Hoofdstuk 7: Grenzen en identiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 7: Grenzen en identiteit"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 7: Grenzen en identiteit Dit hoofdstuk sluit aan bij kerndoel 36, 47 en 49. De leerlingen leren hoofdzaken van de Nederlandse en Europese staatsinrichting en de rol van de burger. De leerlingen leren de ruimtelijke inrichting van de eigen omgeving te vergelijken met die in omgevingen elders, in binnen- en buitenland, vanuit de perspectieven landschap, wonen, werken, bestuur, verkeer, recreatie, welvaart, cultuur en levensbeschouwing. In ieder geval wordt daarbij aandacht besteed aan twee lidstaten van de Europese Unie en twee landen die in 2004 lid worden / werden, de Verenigde Staten en een land in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. De leerlingen leren over de mondiale ruimtelijke spreiding van bevolkingsconcentraties en godsdiensten, van klimaten, energiebronnen en van natuurlandschappen zoals vulkanen, woestijnen, tropische regenwouden, hooggebergten en rivieren. Dit hoofdstuk sluit aan bij leerdoelen instapniveau pabo. De aspirant-student kan verschillende soorten grenzen beschrijven. De aspirant-student kan de relatie tussen grenzen en identiteit verklaren. De aspirant-student kan het ontstaan, de doelstellingen, de namen en de ligging van de belangrijkste landen van de Europese Unie beschrijven. De aspirant-student kan de spreiding van wereldgodsdiensten en belangrijke taalgebieden op een wereldkaart beschrijven. Geowijzer

2 7.1 Soorten grenzen Waar houdt Nederland op en waar beginnen de buurlanden België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk? Dat is vastgelegd door een grens, een scheidingslijn. Onze landsgrenzen liggen al jarenlang vast, al zijn er af en toe nog kleine verschuivingen. Natuurlijke en politieke grenzen Grenzen die gevormd worden door natuurlijke belemmeringen zoals een gebergte, woestijn, rivier of zee, worden natuurlijke grenzen genoemd. Bij het vaststellen van natuurlijke grenzen zijn er meestal weinig problemen. Bij een gebergte trekt men de grens meestal over de toppen van het gebergte, de bergkam. Wanneer de grens wordt gevormd door een rivier, ligt deze in principe in het midden van de rivier. De grenzen van de zeeën zijn vastgelegd in het VN-Zeerechtverdrag. Het gebied tussen de kustlijn en twaalf zeemijl (ruim twintig kilometer) vanaf de kust is de territoriale zee. 'Territoriaal' betekent 'behorend bij een bepaald land'. In de territoriale zee van Nederland zijn daarom alle Nederlandse wetten van kracht. Schepen van andere landen mogen dit deel van de zee gebruiken voor doorvaart, maar ze mogen er niet vissen. Andere landen mogen in ons deel van de Noordzee ook niet naar olie boren. De wateren voorbij de territoriale zone worden aangeduid met internationale wateren of open zee. Dit gebied is van niemand in het bijzonder, wat niet wil zeggen dat daar geen regels gelden. Tegen piraterij en slavenschepen mag altijd opgetreden worden. Het gebied tussen de kustlijn en 200 zeemijl (dus inclusief de territoriale wateren) is de exclusieve economische zone (EEZ). Binnen deze zone heeft de aangrenzende staat het recht op de winning van aanwezige grondstoffen zoals olie en gas, het recht op visserij, het recht op het opwekken van energie uit water en wind en het recht op wetenschappelijk onderzoek. Een land dat een EEZ instelt, is verantwoordelijk voor het beheer van de natuur in dit gebied. Wanneer twee landen dichter dan 200 zeemijl van elkaar liggen, wordt meestal het midden als grens genomen. Figuur 7.1 Het drielandenpunt is een kunstmatige grens Frans Westerveen Kunstmatige grenzen zoals politieke grenzen zijn door mensen bedacht. Een dergelijke grens is in het terrein vastgelegd. Soms zijn grenzen heel open en gemakkelijk over te steken, bijvoorbeeld wanneer er alleen een grenspaal of grenssteen staat (figuur 7.1). Maar er zijn ook grenzen die moeilijker te passeren zijn. Soms is er alleen paspoortcontrole bij de grens. Soms in andere gevallen wil men strikte controle en ongecontroleerde Geowijzer

3 grensoverschrijding tegen gaan. Dan plaatst men op de grens een hek of zelfs een muur. Een aantal grenzen is in de loop der jaren verdwenen zoals de Berlijnse Muur of de grenzen binnen de Europese Unie. Soms is een grens nog wel zichtbaar, maar wordt deze niet meer als zodanig gebruikt zoals de Chinese Muur. En af en toe worden er nieuwe muren geplaatst, zoals bij de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico of bij de Westelijke Jordaanoever in Israël. Ook binnen een land kunnen er grenzen zijn. Naast de landsgrens heeft Nederland provinciegrenzen, gemeentegrenzen en grenzen van de waterschappen. Een gemeentegrens kan niet over een provinciegrens of landsgrens heen. De bebouwing kan naadloos op elkaar aansluiten, maar een gemeente ligt niet in twee provincies tegelijk. Gemeenten, provincies en waterschappen zijn bestuurlijke regio s. Binnen zo n gebied gelden eigen regels en wetten. Een bestuurlijke regio heeft altijd een eigen bestuur dat gekozen wordt en zelfstandig beslissingen kan nemen. Gemeente Sinds 1 januari 2014 zijn er 403 gemeenten waarbij in elke gemeente het gemeentebestuur wordt gevormd door raadsleden, wethouders en een burgemeester (zie figuur 7.2). De gemeenteraad stelt de hoofdlijnen van beleid vast en zorgt voor uitvoering van dat beleid. De samenstelling van de gemeenteraad wordt eens per vier jaar bepaald door gemeenteraadsverkiezingen. De politieke partijen stellen een lijst van kandidaten op waaruit de kiezers een keuze maken. Iedere inwoner van 18 jaar of ouder kan lid worden van de gemeenteraad. Raadsbeslissingen worden genomen bij meerderheid van stemmen, waarbij ieder lid een even zware stem heeft. De Raad benoemt de wethouders. Elke wethouder heeft zijn eigen portefeuille. Dat is een combinatie van bijvoorbeeld de volgende beleidsterreinen: onderwijs, openbare werken, financiën, huisvesting, sport en cultuur. Het aantal raadsleden en het aantal wethouders van de gemeente is afhankelijk van het aantal inwoners. De burgemeester wordt niet gekozen, maar benoemd op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (de Kroon). De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter van het college van B&W. De burgemeester is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid in de gemeente. De benoeming van de burgemeester geldt steeds voor een periode van zes jaar. Meestal wordt een burgemeester automatisch herbenoemd. Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is het dagelijks bestuur van de gemeente. Ze moeten ervoor zorgen dat landelijke regelingen, zoals de Wet Werk en Bijstand (WWB) en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en het gemeentebeleid worden uitgevoerd. B&W beslissen bij meerderheid van stemmen, waarbij de stem van de burgemeester dubbel telt als de stemming onbeslist blijft. Het college van B&W moet zich verantwoorden aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid. Geowijzer

4 Figuur 7.2 De werking van het gemeentebestuur Met de gemeente komt iedereen in aanraking: het huisvuil wordt opgehaald, bij de verstrekking van een vergunning voor een verbouwing, de verlenging van het rijbewijs of de aangifte van een geboorte. Een van de belangrijkste taken van de gemeente is de zorg voor woningbouw. De gemeente houdt zich ook bezig met verkeer en het milieu, bijvoorbeeld door inzet van de milieupolitie. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de huisvesting van het onderwijs. Provincie In Nederland zijn twaalf provincies. Het provinciebestuur bestaat uit Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en de Commissaris van de Koningin en zetelt in het provinciehuis (zie figuur 7.3). De leden van Provinciale Staten bepalen in hoofdlijnen wat het beleid van de provincie is en controleren de Gedeputeerde Staten. De Provinciale Staten zijn vergelijkbaar met de Tweede Kamer of de gemeenteraad. De statenleden zijn lid van een politieke partij en worden één keer in de vier jaar gekozen door de burgers van de provincie. Het aantal statenleden verschilt per provincie. Hoe meer inwoners een provincie heeft, des te meer statenleden. De Gedeputeerde Staten worden gekozen door de Provinciale Staten. Zij zijn het dagelijks bestuur van de provincie (vergelijkbaar met het kabinet of het College van B&W in een gemeente). De Commissaris van de Koningin wordt, net als een burgemeester, niet gekozen maar benoemd door de Kroon. De commissaris van de Koningin is voorzitter, maar geen lid, van de Provinciale Staten. De commissaris is tevens voorzitter én volwaardig lid van Gedeputeerde Staten. Geowijzer

5 Figuur 7.3 In Limburg wordt de Commissaris van de Koningin gouverneur genoemd en het provinciehuis het Gouvernement. Hollandse Hoogte, Amsterdam Het rijk De rijksoverheid van Nederland bestaat uit de regering en het parlement. De Eerste en de Tweede Kamer vormen samen het parlement. De Eerste Kamer wordt niet rechtstreeks door de burgers gekozen en staat daardoor wat verder van de dagelijkse politiek af. De Eerste Kamer heeft 75 zetels die worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten. Elke dinsdag komen de leden van de Eerste én van de Tweede Kamer bijeen. De belangrijkste taak van Eerste Kamerleden is het beoordelen van wetsvoorstellen. Ze kijken of het wetsvoorstel goed in elkaar zit. Het moet kloppen met andere, bestaande Nederlandse, Europese of internationale wetten. De Eerste Kamer kijkt ook of het wetsvoorstel in de praktijk wel werkt. De Tweede Kamer wordt gekozen door alle Nederlanders van 18 jaar en ouder. Voor de verdeling van de 150 Kamerzetels wordt het totaal aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal te verdelen zetels. Na de verkiezingen wordt ook een nieuwe regering gevormd. Uiterlijk één week na de installatie van de nieuwe Tweede Kamer debatteren de partijen over de verkiezingsuitslag. In dit debat formuleert de Kamer een informatieopdracht en benoemt zij een informateur. De informateur onderzoekt welke partijen een nieuw kabinet kunnen vormen. Hij is daarin niet vrij, maar moet zich houden aan de informatieopdracht van de Tweede Kamer. Vervolgens onderhandelt de informateur over de inhoud van het beleid met de partijen die het kabinet gaan vormen. Een belangrijke taak van een informateur is het opstellen van een regeerakkoord. Hierin staan de belangrijkste doelstellingen voor het beleid van het nieuwe kabinet. Als de informateur zijn werkzaamheden heeft afgerond, stelt hij / zij de Kamer Geowijzer

6 voor een formateur te benoemen. De formateur moet uiteindelijk zorgen voor een regeerakkoord en zoekt kandidaten voor alle ministersposten. De formateur is meestal de toekomstige minister-president. Het kabinet bestaat uit de ministers plus de staatssecretarissen. De ministers houden zich elk met een bepaald terrein bezig. Een staatssecretaris assisteert een minister bij de politieke leiding van een ministerie. De regering bestaat uit de Koning plus de ministers. De Koning zit dus niet in het kabinet en staatssecretarissen zitten niet in de regering. Nederland is een constitutionele monarchie, wat wil zeggen dat een Koning of Koningin staatshoofd is. De positie van het staatshoofd is geregeld in de Grondwet. Op de Derde Dinsdag in september leest het staatshoofd de plannen voor het komende parlementaire jaar (de troonrede) voor aan de leden van de Staten-Generaal (zie figuur 7.4). Figuur 7.4 Koning Willem-Alexander leest de troonrede voor op de Derde Dinsdag in september ANP Photo, Rijswijk De regering is verantwoordelijk voor het uitvoeren van wetgeving, voor overheidstaken die te maken hebben met de rijksoverheid en stelt begrotingen op. Wekelijks wordt in de ministerraad vergaderd over het regeringsbeleid omdat dat een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle ministers is. Koninkrijk der Nederlanden Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier landen: Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat met drie bestuurslagen: het rijk, de provincie en de gemeente. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn alle drie staten met één bestuurslaag: het land. De drie eilanden hebben als regering de Koning (vertegenwoordigd door de gouverneur) en de (Arubaanse / Curaçaose / Sint Maartense) raad van ministers samen. Het volk wordt vertegenwoordigd door het parlement. Bonaire, Sint Eustatius, Saba hebben een aparte status binnen Nederland. Ze worden bestuurd als gemeente en aangestuurd vanuit de provincie Noord-Holland. Zij heten Caribisch Nederland. Met de landen Aruba, Curaçao, en Sint Maarten vormen ze het Caribisch deel van het Koninkrijk. Geowijzer

7 Waterschap De waterschappen vormen een unieke bestuurslaag. De omvang en begrenzing van een waterschap wordt namelijk niet bepaald door gemeentegrenzen of provinciegrenzen, maar door het stroomgebied van een rivier of meerdere wateren in een bepaalde regio. Een waterschap is een overheid, net zoals een gemeente, maar heeft slechts één taak: overal en altijd zorgen voor de juiste hoeveelheid water van een goede kwaliteit. Het waterschap houdt zich alleen bezig met oppervlaktewater, niet met drinkwater. In de praktijk zijn de waterschappen verantwoordelijk voor het beheer van waterkeringen, het regionale waterbeheer (zie figuur 7.5) en het zuiveren van stedelijk afvalwater. Sommige waterschappen hebben ook vaarwegen en landwegen onder hun beheer. Het waterschap is bevoegd om in haar gebied belasting te heffen voor het beheer en onderhoud. Het kabinet wil het aantal waterschappen verminderen naar 10 tot 12. Geowijzer

8 Figuur 7.5 Via de Elsbeek zal bergingsgebied Kristalbad tijdelijk overtollig regenwater uit Enschede opvangen, in totaal zo n 70 Olympische zwembaden vol. Frans Westerveen Figuur 7.6 De 24 waterschappen in Nederland, 2014 Unie van waterschappen 2014 Het bestuur van een waterschap bestaat uit een dijkgraaf (of watergraaf), een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. De dijkgraaf is de voorzitter van een waterschap. Zijn functie is vergelijkbaar met die van Geowijzer

9 een burgemeester in een gemeente. Het algemeen bestuur bestaat uit vertegenwoordigers van groepen die (veel) belang hebben bij een goed waterbeheer, zoals vertegenwoordigers van eigenaren van landbouwgrond, eigenaren van bos- en natuurterreinen en vertegenwoordigers van de inwoners uit het gebied vanuit belangengroeperingen, zoals burgers of een politieke partij. Elke vier jaar zijn er waterschap verkiezingen waarbij de leden van het algemeen bestuur worden gekozen. 7.2 Identiteit en conflicten Klompen, molens en tulpen zijn onderdeel van onze nationale identiteit. Hoewel er maar weinig Nederlanders zijn die nog dagelijks op klompen lopen, toch wordt dit beeld met Holland geassocieerd. Onze nationale identiteit is verbonden met het gebied waar we wonen: Nederland. Identiteit Kleding van kakkers, gothics of skaters zijn niet alleen bedoeld om warm te blijven, maar zeggen iets over de identiteit van de drager. Ook de taal of het dialect van iemand, zegt iets over die persoon. Zolang iemand wil laten horen dat hij uit Twente komt, blijft hij Twents of met een Twentse tongval praten. De regionale identiteit is soms belangrijker dan de nationale identiteit. Op allerlei manieren komt de regionale identiteit terug, bijvoorbeeld in televisieseries (regiosoaps) en in de muziek. Denk maar aan Normaal (Achterhoek), Skik (Drenthe) en Rowwen Hèze (Limburg). Soms wordt in reclame voor een streekproduct gebruik gemaakt van de regionale identiteit. Denk aan Beerenburg uit Groningen (uut Grunn n) of vlaai uit Limburg. Cultuur verbindt mensen In een cultuurgebied leven mensen met dezelfde cultuur bij elkaar in een gebied (figuur 7.7). De inwoners delen een aantal kenmerken met elkaar, zoals het geloof, de taal, muziek, gewoonten en / of kleding. Als dan een groepsgevoel ontstaat door een gemeenschappelijk verleden en/of gemeenschappelijke waarden en normen, is er sprake van een culturele identiteit. Een oorlog, dezelfde afkomst (etniciteit), taal en/of godsdienst kan de culturele identiteit versterken. Geowijzer

10 Figuur 7.7 Cultuurgebieden Een sterk ontwikkelde culturele en/of regionale identiteit heeft in een aantal landen tot problemen geleid. Bijvoorbeeld als mensen door hun afkomst een aparte groep vormen in een land (etnische minderheid) omdat voor hen de culturele identiteit belangrijker is dan de nationale identiteit. Als die groep mensen het gevoel heeft dat hun eigen groep (volk) wordt achtergesteld, kunnen daar conflicten uit voortkomen. Een voorbeeld is de Spaanse provincie Catalonië met een sterk ontwikkelde eigen regionale identiteit. Het gebruik van de Catalaanse taal wordt door de deelstaatregering sterk gepromoot. Een deel van de Catalanen ziet het gebied het liefst onafhankelijk en streeft naar meer politieke rechten en erkenning van de taal en cultuur. In september 2012 betoogden meer dan één miljoen Catalanen in Barcelona voor onafhankelijkheid. Iets soortgelijks speelt in Spaans Baskenland, alleen daar heeft de Baskische Afscheidingsbeweging ETA met geweld geprobeerd de onafhankelijkheid af te dwingen. Geowijzer

11 Figuur 7.8 België, een land drie talen Frans Westerveen Taal is een belangrijk cultuurkenmerk. België kent vier taalgebieden: het Nederlandse taalgebied, het Franse taalgebied, het tweetalige gebied Brussel en het Duitse taalgebied. In Vlaanderen, het noordelijke deel van België, spreekt men Nederlands (Vlaams). In het zuidelijke deel, Wallonië, spreekt men Frans. De taalkundige grens tussen beide gebieden is de taalgrens. De mensen die aan de Duitse grens wonen, spreken Duits. Brussel is officieel tweetalig en hoort bij de Vlaamse én de Franse gemeenschap. Het tweetalige Brussel ligt als een eiland in het Vlaamstalige gebied. Dat leidt soms tot problemen. Plaatsnamen en aanwijzingen in de niet gewenste taal (in dit geval het Nederlands) worden onleesbaar gemaakt. Een ander land met taalgebieden is Canada. Quebec is Franstalig en zijn er beperkte rechten voor Engelstaligen en in de rest van Canada is dat precies andersom. Figuur 7.9 Officiële talen Geowijzer

12 Grensconflicten Jonge naties zoals de landen van de voormalige Sovjet-Unie of van voormalig Joegoslavië willen het gevoel van nationale identiteit en nationale eenheid bevorderen. Soms herschrijven deze landen hun geschiedenis. Een iets aangepaste werkelijkheid van de geschiedenis kan het grondgebied van een staat en haar grenzen legitimeren. De periode tussen het uitroepen van de onafhankelijkheid en het moment waarop het gebied een stabiele staat is, verloopt niet altijd zonder problemen. Vanaf 1991 viel Joegoslavië uiteen in Slovenië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Servië, Kosovo en Macedonië. Dit leidde tot een hevige burgeroorlog. De grensconflicten leiden ertoe dat meer dan één miljoen mensen ergens in voormalig Joegoslavië wonen, maar niet in hun eigen huis en stad. En honderdduizend vluchtelingen bevinden zich in het buitenland. Een vluchteling is een persoon die zich buiten zijn land van herkomst bevindt, die de bescherming van het land niet meer kan of wil inroepen omdat hij een gegronde vrees voor vervolging koestert omwille van zijn ras, religie, nationaliteit, politieke overtuiging of zijn behoren tot een sociale groep. Afhankelijk van de reden waarom iemand vlucht, wordt zo n persoon ook wel een politieke vluchteling, een etnische vluchteling of een religieuze vluchteling, genoemd. In de 17e eeuw nam Nederland al religieuze vluchtelingen, zoals Joden, Hugenoten en Protestanten uit België en Frankrijk op. Tegenwoordig is er vooral geweld tussen hindoes en christenen, soennitische moslims en sjiitische moslims of tussen de christelijke en islamitische groepen. Een economische vluchteling is iemand die zijn land is ontvlucht in de hoop op een beter bestaan in een ander land. De term 'economische vluchteling' is eigenlijk onjuist. Armoede wordt volgens het internationaal vluchtelingenverdrag niet erkend als een geldige reden om te vluchten. Het probleem is dat de stromen van illegale migranten en vluchtelingen door elkaar lopen. Aan de gezichten van de mensen die in een overvolle, gammele boot de Middellandse Zee oversteken, is niet te zien of ze in die boot zitten omdat ze asiel (= bescherming) zoeken of omdat het gelukzoekers zijn die een beter leven willen. 7.3 Wereldgodsdiensten Eeuwenlang zijn mensen op zoek naar het waarom van hun bestaan. Ze vroegen zich af wie de aarde had gemaakt, en wie de mens had geschapen. Op zoek naar antwoorden ontstonden in de loop van duizenden jaren verschillende religies. Bij een religie (geloof), ben je in de overtuiging dat iets waar is of bestaat. Miljoenen mensen over de hele wereld geloven in iets. Dat kan een heilige berg zijn, maar ook een voorouder of god. De vijf grootste en bekendste georganiseerde religies (gerangschikt naar grootte) zijn het christendom, de islam, het hindoeïsme, het boeddhisme en het jodendom. Geowijzer

13 Figuur 7.11 Godsdiensten Christendom Het christendom is met ruim twee miljard aanhangers de grootste religie op aarde. Het geloof is gebaseerd op het Oude en Nieuwe Testament. Samen vormen zij de Bijbel). Christenen geloven in één God. Volgens het Christendom is Jezus Christus de zoon van God. Hij is de Messias die in het Oude Testament voorspeld en aangekondigd werd. Daarnaast gaan zij er vanuit dat God een Drie-eenheid is van drie personen: God de Vader die het leven schiep, God de Zoon die als Jezus Christus op aarde kwam en God de Heilige Geest als ongeziene macht van God in de wereld. Essentieel in het christendom is het geloof dat Jezus Christus drie dagen na zijn dood en begrafenis weer levend uit zijn graf is opgestaan. De christenen herdenken deze verrijzenis jaarlijks met Pasen. Na verschillende ontmoetingen met zijn volgelingen steeg Jezus Christus ten hemel en keerde zo terug naar zijn Vader. Dit wordt herdacht op hemelvaartsdag. Volgens het Nieuwe Testament zond God vijftig dagen na de verrijzenis van Jezus Christus de Heilige Geest naar de apostelen en Geowijzer

14 enige andere volgelingen van Jezus om hen en hun navolgers blijvend te helpen bij het vasthouden aan en het uitdragen van de goddelijke boodschap van Jezus Christus. De christenen herdenken deze gebeurtenis met Pinksteren. De viering van de geboorte van Jezus Christus met kerstmis krijgt in Nederland veel meer aandacht, maar speelt in het geloof een minder belangrijke rol. Christenen geloven in een eeuwig leven na de dood. Zij geloven ook dat Jezus Christus zal terugkeren aan het einde der tijden om als rechter het laatste oordeel te vellen over alle levende en al gestorven mensen. Binnen het Christendom zijn er verschillende stromingen. De grootste groep zijn de rooms-katholieken (zo n 1,2 miljard) gevolgd door de oosters-orthodoxe christenen, de protestanten, de anglicanen en overige christenen die verdeeld zijn over talrijke groepen zoals de Jehova's getuigen en mormonen. Islam Figuur 7.12 Islam De islam is de op een na grootste godsdienst ter wereld. Wereldwijd noemen 1,5 miljard mensen zichzelf moslim. Nederland telt momenteel naar schatting ruim moslims. Moslims in Nederland zijn voornamelijk afkomstig uit Turkije en Marokko (73%), en uit landen als Geowijzer

15 Suriname, Afghanistan, Irak, Somalië, Pakistan, Iran, Indonesië, Soedan, Bosnië, Palestina, Egypte en Tunesië. Het Arabische woord islam betekent letterlijk 'overgave' (aan God) en wijst op het fundamentele, religieuze principe dat een aanhanger van de Islam zich overgeeft aan Gods wil en wetten, de Sharia. Moslims geloven in één God en noemen hem Allah (Almachtige). Volgens de islam werd de profeet Mohammed ( n Chr.) uitverkoren om Allahs woord te verkondigen. De Koran is het heilige boek van de islam. Het wordt door moslims gezien als de letterlijke weergave van de boodschap die de profeet Mohammed destijds verkondigde. De vijf zuilen van de islam vormen de vijf pijlers waarop het geloof is gebouwd (figuur 7.13). Figuur 7.13 De vijf zuilen van de islam 1. Shahada is de geloofsbelijdenis. De shahada wordt bij een groot aantal gelegenheden uitgesproken. De vader fluisterde de shahada bijvoorbeeld in het oor van zijn pasgeboren kind, maar het wordt ook opgezegd door degenen die tijdens een uitvaart de kist dragen. De shahada is de basis van de oproep tot het gebed en wordt aan het einde van elk van de vijf dagelijkse gebeden uitgesproken. 2. Salat is een ritueel gebed dat vijf keer per dag wordt uitgevoerd. Vóór elke salat moet een moslim zich ritueel wassen. Het wordt als een verplichting beschouwd voor moslims om op vrijdag de gebeden gezamenlijk in een moskee te doen (figuur 7.14). Als men in een groep bidt, treedt één persoon op als imam, dat wil zeggen "hij (of zij) die leidt, voorgaat". 3. Zakat is de verplichte belasting die elke moslim jaarlijks moet betalen. Iedere moslim moet 2,5% van zijn persoonlijke bezittingen schenken. De zakat wordt gebruikt om armen en zieken te ondersteunen en het islamitische geloof te verspreiden. 4. Sawm is de vastenperiode in de negende maand (ramadan). Alle moslims vasten dan van zonsopgang tot zonsondergang. De vasten wordt beschouwd als een periode van zelfreiniging en zelfbeheersing. De ramadan eindigt met het suikerfeest. 5. Hadj is de bedevaart naar Mekka. Als het mogelijk is, moet iedere moslims deze pelgrimstocht één keer in zijn /haar leven maken. Geowijzer

16 Figuur 7.14 Gebedsdienst in de Fatih moskee in Oldenzaal Frans Westerveen Bij het overlijden van de profeet Mohammed in het jaar 632 ontstonden twee verschillende stromingen: de Soennieten (73%) en de Sjiieten (23%). Onder beide groepen zijn gematigde gelovigen en fundamentalisten, die willen dat iedereen leeft volgens de letterlijke, strenge teksten van het geloof. Onder de sjiieten is er ook een vrijzinnige stroming, de alevieten. Zij kunnen bijvoorbeeld alcohol drinken of varkensvlees eten, en veel alevitische vrouwen dragen geen hoofddoek. Hindoeïsme Meer dan 5000 jaar geleden is in India het hindoeïsme ontstaan. Wereldwijd zijn er zo n 900 miljoen hindoes waarvan 95% in India woont. In Nederland wonende hindoes zijn afkomstig uit Suriname, India, Pakistan, Bangladesh, Zuid-Afrika, Mauritius en Oeganda. Het aantal hindoes in Nederland is te schatten op Het overgrote deel van de hindoes in Nederland is hindoestaan, afkomstig uit Suriname (circa 85%). Ongeveer 10% heeft een Indiase achtergrond. Het hindoeïsme is geen godsdienst maar een levensbeschouwing. Het is een verzameling godsdienstige tradities en aanbevelingen voor hoe te leven. Alles wat je doet, denkt of zegt moet erop gericht zijn dat je de ander niet benadeelt. Tijdens je leven moet je zoveel mogelijk leren om jezelf zoveel mogelijk spiritueel te ontwikkelen en uiteindelijk te verlichten. Verlichten betekent dat je wordt bevrijd uit de kringloop van wedergeboorte, om zo nooit meer te hoeven lijden. Zolang je niet verlicht bent, blijf je op deze wereld terugkomen, reïncarneren. Je krijgt als het ware telkens een herkansing in de vorm van een nieuw leven. Het hoogste doel in het hindoeïsme is de verlossing uit de kringloop van leven en dood te komen. Het hindoeïsme is anders dan andere wereldreligies want het kent geen stichter, geen strikte regels en niet één maar meerdere heilige boeken. Daarnaast past het hindoeïsme zich aan aan de tijd, plaats en omstandigheid. Hindoes geloven dat God overal is; alles in de natuur maakt onderdeel uit van God. Er zijn talrijke goden en godinnen die het uiterlijk van mensen en dieren hebben. Drie goden zijn het belangrijkst: Vishnu, Shiva en Brahma. Vishnu houdt alles in leven. Shiva is de god die de wereld laat vergaan en opnieuw laat ontstaan. Brahma heeft de wereld gemaakt. Hindoes vereren ook goden met een speciale betekenis zoals Ganesh, de god van het succes (figuur 7.15). Geowijzer

17 Figuur 7.15 Ganesh heeft een olifantenhoofd. Alice Peters God kan overal worden vereerd omdat God in alles is. Hindoes geloven dat goden niet onbereikbaar zijn, maar naar de mensen toe komen. Ze gaan er van uit dat ze echt aanwezig kunnen zijn, als ze met bepaalde rituelen worden uitgenodigd. In de Mandir, een tempel, komen mensen bijeen om samen te bidden. Deze diensten worden geleid door pandits (priesters). En er worden offers voor God uitgevoerd. Bloemen en zoete hapjes worden op het altaar gelegd. Daarnaast wordt voorgelezen uit een heilig boek. In alle grote steden in Nederland is een Mandir vinden. Deze is vaak elke zondag open en tijdens Hindoefeestdagen. Iedereen is welkom in de Mandir. Als hindoe ben je niet verplicht om elke zondag naar de Mandir te gaan. Er zijn meerdere manieren om je tot God te richten. Veel hindoes hebben een altaar thuis. Maar ook rivieren, zoals de Ganges, zijn voor hindoes heilige plaatsen. Baden reinigt het lichaam en de geest en wast de zonden weg. Het Hindoeïsme kent meerdere stromingen: zoals de Sanatan Dharma, de Arya Samaj, de Iskcon, het Sikhisme, enzovoort. Boeddhisme Wereldwijd zijn er 376 miljoen boeddhisten. Ongeveer 1% van de totale bevolking van Nederland noemt zichzelf boeddhist. De meeste boeddhisten wonen in Azië. Het boeddhisme is ontstaan in India in de vijfde eeuw voor Christus. Wereldwijd zijn er ongeveer 500 miljoen boeddhisten, waarvan de meeste in Azië wonen. Boeddhisten leven volgens de leer van Boeddha. Boeddha is geen god, maar een voorbeeld voor boeddhisten. Rond 500 voor Christus werd Boeddha als prins in India geboren. Hij leefde eerst in luxe, maar besloot het paleis te verlaten omdat hij niet gelukkig was. Hij zag dood, pijn en ziekte van gewone mensen en leerde een wijze man kennen die geestesrust had gevonden. Boeddha leerde dat het leven een oneindige cyclus is van leven, dood en wedergeboorte. Uiteindelijk kunnen mensen het doel, de staat van verlichting, bereiken. Boeddhisten geloven dat er heilige plaatsen zijn zoals gebouwen, bergen of bomen. Ze bezoeken tempels en kloosters om aan Boeddha te denken of om feestdagen te vieren. In het boeddhisme zijn een aantal stromingen. De belangrijkste zijn de Hinayana-boeddhisten en de Mahayana-boeddhisten. De Hinayanaboeddhisten gaan er van uit dat een mens op eigen kracht de verlichting kan bereiken. De Hinayana-boeddhisten worden vaak monnik of non om zo dicht mogelijk bij de leer van Boeddha te blijven. De Mahayana- Geowijzer

18 boeddhisten geloven dat je verlichting kunt bereiken door hulp van anderen. Jodendom Voor de Tweede Wereldoorlog bedroeg het aantal joden wereldwijd ongeveer 18 miljoen. Na de genocide door de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog waren daar nog ongeveer 12 miljoen mensen van over. Tegenwoordig lopen de schattingen uiteen van 13,0 tot 14,6 miljoen joden. De grootste groepen Joden wonen in de Verenigde Staten (meer dan 6 miljoen) en Israël (meer dan 5 miljoen). In Nederland wonen ruim joden. Uitgangspunt bij deze telling is dat iemand joods is als hij of zij ten minste één ouder heeft die joods genoemd kan worden. Figuur 7.16 Het interieur van de synagoge Enschede Het Jodendom is ongeveer 3000 jaar geleden ontstaan. Het Jodendom heeft niet echt een stichter. Het is gegroeid uit vele ideeën en gedachten van profeten. Joden aanbidden één God, zij noemen hem Jahweh (JHWH). Het Jodendom kent drie grondbeginselen: het geloof in één God, het geloof in de uitverkiezing van het Joodse volk en het geloof in de Thora (het heilige boek van de joden). De eerste stamvader was Abraham. Alle volgelingen van het Jodendom zijn kinderen van Abraham. In de Thora staat dat God beloofde Abrahams volk te beschermen als zij hem zouden eren en zijn wetten gehoorzaamden. Er waren verschillende joodse stammen, een deel van die stammen verbleef lange tijd in Egypte. Egypte was toen nog een land dat geregeerd door farao's. De joden waren slaven en moesten werken voor de Egyptenaren. Mozes was een uitverkorene van God, hij bevrijdde zijn mensen van de slavernij. Ze gingen door de Rode Zee tot aan de berg Sinaï. Mozes beklom de berg om Gods woord te horen. Hij bleef dagen op de berg en kwam terug met twee stenen tafels: de Tien Geboden (figuur 7.17). Deze geboden zijn de leefregels van de joden. Daarnaast zijn er in het Jodendom een groot aantal, vaak zeer precieze voorschriften voor de Geowijzer

19 sociale omgang, de voedselbereiding en de hygiëne waaraan een jood zich moet houden. De eredienst (in de Hebreeuwse taal) speelt zich af in de synagoge en is een dienst van het woord. Figuur 7.17 De Tien Geboden 1. Ik ben de enige God. Aanbid geen andere God. 2. Maak geen afbeeldingen van God om te aanbidden. 3. Heb eerbied voor de naam van God. 4. Beschouw de sabbat (rustdag) als heilig. 5. Heb respect voor je vader en moede. 6. Dood niet. 7. Wees niet ontrouw aan je man of vrouw. 8. Steel niet. 9. Vertel geen leugens over andere mensen. 10. Wees niet jaloers op het bezit van anderen. Het Jodendom kent verschillende stromingen zoals de Farizeeën (een vrome sekte binnen het Jodendom) maar ook zeer vrijzinnige groepen (met name in de Verenigde Staten) en zeer orthodoxe groeperingen als de Chassidiem (de in zwart geklede mannen met ongeknipte haren). In de twintigste eeuw ontwikkelde zich in het oosten een nationalistische stroming die leidde tot het Zionisme, het streven om alle Joden te verenigen op historische grond, Palestina (Israël). Geowijzer

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 02 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76063 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof.

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof. Islam 1. Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is Islam? 3. Het dagelijkse leven 4. Enkele rituelen 5. De dood 6. Feesten 7. Bibliografie 2. Wat is Islam? De Islam is één van de vijf wereldgodsdiensten. Hij is niet

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof DEF

Samenvattingen Geloof DEF Samenvattingen Geloof DEF Info 1DEF: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. De meeste aanhangers hebben het

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof DEF

Samenvattingen Geloof DEF Samenvattingen Geloof DEF Info 1DEF: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. De meeste aanhangers hebben het

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irene van Hensbergen 31 January 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/48842 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

1. Het jodendom. 1.1 Ontstaan. 1.2 God / goden. 1.3 Heilige boeken. 1.4 De leer. 1.5 Leefregels. 1.6 Richtingen

1. Het jodendom. 1.1 Ontstaan. 1.2 God / goden. 1.3 Heilige boeken. 1.4 De leer. 1.5 Leefregels. 1.6 Richtingen 1. Het jodendom 1.1 Ontstaan Ontstaan in het nabije-oosten, op een woelig trefpunt van culturen. De eerste aartsvader was Abraham. Abrahams zoon Isaak wordt gezien als tweede stamvader, gevolgd door diens

Nadere informatie

Theorieboek. 3Q De vijf zuilen van de Islam 1. De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj

Theorieboek. 3Q De vijf zuilen van de Islam 1. De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj 3Q De vijf zuilen van de Islam 1 Wat zijn en houden de vijf zuilen van de Islam in? De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj Het geloof van de Islam steunt op vijf zuilen. Deze zuilen zijn de

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Workshop Sterven en Cultuur

Workshop Sterven en Cultuur Workshop Sterven en Cultuur Berbel Tanck (I) Ruth Ramaker (II) Workshop cultuur Pretoets Theorie Eigen ervaringen Stellingen Pretoets In het Boeddhisme moet de strevende vastgehouden worden door een naaste.

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

VOORBEREIDENDE LES BIJ HET PROGRAMMA WERELDRELIGIES MUSEUM VOLKENKUNDE

VOORBEREIDENDE LES BIJ HET PROGRAMMA WERELDRELIGIES MUSEUM VOLKENKUNDE VOORBEREIDENDE LES BIJ HET PROGRAMMA WERELDRELIGIES MUSEUM VOLKENKUNDE Inhoud Voor de leerkracht p. 3 Tekst bij PowerPoint presentatie p. 5 Filmpjes en websites p. 8 Lessuggestie 1. p. 9 Lessuggestie 2.

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

Voorbereidende les Cool in Sjoel!

Voorbereidende les Cool in Sjoel! Voorbereidende les Cool in Sjoel! Voor de docent Tijdens het bezoek aan de Folkingestraat Synagoge zullen de leerlingen kennis maken met verschillende facetten van het Jodendom. Het beleven van gebruiken,

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest Themaoverzicht Groep 1 1. In het begin 2. Noach 3. God belooft 4. Abraham 5. Isaak 6. Jakob en Esau 7. Jakob 8. Jozef 9. Dromen 10. Jozef de onderkoning 11. Mozes 12. Mozes naar de farao 13. God straft

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8)

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8) - Identiteit - Hogeschool Viaa heeft als grondslag de Bijbel. Zij erkent deze als het betrouwbare en geïnspireerde Woord van God, zoals dat verwoord is in het gereformeerde belijden en zij beschouwt de

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 2 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden. We bestuderen de visie op het hiernamaals of een leven na de dood in de verschillende

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 3 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden en een eventueel leven na de dood, dit voor de verschillende wereldreligies.

Nadere informatie

Ramadan in de zomer. Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer

Ramadan in de zomer. Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer Ramadan in de zomer Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer Nuttige achtergrondinfo over Ramadan, Offerfeest, Suikerfeest en het gebed. 26juni2009 Ramadan De negende maand van

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

1. Is Jezus een echt levend persoon geweest?

1. Is Jezus een echt levend persoon geweest? 1. Is Jezus een echt levend persoon geweest? Bijna alle historici gaan er vanuit dat hij heeft bestaan. Zij gaan er dan vanuit dat hij een joods religieus leraar was Ze gaan er vanuit dat zijn activiteiten

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Programma. Weten en Geloven. Basis van de Islam. Geschiedenis Islam. 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen. Het evangelie tussen

Programma. Weten en Geloven. Basis van de Islam. Geschiedenis Islam. 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen. Het evangelie tussen Weten en Geloven Programma Het evangelie tussen 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen avond 1: atheïsme en ietsisme avond 2: Islam en Wilders avond 3: vrijheid en fatsoen 20.45 koffie 21.00 waar

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN

DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN Naam: 1 DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN A. OVERZICHT 1. VOLGENS GROOTTE De meeste godsdiensten komen in een bepaald deel van de wereld voor. De verbreiding van de godsdiensten vond voornamelijk plaats door migratie

Nadere informatie

Moslims houden van Jezus

Moslims houden van Jezus Moslims houden van Jezus Jezus is een figuur die geliefd en vereerd wordt door miljarden mensen over de hele wereld, maar er is veel verwarring over de status van deze kolossale persoon. Jezus staat bij

Nadere informatie

4Godsdiensten in Nederland

4Godsdiensten in Nederland DC 4Godsdiensten in Nederland 1 Inleiding Dit thema gaat over godsdiensten in Nederland. Kennis over godsdiensten is belangrijk omdat het deel uitmaakt van de achtergrond van mensen. De godsdienst is in

Nadere informatie

RAMADAN STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1

RAMADAN STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1 STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1 Wat is de ramadan? Allah en zijn profeet Mohammed Het is 621 na Christus. De zakenman Mohammed uit Mekka is veertig jaar geworden. Hij vindt dat het tijd is geworden

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218 Verspreiding Christendom - HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is

Nadere informatie

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten Naam: Evaluatie Datum: ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten B 1. En dan, naar de grote school! (2/2) Volgend jaar ga je waarschijnlijk naar een andere school. Noem iets wat

Nadere informatie

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Beste, (eigen voornaam) Je bent van harte welkom in het Bijbelhuis Zevenkerken. Zo meteen

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 De nieuwe grondwet van 1848 zorgde voor een verandering in het kiessysteem. De leden van de

Nadere informatie

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling:

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling: Werkbladen basisonderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film Jerusalem. Een film die gaat over Jeruzalem, een van de oudste steden ter wereld. Ontdek waarom Jeruzalem

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme Naam: Het hindoeïsme Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Presentatie Gemeente van onze Heer Jezus Christus, N.N. en N.N. hebben te kennen gegeven dat ze hun zoon/dochter N.N.

Nadere informatie

De tien Geboden. Tien belangrijke regels. Aangepaste dienst Zondag 17 april 2016 Ds. Henk Bondt

De tien Geboden. Tien belangrijke regels. Aangepaste dienst Zondag 17 april 2016 Ds. Henk Bondt De tien Geboden Of Tien belangrijke regels Aangepaste dienst Zondag 17 april 2016 Ds. Henk Bondt Welkom Mededelingen Votum en groet Zingen: Gezang 119: 1 en 2 De kerk van alle tijden kent slechts één vaste

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

1) de geloofsbelijdenis : Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet

1) de geloofsbelijdenis : Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet DE ISLAM 1) Ontstaan Islam betekent gehoorzaamheid of onderwerping aan de wil van Allah. Zijn volgelingen worden moslims of islamieten genoemd, zij die zich overgeven. De islam ontstond vanaf de eerste

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti?

Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti? Feestentriviant voorkant vragenkaarten Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti? Hoe heet het feest ter ere van koning

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Jezus Christus, Gods zoon

Jezus Christus, Gods zoon 44 Jezus Christus, Gods Zoon Dit artikel is geschreven ter voorbereiding op de lezing van J.H.C. Kooijman Msc MA, die 25 februari 2016 Deo Volente zal worden uitgesproken. De lezing draagt de titel Dat

Nadere informatie

Betekent letterlijk: Overgave of onderwerping AAN DE WIL VAN GOD GOD = ALLAH

Betekent letterlijk: Overgave of onderwerping AAN DE WIL VAN GOD GOD = ALLAH Betekent letterlijk: Overgave of onderwerping AAN DE WIL VAN GOD GOD = ALLAH Een wettische godsdienst: de gelovige(n) moeten zich houden aan de regels (bijvoorbeeld de 5 zuilen) en overige wetten. GOD

Nadere informatie

VOORBEREIDING ORGELSPEL WELKOM EN MEDEDELINGEN door de ouderling van dienst STILTE ZINGEN: PSALM 103: 1, 5

VOORBEREIDING ORGELSPEL WELKOM EN MEDEDELINGEN door de ouderling van dienst STILTE ZINGEN: PSALM 103: 1, 5 BIDDEN TOT ALLAH Deze week sprak de synode over twee belangrijke nota s. Spreken over God is de reactie op het boek van ds. Klaas Hendrikse, die zoiets zei als: God bestaat niet, God gebeurt. Maar is Hendrikse

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID Romeinen 8: 13 Want indien gij naar het vlees leeft, zult gij sterven; maar indien gij door de Geest de werkingen des lichaams doodt, zult gij leven. 14

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs.

Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs. Gemeente van Christus, Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs. In Jesaja 60 een stralend visioen. Vrouwe Jeruzalem, ze schittert en blinkt in het gouden licht van de Eeuwige. De glans van

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst Godsdienst- 1 ste graad A-stroom en B-stroom. Vakleerkrachten: Berkers Carine De Vos Nele

Verklarende woordenlijst Godsdienst- 1 ste graad A-stroom en B-stroom. Vakleerkrachten: Berkers Carine De Vos Nele Instituut Mariagaard GODSDIENST-1 ste graad A-stroom en B-stroom Vakleerkrachten: Berkers Carine De Vos Nele Schooljaar: 2O11 2O12 Verklarende woordenlijst: advent: adventskrans: Allerheiligen: Allerzielen:

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam?

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam? De Profeet Mohammed (vzmh) heeft de laatste en universele boodschap van God gekregen. Voor de boodschap aan de Profeet Mohammed (vzmh) heeft God zich aan veel Profeten (vzmh) geopenbaard. Volgens een overlevering

Nadere informatie

Basisvorming. Wat is een vluchteling?

Basisvorming. Wat is een vluchteling? Basisvorming Wat is een vluchteling? Voorstellingsronde Stel je kort voor en vertel aan de groep hoe je zelf in contact bent gekomen met vluchtelingen VLUCHTELINGENWERK VLAANDEREN BASISVORMING - WAT IS

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

1. Samuël de profeet. Lezen: Handelingen 3:11-26

1. Samuël de profeet. Lezen: Handelingen 3:11-26 1. Samuël de profeet Lezen: Handelingen 3:11-26 En ook al de profeten, van Samuël aan en die daarna gevolgd zijn, zovelen als er hebben gesproken, die hebben ook deze dagen tevoren verkondigd. Handelingen

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Veel plezier met de godsdienstensite van samsam. We staan open voor vragen, opmerkingen en/of suggesties: samsam@ncdo.nl

Veel plezier met de godsdienstensite van samsam. We staan open voor vragen, opmerkingen en/of suggesties: samsam@ncdo.nl Godsdiensten op www.samsam.net/godsdiensten Docentenhandleiding Waarom? Daarom! Religie speelt in samenlevingen een belangrijke rol. Op steeds meer scholen zitten kinderen met verschillende godsdienstige

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert VEERTIG JAREN LANG

Bijbel voor Kinderen. presenteert VEERTIG JAREN LANG Bijbel voor Kinderen presenteert VEERTIG JAREN LANG Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Lyn Doerksen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

2 Algemene inleiding per cultuur/godsdienst/levensbeschouwing: situering 10

2 Algemene inleiding per cultuur/godsdienst/levensbeschouwing: situering 10 Inhoud 1 Overgangsrituelen 5 2 Algemene inleiding per cultuur/godsdienst/levensbeschouwing: situering 10 3 Algemene inleiding per cultuur/godsdienst/levensbeschouwing: verdieping 12 1 Hindoeïsme 12 2 Boeddhisme

Nadere informatie

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin Met Deliver zingen we voor de dienst; Dat is genade! - Opwekking 722 Heer ik dank U Voor wat U heeft gedaan Ik kon niet doorgaan op eigen kracht Maar dankzij Jezus mag ik nu voor U staan U spreekt mij

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Allah, God of Boeddha. Over levensbeschouwingen

Allah, God of Boeddha. Over levensbeschouwingen Allah, God of Boeddha Over levensbeschouwingen 1 COLOFON Deze brochure kwam er dankzij de Ploeg Zingeving: Barbara Goethals, Marijke Henne, Vincent De Meyer, Alexander Quirijnen, Werner Fierens, Skrolan

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Slechts één Boodschap

Slechts één Boodschap Slechts één Boodschap ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: dr. Nadji I. Arfadj vertaler: Aboe Yoesoef revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.uwkeuze.net Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1435

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

Eén eeuwig verbond. Verbond. Verbond. Discussie. Twee manieren van bijbellezen. blok F - nivo 3 - avond 7

Eén eeuwig verbond. Verbond. Verbond. Discussie. Twee manieren van bijbellezen. blok F - nivo 3 - avond 7 Eén eeuwig verbond blok F - nivo 3 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik, herhaling 19.20 Discussie over de positie van Israël 19.30 Twee manieren van bijbellezen 19.35

Nadere informatie

Wat geloven de moslims?

Wat geloven de moslims? Achtergrond Wat geloven de moslims? Het is niet goed mogelijk om de islam in een kort bestek te beschrijven. Wij beperken ons daarom tot een summiere behandeling van zaken die te maken hebben met het godsbeeld

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

DE VERVOLGDE GEMEENTE

DE VERVOLGDE GEMEENTE Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERVOLGDE GEMEENTE Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest en Lazarus Aangepast door: Lyn Doerksen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam. Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam

Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam. Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam Religie en borstvoeding: Jodendom, Christendom & Islam Het geven van borstvoeding is een universele taak voor moeders van verschillende achtergronden.

Nadere informatie