekkelijk gevonden willen worden Tongzoenen, strelen onder de kleren, fantasieën, masturbatie ervaring met seks? Op welke leeftijd hebben de meeste jongeren ervaring met seks? 14 jaar 15 jaar 17 jaar 19 jaar 21 jaar

25 Seksuele ontwikkeling Jongeren 15 tot 18 Lichaam ontwikkelt verder - denken, emoties haalt lichaam in Seksuele verlangens omzetten in daden: 50% jarigen geslachtsgemeenschap Relatievorming: Trouw, respect & communicatie Toenemende zelfstandigheid

26 Seksuele ontwikkeling Verhaal leefwereld jongeren / Sex & the city? Ik wacht op mijn prins op het witte paard... Eigenlijk weet ik niet hoe het moet als ik mijn prins ontmoet, maar bon... we zullen wel zien... Ja, ik denk dat ik hem ontmoet heb... Het is de jongen van mijn leven... toch voor de afgelopen vijf weken. Ondertussen heb ik reeds vier prinsen ontmoet... Allen op een wit paard! Met de eerste heb ik gekust, de tweede heeft mijn hand vastgehouden, met de tweede heb ik ook getongzoend... Ja, je weet wel, en de vijfde, daar heb ik het mee gedaan. Ik heb ze allen graag gezien. Het was echt serieus... Ik wacht nog steeds op mijn prins op het witte paard

27 Foto van Kinderen & Jongeren NU Is de wereld anno 2016 anders? Is opgroeien anders? Zijn de vele media (internet, tv, ) een positieve evolutie voor jongeren? Eigen e-afdruk? Peiling + feedback // Rondje & zoekopdracht

28 Foto van Kinderen & Jongeren NU Opgroeien met internet? (1) Seksualisering o Toegankelijkheid seks: iets meer dan de helft van de jongeren belandt op sites met naaktbeelden / porno, 30% bewust. o Media & stereotiepen: vrouwen vaker naakt & als lustobject, mannen dominant en vrouwen provoceren. Seksueel genot voorop, veilig vrijen onbekend. o Invloed & effect onduidelijk, minder erg dan perceptie Porno, dat is toch fictie, hé

29 Foto van Kinderen & Jongeren NU Opgroeien met internet? (2) Grote (aan)winst! o Informatie over vanalles, zeker over relaties & seksualiteit (½ meisjes en ¾ jongens halen info online); o Communicatiemiddel: positieve invloed op zelfvertrouwen, welzijn, identiteitsontwikkeling en vriendschappen; o Productie van eigen niet-stereotype beeldvorming. Mobiele sites zijn tof - je kan ze ook op de achterbank van de auto bekijken, zonder dat mama meekijkt

30 Cyberpesten?

31 Foto van Kinderen & Jongeren NU Opgroeien met internet? (3) Cyberpesten: o Meer onzichtbaar voor ouders en school o Lijkt anoniem te zijn wel door bekenden o Snel verregaande gevolgen continu o Aanleiding: probleem, revanche, jaloezie, soms verveling, zich laten gelden. Probleem? o Meer slachtoffers (1 op 3) o Slachtoffers zoeken moeilijk hulp o Veel getuigen o Lagere drempel tot daderschap

32 Cyberlove? Cyberseks?

33 Foto van Kinderen & Jongeren NU Opgroeien met internet (4) Relationele context: o Puzzelen met zelfpresentatie en feedback van peers o Vrienden gemaakt via het net is tof o Verliefd worden via internet is moeilijker o Virtueel uitgaan! (Sex)Ervaringen van jongeren: o 8 op 10 heeft al online geflirt o 1 op 2 praten online over seks o 1 op 4 krijgt seksueel getinte vragen Ik communiceer, dus ik ben Sms en is praten

34 Praten over seks Hoe reageren op gedrag?

35 Praten over seks Hoe reageren op gedrag? 1. Seksueel gedrag van kinderen en jongeren correct inschatten Objectiviteit en neutraliteit te bevorderen Criteria en argumenten aan te bieden 2. Gesprek te stimuleren Nuancering en normalisering Gemeenschappelijke taal 3. Pedagogisch reageren Instrumenten en methodieken aan te bieden

36 Magda? Tijdens het vadertje en moedertje spelen zoent een meisje van 4 haar broertje van 5 op de mond.

37 Magda? Twee meisjes van 13 zitten in de slaapkamer op bed. Ze strelen elkaar tussen en over de bovenbenen en vinden het fijn.

38 Magda? Een jongen van 15 laat zijn penis zien op de webcam

39 Magda? Grensoverschrijdend of niet? Verschillen in beoordeling: o Naargelang persoonlijke aanvoelen en visie o Naargelang de persoon over wie het gaat o Naargelang de context

40 Praten over seks Hoe reageren op gedrag? 6 beoordelingscriteria: Toestemming (wederzijds) Vrijwilligheid Gelijkwaardigheid Leeftijds- of ontwikkelingsadequaat Contextadequaat Zelfrespecterend

41 Praten over seks Hoe reageren op gedrag? Beoordelen van seksueel gedrag: Groene vlag: aanvaardbaar en positief seksueel gedrag Gele vlag: occasioneel licht grensoverschrijdend gedrag Rode vlag: zorgwekkend grensoverschrijdend gedrag Zwarte vlag: zwaar seksueel grensoverschrijdend gedrag

42 Praten over seks Hoe reageren op gedrag? Groen OK voor alle criteria Groen OK voor alle criteria Geel of Rood Toestemming? Vrijwilligheid? Gelijkwaardigheid? Zelfrespecterend niet OK

43 Praten over seks Hoe reageren op gedrag? Hoe (pedagogisch) reageren? Groen: accepteren en eventueel uitleggen Geel: begrenzen en alternatieven bieden, uitleggen Rood: verbieden, uitleggen en controleren, eventueel straf of interventie aankondigen Zwart: verbieden, uitleggen, tussenkomen met straf of/en begeleiding

44 TIPS OUDERS (1) PRATEN! - belangstelling tonen, vertellen en luisteren Juiste plaats, juist moment Elke vraag heeft recht op een antwoord Bied zelf info aan Kritische geest stimuleren Leer van je kind Check-up time? beveiligen of afspraken maken, privacy respecteren

45 TIPS OUDERS (2) Signalen benoemen, verduidelijken Bied opvang - neem je kind serieus maak niet bang Het goede voorbeeld geven Duidelijk consequent - transparant Leefwereld snappen Zelf ONLINE zijn

46 TIPS PROFESSIONALS (1) PRATEN! - belangstelling tonen, vertellen en luisteren Elke vraag heeft recht op een antwoord Info aanbieden + weg naar info tonen Aanleren van + kritische geest stimuleren Uitwisseling tussen jongeren stimuleren Afspraken maken + gevolgen tonen/benoemen

47 TIPS PROFESSIONALS (2) Signalen benoemen, verduidelijken Bied opvang serieus nemen Het goede voorbeeld geven + goede voorbeelden tonen Duidelijk consequent transparant Leefwereld snappen Zelf ONLINE zijn

48 TIPS JONGEREN PRATEN! - Over eigen vragen, verlangens, belevenissen met vrienden, leerkrachten, ouders, enz Je informeren mag - keuzes maken ook Leren omgaan met privégegevens, veiligheid en eigen gedrag/verlangens Zoeken naar wat juist gedrag is

49 Zelf op zoek op het net?

50 Vragen? BEDANKT voor uw

Webinar Relaties en seksualiteit bij pubers. Bart Degryse Vormingsmedewerker Sensoa Freelance trainer VCOK vzw

Webinar Relaties en seksualiteit bij pubers. Bart Degryse Vormingsmedewerker Sensoa Freelance trainer VCOK vzw Webinar Relaties en seksualiteit bij pubers Bart Degryse Vormingsmedewerker Sensoa Freelance trainer VCOK vzw Webinar: Relaties & seksualiteit bij pubers? INHOUD Kennismaking Kinderen, jongeren & seksualiteit?

Nadere informatie

(Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren

(Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren (Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren Sam Geuens Klinisch Seksuoloog VVS Ethicus Oplossingsgericht Psychotherapeut (io) Vlaamse Vereniging voor Seksuologie SGG?

Nadere informatie

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Het vlaggensysteem In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Die ochtend in het zwembad + Een jongen van 12 wordt in het zwembad betrapt met een erectie Hoe reageren omstaanders? + Beoordeling

Nadere informatie

31/01/2013. Kennismaking. Het vlaggensysteem in het secundair onderwijs. Opwarmer. Zoek je collega. + Wie is wie? + Verwachtingen?

31/01/2013. Kennismaking. Het vlaggensysteem in het secundair onderwijs. Opwarmer. Zoek je collega. + Wie is wie? + Verwachtingen? Het vlaggensysteem in het secundair onderwijs Presentatie voor teams Algemeen kader + oefeningen Kennismaking + Wie is wie? + Verwachtingen? + Doelstellingen CAW&JZ Middenkust in opdracht van SENSOA Opwarmer

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem VLAGGENSYSTEEM Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag Even voorstellen Welmoed Visser- Korevaar Orthopedagoog NVO en Seksuoloog NVVS SH Wat doen jongeren op welke

Nadere informatie

INHOUD. ! Kennismaking. ! Veranderende wereld door nieuwe media?? ! Foto: kinderen & jongeren van NU. ! Tips. ! Materialen en sites/organisaties

INHOUD. ! Kennismaking. ! Veranderende wereld door nieuwe media?? ! Foto: kinderen & jongeren van NU. ! Tips. ! Materialen en sites/organisaties Kinderen & Jongeren Online INHOUD Kinderen & Jongeren Online Cyberpesten - Ben jij een webslet? Kennismaking Veranderende wereld door nieuwe media?? Foto: kinderen & jongeren van NU DEGRYSE BART Tips Materialen

Nadere informatie

Online & Offline, leefwereld van kids NU DEGRYSE BART

Online & Offline, leefwereld van kids NU DEGRYSE BART Online & Offline, leefwereld van kids NU DEGRYSE BART Kinderen & Jongeren Online INHOUD Kennismaking Veranderende wereld? Nieuwe media? Foto: Kids van NU online ontwikkeling? Praten over Tips Vragen VCOK

Nadere informatie

Klien van der Burgt

Klien van der Burgt 4-11-2015 Klien van der Burgt 1 Programma 4-11-2015 Klien van der Burgt 3 Normaliseren van relaties en seksualiteit Norm: onze persoonlijke en/of omgevingsnorm Normaal: wat is normaal 4-11-2015 Klien

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

VLAGGENSYSTEEM, WAAR LIGT DE GRENS?

VLAGGENSYSTEEM, WAAR LIGT DE GRENS? VLAGGENSYSTEEM, WAAR LIGT DE GRENS? Expertisepunt Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag Welmoed Visser-Korevaar Orthopedagoog/seksuoloog NVVS i.o. Het vlaggensysteem. Praten met kinderen en jongeren over

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Platform Smith Magenis syndroom 15 november 2014 - Leusden Yvonne Stoots Vanmiddag Seksualiteit Seksuele ontwikkeling Begeleiding bij seksuele ontwikkeling Seksualiteit

Nadere informatie

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Het vlaggensysteem In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Presentatie Erika Frans, symposium Gezond seksueel gedrag bevorderen in residentiële jeugdzorg (Vlaggensysteem RJ), Avans Hogeschool,

Nadere informatie

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog)

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd is als je vader verandert van een held in een ouwe zak en je moeder van een warme haven in een theemuts Wensen en Grenzen Elizabeth Hamelinck GGD Hollands

Nadere informatie

Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur

Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur Programma 1. Quiz 2. Wat komt er bij ons voor? 3. Wat doet het met medewerkers?

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Doelen relationele vorming

Doelen relationele vorming Doelen relationele vorming RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf RV 1.1. Ontdekken dat ieder uniek is. RV 1.2. Zich bewust worden van hun eigen kwetsbaarheid en ermee kunnen omgaan. RV 1.3. Eigen

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele

Nadere informatie

Media en seksualiteit. Hoeveel invloed heeft seks op TV en internet op onze jeugd?

Media en seksualiteit. Hoeveel invloed heeft seks op TV en internet op onze jeugd? Media en seksualiteit Hoeveel invloed heeft seks op TV en internet op onze jeugd? Gezonde seksuele ontwikkeling Puberteit 13-15 jaar: -Zelfstandig willen zijn -Nieuwsgierig naar seks -SMS en chat -Zoenen

Nadere informatie

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf. RV1.1 RV1.2 RV1.3 RV1.4 Ontdekken dat iedereen uniek is. Ik heb door dat iedereen

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen Wat kun je doen als je vader of moeder bent? Je kunt je kinderen helpen bij hun seksuele ontwikkeling. Als ze klein zijn

Nadere informatie

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese drs. Diana Wiegerink psycholoog / onderzoeker bij Erasmus MC / Rijndam revalidatiecentrum, Rotterdam Presentatie voor TransitieNet maart

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG

mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Hoe verloopt de seksuele ontwikkeling?... 3 3. Visie SKSG over omgaan met seksualiteit... 4 3.1. Omgeving... 5 3.2. Pedagogisch klimaat...

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen Seksuele opvoeding gaat over meer dan alleen seksualiteit De seksuele ontwikkeling van kinderen en wat ouders kunnen doen

Nadere informatie

Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Seksueel grensoverschrijdend gedrag Kriebels in je buik Seksueel grensoverschrijdend gedrag 1 Seksueel grensoverschrijdend gedrag Groep 8 90 min Begrippen Seksuele grensoverschrijding, seksueel misbruik, vertrouwenspersoon, veilig thuis

Nadere informatie

Ethiek in de sport. Internationaal Centrum Ethiek in de Sport (ICES) www.ethicsandsport.com inf@ethicsandsport.com. De Aftrap 7 oktober 2014 - Deurne

Ethiek in de sport. Internationaal Centrum Ethiek in de Sport (ICES) www.ethicsandsport.com inf@ethicsandsport.com. De Aftrap 7 oktober 2014 - Deurne Ethiek in de sport Internationaal Centrum Ethiek in de Sport (ICES) www.ethicsandsport.com inf@ethicsandsport.com De Aftrap 7 oktober 2014 - Deurne Ethisch Sporten = sporten in overeenstemming met het

Nadere informatie

16/01/2012. Autisme en puberteit. Puberteit. Puberteit. = het geheel van veranderingen die kenmerkend zijn voor de overgang van kind naar volwassene

16/01/2012. Autisme en puberteit. Puberteit. Puberteit. = het geheel van veranderingen die kenmerkend zijn voor de overgang van kind naar volwassene Autisme en puberteit Thomas Fondelli Puberteit Puberteit = het geheel van veranderingen die kenmerkend zijn voor de overgang van kind naar volwassene 1 Persoonlijke veranderingen Persoonlijke veranderingen

Nadere informatie

Iva Bicanic Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht

Iva Bicanic Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht Normale seksuele ontwikkeling van kinderen & jongeren Iva Bicanic Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht Kinderseksualiteit Intimiteit Lichamelijkheid Seksuele identiteit 0-2 jaar Ontdekken van wereld

Nadere informatie

De normale seksuele ontwikkeling en zijn grenzen. Dr. Hanneke de Graaf

De normale seksuele ontwikkeling en zijn grenzen. Dr. Hanneke de Graaf De normale seksuele ontwikkeling en zijn grenzen Dr. Hanneke de Graaf Inhoud Seksueel gedrag van jongeren anno 2012 Trends Risicogroepen Wanneer over de grens? Bron: Seks onder je 25 e (2012) Online vragenlijst

Nadere informatie

Ouderavond Bornego jr.

Ouderavond Bornego jr. Ouderavond Bornego jr. 27 oktober 2015 Thema Loslaten?! Deze avond... - - - - : hoe houd je het leuk? Met tips! Wie staat er voor u? Wie staat voor u Voorlezen Schrijfster: actuele puberonderwerpen Oud-lerares

Nadere informatie

Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum

Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum Opbouw presentatie 1. Aanleiding en ontwikkeling richtlijn 2. Definities en begripsafbakening 3. Seksuele ontwikkeling kinderen 4. Seksuele ontwikkeling jongeren

Nadere informatie

!"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2

!# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !! " #!#$%!!&!& '!!! (! %)(%)(!! * &!# '! +!(,-#!&!# %#."'! $ '#$'$!!& '!& '# '! # %'!! % ##%! '!/!& '#'!%'!! # 01.$ 2* '#!& %!&!!!!! % #! 3' 1 4!! -(,!!#!& '#!!# %#."'! $'#(

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste bijeenkomsten hebben we besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders en vrienden. Maar er gebeurt

Nadere informatie

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren

Het vlaggensysteem. In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Het vlaggensysteem In gesprek over seksueel gedrag van kinderen en jongeren Een voorbeeld + Een jongen van 12 wordt in het zwembad betrapt met een erectie Beoordeling zal verschillen ngl Wie dit bekijkt:

Nadere informatie

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social Media en seksualiteit Inhoud: Wat zijn de boodschappen over sociale media en seksualiteit in de (sociale) media? Hoe passen de sociale media wel

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste twee bijeenkomsten over seksualiteit hebben we al besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders

Nadere informatie

Buiten de Lijnen. Sensoa Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren met bijzondere behoeften

Buiten de Lijnen. Sensoa Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren met bijzondere behoeften Buiten de Lijnen Sensoa Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren met bijzondere behoeften Buiten de Lijnen: verdieping, onderbouwing en aanvulling van het vlaggensysteem Verdieping: + Hoe werk je met het

Nadere informatie

Stuurwiel. Ik doe alleen seksuele dingen als ik die zelf wil en als de ander akkoord gaat.

Stuurwiel. Ik doe alleen seksuele dingen als ik die zelf wil en als de ander akkoord gaat. Stuurwiel Ik doe alleen seksuele dingen als ik die zelf wil en als de ander akkoord gaat. Ik voel me niet onder druk gezet, ik zet niemand onder druk. Ik ben niet de meerdere of de mindere. Ik doe dingen

Nadere informatie

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Seksuele opvoeding l 18-22 jaar oud Wat is de bagage die uw kind meegekregen moet hebben rond sekuele vorming als hij/zij volwassen is geworden? uw kind als

Nadere informatie

Welkom bij. Mijn puber en de sociale media hoe ga ik daar mee om? Gaby Herweijer

Welkom bij. Mijn puber en de sociale media hoe ga ik daar mee om? Gaby Herweijer Welkom bij Mijn puber en de sociale media hoe ga ik daar mee om? Gaby Herweijer Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Programma workshop seksuele opvoeding: Daar praat je toch niet over met je kinderen?

Programma workshop seksuele opvoeding: Daar praat je toch niet over met je kinderen? Programma workshop seksuele opvoeding: Daar praat je toch niet over met je kinderen? Korte kennismaking Wat dragen ouders bij? Presentatie Stelling Presentatie Opdracht Voorbeeld opzet cursus en afsluiting

Nadere informatie

#Sex 3.0_update.2017

#Sex 3.0_update.2017 4/23/17 #Sex 3.0_update.2017 Autisme en Dr. Cyril Boonmann seksualiteit Dr. Jeroen Dewinter Seksueel gedrag Seks onder je 25ste II (De Graaf et al. 2012) http://www.rutgers.nl/feiten-en-cijfers/seksuele-gezondheid-en-gedrag/seks-onder-je-25e

Nadere informatie

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort?

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort? amersfoort Folder voor ouders van 0-8 jarigen Bezoekadres Heiligenbergerweg 36, 3816 AK Amersfoort T 033 47 94 000, E info@cjgamersfoort.nl I www.cjgamersfoort.nl carta U kunt binnenlopen bij CJG Amersfoort.

Nadere informatie

Sanderijn van der Doef KLEINE MENSEN, GROTE GEVOELENS

Sanderijn van der Doef KLEINE MENSEN, GROTE GEVOELENS Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Sanderijn van der Doef KLEINE MENSEN, GROTE GEVOELENS De seksuele opvoeding van kinderen van 0 tot 12 jaar Uitgeverij Ploegsma Amsterdam

Nadere informatie

Handreiking Seksualiteit

Handreiking Seksualiteit Handreiking Seksualiteit Mannelijke seksualiteit speelt een centrale rol in belangrijke maatschappelijke vraagstukken rondom seksualisering, pornoficatie, en grensoverschrijdend gedrag. Emancipatiebeleid

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid 1ste leerjaar 2de graad 2 de leerjaar 2de graad Mijn Lichaam: Gezondheid: - Gezonde voeding - Roken (en drugs) - Gezonde geest, gezond lichaam - (top)sport

Nadere informatie

Ter introductie. Kinderen en internet Ik ben online dus ik besta. Mijn Kind Online Ouders Online Weet Wat ze Gamen. Dr. Justine Pardoen Ouders Online

Ter introductie. Kinderen en internet Ik ben online dus ik besta. Mijn Kind Online Ouders Online Weet Wat ze Gamen. Dr. Justine Pardoen Ouders Online Kinderen en internet Ik ben online dus ik besta Dr. Justine Pardoen Ouders Online Stichting Mijn Kind Online Ter introductie Mijn Kind Online Ouders Online Weet Wat ze Gamen 1 Internet-gebruik jonge kinderen

Nadere informatie

Presentatie: Over de grens

Presentatie: Over de grens Presentatie: Over de grens Doel en focus WE CAN YOUNG-campagne Vergroten van seksuele en relationele weerbaarheid van jongeren. Respect hebben voor grenzen van jezelf en die van anderen Vormen van seksueel

Nadere informatie

Lichamelijke ontwikkeling

Lichamelijke ontwikkeling Lichamelijke ontwikkeling Ik ben een jongen en jij bent een meisje (eerste graad) Kinderen worden zich bewust van de lichamelijke verschillen en overeenkomsten tussen jongens en meisjes. Kinderen worden

Nadere informatie

Seksualiteit: Grenzen en Wensen

Seksualiteit: Grenzen en Wensen IJBURGCOLLEGE.NL Seksualiteit: Grenzen en Wensen Leerlingen handleiding Michiel Kroon Lieve leerling, Het is belangrijk om op een open en goede manier over seks te kunnen praten. De lessenserie die in

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner Uw dochter heeft het Syndroom van Turner. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over haar aandoening. (Seksuele) voorlichting aan meisjes

Nadere informatie

Seksuele opvoeding van kinderen. 6-9 jaar. Kenniscentrum seksualiteit

Seksuele opvoeding van kinderen. 6-9 jaar. Kenniscentrum seksualiteit Seksuele opvoeding van kinderen 6-9 jaar Kenniscentrum seksualiteit 02 03 Seksuele ontwikkeling Kinderen groeien niet alleen in de lengte, ze groeien ook in hun seksualiteit. Dat doen ze tijdens hun hele

Nadere informatie

Thema. MediaWijsheid. voor mensen met LVB / autisme. Sociale Media anno 2012. Relaties en seksualiteit. Relaties en seksualiteit 31-10-12

Thema. MediaWijsheid. voor mensen met LVB / autisme. Sociale Media anno 2012. Relaties en seksualiteit. Relaties en seksualiteit 31-10-12 Help? Thema MediaWijsheid Zicht op specifieke van informatieverwerking van mensen met lvg/autisme voor mensen met LVB / autisme Media Stand van zaken media Gebruik Competenties Kansen / Bedreigingen Sociale

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Omgaan met lichamelijkheid en seksualiteit op kindercentra

Pedagogisch beleid Omgaan met lichamelijkheid en seksualiteit op kindercentra Pedagogisch beleid Omgaan met lichamelijkheid en seksualiteit op kindercentra Inleiding In dit beleid worden de uitgangspunten en de richtlijnen vastgesteld en handvatten geboden aan pedagogisch medewerkers

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Tabel 1a. Ervaring met verschillende vormen van seksueel gedrag naar leeftijd leeftijd eerste 12 tot 15 (%) 18 tot 21 (%) 15 tot 18 (%)

Tabel 1a. Ervaring met verschillende vormen van seksueel gedrag naar leeftijd leeftijd eerste 12 tot 15 (%) 18 tot 21 (%) 15 tot 18 (%) Factsheet Seks onder je 25 e In 4901 jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 25 jaar hebben deelgenomen aan het onderzoek Seks onder je 25 e. Overal waar in dit factsheet een vergelijking wordt gemaakt

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

Seksuele gezondheid bij adolescenten

Seksuele gezondheid bij adolescenten Seksuele gezondheid bij adolescenten Lieve Peremans 18-3-2014 pag. 1 Seksualiteit en seksueel gedrag Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het ganse leven Is veel meer dan

Nadere informatie

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang >Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn

Nadere informatie

Schoolkind Tips voor ouders

Schoolkind Tips voor ouders Schoolkind voor ouders Inleiding In de basisschoolperiode verandert een kind van een afhankelijke kleuter in een zelfstandige 12-jarige aan het begin van de puberteit. Ouders merken dat hun kind zich steeds

Nadere informatie

Verslag sessie 3: seksueel grensoverschrijdend gedrag

Verslag sessie 3: seksueel grensoverschrijdend gedrag Verslag sessie 3: seksueel grensoverschrijdend gedrag a. Reactie discuttant (Erika Frans) De resultaten van Sexpert zijn gelijklopend met eerder onderzoek: o Meer vrouwen dan mannen zijn het slachtoffer

Nadere informatie

Fouten durven maken is jezelf toestaan om te leren Lou Repetur, expert SGG MOVISIE

Fouten durven maken is jezelf toestaan om te leren Lou Repetur, expert SGG MOVISIE Fouten durven maken is jezelf toestaan om te leren Lou Repetur, expert SGG MOVISIE 5/15/2013 Oh Oh Cherso, houdini, rodeo, plork Pijpwedstrijd op jongerenparty in Zaandam Profiel op homo chatsite Seksualisering,

Nadere informatie

Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal?

Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal? Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal? Congres Seks over de grens 26 januari 2009 Lou Repetur en Kristin Janssens (MOVISIE) Inhoud 1. Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag? Opvattingen

Nadere informatie

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening De seksuele ontwikkeling van een kind begint al vroeg in het prille leven en loopt eigenlijk door de

Nadere informatie

Ouderavond Puberwereld

Ouderavond Puberwereld Ouderavond Puberwereld bronnen : Puberbrein binnenstebuiten en Beter omgaan met pubers Van de Brugghenschool Katwijk R van der Gaag GGD Hollands Midden Gezondheidsbevorderaar Aandachtsgebieden : genotmiddelen,

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Inhoud 1. Inleiding 2. Onze visie 3. Doelstellingen 4. Pedagogische uitgangspunten voor het kind 5. Pedagogische uitgangspunten voor de groepsleiding

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling Interview met Channah Zwiep 25 november 2009, door Marianne Boogaard Channah Zwiep (1962) is pedagoge. Zij promoveerde

Nadere informatie

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL.

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. HALLO Hallo. Ik ben een meisje van 12, mijn ouders zijn gescheiden en mijn moeder heeft nu een nieuwe

Nadere informatie

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS) MEE Utrecht, Gooi & Vecht Autisme Spectrum Stoornis (ASS) Prikkelverwerkingsproblemen De wereld in losse deeltjes Problemen met plannen en organiseren Moeite om zich in te leven in een ander Geef ze de

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit Seksuele ontwikkeling van kinderen 0-18 jaar Kenniscentrum seksualiteit 02 03 Als mijn kind doktertje speelt, moet ik me dan zorgen maken? Is het normaal dat mijn puber op internet op zoek gaat naar seks?

Nadere informatie

Een voorbeeld bladzijde uit module 1. Hoofdstuk 2. School periode: 6 tot en met 12 jaar.

Een voorbeeld bladzijde uit module 1. Hoofdstuk 2. School periode: 6 tot en met 12 jaar. Een voorbeeld bladzijde uit module 1. Hoofdstuk 2. School periode: 6 tot en met 12 jaar. De Peuter- en kleuterfase is waarschijnlijk de lastigste periode om je te herinneren. In ieder geval heb je goed

Nadere informatie

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo Graaf Huyn College 19 november drs. L.A.E.C. Brüll On en offline identiteit @LodewijkBrull lodewijk.brull@aboutlife.eu Kenmerken sociale media Sociale media

Nadere informatie

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Invloed van autisme op relaties en seksualiteit Sylvie Carette Autisme Centraal 23 februari 2010 Overzicht Invloed van autisme op seksualiteit Seksualiteitsprofiel volwassenen met AS (Hénault enattwood)

Nadere informatie

Het zijn geen plegers. In gesprek met jongeren a.h.v. Het vlaggensysteem

Het zijn geen plegers. In gesprek met jongeren a.h.v. Het vlaggensysteem Het zijn geen plegers In gesprek met jongeren a.h.v. Het vlaggensysteem Maak seks lekker duidelijk Inhoud + SGG: waarover spreken we? + Te beïnvloeden factoren bij jongeren + Noden van professionals +

Nadere informatie

Een ontdekkingstocht. symposium interventies in het onderwijs, Lennie Staats

Een ontdekkingstocht. symposium interventies in het onderwijs, Lennie Staats Een ontdekkingstocht symposium interventies in het onderwijs, Een goede begeleiding, kennisoverdracht en het leren van vaardigheden op school kan er toe bijdragen dat kinderen een posi6ef zel9eeld en adequate

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie