Geen blote voetjes in het gras

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geen blote voetjes in het gras"

Transcriptie

1 Geen blote voetjes in het gras Informatie voor de patiënt Geen blote voetjes in het gras

2 Voorwoord 3 Thuis wachtte een wiegje (gedicht) 4 De eerste dagen na de dood van uw baby 5 Het contact met uw baby 5 Enkele opmerkingen van ouders 6 Tastbare herinneringen 6 Op de afdeling 7 Obductie (ook wel sectie genoemd) 8 Burgerlijke stand 8 Waar blijft je kind tot de dag van de uitvaart 9 Begrafenis, crematie 10 Overlijdensverzekering 11 Geboortekaartjes, overlijdenannonce 11 Moedermelk 12 Als één van een tweeling overlijdt 13 Naar huis 13 Weer thuis; een aanzet 14 Weer thuis met lege handen 15 Na de begrafenis of crematie 15 Rouwverwerking 16 Vragen 16 Ouders rouwen allebei 18 De andere kinderen 18 Familie, vrienden, lotgenoten 20 Lichamelijke reacties 21 De toekomst 22 Gesprek na zes weken 22 Nawoord 23 Adressen voor hulp en informatie 24 Literatuurlijst 26 azm en UM werken samen onder de naam Maastricht UMC+

3 Voorwoord Dit boekje bestaat uit twee delen. Wij raden u aan het eerste deel (de eerste dagen na de dood van uw baby) kort na het overlijden te lezen omdat het praktische informatie bevat die nuttig kan zijn in de komende dagen. Het tweede deel (weer thuis met lege handen) kunt u eventueel later nog lezen, omdat het betrekking heeft op de moeilijke periode die daarna volgt. Met dit boekje willen wij proberen u enigszins op weg te helpen in deze moeilijke tijd. Het is slechts een aanvulling op de gesprekken die u zult voeren met de arts, met anderen en met elkaar. De hulp en steun uit uw omgeving hebt u het meest nodig, deze kan door dit boekje niet vervangen worden. 3

4 Thuis wachtte een wiegje Thuis wachtte een wiegje tot je zou komen kindje, lief kindje van onze dromen Daarvoor in de plaats kwam een glazen huisje met slangen en naalden, je balde je vuistje En vocht en vocht om te mogen leven er is alles gedaan om je leven te geven Ik zag je daar liggen zo dapper, te klein, ik had toen wel even als God willen zijn Maar niemand kon winnen ondanks alle wil je kon niet meer verder, je hartje viel stil Nu moeten wij je uit handen gaan geven en zonder jou moeten we verder leven Maar altijd zal je bij ons blijven horen want alles zal anders zijn dan tevoren 4 Geen blote voetjes in het gras

5 De eerste dagen na de dood van uw baby Vlak na de dood van uw baby zult u uiteenlopende gevoelens bij uzelf bemerken. Sommige ouders voelen zich tot hun verrassing rustig en gevoelloos, alsof ze verlamd zijn. Dit is een reactie die het lichaam beschermt tegen een te veel aan ellende. Het gevoel van verlamming zal na verloop van tijd overgaan en plaats maken voor het eigenlijke beleven van het verlies. Anderen zullen eerder een gevoel van verdriet, verzet en woede voelen opkomen. Het verzet richt zich vooral tot iedereen die met de baby te maken had, zoals artsen, verpleegkundigen of de verloskundige. Vaak zijn ouders ook boos op zichzelf of God. Verdriet uit zich bij ieder mens verschillend en iedereen heeft het recht dit op zijn eigen manier te beleven en te verwerken. Het contact met uw baby Hoe u het contact met uw baby vond is afhankelijk van de omstandigheden waaronder uw baby gestorven is, bijvoorbeeld was u er zelf bij of niet, misschien was u onder narcose en overleed uw baby tijdens of kort na de geboorte, zonder dat u hem of haar hebt gezien. U hebt elk recht van de wereld uw kind te zien, ook na de dood. Uw wens is heel natuurlijk en zeker niet vreemd. Het zien en vasthouden van uw overleden baby kan u waarschijnlijk troosten en verder helpen, ook voor de toekomst. Misschien wilt u uw kindje een tijdje in een bedje naast u op uw kamer hebben. Het zien en vasthouden van uw overleden baby helpt u om uw kindje beter te leren kennen. Als u de behoefte hebt om uw kindje nog eens in de armen te nemen, dan raden wij u aan dit tegen de verpleegkundige of arts te zeggen. Ook wanneer er sprake is van zichtbare aangeboren afwijkingen, raden wij u aan uw kindje te zien en vast te houden of aan te raken. Als u zich een voorstelling hebt gemaakt van hoe de baby eruit ziet, blijkt het vaak in werkelijkheid minder erg dan u had gedacht. Wanneer u uw baby echter niet meer wilt zien, zal men dit ook respecteren. Als uw zoon of dochter op de Neonatologie Intensive Care Unit 5

6 ( NICU ) is overleden kan hij of zij naar een aparte kamer gebracht worden, zodat u hem of haar daar weer vast kunt houden. Aarzel niet om eventueel andere kinderen, familie en vrienden aanwezig te laten zijn. De manier waarop u met de dood van uw zoon of dochter omgaat, kan het voor de omgeving makkelijker of juist ook moeilijker maken. Enkele opmerkingen van ouders: Ik vond het beter dat hij stierf met ons in zijn buurt, dan helemaal alleen. Hij stierf in mijn armen. Ik was blij dat ik hem kon vasthouden, maar ik wist ook dat ik hem nooit meer zou mogen vasthouden, tenminste niet in dit leven. We hebben ons kind, omdat het aangeboren afwijkingen had, na de geboorte niet willen zien, maar we vragen ons af hoe het er nou heeft uitgezien. Mijn man wilde enige tijd bij onze baby blijven na zijn dood. Hij stond naast hem, met zijn hand op z n lijfje. Mijn man en ik zijn zo blij dat iemand ons heeft gevraagd of we onze baby wilden zien. Dat hielp ons erg bij de rouwverwerking. We weten nu hoe ons kind eruit zag. Het was erg moeilijk haar te zien, maar we zijn zo dankbaar dat we het deden. Tastbare herinneringen Ervaringen hebben ons geleerd dat het nuttig kan zijn foto s van uw overleden baby te (laten) maken. Uw overleden of doodgeboren baby is een mens die echt bestaan heeft. Het hebben van foto s van uw baby kan een kostbare herinnering worden. Verschillende ouders vertelden ons hoe fijn ze het vonden over foto s te beschikken. Anderen vertelden ons hoe jammer het was, zich geen beeld meer te kunnen vormen van hun baby, niets tastbaars meer te hebben. Het is goed wanneer u het personeel of een vertrouwd iemand vraagt foto s te maken. Het kan ook best gebeuren dat de arts of verpleegkundige u dit zelf vraagt, 6 Geen blote voetjes in het gras

7 omdat ze weten hoe belangrijk veel ouders het vinden een tastbare herinnering aan hun baby te hebben. Als u foto s hebt van de korte periode waarin uw baby leefde, vraag dan ook om foto s te maken na het overlijden. Laat ook foto s maken als uw baby doodgeboren is of aangeboren afwijkingen heeft. Zo kunt u later steeds weer even kijken als u met de vraag rondloopt hoe uw baby er werkelijk uitzag. Denk er rustig over na of u foto s wilt, deze zijn zo gemaakt en de periode waarin dat kan is maar kort. Misschien staat de gedachte van foto s u op dit moment niet aan, maar dat kan in de toekomst veranderen. Meestal worden er foto s gemaakt en krijgt u een CD-rom mee. De verpleegkundige zal u vragen voor toestemming om een professionele fotograaf in te schakelen. De stichting `Make a memory` wil troost bieden aan ouders door middel van het aanbieden van professionele foto`s, zodat ouders in een later stadium een mooie herinnering hebben aan hun kind. Voor ouders zijn er geen kosten aan verbonden. De foto`s kunnen worden gemaakt zowel voor, tijdens als na het overlijden. U bent binnen een paar dagen al in het bezit van de foto reportage. De laatste jaren wordt ook steeds vaker gebruik gemaakt van een videocamera om een stukje herinnering te maken van uw kindje. Ook een dagboekje kan van belang zijn bij het verwerken van uw verdriet. Vraag de verpleegkundige die uw kindje heeft verzorgd om tastbare herinneringen te maken: behalve foto s ook het naamkaartje aan de couveuse of het bed, identificatiebandje, de navelklem, een hand- en of voetafdrukje, een lokje haar en de PKU/CHT -enveloppe. Op de afdeling U als moeder moet misschien nog enige tijd na de bevalling in het ziekenhuis blijven. Misschien ligt u wel tussen kraamvrouwen met gezonde baby s terwijl uw baby juist is overleden. Dit kan een ondraaglijke situatie zijn. Meestal zal er worden gevraagd of u liever een andere kamer wilt. Vraag er desnoods zelf om. Als u er behoefte aan hebt om tijdens uw verblijf op de afdeling met iemand te 7

8 praten over wat u bezighoudt, dan moedigen wij aan dit te doen. Naast de mensen die bij u op visite komen, kunt u altijd aan de verpleegkundige die u verzorgt een gesprek vragen met een verpleegkundige of arts die u of uw baby verzorgd hebben, net als met een maatschappelijk werker of met één van de pastors van het ziekenhuis. Obductie (ook wel sectie genoemd) Vrijwel zeker zal er met u gesproken worden om obductie te laten doen bij uw overleden baby. Obductie is een gedetailleerd onderzoek na de dood, om nadere opheldering over de doodsoorzaak te krijgen. De bevinding van zo n onderzoek kunnen u als ouders verder helpen bij het begrijpen en aanvaarden van het overlijden van uw baby. Soms is het onderzoek ook van belang in verband met erfelijke aspecten ten aanzien van een volgende zwangerschap. Bovendien zal het onderzoek van uw baby kunnen bijdragen tot een beter inzicht in ziekten van pasgeborenen, zodat de zorg voor zieke pasgeborenen in de toekomst verder kan verbeteren. Als u bezwaren hebt tegen zo n onderzoek hebt u alle recht dit te weigeren. Iedereen zal uw beslissing respecteren. Burgerlijke Stand Voor de inschrijving bij de Burgerlijke Stand is er verschil tussen levend geboren en levenloos geboren kinderen. Ook de duur van de zwangerschap speelt een rol. Na de geboorte moet aangifte worden gedaan in de gemeente van geboorte door de vader, de moeder of door iemand die bij de geboorte aanwezig is geweest. Aangifte moet worden gedaan voor of op de derde dag na de geboorte, zater-, zondagen en feestdagen niet meegerekend. De termijn wordt dan verlengd tot en met de eerstvolgende werkdag. Bij overlijden ligt de keuze bij de familie wie het overlijden gaat aangeven. De uitvaartverzorger kan dit doen, maar ook de vader, moeder of iemand anders. De aangifte van overlijden wordt gedaan via een door de arts afgegeven verklaring van overlijden. De gegevens (zoals naam, adres, woonplaats, namen van ouders, tijdstip, plaats en datum van overlijden) worden aan de Burgerlijke 8 Geen blote voetjes in het gras

9 Stand doorgegeven. Als de baby levenloos geboren is, maakt de ambtenaar van de Burgerlijke Stand geen akte van geboorte en overlijden op, maar alleen een akte waaruit blijkt dat de baby op het moment van aangifte niet in leven was. Bij deze akte van een levenloos geboren kind wordt een verlof tot begraven of cremeren afgegeven. Wanneer de baby na de geboorte nog even geleefd heeft en daarna is overleden, wordt bij de aangifte zowel een geboorte- als overlijdensakte opgemaakt. Het blijkt dat dit bij de Burgerlijke Stand soms problemen kan opleveren, omdat de ambtenaren niet altijd goed op de hoogte zijn van deze regels. De wet op de Lijkbezorging is op geen enkel punt van toepassing als de baby levenloos geboren is binnen een zwangerschapstermijn korter dan 24 weken. Er gelden geen wettelijke regels. Dit betekent dat er wat afscheid nemen niets verplicht, maar ook niets verboden is. De baby hoeft wettelijk gezien niet te worden aangegeven. Als u dit toch wilt, kunt u dit doen met een verklaring van de arts waaruit blijkt dat de baby levenloos geboren is bij een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken. Er wordt dan een akte van levenloos geboren opgemaakt. Uw zoon of dochter kan altijd in het trouwboekje worden bijgeschreven. Door de baby een naam te geven, het geslacht bekend te maken en het officieel te laten registreren, krijgt hij of zij een eigen identiteit. Met afspraak: Maandag tot en met woensdag van uur tot uur. Zonder afspraak: Maandag tot en met woensdag van 8.30 uur tot uur. Donderdag van uur tot uur. Vrijdag van uur tot uur. Telefoonnummer: adres Bezoekadres: Mosae Forum DW Maastricht 9

10 Waar blijft je baby tot de dag van de uitvaart Op welke plek wilt u dat uw baby is, de dagen voor de uitvaart? Is dat in het ziekenhuis, in het uitvaartcentrum, thuis of een combinatie daarvan? Afhankelijk van uw situatie kunt u een keuze maken. Wellicht is het ziekenhuis een goede plek, wanneer de moeder daar ook nog verblijft. Het kan ook dat u uw baby liever mee naar huis neemt en het in een wieg of ledikant een plekje geeft. Voordeel hiervan kan zijn dat er alle gelegenheid is om naar uw baby te kijken en aan te raken, op ieder gewenst tijdstip. Een rouwkamer in het uitvaartcentrum behoort uiteraard ook tot de mogelijkheden. Daar is ook voldoende gelegenheid om uw baby te bezoeken en afscheid te nemen. Het is aan u of u uw baby in een wiegje, mandje of kistje legt. Begrafenis, crematie Uw zoon of dochter moet op een gepaste manier begraven of gecremeerd worden. Dit mag niet eerder dan 36 uur (behalve bij het Islamitisch geloof) en niet later dan vijf dagen na overlijden gebeuren (de dag van overlijden niet meegerekend). In geval van nood, bijvoorbeeld als de moeder nog te ziek is om de begrafenis of crematie bij te wonen, kan er bij de burgemeester uitstel aangevraagd worden. U bent niet verplicht om een uitvaartverzorger in te schakelen. De organisatie van de begrafenis of crematie mag door de familie zelf worden gedaan. Wilt u toch een uitvaartverzorger inschakelen, dan kan deze een verzorgende, begeleidende en coördinerende rol hebben. U moet zelf het initiatief nemen om een uitvaartonderneming in te schakelen. Wij raden u aan hiervoor een uitvaartonderneming uit uw woonplaats te nemen. Als u uw baby vanuit het academisch ziekenhuis Maastricht wilt laten begraven of cremeren, neem dan contact op met de medewerker van het mortuarium (telefoon ). De uiteindelijke beslissing ligt bij u. Het mortuarium van het ziekenhuis is in handen van een externe uitvaartonderneming. Het is de taak van de eventuele uitvaartverzorger om alle mogelijkheden aan te bieden, rekening houdende met de Wet op de Lijkbezorging. De beperkingen van deze wet zijn minimaal. U moet zelf een aantal beslissingen nemen; wilt u een 10 Geen blote voetjes in het gras

11 begrafenis of crematie, wilt u wel of niet een dienst in een kerk of kapel, of een dienst gewoon thuis, hebt u speciale wensen met betrekking tot de begrafenis of crematie, wie wilt u dat aanwezig zijn, wilt u uw zoon of dochter thuis opbaren? Vrijwel alle wensen van nabestaanden kunnen binnen de wetgeving uitgevoerd worden. Sommige begraafplaatsen kennen hinderlijk beperkende voorschriften. In geval van begraven kan uw baby in het graf van bijvoorbeeld een grootouder worden gelegd of in een speciaal kindergrafje. Na een crematie mag de as na een maand meegenomen worden naar huis. De asbus kan op een dierbaar plekje worden gezet, maar de as kan ook worden uitgestrooid op zee of in de tuin. Voor verstrooien op andere plaatsen is toestemming van de grondeigenaar noodzakelijk. De wet kent op dit punt geen beperkingen meer. Wanneer er andere kinderen in het gezin zijn, kunt u zich afvragen of u hen mee wilt nemen naar de begrafenis of crematie. Misschien aarzelt u ook of u de plechtigheid zelf moet bijwonen. Wij raden u sterk aan er samen met uw kinderen heen te gaan. Betrek broertjes en zusjes bij het afscheid van de baby. Zij kunnen iets moois plakken, tekenen of iets voorlezen bij het afscheid. De liefste knuffel kan worden meegegeven. Ze kunnen ook bloemen dragen, kaarsjes of waxinelichtjes aansteken en ballonen oplaten. Vertel ze alles eerlijk. Ook zij moeten met dit verdriet verder. Overlijdensverzekering De meeste begrafenisverzekeringen sluiten kosten voor overlijden in de eerste levensweek uit of keren een beperkt bedrag uit, ook als een gezinspolis is afgesloten. Wanneer u niet zelf verzekerd bent, is het afsluiten van een begrafenisverzekering voor een couveusekind vrijwel onmogelijk. Geboortekaartjes, overlijdensbericht Als de baby overleden is voordat er geboortekaartjes zijn verzonden, dan raden wij u aan op de een of andere wijze officieel te laten weten dat uw baby is overleden. Dit kan via een zelf geschreven of gedrukt kaartje, briefje of een 11

12 overlijdensbericht in de krant. Het geboortekaartje dat vaak al bij de drukker klaar ligt, kan er ook voor gebruikt worden, uiteraard met een aangepaste tekst. De uitvaartverzorger heeft speciale kaarten voorhanden om het overlijden aan te kondigen. Het kan natuurlijk ook gebeuren dat u de geboortekaartjes al verstuurd had voordat uw baby overleed. Ook in dit geval raden wij u aan om familie, vrienden en kennissen op de hoogte te brengen, zodat ook zij voorbereid hun medeleven kunnen tonen. Geeft u ook aan of in de kraamperiode bezoek op prijs wordt gesteld. Deze bezoekjes kunnen zeer waardevol voor u zijn. Moedermelk Uw baby is overleden en u voelt dat uw borsten melk produceren, waarmee u nu geen raad weet. De moedermelk herinnert u aan uw baby en laat u de leegte bewust en lichamelijk voelen. Net als de naweeën, het vloeien en de slapte van de buik, veroorzaakt dit tegenstrijdige gevoelens van verdriet en boosheid op je lichaam. Het kan ook dat u de stuwing en melkproductie als positief ervaart. Zie je, mijn lichaam werkt wel goed. Ik maak melk aan, mijn baby heeft echt bestaan. Als u last hebt van stuwing en of pijnlijke borsten kunnen de volgende zaken wellicht verlichting geven: draag een strakke nauwsluitende BH; vraag om pijnstilling; koelen van de borsten; bij ernstige stuwing eenmalig leeg kolven van de borsten. Meestal is er sprake van een toenemende stuwing die een piek bereikt tussen de derde en zesde dag daarna neemt de pijn geleidelijk weer af. De melkproductie zal na enige tijd vanzelf stoppen. De dokter kan ook medicijnen voorschrijven waardoor de melkproductie stopt. Stuwing die niet behandeld wordt verdwijnt ook meestal binnen zeven tot tien 12 Geen blote voetjes in het gras

13 dagen. Het is echter zeer verdrietig te beseffen dat er geen baby meer is die uw borstvoeding nodig heeft. Als één van een tweeling overlijdt Als één van een tweeling overlijdt ontstaat er een verwarrende situatie, namelijk dat u verdrietig bent om uw overleden baby, maar ook blij met of juist nog ongerust bent over uw nog levende baby. Het verschil tussen ouders die één van een tweeling verliezen en andere ouders die hun baby verliezen zit niet in het verschil in verdriet maar in de specifieke situatie dat er ook nog een andere baby is waarover u zich bezorgd maakt en blij mee bent. Probeer de tijd te nemen die u nodig hebt om afscheid te nemen van uw overleden baby en de lange tijd, pijn en moeite die nodig is om met uw verdriet verder te leven. Naar huis Het is begrijpelijk dat u, als dit medisch verantwoord is, zo snel mogelijk het ziekenhuis wilt verlaten omdat u zich in eigen kring gemakkelijker aan uw verdriet kunt overgeven. Het kan ook gebeuren dat u liever nog niet naar huis gaat, omdat u opziet tegen de leegte die daar ontstaat. Het met lege handen uit het ziekenhuis komen is een bittere teleurstelling. U had zich natuurlijk op een blijde thuiskomst verheugd en thuis staat misschien alles klaar voor de baby, die er niet meer is. Toch is het niet goed om alle sporen van voorbereiding op de komst van uw kindje vóór uw thuiskomst uit te wissen. Dat zou u de kans ontnemen ook op deze manier, hoewel pijnlijk, afscheid te nemen van uw baby. Het is immers beter te accepteren dat er werkelijk een baby was. Dit zal u helpen beter met uw verdriet en met de gevoelde leegte om te gaan. 13

14 Er is geen haast: wat u met de babyspulletjes doet kan altijd later besloten worden. De eerstvolgende dagen en nachten zullen gekenmerkt worden door uw gedachten aan de baby. Aarzel niet medische hulp in te roepen bij problemen (bijvoorbeeld slaapstoornissen). Het is normaal dat u veel huilt, droomt en praat over uw baby. Een moeder vertelde: Het was op de dag van mijn thuiskomst voor het eerst dat ik mijn gevoelens de vrije loop liet. Ik kwam op kerstavond thuis. Mijn man maakte een fles wijn open, ging naast me zitten en luisterde, luisterde zes uur lang naar mijn huilen en praten. Hij was begrijpend, aanmoedigend en vooral voelde ik dat hij van me hield. Weer thuis: een aanzet U moet zich realiseren dat als u weer thuis bent de mensen in uw omgeving, vrienden en familie het soms erg moeilijk vinden nu met u te praten over het verlies van uw baby. Sommigen vinden het zo moeilijk dat ze elk contact met u vermijden. In het contact zijn de eerste woorden het moeilijkste; als u er behoefte aan hebt met familie of vrienden erover te praten, begin er dan gerust zelf over. Vaak blijkt dan dat ook uw vrienden en familie er behoefte aan hebben er met u over te praten en u erbij te helpen. Het zelf benaderen van vrienden kan een goede aanzet zijn om vrienden over de moeilijke drempel van contact maken te helpen. Reactie van een ouder: Daags na het overlijden van ons kind, hebben we al onze vrienden en kennissen opgebeld en veel daarvan hebben gezegd: als jullie niet hadden gebeld hadden wij niet durven komen. 14 Geen blote voetjes in het gras

15 Weer thuis met lege handen Nu u weer thuis bent begint u steeds meer te beseffen dat u zonder deze baby verder moet. De komende maanden, misschien wel jaren, zult u veel verdriet, pijn en leegte beleven bij de gedachten aan uw baby en alles wat er gebeurd is. Veel vragen en tegenstrijdige gevoelens zullen u overvallen. Met dit boekje trachten wij u enigszins verder te helpen, u wegwijs te maken en u aan te moedigen uw verdriet te uiten en zo het verlies te verwerken. De thema s die wij aanhalen zijn gebaseerd op de meest voorkomende vragen van ouders die in dezelfde situatie verkeerd hebben als u nu. Na de begrafenis of crematie Met de begrafenis of crematie van uw baby is de moeilijke periode die u doormaakt zeker niet afgesloten. Vaak begint nu pas de zwaarste tijd. Aan de ene kant moet u leren leven met het verlies van uw baby, dit vraagt veel tijd en energie en aan de andere kant vragen uw gezin, werk, omgeving en familie ook om aandacht. Het is heel begrijpelijk en normaal dat u het liefst rust wilt hebben, dat u geen zin hebt de draad weer op te pakken. Het is alsof u nu pas de leegte voelt, alsof het verdriet u nu pas overmant. Soms proberen ouders hun gevoelens te verbergen en storten ze zich weer op de dagelijkse bezigheden en doen ze alsof er niets aan de hand is. Wanneer u uzelf de ruimte gunt het verdriet te beleven en desnoods die ruimte opeist van anderen, kunt u het overlijden van de baby verwerken. U moet veel tijd nemen voor uzelf en leven naar eigen behoefte. 15

16 Rouwverwerking Rouwverwerking is het proces waarbij het verdriet om het verlies van uw baby geleidelijk draaglijker wordt; vergeten zult u uw baby echter nooit. Rouwen is een persoonlijk proces; iedereen uit zijn verdriet anders. Sommige ouders willen voortdurend over hun verdriet en de baby praten, anderen juist niet en trekken zich helemaal in zichzelf terug. Weer anderen kunnen alleen maar huilen. Elk van dit soort reacties is volkomen normaal en begrijpelijk. Het is goed anderen te laten zien hoe u zich voelt. Als u droefheid kunt delen met iemand, kan het gemakkelijker zijn dit te dragen. Huilen is een goede manier om gevoelens te uiten die te sterk zijn om onder woorden te brengen. Verschillende gevoelens kunnen u in de war brengen, zo erg, dat u denkt dat u gek wordt. Maakt u zich niet ongerust over deze gedachten, het is niet ongewoon dat u zich nu eens verdrietig of schuldig, dan weer kwaad of laconiek voelt. Er is u iets overkomen dat uw hele leven heeft verstoord, verwachtingen heeft tenietgedaan en uw aanvankelijke vreugde zinloos heeft gemaakt. Om dit te boven te komen is veel tijd, kracht en moed nodig. U zult dan ook op een andere manier verder leven dan voor de dood van uw baby. Vragen De meest brandende vraag die u bezig kan houden is: Waarom? Waarom overkomt ons dit? Waarom was de baby zo zwak? Waarom laat God dit toe? Waarom heeft dit kunnen gebeuren? Een klein deel van uw vragen kunnen misschien beantwoord worden door het onderzoek (obductie) naar de doodsoorzaak. Op de vraag waarom juist uw baby stierf, zal nooit een antwoord komen. Er is geen antwoord op de vraag naar de dood. Gelovige mensen vinden troost in hun geloof, anderen wellicht in een andere levensovertuiging. Ook de vaststelling dat de dood een baby van pijn en leed verlost kan troost bieden. 16 Geen blote voetjes in het gras

17 Het gaat er niet om antwoord te geven op de waarom vraag. Dat antwoord is er niet. Waar het wel om gaat, is het leren accepteren dat uw baby niet meer bij u is en dat het bereiken van de aanvaarding hiervan een langdurig en pijnlijk proces is. Dit betekent natuurlijk niet dat de waarom vraag u niet mag bezighouden. Iedereen zal zijn eigen antwoord of berusting vinden. De weg naar een antwoord kan ook pijnlijk zijn omdat ouders, vooral moeders, zich vaak ten onrechte schuldig voelen aan de dood van hun kind. Deze schuldgevoelens kunnen het leven ondraaglijk maken. De dood wordt soms ervaren als een straf. Hierover praten kan u helpen de zaken helderder en realistischer te zien. U zult nooit weten waarom u uw baby hebt verloren, maar zult altijd weten wat de baby voor u heeft betekend. Het is heel goed mogelijk dat uw baby is overleden nadat besloten is de behandeling te stoppen omdat verder behandelen zinloos was. Het verstandelijke weten dat het zo beter is en de emotionele wens ik wilde dat mijn baby nog leefde zijn moeilijk met elkaar te verenigen. Beide gedachten zullen heel lang naast elkaar blijven bestaan. Reactie van ouders: Je zou kunnen zeggen dat we ons op de een of andere manier verantwoordelijk voelen voor wat is gebeurd, hoewel we weten dat we er niets aan konden doen en er geen manier was om het te voorkomen. Maar toen ik de baby vasthield, bad ik tot God hem tot zich te nemen zodat hij niet langer zou lijden. We vroegen ons af waarom deze vreselijke gebeurtenis ons moest overkomen, terwijl we zo graag een baby wilden om van te houden. Er zijn zoveel mensen die een abortus laten verrichten of ongewenste kinderen hebben. Het is zo moeilijk te begrijpen. 17

18 Ouders rouwen allebei Na de geboorte van een dode baby of na het overlijden van een pasgeboren baby is de moeder vaak niet in staat te helpen bij praktische zaken die na het overlijden geregeld moeten worden. De vader staat hier meestal alleen voor. Hij regelt alle praktische dingen en lijkt soms niet zoveel last te hebben van verdriet. Veel (of de meeste) gevoelens van medeleven gaan uit naar de moeder en vaak ziet men de gevoelens van de vader over het hoofd. Intussen lijden vaders net zo onder het verlies als moeders. Maar mannen kunnen of willen hun emoties vaak niet tonen. De mannen zelf (en de omgeving) vinden dat ze sterk moeten blijven. Sommige vaders kunnen dan ook moeilijk praten over wat hen beweegt. Ze vluchten in het werk, in het organiseren van het huishouden of in het niets doen om zo hun gevoelens de baas te worden. Andere vaders denken dat het beter is om maar helemaal niet met de moeder over de baby te praten om het haar niet nog moeilijker te maken. Ze willen hun vrouw als het ware beschermen. Ook dat kan een uiting zijn van gevoelens en blijk geven van het feit hoe moeilijk ze het hebben. Het is dus goed te weten dat mannen en vrouwen hun emoties op verschillende manieren en momenten kunnen tonen. Als u met elkaar wel kunt praten over wat u voelt en wat u van elkaar opmerkt, zal dit een steun zijn het verlies, de leegte en het gemis samen te dragen. De vader beleeft en uit zijn verdriet vaak anders dan de moeder. Dit wil echter niet zeggen dat zijn gevoelens ten opzichte van de baby in mindere mate aanwezig zijn. Ook een vader ontwikkelt een band met zijn baby tijdens de zwangerschap, bevalling en de eerste dagen daarna. Deze gevoelens mogen niet onderschat worden, al zijn ze soms minder zichtbaar. De andere kinderen Uw leven zal nog lange tijd beïnvloed worden door het overlijden van uw baby. Als u nog andere kinderen hebt, vergen die tegelijkertijd veel van uw aandacht. Veel vragen komen waarschijnlijk in u op. Afhankelijk van de leeftijd van de zusjes 18 Geen blote voetjes in het gras

19 en/of broertjes van uw overleden baby vertelt u hen over de gebeurtenis: moeten ze het weten dat de baby overleed? Zullen ze wel of niet meegaan naar de begrafenis? Alle gezinsleden leefden sterk naar het moment toe waarop het nieuwe broertje of zusje geboren zou worden. In hun spel maakten de kinderen plannetjes, ze wilden helpen met de inrichting van de babykamer of legden speelgoed klaar. Met belangstelling volgden zij u en vroegen zij honderd uit over de baby die u droeg. Ze hebben de baby wel eens voelen bewegen als ze hun hand op uw buik legden. Om uw kind(eren) goed op te kunnen vangen is het belangrijk dat u samen met u partner bij deze gedachten stil blijft staan. Ook kleine kinderen begrijpen dat er iets met de baby aan de hand is. Houd geen feiten achter voor het kind. Alles eerlijk vertellen kan er toe bijdragen dat het kind de oorzaak van het overlijden niet toeschrijft aan eigen gevoelens. Kleine kinderen accepteren de werkelijkheid beter dan uzelf. Als de baby voor uw andere kinderen een persoon wordt, begrijpen zij uw bezorgdheid en verdriet beter. U moet uw kinderen nadrukkelijk vertellen dat u veel van hen houdt en dat u hen niet in de steek zult laten. Het is aan te raden dat kinderen meegaan naar de begrafenis of de crematie. De afscheidssymbolen geven de gelegenheid om samen met de familie en hun ouders verdriet te hebben. Als het kind dit afscheid mist, blijft de gebeurtenis een vraagteken en geeft dit aanleiding tot angstige fantasieën. Vraag, zonodig een goede vriendin op hen te letten, wanneer het u te veel wordt tijdens de begrafenis of crematie. Ook al uit uw kind gevoelens op een andere manier, bijvoorbeeld via spel, verhaaltjes, tekeningen of gesprekjes onder elkaar of met u. Vertel hen op eenvoudige wijze wat er gebeurde. Vertel ze wat u voelt en laat ze vertellen wat zij voelen. Het is beter de vragen te beantwoorden dan ze in onzekerheid te laten. Welke voorstelling uw kinderen zich er ook bij maken, geef ze de kans op hun eigen manier het sterven van een nieuw broertje of zusje te beleven. Wanneer u de kinderen laat delen in wat u en het gezin is overkomen, houdt u mogelijkheden open om later steeds vrij over de overleden baby te kunnen praten. 19

20 Sommige ouders, met name moeders, voelen zich geïrriteerd door de aanwezigheid van hun andere kinderen. Dit gevoel van afwijzing kan weer schuldgevoelens veroorzaken. Zo n reactie is niet vreemd. Een mogelijkheid is om uw kind tijdelijk aan een vertrouwd persoon over te laten (misschien maar voor enkele uren per dag of week) zodat u de ruimte hebt om u aan uw gevoelens over te geven. Opmerkingen van een moeder: Mijn grootste probleem was mijn driejarig zoontje. Ik kon het niet uithouden, hem te veel om me heen te hebben. Hij leek me mateloos te irriteren. Ik was een tijd lang behoorlijk streng voor hem, maar nu kan ik hem veel meer waarderen. Familie, vrienden, lotgenoten Weer thuis kunt u zeer verschillende reacties meemaken in uw omgeving. Meestal hebben ouders het liefst slechts enkele, zeer vertrouwde mensen om zich heen. Familie, vrienden en buren kunnen een grote hulp zijn, zo kunnen zij u helpen met praktische dingen, naar u luisteren en simpelweg aanwezig zijn. Het is goed als u uw behoefte duidelijk en eerlijk kenbaar maakt (zoals alleen gelaten te willen worden, geen behoefte hebben aan gezelligheid). Soms is een vakantie met de partner of een avondje uit een gezonde afleiding. Zo n uitje is geen vlucht maar kan u weer nieuwe kracht geven en een heilzame werking hebben. Voor buitenstaanders is het vaak moeilijk de juiste dingen te doen of te zeggen al proberen ze zich in uw situatie in te leven. Ze zullen nooit voelen wat u voelt. Daardoor kunnen ze zich soms wat onbeholpen gedragen en opmerkingen maken die u pijn doen, zoals gelukkig was jullie kind nog maar enkele dagen oud ; jullie zijn nog jong ; of gelukkig hebben jullie er nog één over. In uw woonomgeving zult u terughoudendheid en verlegenheid bespeuren. 20 Geen blote voetjes in het gras

Het verlies van uw baby. door Birgit G. Hohenbruck

Het verlies van uw baby. door Birgit G. Hohenbruck Het verlies van uw baby door Birgit G. Hohenbruck Dit boekje bestaat uit twee delen. Wij bevelen u aan het eerste deel (De eerste dagen na de dood van uw baby) kort na het overlijden van uw baby te lezen,

Nadere informatie

HET VERLIES VAN UW BABY

HET VERLIES VAN UW BABY HET VERLIES VAN UW BABY De tekst in deze folder bestaat uit twee delen. Wij adviseren u het eerste deel 'De eerste dagen na de dood van uw baby' kort na het overlijden van uw baby te lezen, omdat het praktische

Nadere informatie

Het verlies van uw baby

Het verlies van uw baby Het verlies van uw baby Dit boekje is een poging u enigszins op weg te helpen na het overlijden van uw baby. Het kan een aanvulling zijn op gesprekken die u heeft met uw arts, met anderen of met elkaar.

Nadere informatie

Het verlies van uw kind. afdeling Neonatologie en Verloskunde

Het verlies van uw kind. afdeling Neonatologie en Verloskunde Het verlies van uw kind afdeling Neonatologie en Verloskunde Dit boekje kwam tot stand op initiatief van de afdeling Neonatologie van het Universitair Medisch Centrum St Radboud in samenwerking met de

Nadere informatie

Het verlies van uw baby

Het verlies van uw baby Het verlies van uw baby Nicu, kindergeneeskunde, gynaecologie en verloskunde, medische psychologie Voorwoord Het verlies van een kind - tijdens de zwangerschap of rond de bevalling - is een van de meest

Nadere informatie

Gynaecologie. Het verlies van uw baby.

Gynaecologie. Het verlies van uw baby. Gynaecologie Het verlies van uw baby. Inhoudsopgave Inleiding 1. De eerste dagen na het overlijden van uw baby - Wanneer is de opname in het ziekenhuis. - Het inleiden van de bevalling. - Waarom geen

Nadere informatie

Met lege handen. Met lege handen

Met lege handen. Met lege handen Met lege handen Met lege handen In deze brochure vind je een overzicht van verschillende onderwerpen waar je mee te maken krijgt na het overlijden van je baby. Er is ruimte opengelaten om je eigen aantekeningen

Nadere informatie

Verlies van uw kindje

Verlies van uw kindje Verlies van uw kindje UW ZORG, ONZE PASSIE Inhoudsopgave Deel 1 De gang van zaken op de kraamsuites 5 Pijnstilling 5 De geboorte 5 Onderzoek 5 Bezoek 6 Foto s 6 Gipsafdrukje 6 Kaartje 6 Borstvoeding 6

Nadere informatie

Het verlies van uw kindje. Afdeling Verloskunde

Het verlies van uw kindje. Afdeling Verloskunde Het verlies van uw kindje Afdeling Verloskunde Liefde Het ligt niet in de lengte of zwaarte van tijd of iets je lief en dierbaar is. Het ligt in de diepte van het verlangen in de liefde waarmee je lief

Nadere informatie

Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rondom de bevalling

Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rondom de bevalling Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rondom de bevalling Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Rouw en gevoelens die je kunt hebben 1 Het slechte nieuws De bevalling 2

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Als een naaste sterft

Als een naaste sterft Als een naaste sterft Informatie voor nabestaanden gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Gang van zaken en formaliteiten na overlijden 3 Laatste zorg voor de overledene 4 Omgaan met verlies van een dierbare

Nadere informatie

IN STILTE GEBOREN. Lege buik, lege armen als je zwangerschap misloopt. Handreiking bij het afscheid nemen van je kind

IN STILTE GEBOREN. Lege buik, lege armen als je zwangerschap misloopt. Handreiking bij het afscheid nemen van je kind IN STILTE GEBOREN Lege buik, lege armen als je zwangerschap misloopt Handreiking bij het afscheid nemen van je kind Inleiding: Het is de nachtmerrie van elke ouder: je verliest je kind gedurende je zwangerschap,

Nadere informatie

Infoblad. Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt

Infoblad. Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt Soms krijgen ouders tijdens de zwangerschap te horen dat hun kind een aandoening heeft. Dan volgt een moeilijke keuze: laat je het kind komen of breek

Nadere informatie

Bronvermelding Folder: Het verlies van uw kind Universitair Medisch Centrum Groningen 2005. Folder: Obductie Nederlandse Vereniging voor Pathologie

Bronvermelding Folder: Het verlies van uw kind Universitair Medisch Centrum Groningen 2005. Folder: Obductie Nederlandse Vereniging voor Pathologie Verlies van uw baby Bronvermelding Folder: Het verlies van uw kind Universitair Medisch Centrum Groningen 2005 Folder: Obductie Nederlandse Vereniging voor Pathologie 2 Inleiding Dit boekje gaat over het

Nadere informatie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie Obductie Informatie over obductie voor nabestaanden Obductie Inleiding 3 Wat is een obductie of autopsie? 3 Waarom obductie? 4 Wat gebeurt er bij een obductie? 4 Het bewaren van weefsel en organen 5 Hoe

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Verlies & Rouw. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website:

Verlies & Rouw. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: Verlies & Rouw HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Verlies is wanneer je iemand of iets die veel voor

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal De mensen van voorbij Zij worden niet vergeten De mensen

Nadere informatie

Obstetrie Geboorte en afscheid

Obstetrie Geboorte en afscheid Obstetrie Geboorte en afscheid Zonder Houd mij stevig vast. Dit kan ik niet alleen. Dit verdriet is hartverscheurend groot. Een toekomstdroom, ons kind, zo welkom, groeiend in mijn schoot. Geboren, zo

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Rouwverwerking

PATIËNTEN INFORMATIE. Rouwverwerking PATIËNTEN INFORMATIE Rouwverwerking 2 PATIËNTENINFORMATIE Een dierbare is overleden. Dit is een aangrijpende gebeurtenis. In de eerste plaats gaat onze deelneming uit naar u en de overige nabestaanden.

Nadere informatie

Het verlies van uw kindje

Het verlies van uw kindje Het verlies van uw kindje onder de 24 weken zwangerschap Afdeling Verloskunde Inhoudsopgave Pagina Voorwoord 5 Het verlies van uw kind 5 Wanneer uw kind in de baarmoeder is overleden 5 De opname 6 Het

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie?

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie? Obductie Laboratorium voor pathologie U krijgt deze informatie, omdat iemand die u lief heeft overleden is. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere

Nadere informatie

Informatie over obductie voor nabestaanden

Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie voor patiënten F0244-3415 juli 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de intensive care

Kinderen op bezoek op de intensive care Kinderen op bezoek op de intensive care Handreiking voor ouders mca.nl Inhoudsopgave Hoe vertel ik mijn kind(eren) dat zijn/hun vader, moeder of ander familielid ernstig ziek op de IC ligt? 1 Hoe bereid

Nadere informatie

Dienst Geestelijke Verzorging

Dienst Geestelijke Verzorging Dienst Geestelijke Verzorging Patiënt en dan? U bent in het ziekenhuis opgenomen en er komt veel op u af. Deze situatie kan veel vragen oproepen en geestelijk behoorlijk zwaar zijn. Als u behoefte hebt

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Het verlies van een kind. Tijdens de zwangerschap of rond de bevalling

Het verlies van een kind. Tijdens de zwangerschap of rond de bevalling Het verlies van een kind Tijdens de zwangerschap of rond de bevalling Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Enkele begrippen 2.1 Doodgeboorte 2.2 Zwangerschapsafbreking na prenatale diagnostiek 3 Rouw en uw gevoelens

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Overlijdenspapieren 3 Afhandelen formaliteiten door de nabestaanden 3 Ambtenaar van de Burgelijke Stand 4 Persoonlijke bezittingen 5 Mortuariumdiensten

Nadere informatie

Afdeling Neonatologie

Afdeling Neonatologie Afdeling Neonatologie Geachte ouder(s), verzorger(s) Uw baby is opgenomen op de afdeling Neonatologie. Op deze unit bevinden zich de couveuse- en babykamer. Verschillende medische redenen kunnen hier

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Het verlies van uw kindje tijdens de zwangerschap

Het verlies van uw kindje tijdens de zwangerschap Boeken Stille baby s; Christine Geerinck-Vercammen Rouwverwerking bij doodgeboorte en zwangerschapsafbreking. ISBN 9029521864 Geen ooievaar in de tuin; E. van Amstel ISBN 902971543x Met lege handen; M.

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT Voorwoord Beste ouders/verzorgers, Deze informatie is bedoeld om antwoord te geven op vragen als: Hoe ga ik om met het verdriet, angst of boosheid

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

Een dreigende vroeggeboorte

Een dreigende vroeggeboorte Een dreigende vroeggeboorte Vrouw Moeder Kind-centrum Inhoudsopgave Een dreigende vroeggeboorte 2 Wat zijn vroegtijdige weeën? 2 Oorzaak 3 Klachten en symptomen 3 Complicaties 3 Opname in het ziekenhuis

Nadere informatie

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje speciaal bedoeld voor de kraamvader Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje voor de aanstaande vader. Tijdschriften, boeken en internet staan vol informatie over de bevalling en de tijd erna,

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar DOELSTELLINGEN De deelnemers worden zich bewust van hun eigen omgang met rouw en verlies en de rol die hun geloof of levensoriëntatie hierbij heeft. De deelnemers weten dat ieder op een eigen manier rouwt

Nadere informatie

Gebroken leven verwelkomen

Gebroken leven verwelkomen Gebroken leven verwelkomen Liefde Het ligt niet in de lengte of zwaarte van tijd of iets dat je lief en dierbaar is Het ligt in de diepte van het verlangen In de liefde waarmee je lief hebt In de liefde

Nadere informatie

Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden

Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis Informatie voor nabestaanden Inleiding Omdat een naaste uit uw familie of vriendenkring is overleden en het moeilijk is uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Te vroeg geboren, wat langer geduld. Orbis Jeugdgezondheidszorg

Te vroeg geboren, wat langer geduld. Orbis Jeugdgezondheidszorg Te vroeg geboren, wat langer geduld Orbis Jeugdgezondheidszorg Inleiding Couveusekinderen zijn kinderen die na hun geboorte een tijd (enkele weken tot enkele maanden) in de couveuse hebben gelegen. De

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden 0 Inleiding Het (aanstaand) overlijden van een dierbare is een aangrijpende gebeurtenis. In zo'n situatie is het moeilijk de aandacht te richten op de noodzakelijke formaliteiten

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Overlijden van een dierbare

Overlijden van een dierbare Overlijden van een dierbare Informatie voor de nabestaanden Een dierbare van u is overleden. Omdat het u nu moeilijk zal vallen uw aandacht te richten op formaliteiten, ontvangt u deze brochure. Hierin

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten na overlijden Informatie voor nabestaanden Graag willen wij onze deelneming betuigen met het overlijden van uw naaste. Het zal moeilijk zijn om uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen

Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen Na de opname Intensive Care/High Care voor Kinderen Beste ouders en/of verzorgers, Inmiddels ligt de opname van uw kind op de Intensive Care achter u en bent u weer thuis, op de verpleegafdeling of in

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Overlijden in een ziekenhuis... 1 Verzorging van de overledene... 1 Persoonlijke wensen... 2 Persoonlijke bezittingen... 2 Rituele bewassing...

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

Wat is een MiMis-behandeling? Planning van de opname

Wat is een MiMis-behandeling? Planning van de opname MiMis-behandeling Deze tekst geeft informatie over zwangerschapsafbreking middels de MiMisbehandeling. U leest achtereenvolgens over de behandeling in het ziekenhuis, belangrijke zaken na de behandeling

Nadere informatie

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN:

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Wensenboek cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Beste..., Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven

Nadere informatie

Ter inleiding. Persoonlijke wensen

Ter inleiding. Persoonlijke wensen 06-534 321 44 Ter inleiding Wanneer er een familielid overlijdt, wordt u met diep verdriet geconfronteerd en moet er in een korte tijd veel geregeld worden. Wij willen u bij deze wilsbeschikking informatie

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

UMC St Radboud. Kinderen helpen bij verlies en rouw

UMC St Radboud. Kinderen helpen bij verlies en rouw UMC St Radboud Kinderen helpen bij verlies en rouw Patiënteninformatie Deze folder is bedoeld om u als ouder of verzorger van een kind dat een dierbare heeft verloren of gaat verliezen te helpen bij dit

Nadere informatie

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Obductie U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u liefheeft, is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere vragen op zoals: Wat

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Met uw baby naar huis

Met uw baby naar huis Gefeliciteerd, uw baby mag naar huis! Na een verblijf op de couveuseafdeling vindt u het natuurlijk prettig om uw kind mee naar huis te nemen. Maar er komt ook veel bij kijken. Daarom biedt deze folder

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Zorg na overlijden. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Zorg na overlijden Informatie voor patiënten F0245-3415 december 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE. Versie 2.0

NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE. Versie 2.0 NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE Versie 2.0 Datum Goedkeuring 31-05-2013 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording Monodisciplinair NVOG Inhoudsopgave Inleiding...1 Aangifte

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is:

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is: Gefeliciteerd. Je bent zwanger en je hebt één of meerdere honden. Het wordt jullie eerste kind. Je bent net bij de verloskundige geweest, het gaat goed met je kindje, en je hebt deze folder meegekregen.

Nadere informatie

R ond het afscheid. De rol van de ker k bij ernstige ziekt e, begrafenis of crematie. Protestantse wijkgemeente Emmaus/Immanuel Vlaardingen

R ond het afscheid. De rol van de ker k bij ernstige ziekt e, begrafenis of crematie. Protestantse wijkgemeente Emmaus/Immanuel Vlaardingen R ond het afscheid De rol van de ker k bij ernstige ziekt e, begrafenis of crematie Protestantse wijkgemeente Emmaus/Immanuel Vlaardingen Inleiding Met deze folder willen wij u de weg wijzen wanneer u

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Na het overlijden

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Na het overlijden Zorg na overlijden Informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u lief heeft is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag

Nadere informatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie patiënteninformatie obductie informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

Fotoboek kinderafdeling

Fotoboek kinderafdeling Fotoboek kinderafdeling couveusekamer & babykamer IJsselland Ziekenhuis KIN.023 / 160914.BS Inhoudsopgave Inleiding 2 1. Opname op de Kinderafdeling 3 2. De couveusekamer 4 Hygiënevoorschriften 6 Contact

Nadere informatie

STEEHOUWER U I T V A A R T Z O R G

STEEHOUWER U I T V A A R T Z O R G Tekstregels Dankbetuiging VOORBEELD -1- Voor uw belangstelling en deelneming ons betoond na het overlijden van betuigen wij u onze hartelijke dank. VOORBEELD -2- Wij danken u hartelijk voor uw medeleven

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten.

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten. Lieve ouder, Langs de één of andere weg ben je in het bezit gekomen van dit boekje, omdat je je kindje verloor door abortus en je het daar moeilijk mee hebt. Dit boekje is een soort dagboek, een leidraad

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rond de bevalling

PATIËNTEN INFORMATIE. Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rond de bevalling PATIËNTEN INFORMATIE Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of rond de bevalling 2 PATIËNTENINFORMATIE Inhoud Inleiding... 7 Voor wie is deze brochure... 7 Enkele begrippen... 8 Doodgeboorte...

Nadere informatie

Zwangerschapsafbreking. bij een zwangerschapsduur tussen de 14 en 24 weken. Sophia Kinderziekenhuis. Wat kunt u verwachten rondom uw opname

Zwangerschapsafbreking. bij een zwangerschapsduur tussen de 14 en 24 weken. Sophia Kinderziekenhuis. Wat kunt u verwachten rondom uw opname Sophia Kinderziekenhuis Deze folder is bedoeld voor vrouwen met een zwangerschapstermijn tussen de 14 en 24 weken, waarbij tot een afbreking van de zwangerschap is besloten. De folder geeft u informatie

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram)

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) De afspraak voor de mictiecystogram Het onderzoek van je blaas en urinewegen vindt plaats op: Datum:.. Dag/tijdstip: dag. uur Je wordt verwacht

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats:

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats: Wilsbeschikking Persoonlijke gegevens: Naam: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw Adres: Postcode en woonplaats: Telefoon: mobielnr: Nationaliteit: Naam huisarts: telefoon: Burgerlijke staat:

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

De zuigelingen-unit. Vrouw Moeder Kind centrum

De zuigelingen-unit. Vrouw Moeder Kind centrum 00 De zuigelingen-unit Vrouw Moeder Kind centrum 1 De geboorte van uw kindje is een speciaal moment. Het zou het fijnste zijn wanneer u de periode hierna samen kunt doorbrengen. Helaas is dit niet altijd

Nadere informatie

Inknippen van je tongriempje

Inknippen van je tongriempje Wilhelmina Kinderziekenhuis Inknippen van je tongriempje Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Inknippen van het tongriempje 6 Tips 9 Wil je meer

Nadere informatie

Valance Vos Vos Uitvaart

Valance Vos Vos Uitvaart Wensen Boekje Sterven is na onze geboorte de belangrijkste gebeurtenis in ons leven. Of de dood nu plotseling komt of niet, u kunt er voor zorgen dat uw nabestaanden niet naast hun verdriet ook nog de

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Als het anders gaat dan verwacht

Als het anders gaat dan verwacht BZ-620.0608 Als het anders gaat dan verwacht Beëindigen van de zwangerschap met medicijnen Verloskunde Als het anders gaat dan verwacht Beëindigen van de zwangerschap met medicijnen Verloskunde Inleiding

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

Huilen als communicatiemiddel

Huilen als communicatiemiddel Huilen als communicatiemiddel Vanaf de geboorte hebben baby s mogelijkheden om te communiceren. Het communiceren verloopt in het begin heel onbeholpen: door te huilen, zuigen en kijken. Later door zich

Nadere informatie

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 7-9 JAAR STICHTING STERRENKRACHT

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 7-9 JAAR STICHTING STERRENKRACHT INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 7-9 JAAR STICHTING STERRENKRACHT Voorwoord Beste ouders/verzorgers, Deze informatie is bedoeld om antwoord te geven op vragen als: Hoe ga ik om met het verdriet, angst of boosheid

Nadere informatie