jaargang 71 nr Bonhoeffers navolging 2 Raadsels op zee 4 Houvast van Pia Dijkstra 18

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jaargang 71 nr. 18.891 www.nd.nl redactie@nd.nl 0342 411711 Bonhoeffers navolging 2 Raadsels op zee 4 Houvast van Pia Dijkstra 18"

Transcriptie

1 nederlandsdagblad jaargang 71 nr Bonhoeffers navolging 2 Raadsels op zee 4 Houvast van Pia Dijkstra 18 ap nd.nl/buitenland ISIS laat 216 yezidi s vrij Sinjar Terreurbeweging ISIS heeft ruim tweehonderd yezidi s vrijgelaten die acht maanden geleden gevangen werden genomen. Het gaat om bejaarden en kinderen. Dat hebben de Koerdische peshmerga in Irak bekendgemaakt. De yezidi s zijn een geloofsgemeenschap in het noorden van Irak, die door ISIS als ketters worden gezien en vorig jaar tijdens de opmars van ISIS erg onder druk kwamen te staan. Ze moesten de stad Sinjar ontvluchten, maar werden uiteindelijk in het nauw gedreven op de berg Sinjar. Met hulp van de Amerikanen en Britten wisten Iraakse en Turkse Koerden een einde te maken aan de omsingeling van de berg, maar niet voordat duizenden yezidi s het leven hadden gelaten. Veel vrouwen en meisjes werden door ISIS als slaven verkocht. De 216 mensen die nu zijn vrijgelaten verkeren in slechte gezondheid en lijken te zijn mishandeld, aldus de Koerdische bevelhebber Hiwa Abdullah. De kinderen uit de groep, zo n veertig in totaal, zijn naar de Koerdische hoofdstad Irbil gebracht voor medische behandeling. Waarom de yezidi s zijn vrijgelaten is nog onduidelijk. < Nienke van Kapel nd.nl/buitenland beeld ap / Chuck Burton Baptistendominee Arthur Prioleau uit Charleston ging woensdag de straat op nadat een blanke politieagent een zwarte man dodelijk in zijn rug had geschoten. Hoeveel nog?, staat op een bord dat de dominee heeft meegenomen. Weer schiet een politieagent Triest is dat: grote mensen die het kind in zichzelf niet meer kunnen aanzien. commentaar op 3 Een blanke politieagent uit de Amerikaanse staat South Carolina is aangeklaagd voor moord na het neerschieten van een zwarte man. Racisme komt niet alleen voor bij politieagenten, maar ook in de bredere Amerikaanse samenleving. North Charleston De moord is niet uitzonderlijk, de arrestatie van de agent wel. Dat zegt Chris Quispel, universitair docent amerikanistiek aan de Universiteit Leiden. Op een video van een voorbijganger is te zien hoe een zwarte man acht keer in zijn rug wordt geschoten door agent Michael Thomas Slager. Het slachtoffer, de vijftigjarige Walter Lamer Scott, rende op dat moment weg van de agent. Hij was aangehouden vanwege een kapot remlicht. Volgens de advocaat van de agent voelde Slager zich bedreigd en probeerde Scott zijn stroomstootwapen af te pakken. De agent had dit wapen al gebruikt tegen Scott voordat deze de benen nam. Toen de videobeelden van het incident opdoken trok Slagers advocaat zich terug als diens raadsman. Scott sloeg mogelijk op de vlucht, omdat hij nog alimentatie verschuldigd was voor zijn kinderen. Daar had hij in South Carolina celstraf voor kunnen krijgen tot hij het verschuldigde bedrag had terugbetaald. Hij had in het verleden geen geweldsdelicten begaan. Dit is het derde incident in een jaar waarbij een zwarte man in Amerika door toedoen van een politieagent om het leven komt. In augustus 2014 werd de achttienjarige Michael Brown, die ongewapend was, doodgeschoten in de plaats Ferguson. De jury besloot de blanke agent die hem neerschoot niet te veroordelen. Browns dood en het uitblijven van straf voor de agent veroorzaakten veel protesten in het hele land. Eerder dat jaar stierf de astmatische Eric Garner in Staten Island bij zijn gewelddadige arrestatie. Beide mannen hadden een donkere huidskleur. Volgens amerikanistiek-docent Quispel is de moord in North Charleston van afgelopen zaterdag dan ook geen incident, maar illustreert het de raciale vooroordelen onder Amerikaanse politieagenten. In Amerika komen bijna dagelijks mensen om bij arrestaties. Zo n vijftig procent van hen is zwart, terwijl de zwarte bevolking maar tien procent uitmaakt van de hele bevolking. Ook in gevangenissen is een disproportioneel deel van de gedetineerden zwart. Quispel benadrukt overigens dat er ook veel agenten in functie omkomen bij arrestaties, door de soepele Amerikaanse wapenwetgeving. Dit maakt dat agenten zenuwachtiger zullen zijn en reageren. nooit weggeweest Het racistische gedachtegoed is niet alleen aanwezig bij politieagenten, maar komt volgens Quispel in de hele Amerikaanse samenleving voor. Het is nooit weggeweest en het houdt zichzelf in stand. Zwarten en blanken wonen gescheiden van elkaar. Zwarte mensen wonen vaak in wijken met huizen die minder waard zijn, waar minder goed onderwijs is enzovoorts. Hierdoor hebben ze minder economische kansen. Blanken en zwarten hebben aparte levens en kennen elkaar door deze segregatie vaak niet. En dat houdt vooroordelen in stand. De video-opnames van de moord op Walter Lamer Scott kunnen als belangrijk bewijs dienen tegen de agent, maar volgens de amerikanistiek-docent kunnen de jury en een goede advocaat veel beïnvloeden. Meestal worden agenten vrijgesproken. Wat deze situatie bijzonder maakt, is dat de agent in kwestie vrijwel meteen is gearresteerd. Dat is uitzonderlijk, dat heeft Ferguson wel bereikt. Normaal wordt zo iemand alleen geschorst en daarna vaak vrijgesproken. Iedere zwarte Amerikaanse man die bij een arrestatie omkomt is tegenwoordig wereldnieuws, dat was de jaren hiervoor wel anders. < Willeke nd.nl/cartoons prijs 1,75 zaterdag 3,00

2 2 Gerald Bruins nd.nl/geloof beeld nd Bonhoeffer maakte navolging waar Het is vandaag zeventig jaar geleden dat de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer werd gedood door de nazi s. De verzetsheld inspireert velen. Hij was zowel een modern mens als iemand die dicht bij God en de Bijbel leefde. Barneveld Met de dood van Dietrich Bonhoeffer kwam een vroegtijdig einde aan het leven van een jonge, veelbelovende theoloog die een innig en vroom geloof paarde aan een consequente verzetshouding. Vanaf de dag dat Hitler in Duitsland de macht overnam, kwam hij in verweer tegen het nazi-regime. Hij werd een voorman binnen de Bekennende Kirche, de kerkelijke verzetsbeweging in Duitsland, en leider van haar predikantenseminarie Finkenwalde. In deze tijd schreef hij zijn beroemde boek Navolging, een pleidooi voor radicale gehoorzaamheid aan de ethiek van de Bergrede. Vanwege zijn aandeel in een ontsnappingsroute voor Joden naar Zwitserland werd hij gearresteerd in april Toen zijn rol in de samenzwering tegen Adolf Hitler aan het licht kwam, wachtte hem de doodstraf. Vanuit zijn gevangenis schreef hij Verzet en overgave, gedachten over de toekomst van het christelijk geloof in de westerse wereld. Afzonderlijk van elkaar spreken drie theologen vanavond op herdenkingsbijeenkomsten voor de gevallen verzetsheld. Hoe en waarom inspireert Bonhoeffer hen? vrijdag in Gulliver: Geloven is nooit wegvluchten Patroon om vol te houden Hans Kronenburg, emeritus predikant in de Protestantse Kerk in Nederland, spreekt op een bijeenkomst van de Evangelische Broedergemeente in Zeist. Bonhoeffer gebruikte de Dagteksten van de Hernhutters, een piëtistische beweging in Duitsland waaruit de Evangelische Broedergemeente is voortgekomen. Dat had hij van huis uit meegekregen. Zijn moeder kwam uit een adellijk Pruisisch geslacht met piëtistische inslag. Maria Horn, zijn kindermeisje, afkomstig uit Hernhutt, had een grote invloed op hem. Op het seminarie in Finkenwalde en in zijn brieven aan zijn verloofde en aan vriend Eberhard Bethge gebruikt hij de Dagteksten dat vind ik fascinerend. Hij maakte zijn theologie waar met zijn biografie. Hij stelde dat de navolging van Christus je wat kan kosten. Dat maakte hij waar tot in de dood. Dat inspireert mij. Als theoloog had hij een prachtige carrière kunnen hebben. Hij ging naar Amerika waar hij de oorlog had kunnen ontlopen. Maar hij vond het laf om te blijven omdat zijn volk en de kerken in nood waren. Dat vind ik een prachtig voorbeeld van navolging. De belangstelling voor Bonhoeffer groeit nog steeds. Dat komt doordat hij een weg probeert te wijzen door de secularisatie. In een doopbrief aan het zoontje van Bethge schrijft hij dat die zal opgroeien in een wereld waarin God niet te vinden is. Maar hem staan twee dingen te doen: bidden en gerechtigheid doen. Dat is ook een patroon voor gelovigen om het vol te kunnen houden in onze geseculariseerde wereld. Hij leefde zijn geloof Gerard den Hertog, hoogleraar ethiek aan de christelijk-gereformeerde Theologische Universiteit, spreekt op een herdenkingsbijeenkomst in Nijkerk In de jaren zestig is Bonhoeffer neergezet als een voorloper van een bewuste secularisatietheologie. Hij zou de wereld hebben ontgoddelijkt. Die visie werd gebaseerd op zijn brieven uit de gevangenis. Maar zij klopt niet. Zowel voor als tijdens zijn gevangenschap schreef hij piëtistische teksten. Ook in de cel praatte hij vroom over Gods leiding. Wat hij bedoelde was dat christenen na de oorlog niet meer uit de voeten kunnen met de vormen van religie uit zijn tijd. Binnen het Derde Rijk was het geloof besmet geraakt. De kerk moest voorlopig geen grote woorden gebruiken, maar doen wat rechtvaardig is en wachten op de dag dat de grote idealen weer gaan leven. Voor Bonhoeffer bestaat inderdaad een groeiende belangstelling. Hij spreekt zo veel mensen aan omdat hij zowel een modern mens was als iemand die dicht bij God en de Bijbel leefde én dat liet zien in zijn leven. Zijn boeken hebben direct betekenis voor jouw leven. Neem deze onbekendere uitspraak van hem: Alleen wie het gebod van God hoort en doet, vangt er het getuigenis van Christus in op. Daar kun je wat mee. De manier waarop hij met het Woord van God leefde, inspireert mij. Bij Bonhoeffer zijn binnen- en buitenkant een eenheid. Maar je moet hem ook niet ophemelen, zoals sommigen doen. Je moet respect hebben voor de weg die hij is gegaan in vertrouwen en geloof op God. Geïnspireerd door hem mag je dat op jouw plek op jouw manier doen. Doorpakker zonder tobben Edward van t Slot, bijzonder hoogleraar theologie in Groningen, voorzitter van de Nederlandse afdeling van de International Bonhoeffer Society, spreekt op een bijeenkomst van de Protestantse Gemeente Emmen. De Duitse acteur Ulrich Tukur speelt de rol van Dietrich Bonhoeffer in de dramafilm Bonhoeffer: Agent of Grace uit Het leven van de theoloog, die zeventig jaar geleden door de nazi s ter dood werd gebracht, inspireert nog steeds mensen. vol overgave aan God sterven Op bevel van nazi-leider Hitler zelf werd Dietrich Bonhoeffer op de ochtend van 9 april 1945 opgehangen in het concentratiekamp Flossenbürg. Jaren later gaf kamparts H. Fisher-Hüllstrung een verslag van Bonhoeffers laatste ogenblikken. Voordat die zijn gevangeniskleding uittrok, zag de arts hem neergeknield in een innig gebed tot zijn God, zeker van verhoring. Op de plaats van terechtstelling zei hij nog een kort gebed en beklom daarna moedig en kalm de trap naar de galg. De dood volgde na een paar seconden. In de bijna vijftig jaren die ik heb gewerkt als arts heb ik zelden een man zo vol overgave aan God zien sterven. bron: Dietrich Bonhoeffer. Pastor, martelaar, profeet, spion. Geschreven door Eric Metaxas. Bij Bonhoeffer denk ik als eerste aan de ontspannen manier waarop hij christen-zijn en radicaliteit combineerde. Hij raakte betrokken bij een samenzwering tegen Hitler, maar worstelde met de vraag of dit een goede stap was. De Bijbel zegt immers dat je geen doodslag mag plegen. Zijn broer en zwager vroegen hem om raad. Dan blijft hij niet tobben, maar pakt door. Een ding is duidelijk, zegt hij: we kunnen niet op ons achterste blijven zitten, maar moeten wat doen, biddend en zoekend naar Gods weg. Toen ik Bonhoeffer begon te lezen, zo rond mijn twintigste, pakte mij dat: je kunt blijven twijfelen over wat je moet doen, maar ook gewoon gaan, biddend en luisterend, zonder om te kijken. Dat heeft mij geholpen bij belangrijke keuzes, bijvoorbeeld voor het predikantschap. Bonhoeffer zet je aan het denken over wat wel en niet wezenlijk is voor de kerk in onze tijd. Zijn grondhouding is dat de kerk er niet voor zichzelf mag zijn, maar altijd voor anderen. In de kerkstrijd van de jaren dertig in Duitsland vond hij het belangrijker dat de kerk voor Joden opkwam dan dat zij knokte voor het recht om te belijden wat zij wilde. Toen kwam hij met zijn uitspraak: Alleen wie voor de Joden opkomt, mag Gregoriaans zingen. De manier waarop Bonhoeffer over de kruisdood van Jezus schrijft, vind ik verfrissend. Hij schildert Jezus zo als geslagene en geschopte dat ik een betere voorstelling kan maken van Jezus lijden. Vergeet niet dat Bonhoeffer niet kerkelijk was opgegroeid.

3 3 Piet H. de Jong nd.nl/politiek beeld Dick Vos CU moet zich met nieuwe grondslag niet rijk rekenen Utrecht De ChristenUnie moet zich electoraal niet rijk rekenen als ze de grondslag zal wijzigen. Die waarschuwing liet bisschop Gerard de Korte woensdagavond horen bij de ChristenUnie, waar hij de Groenlezing verzorgde. Gerard de Korte De Korte hield een pleidooi voor een katholieke ChristenUnie. Met die prikkelende opmerking doelde hij niet op een politieke partij die rooms-katholiek wil zijn, maar verwees hij naar de oorspronkelijke betekenis van het woord katholiek: algemeen en universeel. Wanneer de ChristenUnie de huidige grondslag, met verwijzing naar de reformatorische belijdenisgeschriften, vervangt door de Apostolische Geloofsbelijdenis, zal de partij voor een bepaalde groep rooms-katholieke gelovigen de drempel wegnemen om zich aan te sluiten bij de ChristenUnie. Mijn inschatting is dat een bredere grondslag van de ChristenUnie niet zal leiden tot een groot aantal rooms-katholieke kiezers, tempert de bisschop van Groningen- Leeuwarden eventuele verwachtingen van de partij. De uitlatingen van De Korte komen op een pikant moment. Juist nu is het partijbestuur zich aan het bezinnen op die grondslag. Er leven inderdaad gedachten om de bestaande, uitgesproken reformatorische, grondslag te verbreden. Daarbij wordt gedacht aan de, ook door De Korte genoemde, Apostolische Geloofsbelijdenis, waarop gereformeerden, rooms-katholieken en evangelischen zich politiek kunnen verenigen. Naar verwachting komt het partijbestuur binnenkort met een voorstel aan de achterban, waarna het congres van de ChristenUnie in juni besluit of de grondslag wordt gewijzigd en, zo ja, hoe. De Korte ging naast zijn nuchtere waarschuwing aan de partij ook in op de principiële kant van een verbreding van de grondslag. Hij denkt dat het een aantrekkelijke optie kan zijn als er een partij is voor alle christenen, die de navolging van Christus in confessionele politiek willen vertalen. Volgens hem kan het katholiek-sociale denken voor de ChristenUnie een rijke bron zijn om uit te putten. De bisschop geeft aan dat de katholieke sociale leer kritisch staat tegenover het dominante marktdenken. Het marktdenken kan stimulerend zijn voor mondige en autonome mensen. Maar, waarschuwde De Korte, het gevaar dreigt dat kwetsbare mensen in de samenleving het niet redden. Tegen die achtergrond ziet hij een rol weggelegd voor de ChristenUnie om op te komen voor de zwakken in de samenleving. vlak en flets De bisschop zei ook dat er rooms-katholieken zijn die van mening zijn dat het CDA te vlak en te flets is geworden. Rond kwesties als abortus, euthanasie en prostitutie bestaat er inderdaad congenialiteit tussen het denken van de ChristenUnie en het katholiek sociaal denken en dat geldt voor veel sociale standpunten, aldus De Korte. In dagblad Trouw was hij woensdag nog explicieter in zijn kritiek op het CDA. Hij heeft zijn kritiek recent met CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom besproken. Ik heb haar gezegd dat de christendemocratie niet moet worden samengevat als minder overheid en lagere belastingen. Dat is wel gebeurd. De bisschop merkte in dat vraaggesprek op dat bij het CDA de gevoeligheid voor de onderklasse minder sterk is dan hij zou hopen. zie ook pagina 10 Bij de grote jongens horen Johan begon op z n 22e bij de bank; hij kreeg een interne opleiding en is er nooit meer weggegaan. Kees was een onkreukbare ambtenaar, tot hij op z n vijftigste bankier werd. Caroline studeerde psychologie; ooit werd ze als veranderconsultant ingehuurd door de bank die haar in 2009 in vaste dienst nam. Wietze kwam na z n rechtenstudie als trainee binnen bij de bank, en zit er 27 jaar later nog. Chris werkte bijna 12,5 jaar bij Shell en stapte toen over naar de bank. Joop was Kamerlid, staatssecretaris en eventjes minister; toen z n partij de hondenbaan van fractievoorzitter voor hem bestemde, verliet hij de politiek en werd bankier. Net als Gerrit, die we kennen als olijke zoon van een Enkhuizer kolenboer, en die nota bene door Dirk Scheringa het bankwereldje werd binnengesleurd. Johan, Kees, Caroline, Wietze, Chris, Joop en Gerrit vormen de Raad van Bestuur van ABN Amro. Reden om hun mooie loopbanen hier te memoreren, is de legende die hun president-commissaris Rik van Slingelandt dinsdag in de Kamer vertelde over de eigen beloningssystematiek van de banksector. Rik en de andere toezichthouders vonden het echt noodzakelijk de salarissen van zes bestuurders te verhogen van zes naar zeven ton per jaar (per persoon), vanwege de internationale arbeidsmarktsituatie. Eenzelfde verhaal vertelden de commissarissen van ING en Aegon: wij zijn wereldomspannende bedrijven, dus moeten we onze mensen naar mondiale standaard belonen. Het zijn kikkers die naar elkaar loeren in dit wereldje, en dan zien ze zes ton (zonder kietelbonus bovendien!) als een karig plompeblad. Een deskundige noemde dat het Blaricumsyndroom; zelf zullen bankiers liever spreken van Londonsyndroom. Want een carrière in The City (waar een leuk flatje duurder is dan een villa in Blaricum) is hun benchmark. Gerard Beverdam nd.nl/politiek Zorgen over radicale islamconferentie Den Haag In de Tweede Kamer leven grote zorgen over een islamitische conferentie die vandaag in Utrecht van start gaat. Er zouden radicale sjeiks te gast zijn, van wie er een in België is veroordeeld wegens betrokkenheid bij een duiveluitdrijving die leidde tot de dood van een jonge Marokkaanse vrouw. De gemeente Utrecht heeft woensdag een gesprek gevoerd met de organisatoren van de conferentie, en hun laten weten dat haatzaaien en oproepen tot geweld niet zullen worden getolereerd. Volgens een woordvoerster van de gemeente is alles goed doorgesproken met de organiserende stichting AlFitrah, en met de politie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. De conclusie was dat er geen grond is om de zogenoemde Derde Riffijnse Islamitische Conferentie te verbieden. Het hebben van radicale opvattingen is geen strafbaar feit, aldus de gemeente in een verklaring. Niettemin zal de conferentie, die tot en met zondag duurt, nauwlettend worden gevolgd. Wanneer sprake is van strafbare feiten of verstoringen van de openbare orde, treedt de politie op. Woensdag trokken Kamerleden van PVV, Groep Bontes/Van Klaveren en SGP aan de bel bij het kabinet. Het geluid dat deze mensen verkondigen is destructief en kan alleen maar zorgen voor radicalisering, concludeert SGP er Kees van der Staaij op basis van berichtgeving in De Telegraaf. Hij vraagt het kabinet of het wenselijk is dat radicale predikers vrij kunnen reizen binnen het Schengengebied. Zijn PVV-collega Geert Wilders gaat vandaag met enkele fractiegenoten protesteren bij de bijeenkomst in Utrecht. Hij wil daarmee het signaal afgeven dat er geen plek is voor haatimams in Nederland. < Rien van den Berg nd.nl/cultuur beeld Radboud Universiteit Gebedenboek Maria van Gelre kan gerestaureerd Nijmegen Het gebedenboek van Maria van Gelre uit 1415 kan worden gerestaureerd. Een crowdfundingsactie leverde de benodigde euro op. Dat resultaat maakte prof. dr. Johan Oosterman van de Radboud Universiteit bekend. Het gebedenboek van Maria van Gelre is een uniek boek, zowel vanwege de kwaliteit van de illustraties als vanwege de kwaliteit van de teksten. Veel teksten lijken speciaal voor dit boek geschreven of opnieuw vertaald. In de volkstaal, wat bijzonder is omdat Maria uit een Frans adelgeslacht stamde. Het gebedenboek, dik 900 pagina s, ligt in een bibliotheek in Berlijn en mag daar niet bekeken worden omdat het te kwetsbaar is. Delen van de verf zijn beschadigd, de boekband is verdwenen, en het perkament is door het vele gebruik beschadigd. Oosterman roemt de waarde van het boek, dat duidelijk maakt dat het Hertogdom Gelre destijds echt een centrum van cultuur en macht was. De Berlijnse Staatsbibliotheek begint later dit jaar met de voorbereidingen voor de restauratie. Over vijf jaar zal er in Nijmegen een grote tentoonstelling rond het boek plaatsvinden. < ABN Amro, ING, Aegon en SNS Reaal zijn door de overheid op kosten en voor risico van de belastingbetaler overeind gehouden. Veel werklozen ondervinden nu nog de gevolgen van een crisis die binnen de banken begon. Het is mooi dat de sector weer opkrabbelt, daar hebben we allemaal baat bij. Maar de verdienstelijkheid van een staatsbankier is niet groter dan die van een ambtenaar of politicus. En daarbij: de realiteit blijft dat ABN Amro door gewone mensen bestuurd wordt, die ook ooit als talentvol student pizza s aten op hun kamertje. Die vervolgens een fraaie loopbaan aflegden: binnen de bank of met een ommetje daar naartoe. Maar ergens op die route is men gaan geloven in hun onschatbaarheid, die een veelvoud van de balkenendenorm zou rechtvaardigen. Bankiers zijn niet de enige beroepsbeoefenaren die in hun eigen, parallelle universum kunnen verdwalen. Gisteren liet deze krant een leraar aan het woord, die een interview had aangeboden mits we de naam verzwegen waarmee ooit zijn moeder, buurmeisjes en medestudenten hem riepen; dat zou zijn gezag ondermijnen. Triest is dat: grote mensen die het kind in zichzelf niet meer kunnen aanzien. Sjirk Kuijper QUOTE Als ik in de zon zit met mijn man en kinderen, ben ik gelukkig. zie pagina 18: Houvast van Pia Dijkstra nd contact algemeen Aan wie heb jij steun bij het opvoeden? ga naar redactie ndmeedenken.nl

4 4 Gerhard Wilts nd.nl/buitenland beeld ap en Sea Shepherd / Simon Ager Zeestroper brengt eigen piratenschip tot zinken De Bob Barker van Sea Shepherd zat al maanden achter de Thunder aan en redde de bemanning van het stropersschip. Het beruchte stropersschip Thunder ging maandag naar de haaien. Toch stond de piratenkapitein te juichen bij de ondergang van zijn boot. Dat raadsel is nog niet opgelost. De Thunder zakte scheef en zonk. Sao Tomé Aan een maandenlange klopjacht in zuidelijke wateren kwam deze week een bizar einde. Al vanaf december vorig jaar zat de Bob Barker, een schip van de milieuorganisatie Sea Shepherd Conservation Society, achter het stropersschip Thunder aan. Enkele weken geleden haakte ook de Sam Simon aan bij de achtervolging. Een uitputtend kat-en-muisspel over de Indische en het zuiden van de Atlantische Oceaan volgde. Maandag kreeg de Bob Barker onverwacht een noodsignaal van de kapitein van de Thunder dat zijn schip in de Golf van Guinea voor de kust van West-Afrika zinkende was. Meteen liet Peter Hammarstedt, gezagvoerder op de Bob Barker, een reddingsoperatie in gang zetten. Zijn bemanning viste alle veertig stropers, die in reddingsloepen waren gegaan, uit zee en voorzag hen van voedsel en water. Een hoofdtechnicus van de Bob Barker nam een kijkje op het slagzij makende piratenschip, vooral om bewijsmateriaal te verzamelen waarmee kon worden aangetoond dat de Thunder zich bezighield met illegale visserij. Tot zijn verbazing zag de technicus dat de tussenschotten in het ruim niet waren gesloten, en dat ook alle deuren en luiken open stonden. Normaliter laat een kapitein, als zijn schip water maakt, al die openingen sluiten. De Thunder is moedwillig tot zinken gebracht, constateerde kapitein Hammarstedt verwonderd. Anders kon hij ook de uitgelaten reactie van de stroperskapitein niet verklaren, toen de Thunder uiteindelijk naar de kelder ging: de vispiraat stond te juichen en in de handen te klappen, terwijl zijn schip scheef zakte en de voorplecht als laatste onder de golven verdween. zeebaars De Thunder was de meest beruchte van een groep van zes stropersschepen. Deze Bandit 6 hield zich bezig met illegale, ongeregistreerde en ongereguleerde visserij door te jagen op de Antarctische en Patagonische zeebaars in de Zuidelijke Oceaan. Bij hun zeestrooptochten maken deze piraten gebruik van kieuwnetten: enorme drijfnetten tot circa 25 kilometer breed, die de zeebodem verwoesten en berucht zijn vanwege de bijvangst van andere zeedieren. Het piratenschip Thunder heeft een lange geschiedenis van overtredingen in de visserij. Eind 2013 kreeg het een purple notice, een soort arrestatiebevel van Interpol, aan de broek door een eensgezinde samenwerking van Nieuw-Zeeland, Australië en Noorwegen. De Bob Barker onderschepte op 17 december vorig jaar de Thunder bij de Banzare Bank in de wateren rond de Zuidpool. Bij de hardnekkige en ongekend lange achtervolging door het Sea Shepherdschip ging het er soms hard aan toe. De Thunder heeft verschillende keren geprobeerd de Bob Barker te rammen. Diverse keren schoten de stropers met harpoenen om de milieuactivisten te verjagen. Kapitein Hammarstedt liet zich geen angst aanjagen. We zijn vast van plan de achtervolging tot het einde vol te houden, zei hij medio maart, toen de klopjacht al drie maanden duurde. De achtervolging is met 110 dagen de langste in de maritieme geschiedenis. Maar zo n verrassende ontknoping had niemand verwacht. De bemanning van het stropersschip is inmiddels overgedragen aan de autoriteiten. De Thunder ligt op vier kilometer diepte, volledig en voorgoed uitgeschakeld. < Jan van Benthem nd.nl/buitenland Russen hacken Obama s elektronische agenda Washington Russische hackers zijn erin geslaagd door te dringen in gevoelige delen van het computersysteem in het Witte Huis. Nadat eerder bleek dat cyberaanvallers uit Rusland al maandenlang toegang hadden tot de mailservers van het ministerie van Buitenlandse Zaken, is nu duidelijk geworden dat ze via deze weg ook wisten door te dringen tot de servers van het Witte Huis. Al in oktober maakte het Witte Huis bekend dat het verdachte activiteiten in het eigen netwerk had bespeurd. Woensdag meldde CNN op basis van bronnen binnen de regering dat de indringers zelfs toegang wisten te krijgen tot gevoelige informatie als de bijgewerkte, niet publieke details van de planning van de president. Dergelijke informatie geldt als bijzonder waardevol voor buitenlandse inlichtingendiensten, gaven regeringsmedewerkers toe tegenover CNN. In 2014 wisten de aanvallers via een phishing vanuit de server van het ministerie van Buitenlandse Zaken het systeem van het Witte Huis te hacken. Op dat moment was de controle van de cyberaanvallers op het systeem van Buitenlandse Zaken zo groot dat ze dat in feite in bezit hadden genomen, vertelde een medewerker aan CNN. Jan van Benthem nd.nl/buitenland Tel-Aviv De hackergroepering Anonymous heeft Israël niet met de aangekondigde Elektronische Holocaust uit cyberspace weten te vagen. De aanvallen vertoonden wel extremistische trekjes. Pro-Palestijnse hackers van Anonymous hebben een week voor de officiële herdenking van de Holocaust op Yom Hashoah (16 april) tientallen Israëlische websites aangevallen en gehackt. Maar de effecten van de aanval waren dit jaar kleiner dan bij eerdere aanvallen via internet. De Israëlische overheden hadden uitgebreid gewaarschuwd en zowel de binnenlandse veiligheids- en inlichtingendienst Shin Bet als het Nationale Cyberverdedigingscentrum had civiele websites tips gegeven hoe de aanvallen moesten worden afgeslagen. De onderzoekers naar de cyberaanval spreken over de meest verfijnde aanval die ooit op Amerikaanse regeringssystemen is uitgevoerd. De aanval werd uitgevoerd via eerder gehackte computers over de hele wereld, zodat de aanvallers hun sporen konden verhullen. Maar onderzoekers vonden bepaalde codes en andere indicaties die erop wijzen dat de hackers in opdracht van de Russische regering werkten. afgeschermd systeem In een interview met CNN zei plaatsvervangend nationaal veiligheidsadviseur Ben Rhodes dat het Witte Huis voor echt geheime informatie een ander, afgeschermd systeem gebruikt, zodat gevoelige zaken die verband houden met de nationale veiligheid niet in handen van hackers kunnen vallen. We geloven dat deze geheime systemen ook zijn besmet, aldus Rhodes. Intussen lijkt het er op dat het de aanvallers opnieuw is gelukt het computersysteem van Buitenlandse Zaken binnen te dringen. De felheid van de Russische aanvallen heeft de Amerikaanse veiligheidsdiensten verrast. Directeur Nationale inlichtingendiensten James Clapper zei recent in de Senaat dat de Russische cyberdreiging ernstiger is dan we eerder hebben ingeschat. < Effect van cyberaanval op Israël kleiner dan verwacht De aanvallers slaagden er niet in cruciale nationale websites en netwerken plat te leggen. Wel werden websites van onder meer het ministerie van Economische Zaken, de Israëlische geologische dienst en diverse maatschappelijke organisaties gehackt, naast de persoonlijke websites en gegevens van Israëlische politici als Yossi Yonah van de Zionistische Unie. Ook zou de site van de Knesset een tijdlang zijn platgelegd. Op de gehackte websites verschenen een afbeelding van de deels gemaskerde AnonGhost en foto s van militanten met een ISIS-vlag. De teksten op de sites waren sterk anti-zionistisch, met Israhell als alternatieve naam voor Israël. Het grootste gedeelte van de cyberaanvallen kwam uit landen in het Midden- Oosten en Noord-Afrika, meldt het Amerikaanse blad Newsweek. < overdwars Nienke van Kapel nd.nl/buitenland beeld Youtube Volgens de dokters zou hij niet meer wakker worden De dokters zeiden dat hij niet meer wakker zou worden. Dat ze zijn leven beter konden beëindigen. Maar zijn vrouw weigerde en na drie maanden ontwaakte Matt Davis uit zijn coma. Savannah, Verenigde Staten Een ernstig motorongeluk in de zomer van 2011 zet het leven van de pasgetrouwde Danielle en Matt Davis volledig op zijn kop. De 22-jarige Matt loopt ernstig hersenletsel op. De kans dat hij nog wakker wordt uit zijn coma, is tien procent. De dokters adviseren zijn leven te beëindigen, maar Danielle weigert. Het Amerikaanse stel is pas zeven maanden getrouwd en in totaal negen maanden bij elkaar. Danielle wil hem meer tijd geven en zien of hij nog vooruitgang boekt. We hadden nog niet echt de kans gekregen om ons leven samen te beginnen. Ik was niet van plan om op te geven, vertelt de dan 24-jarige Danielle. Na drie maanden in het ziekenhuis toont Matt de eerste tekenen van herstel. Danielle krijgt toestemming van de artsen om hem thuis te gaan verzorgen. Dag in dag uit ontfermt ze zich over hem, samen met haar moeder. Elke twee uur draaiden we Matt en Danielle Davis hem om, om doorligplekken te voorkomen. Ook gaven we hem medicijnen, deden we hem in bad enzovoorts. De twee merken dat Matt hen probeert te volgen met zijn ogen. Hij probeerde te praten, of eigenlijk meer fluisteren, vertelt Danielle. Op een dag legt Danielle een pet in Matts hand en zegt dat hij die op zijn hoofd moet zetten. Nadat ik dat meerdere keren had gezegd, stootte hij uit: Ik doe mijn best!. Dat was het mooiste wat ik ooit heb gehoord, vertelt ze. Hierna gaat het snel. Matt gaat naar een revalidatiecentrum. Na drie maanden wordt hij daar ontslagen en kan hij praten, zingen, zelf eten en drinken, met minimale hulp naar het toilet en zelf zijn rolstoel aandrijven. Wat hij wel nog steeds kwijt is, is zijn geheugen van de drie jaar voor het ongeluk. Ook zijn relatie en huwelijk met zijn vrouw Danielle kan hij zich niet herinneren. Maar ik ben zeker blij dat ik met haar getrouwd ben, vertelt hij aan ABC News. Ernstig hersenletsel kan iemands karakter veranderen. Maar Matts persoonlijkheid is hetzelfde gebleven, volgens Danielle. Toen ze hem vroegen wat hij wilde eten, antwoordde hij: een buffel-kip wrap van Cheddar s : zijn favoriete eten. Na 3,5 jaar gaat Matt nog steeds vooruit. Danielle en hij scrabbelen tegenwoordig samen, ze doen aan yoga en Matt rijdt sinds kort zelfs auto. Helaas betaalt de verzekering niet meer voor Matts therapie en moet Danielle de rekeningen zelf betalen. Ze is daarom een crowdfunding-actie begonnen: op internet vraagt ze mensen te doneren om een persoonlijke begeleider voor Matt te kunnen betalen. Het einddoel is wegens succes verhoogd van een één jaar durende naar een vijf jaar durende begeleiding. De teller staat al op bijna Amerikaanse dollars, zo n euro. ap Putin: mogelijk einde Grieks importverbod Moskou Rusland is mogelijk van plan het importverbod op voedsel uit Griekenland op te heffen. Dat heeft de Russische president Vladimir Putin laten doorschemeren. Griekenland heeft veel last van het embargo en is bovendien gebrouilleerd geraakt met zijn kredietverleners. Als Griekenland niet snel geld weet los te krijgen, dan is het land over enkele weken bankroet. Putin deed zijn uitspraken tijdens een bezoek van de Griekse premier Alexis Tsipras aan het Kremlin. Het bezoek van Tsipras wordt gezien als een poging zijn betrekkingen met Rusland in te zetten als wisselgeld of simpelweg als poging om de banden met een oude bondgenoot aan te halen. Als het embargo daadwerkelijk wordt opgeheven, kan dat miljoenen winst opleveren voor de Griekse landbouwsector. <

5 5 Nanda Troost / vk nd.nl/economie Bedrijven ontslaan massaal uitzendkrachten Amsterdam Met het voortijdig ontslaan van uitzendkrachten proberen bedrijven op grote schaal de nieuwe ontslagregels te ontlopen die met ingang van 1 juli gelden in Nederland. Werknemers lozen trouwe uitzendkrachten om te voorkomen dat ze vanaf juli de wettelijke ontslagvergoeding moeten betalen. Die trend blijkt uit mails en documenten ingezien door de Volkskrant. Het inzetten van uitzendkrachten die in aanmerking komen voor een vast contract is niet langer wenselijk, omdat dit arbeidsrechtelijke risico s met zich meebrengt, schrijft bijvoorbeeld het bestuur van ING Nederland. In de interne notitie aan ING-managers staat dat zij de uitzendkrachten zorgvuldig en persoonlijk moeten informeren over het einde van hun verblijftijd. Deze ontslaggolf treft ten minste honderden uitzendkrachten, vermoedelijk veel meer. Uitzendbureaus en uitzendkrachten melden soortgelijke ervaringen als bij ING, maar willen om hun belangen niet te schaden niet met naam worden genoemd. In de agrarische sector en voedingsmiddelenindustrie raken uitzendkrachten bij bosjes hun baan kwijt, zegt Henry Stroek van het CNV. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid reageert woedend in de Volkskrant. Werkgevers en werknemers hebben zich in het Sociaal Akkoord achter een fatsoenlijke arbeidsmarkt en tegen oneigenlijke flex geschaard. Ik ken de interne notitie van ING niet, maar als dit waar is, vind ik het schandalig. Wat is de moraal van een bank die een salarisverhoging voor de top verdedigt die in de miljoenen loopt en tegelijk de meest kwetsbare werknemers iedere zekerheid wil onthouden? Is dat uit te leggen aan medewerkers? Aan klanten? ING heeft nu de kans en de plicht te laten zien wel een instelling te zijn die midden in de samenleving staat. Met respect voor alle werknemers en voor de letter en de geest van de wet. ING gaat volgens een woordvoerder van de bank zorgvuldig te werk. De flexibilisering neemt toe en daarmee streven we naar gelijke behandeling van zowel vaste als flexibele krachten. Dat houdt ook in dat we als organisatie een keuze maken hoe we omgaan met uitzendkrachten in de verschillende fasen. verbijsterd Uitzendkrachten zijn verbijsterd dat ze vacatures voor hun eigen functie tegenkomen nu ze op zoek zijn naar een nieuwe baan. Ik was bijna toe aan een vast contract, zegt een van hen. Na drieënhalf jaar kreeg je dat hier ook. ING wil alleen maar onder de nieuwe wet uit komen en ik kan weer helemaal opnieuw beginnen. Niet meer als uitzendkracht met een beetje zekerheid, maar als uitzendkracht die de komende anderhalf jaar elke dag opnieuw maar moet afwachten of er werk is. De uitzendbedrijven willen de ontslagvergoeding doorberekenen in de tarieven, maar veel werkgevers willen er niet voor opdraaien; bij een modaal salaris is dat duizend euro per jaar per uitzendkracht. Ze melden dat ze af willen van de uitzendkrachten, zo bevestigt de NBBU, de werkgeverskoepel van kleinere en middelgrote uitzendbureaus. < Hans Hopman nd.nl/economie Lidl kan niets doen tegen foute garnaal Huizen Supermarkten verkopen tropische garnalen die in Thailand gepeld zijn door arbeiders die daarmee geen leefbaar loon verdienen. Dat blijkt uit een rapport van Fairfood International. De lobbyorganisatie protesteerde woensdag bij het hoofdkantoor van Lidl in Huizen tegen uitbuiting van Aziatische garnalenpellers. Het loon van deze werknemers is acht euro per dag, terwijl hun kosten voor levensonderhoud twaalf euro per dag zijn, aldus Wendy Schutte van Fairfood. Daardoor moeten de garnalenpellers veelal geld lenen om zichzelf en hun gezin te onderhouden. Deze groep zit gevangen in een cirkel van extreme armoede, dit lijkt op moderne slavernij. Lidl is een van de Europese supermarktketens die deze garnalen met een luchtje verkoopt. Dit druist volgens Fairfood in tegen de gedragscode van het supermarktconcern. In deze gedragscode staat dat er wordt gestreefd naar een leefbaar loon voor alle werknemers in de toeleveringsketens. Volgens een woordvoerder van Lidl is het echter lastig dat voor alle werknemers in de productieketens te verzekeren. Schutte van Fairfood erkent dat het inderdaad gecompliceerd ligt, maar om vervolgens níéts te doen is volgens haar geen optie. < beeld novum / Rob Doolaard Autofabrikant Hyundai heeft woensdag de eerste waterstofauto s in Nederland aan eindgebruikers afgeleverd. Naast de TU-Delft hebben ook Air Liquide, Linde Gas, de Rotterdamse Mobiliteit Centrale, gemeente Arnhem en Rijkswaterstaat nu een auto met een brandstofcel die rijdt op waterstof en geen CO 2 uitstoot. Hyundai verwacht dit jaar in Nederland vijftig waterstofauto s te gaan leveren. Een Hyundai ix35 Fuel Cell is voor euro te koop. < Hans Hopman nd.nl/binnenland beeld nd Gemeente moet talent arbeidsbeperkte benutten Het talent van inwoners met een beperking mag niet verloren gaan, vindt wethouder Johan Kruithof van Apeldoorn. Hij staat achter het voorstel van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten om extra banen te creëren voor mensen met een arbeidshandicap. Johan Kruithof Apeldoorn Bij de afdeling beheer en onderhoud van de gemeente Apeldoorn werken 140 arbeidsbeperkten. Die doen uiterst gemotiveerd hun werk, want ze hebben extra moeten knokken om een plaats op de arbeidsmarkt te veroveren, weet Johan Kruithof, PvdA-wethouder van deze gemeente. Maar ook in de stadhuiskantine zijn ze zichtbaar. We huren de catering in. Maar bij een aanbesteding stellen we nadrukkelijk als voorwaarde dat een bepaald percentage arbeidsbeperkt is. Bij de schoonmaakdiensten is dat zelfs 30 procent, en dat zijn zo n tachtig werkenden. Deze volledige participatie van de arbeidsbeperkten is precies wat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) voor ogen heeft. Om te voldoen aan de afspraken van het sociaal akkoord van 2013, moeten de gemeenten dit jaar 630 extra reguliere banen creëren voor mensen met een arbeidsbeperking, stelt de koepel van gemeenten in een brief aan alle gemeenten. Arbeidsbeperkten zijn of fysiek of mentaal niet in staat het wettelijk minimumloon te verdienen bij een fulltime dienstverband. Maar een handicap betekent niet dat ze niets kunnen, benadrukt Kruithof. Zo is er in Apeldoorn een ICT-bedrijf dat alleen mensen met autisme in dienst neemt, omdat die zo planmatig en nauwkeurig kunnen werken. Het sociaal akkoord bepaalt dat de overheid uiterlijk in 2023 voor arbeidsbeperkten passend werk realiseert. Waarbij de gemeenten hebben te zorgen voor 5250 extra banen. Te veel gemeenten stellen zich echter volgens de VNG te passief op; ze wachten nadere instructies af. De koepelorganisatie vindt dat gemeenten meer werk moeten maken van het aan de slag helpen van mensen met een arbeidsbeperking. Daarom stelt ze het volgende voor: elke gemeente, ongeacht de grootte, schept dit jaar minimaal één extra baan voor iemand in de doelgroep. Omdat er 393 gemeenten zijn, worden dat 393 banen. De resterende 237 worden gelijk verdeeld over alle 35 arbeidsmarktregio s: zeven per arbeidsmarktregio. Dat laatste vraagt om overleg tussen de gemeenten. handen ineen Waar gemeenten, individueel of als groep, al afspraken hebben gemaakt, hoeven ze die uiteraard niet te herzien, tekent de VNG aan. Zoals onlangs is gebeurd in de regio Stedendriehoek en Noord-Veluwe. Daar hebben veertien gemeenten uit Gelderland, Overijssel en Flevoland, UWV en werkgeversorganisaties de handen ineen geslagen. Er is een nieuw Regionaal Werkbedrijf in het leven geroepen, dat de schakel moet vormen tussen arbeidsbeperkten en werkgevers. Kruithof is er voorzitter van, en het streven is 850 extra banen te creëren in de periode tot Een forse opgave, realiseert hij zich. Maar hij gaat graag de uitdaging aan om dat te realiseren. Want we willen het talent van onze inwoners niet verloren laten gaan. Juist voor deze groep mensen is het heel belangrijk met eigen hoofd en handen je eigen loon te verdienen, vindt Kruithof. Dat heeft alles te maken met eigenwaarde en de trots om zelf iets te presteren. Zo min mogelijk mensen mogen langs de kant staan, stelt hij, en dat niet alleen vanuit economische noodzaak. Het is ook onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om mensen met een arbeidshandicap meer kansen te bieden. Zeker als gemeente hebben we daarin een voorbeeldfunctie. <

6 6 nieuws kort Documenten nasleep ramp MH17 vrijgegeven Vrijspraak gevraagd voor journaliste Geerdink Tweede dode na begrafenis Israël Opkomst zelfrijdende truck schudt markt op De overheid heeft woensdag honderden documenten vrijgegeven over de nasleep van de ramp met vlucht MH17 in Oekraïne. De NOS, RTL Nieuws en de Volkskrant hadden om de stukken gevraagd met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. Het is de tweede keer dat een groot aantal documenten is gepubliceerd. Ze zijn vrijgegeven door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) Dick Schoof. Het gaat grotendeels om s die zijn gewisseld via het zogeheten Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC). < De Turkse aanklager heeft woensdag vrijspraak gevraagd voor de Nederlandse journaliste Fréderike Geerdink. Dat heeft Froukje Santing gemeld, die als waarneemster van de Nederlandse Vereniging van Journalisten het proces in Turkije bijwoont. De uitspraak wordt maandag verwacht. De in Turkije woonachtige Geerdink is beschuldigd van het bedrijven van propaganda voor een terroristische organisatie. Geerdink publiceert geregeld over de Koerdische zaak. < Een man die afgelopen weekeinde in Israël onder de voet werd gelopen bij de begrafenis van een rabbijn is aan zijn verwondingen overleden. Hij is het tweede dodelijke slachtoffer. Een andere man werd in de menigte verdrukt. Meer dan honderdduizend mensen waren de straat opgegaan in Bnei Brak voor de begrafenis van Shmuel Wosner. De toestroom was simpelweg te groot, waardoor er een gevaarlijke situatie ontstond. De autoriteiten onderzoeken de zaak. Een aantal mensen ligt nog met verwondingen in het ziekenhuis. < De opkomst van de zelfrijdende vrachtwagens zet het marktaandeel van de truckfabrikanten en hun toeleveranciers onder druk. Nieuwe spelers, zoals producenten van software en sensoren, zullen een deel van de markt opeisen. Dat stelt het internationaal adviesbureau Roland Berger in een woensdag gepubliceerd rapport. Om trucks zelfstandig te kunnen laten rijden moeten ze worden uitgerust met sensoren, camera s en radars, die via software met elkaar kunnen communiceren. De adviesfirma verwacht dat bij de productie hiervan een rol zal zijn weggelegd voor bedrijven die nu nog niet actief zijn in de auto-industrie. < Tien miljoen extra strop Floriade Venlo dreigt De vijf gemeenten die garant stonden voor de Floriade in Venlo, hangt een extra tekort van bijna tien miljoen euro boven het hoofd. Dat blijkt uit een brief aan de gemeenteraad van de gemeente Venlo. In 2012 sloot de Floriade af met een tekort van 5,5 miljoen euro. Maar nu dreigt een extra strop. Het dreigende tekort door de stagnerende grondverkoop in Venlo Greenpark, het voormalige Floriadeterrein, dreigt op te lopen met nog eens 8,3 miljoen euro tot zo n 13 miljoen euro. < beeld novum Tiental tips over mishandeling conducteur Bij de politie is een tiental tips binnengekomen na de mishandeling van een NS-conducteur op het station Abcoude. Het geweldsincident werd dinsdagavond behandeld in het tv-programma Opsporing Verzocht. De conducteur werd zaterdagochtend vroeg door vier jongens mishandeld, eerst in de trein en even later op het perron van station Abcoude. Ze hadden geweigerd in te checken en werden daarop aangesproken. De jongens wisten rennend over het spoor te ontkomen. < Steeds vaker ruggenprik tijdens bevalling Waar Nederlandse zwangeren lange tijd de stelling huldigden dat pijn nu eenmaal bij de bevalling hoort, vragen ze nu steeds vaker om pijnstilling. Dat blijkt uit onderzoek van promovendus Martine Wassen van de Universiteit van Maastricht. In 2012 beviel bijna een op de vijf vrouwen (18 procent) met een ruggenprik; in 2003 was dat nog 5 procent. Zwangeren die bevallen van hun eerste kind vragen beduidend vaker om pijnstilling dan vrouwen die al eerder een bevalling hebben meegemaakt. < Drie jaar cel voor derde overvaller Deurne Voor zijn betrokkenheid bij de geruchtmakende overval op juwelier Goldies in Deurne is de 28-jarige Zakaria G. woensdag veroordeeld tot drie jaar celstraf. Bij de overval ruim een jaar geleden werden de twee daders doodgeschoten door de vrouw van de juwelier. Zakaria G. heeft twee weken voor de overval een voorverkenning uitgevoerd bij de juwelier in Deurne en heeft samen met de overvallers de vluchtauto geleend en opgehaald. Dat noemde de rechter als belangrijkste bewijs. < Theater afgehuurd voor megaclaim tegen NAM De rechtbank in Assen heeft een theater afgehuurd voor de behandeling van een megaclaim van honderden Groningers tegen de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). De zitting is op maandag 8 juni. Bijna negenhonderd particulieren en twaalf woningcorporaties hebben zich verenigd in de Stichting WAG (Waardevermindering door Aardbevingen Groningen). Ze willen dat de NAM de waardedaling van woningen, veroorzaakt door aardbevingen, direct vergoedt. In totaal gaat het om ruim huizen. < Gebruik hielprik voor test veertien extra ziektes De hielprik moet worden gebruikt om baby s te onderzoeken op veertien extra ziektes. Dat advies geeft de Gezondheidsraad aan minister Edith Schippers van Volksgezondheid. De druppel bloed die uit de hielprik wordt verkregen zou dan op 31 ziektes moeten worden onderzocht. Het gaat vooral om zeldzame, maar ernstige stofwisselingsziekten. Daarbij is het essentieel dat op tijd wordt ingegrepen, bijvoorbeeld met medicijnen of een stamceltransplantatie. Er moet in principe niet worden gescreend op ziektes die niet te behandelen zijn, meent de raad. < Amersfoort moet Sytze van der V. geld betalen Amersfoort moet aan pedoseksueel Sytze van der V. vierduizend euro schadevergoeding betalen omdat de gemeente zijn verblijfplaats vorig jaar heeft onthuld. De rechtbank in Utrecht heeft dat woensdag bepaald. De rechter oordeelt dat er onvoldoende reden was om de woonplaats van de zedendelinquent bekend te maken aan de medebewoners van het appartementencomplex in Amersfoort en het eronder gelegen kinderdagverblijf. < Ruim zes miljoen aangiftes binnen bij fiscus Ruim zes miljoen mensen hebben sinds 1 maart aangifte gedaan voor de inkomstenbelasting over Ruim keer werd aangifte gedaan via de speciale aangifte-app. De belastingpapieren invullen kan dit jaar nog tot 1 mei. Die extra maand is bedoeld om overbelasting van de systemen van de fiscus te voorkomen en mensen meer tijd te geven. Wie voor 1 juli duidelijkheid wil hebben over de aangifte, moet m wel voor 15 april opsturen. < beeld novum Peuter overleeft val van twaalf meter in Brussel Een peuter van anderhalf jaar heeft in Brussel een val van twaalf meter overleefd. Het kind viel vanaf de derde verdieping van een flatgebouw. De peuter was op een stoel bij het openstaande raam op de eerste verdieping geklommen, terwijl de ouders in de keuken het eten voorbereidden. Vervolgens viel de peuter uit het raam, in de tuin. De zonnewering van een restaurant brak zijn val. Agenten uit een bureau tegenover het huis waren snel ter plaatse. Het kind werd naar het ziekenhuis overgebracht waar zijn verwondingen bleken mee te vallen. < Marine Le Pen zet aanval op haar vader in Partijleidster Marine Le Pen van het Franse Front National heeft de aanval op haar vader ingezet. Le Pen noemde de recente uitlatingen van haar vader politieke zelfmoord en zei zich te zullen verzetten tegen elke kandidatuur van Le Pen senior. Jean-Marie Le Pen, die het Front National oprichtte, heeft de Holocaust in het verleden meer dan eens een detail in de geschiedenis genoemd en herhaalde dat afgelopen week. Ook nam hij het op voor een Franse maarschalk die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de nazi s. < beeld ap Staking legt vliegverkeer Frankrijk lam Franse luchtverkeersleiders zijn woensdag in staking gegaan. Dat heeft ertoe geleid dat een groot aantal vluchten is geannuleerd. Volgens de machtige vakbond SNCTA duurt de werkonderbreking tot en met donderdag. Aanleiding is een dispuut over de werkomstandigheden en een verhoging van de pensioenleeftijd. De vakbond zei dat rekening moet worden gehouden met verstoringen in het hele land. Vooral het binnenlandse vliegverkeer was woensdag ernstig verstoord. < Spaanse politie pakt terreurverdachten op De politie in het noordoosten van Spanje heeft woensdag tien mensen opgepakt die verdacht worden van jihadistische activiteiten en banden met de extremistische organisatie ISIS. De arrestaties hadden plaats in vijf dorpen in het noordoosten van het land en in Barcelona. In totaal voerden 360 agenten dertien huiszoekingen uit. Het is een van de grootste operaties tegen jihadisten ooit. < Tsarnaev veroordeeld voor aanslag Boston beeld ap Dzjochar Tsarnaev is veroordeeld in verband met de aanslag op de marathon van Boston in De jury bevond hem onder meer schuldig aan samenzwering met als doel het gebruiken van een massavernietigingswapen. Hiervoor kan Tsarnaev de doodstraf krijgen. In totaal zijn Tsarnaev dertig vergrijpen ten laste gelegd. Tsarnaev ontkende zijn rol bij de aanslag niet, maar volgens zijn advocaten was Dzjochars oudere broer Tamerlan het brein achter de aanval. De aanslag kostte aan drie mensen het leven, meer dan 260 anderen raakten gewond. < Onderzoek gruweldaden ISIS niet mogelijk De terreurgroep ISIS heeft misdaden van onbeschrijflijke wreedheid begaan in Syrië en Irak, maar de aanklagers van het Internationaal Strafhof (ICC) hebben geen jurisdictie om een onderzoek te openen. Dat heeft ICC-aanklager Fatou Bensouda meegedeeld. Het hof heeft geen rechtsmacht, omdat Syrië en Irak zich niet bij het hof hebben aangesloten en de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties niet om een onderzoek heeft gevraagd. < VS voeren steun aan Arabische coalitie op De Verenigde Staten hebben hun wapenleveranties aan de Arabische coalitie die in Jemen tegen sjiitische Houthirebellen strijdt versneld. Ook deelt het land meer inlichtingen met de coalitie en hebben de Amerikanen in het Saudische commandocentrum voor de operatie een gezamenlijke afdeling voor coördinatie en planning ingericht. Dat heeft de Amerikaanse onderminister voor Buitenlandse Zaken Antony Blinken gezegd. De onderminister legde de verantwoordelijkheid voor de crisis in Jemen bij de Houthi s. < Syrische imam doodgeschoten in Londen Een in Syrië geboren imam die kritisch was over de Syrische president Bashar Assad is doodgeschoten doodgeschoten in Londen. De contraterrorisme-eenheid van de politie onderzoekt de zaak. De 48-jarige Abdul Hadi Arwani werd in zijn auto gevonden met schotwonden in zijn borstkas, aldus de politie. Hij werd ter plaatse dood verklaard. Over het motief wilde de politie nog niets kwijt. Arwani s dochter zei dat haar vader kritisch was over Assad, maar dat de familie niet denkt dat dat het motief was voor de moord. < Uitgaven ontwikkelingshulp stabiliseren Rijkere landen hebben vorig jaar evenveel geld uitgegeven aan ontwikkelingshulp als in Dat meldt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). In totaal werd 135 miljard dollar (ruim 124 miljard euro) besteed aan hulp die aan de OESO-definities voor ontwikkelingssamenwerking voldoet. Net als in 2013 kwamen de uitgaven daarmee overeen met 0,3 procent van de omvang van de betreffende economieën. < V&D verliest opnieuw kort geding om huur Warenhuisketen V&D moet ook voor zijn pand in Den Bosch de volledige huur gaan betalen. Dat heeft de kortgedingrechter in Den Bosch bepaald. Metroprop, de beheerder van het pand, was het niet eens met de eenzijdig door V&D opgelegde huurverlaging en stapte daarom naar de rechter. Het vastgoedbedrijf deed niet mee aan de overeenkomst die V&D met het merendeel van zijn verhuurders sloot over het verlagen van de huur. < Ondanks herstel nog drukke tijden voor UWV Ondanks het voorzichtig economisch herstel hadden eind vorig jaar iets meer mensen een werkloosheidsuitkering dan een jaar eerder. Dat blijkt uit het jaarverslag dat uitkeringsinstantie UWV heeft gepubliceerd. Het UWV telde eind vorig jaar lopende WW-uitkeringen. Dat is een procent meer dan eind Het aantal nieuwe WW-uitkeringen dat het UWV vorig jaar toekende, lag met wel licht onder het recordniveau van Een ander lichtpunt is dat meer WW ers hun uitkering konden beëindigen omdat zij een baan vonden, in totaal < Nederlandse aspergeteelt fors gegroeid De aspergeteelt in ons land is de afgelopen jaren fors gegroeid. De totale oppervlakte aan landbouwgrond voor de aspergeteelt is in vijftien jaar met bijna zestig procent toegenomen. Dat meldt het CBS. Het aantal hectare dat hiervoor wordt gebruikt, steeg in de afgelopen vijftien jaar met 1230 hectare tot ruim 3300 hectare vorig jaar. De totale opbrengst klom sinds 2000, van vijftien miljoen tot 18 miljoen kilogram. < beeld novum

7 7 novum nd.nl/economie beeld ap / Alastair Grant Shell investeert fors in groeikansen Londen Shell tast met een overnamebod van ruim 64 miljard euro op de Britse gasproducent BG diep in de buidel voor toekomstige groei. De aankoop, die naar verwachting begin 2016 wordt afgerond, moet vooral de positie in Brazilië en Australië versterken. Ben van Beurden van Shell (links) kondigde woensdag samen met BG-bestuursvoorzitter Andrew Gould de overname aan. Met BG aan boord zal de bewezen reserve van Shell met een kwart stijgen tot 17 miljard vaten olie-equivalent, terwijl de productie met een vijfde zal stijgen. Met onder meer de sterke positie van BG in Brazilië en recente eigen successen in de Golf van Mexico kan Shell bovendien zijn uitgaven de komende jaren aanzienlijk verlagen. Het pad naar lagere uitgaven werd door bestuursvoorzitter Ben van Beurden al bij zijn aantreden begin 2014 ingeslagen. Door de combinatie met BG kunnen we ons scala aan activiteiten sneller wijzigen en onze kosten verlagen, aldus de topman. De aankoop past in onze ambitie om de winstgevendheid te vergroten, terwijl de risico s zo veel mogelijk gedempt worden. De overname van BG versterkt de al leidende posities van Shell in lng (vloeibaar gemaakt aardgas) en diepwatervelden. Het totaal aan uitgaven zal in 2016 dalen tot onder 40 miljard dollar, gevolgd door een verdere afname in Shell gaat in de komende maanden in kaart brengen welke onderdelen afgestoten kunnen worden. Het concern mikt op een totaal aan desinvesteringen van 30 miljard dollar (27,7 miljard euro) in Financieel directeur Simon Henry gaf aan dat het in de huidige marktomstandigheden lastig is kopers te vinden. Brazilië Shell streeft doorgaans naar zeggenschap over zijn projecten. Onder de Braziliaanse wetgeving wordt buitenlandse investeerders echter een kleine(re) rol toebedeeld. Van Beurden maakt zich echter geen zorgen over het schandaal rond de lokale energiereus Petrobras. Brazilië is de meest enerverende regio in de sector. We zijn daar momenteel onvoldoende actief. In de combinatie met BG zullen we de voornaamste technologiepartner worden voor de ontwikkeling van velden in diep water. < Shell met BG treetje hoger in Big Five Shell stijgt bij het slagen van de woensdag aangekondigde overname van gasproducent BG naar de tweede plek in de Big Five, de groep van s werelds grootste onafhankelijke energieconcerns. De transactie ter waarde van ruim 64 miljard euro wordt naar verwachting begin 2016 afgerond. Op basis van de marktwaarde per 31 december 2014 komt Shell met de bijna 64 miljard dollar die BG wordt toegekend op 260 miljard dollar (239,3 miljard euro). Daarmee is de afstand op de naaste Europese rivaal, BP (128 miljard dollar), vergroot en wordt Chevron (204 miljard dollar) voorbijgestreefd. Het Amerikaanse ExxonMobil blijft met 360 miljard dollar een flinke maat groter dan Shell, terwijl het Franse Total de hekkensluiter is met een waarde van 125 miljard dollar. Nadia Ezzeroili en Rik Kuiper / vk nd.nl/binnenland Twee kampen bij bezetters Maagdenhuis Amsterdam Er tekent zich een scheiding af tussen radicalen en gematigden in het Maagdenhuis. De bezetters van De Nieuwe Universiteit verwierpen een akkoord over het verlaten van het pand en eisen het aftreden van het college van bestuur van de UvA. De docenten van RethinkUvA zijn daarover teleurgesteld. Dinsdagavond leken de bezetters van De Nieuwe Universiteit een akkoord met het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam te hebben bereikt over vertrek uit het Maagdenhuis. Ze zouden het pand zondagavond verlaten en in ruil daarvoor zegde het college onder meer toe het Maagdenhuis voor debatten open te blijven stellen. De onderhandelaars van DNU werden dinsdagnacht echter door hun general assembly de democratische vergadering van de beweging teruggefloten, omdat de toezeggingen niet voldoende waren. Ze spreken bovendien van bestuurlijke intimidatie, omdat het college zou dreigen met juridische stappen. Ze eisen het aftreden van het bestuur. Vanaf maandag komen er hardere acties, ook buiten het Maagdenhuis. Na het verwerpen van het akkoord heeft de UvA de bezetters gesommeerd de bezetting van het bestuursgebouw per direct te beëindigen. Doen zij dit niet, dan zal de universiteit juridische stappen zetten. Daarmee lijkt een ontruiming door de ME onvermijdelijk. Woordvoerder Yasha Lange van de UvA baalt daarvan. We hebben veel stappen gezet, maar voor de harde kern was dat blijkbaar niet voldoende. UvA-docenten van protestbeweging RethinkUvA, die in de strijd voor democratisering van de universiteit veel optrekt met de bezetters van het Maagdenhuis, betreuren de gang van zaken. Het college heeft hard gewerkt om vertrouwen te winnen, zegt Dan Hassler-Forest op persoonlijke titel. En ze hebben flink wat concessies gedaan. De eis dat het college van bestuur moet aftreden vindt Hassler-Forest niet handig. Veel van ons zijn ervan overtuigd dat we beter met deze bestuurders door kunnen gaan. Het is niet productief om te roepen dat ze weg moeten. Als dit nu een harde eis is van DNU, dan is de vraag: hebben we nog dezelfde belangen, of varen we een andere koers? < beeld novum / Jean-Pierre Geusens Hoewel de bouw van de A2-tunnel in Maastricht nog in volle gang is, zijn er gisteren zes zilverlindes geplant. De aanplant is een proef om te bepalen wat de beste plant- en verzorgmethode van de bomen is. Met het plaatsen van de lindes is de start gemaakt met de aanleg van de Groene Loper. Op het tunneldak moet een recreatieplek komen, met een lange bomenlaan. < Vincent Lengkeek nd.nl/geloof Willibrordkerk financieel aan de grond Utrecht De beheerstichting van de Sint Willibrordkerk in Utrecht ligt onder vuur. De stichting kan niet garanderen dat een schuld van 1,4 miljoen euro aan de overheid kan worden terugbetaald, waardoor de toekomst van de markante kerk uit 1875 op het spel staat. Bij een faillissement van de beheerstichting kan de kerk in handen vallen van een geldschieter en mogelijk worden gesloopt. Critici spreken van wanbeleid door de stichting waar mogelijk de belastingbetaler voor opdraait, omdat de gemeente Utrecht garant staat voor de lening. CDA-raadslid Bert-Jan Brussaard stelde vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Utrecht nadat hij klachten ontving over de Sint Willibrordus Stichting. Volgens Brussaard gaat het om een lening waarmee totaal bijna twee miljoen euro is gemoeid. De kerk is waanzinnig mooi opgeknapt met geleend gemeenschapsgeld, op zich een goede zaak, maar dan moet het wel netjes op tijd worden terugbetaald. Door zwak bestuur bestaat het risico dat dat niet het geval is, aldus het raadslid. Een van de kritiekpunten is dat de Sint Willibrordus Stichting twee bestuursleden telt, een echtpaar, terwijl dat er vanwege de belastingvoordelige ANBIstatus wettelijk gezien minstens drie horen te zijn, die geen familie van elkaar zijn. Ook zou het bestuur zowel betrokkenen uit de kerk als politici ontwijken. Bestuurslid Elizabeth Noltes zegt overspannen te zijn van de rel rondom haar stichting. Ze bevestigt de financiële problemen en het tekort aan bestuursleden. Wie wil er nou in een bestuur stappen met 1,4 miljoen schuld? We kunnen niemand vinden, dat is het probleem, verklaart Noltes. Na enige aarzeling was zij bereid tot een reactie. We verkwanselen absoluut geen gemeenschapsgeld. Volgens haar voeren verraders en lafaards hun eigen agenda. De beste stuurlui staan aan wal. Ik ben de kop van jut en zit tussen alle vuren in. Als iedereen hetzelfde wil, is er heus een uitweg te vinden om de kerk te redden. De Uitvaart Noltes is ruim tien jaar bestuurslid en benadrukt dat toen zij aan de klus begon, er al een forse schuld openstond. Vorig jaar mei stond de stichting de omstreden voorstelling De Uitvaart toe, waarin maatschappelijke thema s symbolisch werden begraven. Het orthodox-katholieke Sint Willibrord Apostolaat belegde daarom sindsdien geen Latijnse missen meer in de kerk. Kardinaal Eijk nam dat oordeel over en onttrok de kerk vorige maand definitief aan de eredienst. Noltes zegt fouten te hebben gemaakt. Maar die worden mij door geloofsgenoten niet vergeven. Toch ziet de Sint Willibrordus Stichting geen reden de samenwerking met het Apostolaat te hervatten. Noltes: Wij houden al een jaar zonder hen met tachtig vrijwilligers de kerk schoon en draaiende. Als onkostenvergoeding betaalde het Apostolaat maar euro per jaar. Een halve ton is jaarlijks nodig om alle rekeningen te betalen. Zeker nog een halve ton daarbovenop om ook de lening af te betalen. Om nieuwe inkomsten te genereren wil Noltes onder meer de kerk openstellen voor protestantse huurders. Alle christenen zijn hier welkom. Het bestuurslid overweegt niet op te stappen. Ik stap niet als kapitein van een zinkend schip. <

8 8 René Fransen nd.nl/wetenschap Nieuwe antistoffen veelbelovend tegen hiv New York Een nieuwe antistof lijkt hiv, het virus dat aids veroorzaakt, goed te kunnen bestrijden. Dat concluderen Amerikaanse artsen na een eerste test bij patiënten. De antistof kan de hoeveelheid virus in het bloed met een factor 300 omlaag brengen en het effect houdt bij sommige patiënten weken aan. De behandeling wordt bovendien goed verdragen. Het zoeken naar antistoffen tegen hiv verliep tot nu toe teleurstellend. Het virus weet doorgaans het afweersysteem goed te ontwijken. Maar bij tien tot dertig procent van de patiënten ontstaan op den duur toch antistoffen die zich sterk kunnen binden aan het virus. Alleen duurt dat zo lang, dat het virus in de patiënt al is gemuteerd en daardoor minder gevoelig is. De onderzoekers hebben zo n breed neutraliserende antistof, gevonden bij een patiënt, nagemaakt om er patiënten mee te behandelen die nog niet zo lang zijn geïnfecteerd. De antistof bindt aan de huid van het virus op de plek waarmee het zich vastkoppelt aan de afweercellen. Door die koppeling kan het virus de afweercellen binnendringen en zich daar vermenigvuldigen. De nieuwe antistof, met de codenaam 3BNC117, voorkomt dat en is werkzaam bij ongeveer tachtig procent van de bekende hiv-stammen. De onderzoekers vinden de eerste resultaten bij patiënten bemoedigend. Zij hopen dat de antistof het virus ook weet aan te pakken wanneer het zich in lichaamscellen van de patiënt heeft genesteld. En door de antistof zal het afweersysteem van de patiënt actiever worden tegen het virus. Maar de onderzoekers stellen dat één antistof vermoedelijk niet voldoende is. Er is waarschijnlijk een combinatie van antistoffen en antivirale middelen nodig om de hiv-infectie aan te pakken. De resultaten worden vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Roel Sikkema nd.nl/cultuur beeld Youtube In Iran mag Beethoven weer klinken. Dirigent Ali Rahbari leidt zijn orkest van Teheran door de Negende Symfonie. Nieuwe start orkest Teheran Het Symfonieorkest van Teheran maakt een nieuwe start onder de internationaal vermaarde dirigent Ali Rahbari. Bij het presentatieconcert kregen dirigent en orkest niet alleen na het concert, maar ook daarvoor een daverend applaus. Teheran Een applaus voordat we ook maar een noot hebben gespeeld, dat heb ik in mijn loopbaan nog nooit meegemaakt, zei dirigent Ali Rahbari na het concert waarop hij het vernieuwde Symfonieorkest van Teheran presenteerde. Bijna de hele upper ten van Iran zat in de zaal om naar Beethovens Negende Symfonie te luisteren. Met de bekende Ode an die Freude, door de zeventig Iraanse zangers en zangeressen in het Duits gezongen. Het orkest was jarenlang Teherans trots tot in 1979 de Iraanse revolutie er een eind aan maakte. Dirigent Rahbari was toen al naar Oostenrijk verhuisd. In 2004 werd hij teruggeroepen om het orkest weer op poten te zetten. In de tussentijd had hij onder meer de Berliner Philharmoniker gedirigeerd en was hij vast verbonden geweest aan het Vlaams Radio-orkest en het Philharmonisch Orkest van Zagreb. Rahbari begon in 2005 enthousiast aan zijn taak, maar haakte na enkele maanden af. Reden was de overwinning van hardliner Mahmoud Ahmadinejad, die als president westerse muziek aan banden legde. Het orkest speelde daarna alleen mondjesmaat, tot in 2013 de meer hervormingsgezinde Hassan Rouhani president werd. Na die tijd gaf het orkest vaker concerten, maar niet op regelmatige basis. tweet Met de benoeming van Rahbari kreeg het orkest een vaste dirigent die wekelijks diverse concerten wil geven. Het orkest is nu ook de vaste bespeler geworden van de Vahdat Hall, de grootste concertzaal van Teheran. Het publiek reageerde enthousiast na het eerste concert. Rahbari, orkest en koor leverden een geweldige presentatie, twitterde Jos Douma, de Nederlandse ambassadeur. En president Rouhani, die niet bij het concert kon zijn, bedankte de musici in een tweet. < ap nd.nl/buitenland Grote gouddiefstal in Mexico Mexico Stad Gewapende overvallers hebben dinsdag bij een mijn in de Mexicaanse deelstaat Sinaloa voor 7,8 miljoen euro aan goud gestolen. tips / vakantie tarief 12,10 voor de eerste drie regels en voor elke volgende regel 4,49 (incl. 21% btw); tekst wordt achter elkaar doorgezet; maximaal drie woorden vetgedrukt; opgave via tips felicitaties Wij zijn blij en dankbaar, vandaag zijn onze opa en oma, Jan en Hannie Nierop, 50 jaar getrouwd. Hun adres: Het Zwanevlot 195, 7206CK, Zutphen Dat heeft het Canadese mijnbouwbedrijf McEwen Mining bekendgemaakt. De diefstal had plaats bij de El Gallomijn. De dieven namen negenhonderd kilo concentraat mee, waarin naar schatting 198 kilo goud zit. Het bedrijf is weliswaar verzekerd, maar het bedrag dat de verzekering uitkeert is niet voldoende om de schade volledig te dekken, aldus McEwen Mining. Bij de diefstal raakte niemand gewond. < te koop gevraagd Goudprijs HOOG! Profiteer er nu van. T.k.gevr: (oude) gouden sieraden, gouden tientjes, Krugerranden e.a. gouden en zilv. munten, baartjes zilver en goud, muntverzamelingen etc. Kevelam Garderen lid NVMH. advertentie Donderdag vrijdag 16 mei april 2015 Dagtocht Kampen Historische wandeling door Kampen George George Harinck Harinck en en Hans Hans Werkman Werkman nemen nemen u u op op donderdag vrijdag 16 mei 30 april een een dag dag mee mee door door literair literair en en theologisch theologisch Kampen. Kampen. Deze Deze twee twee rasvertellers rasvertellers laten laten u u de de Hanzestad Hanzestad Kampen Kampen op op een een andere andere manier manier zien. zien. Kampen, de stad van Herman Bavinck; wist dat hij naast de Burgwalkerk heeft gewoond? Op de Koornmarkt komen we Ida Gerhardt en Kampen, de stad van Herman Bavinck; wist u dat hij naast de Burgwalkerk heeft gewoond? Op de Koornmarkt komen we Ida Gerhardt en Henk van Ulsen tegen en hoort u waarom deze dichteres dit plein niet Henk van Ulsen tegen en hoort u waarom deze dichteres dit plein niet durfde oversteken. We wandelen langs de Bovenkerk waar Okke Jager durfde oversteken. We wandelen langs de Bovenkerk waar Okke Jager een luchtschip zag. In de Oudestraat horen we verhalen over uitgeverij een luchtschip zag. In de Oudestraat horen we verhalen over uitgeverij Kok en over de Theologische Universiteit waar Schilder, Greijdanus en Kok en over de Theologische Universiteit waar Schilder, Greijdanus en de Ridderbossen doceerden. de Ridderbossen doceerden. We wandelen verder langs studentenhuis de Poederkast en brengen We wandelen verder langs studentenhuis de Poederkast en brengen een bezoek aan de synagoge. Aan de Burgwal horen we waarom de een bezoek aan de synagoge. Aan de Burgwal horen we waarom de dichter Wim Ramaker schreef: s Nachts droom ik nog van juffrouw dichter Wim Ramaker schreef: s Nachts droom ik nog van juffrouw Hendriks / meestal hoekje Burgwal/Broederstraat. We lopen over de Hendriks / meestal hoekje Burgwal/Broederstraat. We lopen over de Vloeddijk en staan stil bij nummer 14 waar K. Schilder in de oorlog Vloeddijk en staan stil bij nummer 14 waar K. Schilder in de oorlog werd gearresteerd. We passeren herberg De Bonte Os, de logeerplek werd gearresteerd. We passeren herberg De Bonte Os, waar Hendrik de van Abraham Kuyper. In de Nieuwe Kerk blijven we een half uurtje Cock een nacht in huisarrest zat. In de Nieuwe Kerk blijven we een half voor een theologisch en literair ommetje vanuit de kerkbank. uurtje voor een theologisch en literair ommetje vanuit de kerkbank. En wat was de reden van het bezoek van Paul Kruger aan de Broederweg 15? We besluiten onze dagtocht om uur met een kop koffie En wat was de reden van het bezoek van Paul Kruger aan de Broeder- in deze Theologische Universiteit. in deze Theologische Universiteit. De dagtocht begint om uur bij d Olde De Vismark dagtocht aan begint de IJsselkade. om De uur stadswande bij Grand wordt Café halverwege de Majesteit onderbroken aan voor een Hofstraat heerlijke 126. lunch. De stadswandeling wordt halverwege onderbroken Meemaken? voor een heerlijke lunch. Wilt u mee wandelen met George Harinck e meemaken? Hans Werkman? Wilt Meldt u mee u dan wandelen snel aan met via nd.nl/dagtochten George Harinck en of Hans telefonisch Werkman? via Meldt u dan snel aan via nd.nl/dagtochten of De telefonisch kosten voor via deze dagtocht zijn 42,50 p De persoon. kosten voor deze dagtocht zijn 42,50 per persoon. nd.nl/dagtochten

9 9 achtergrond Harmen Bockma / vk nd.nl/binnenland beeld ap / Peter de Jong Amsterdam en de witte heroïne Reconstructie van de strijd in de hoofdstad tegen de handel in levensgevaarlijke drugs. Met de opvallende inzet van matrixborden om toeristen te waarschuwen. In november gaan de alarmbellen af in het Amsterdamse stadhuis: een straatdealer verkoopt levensgevaarlijke witte heroïne aan jonge toeristen. Zaterdag werd hij opgepakt. Eindelijk. Amsterdam Hoe waarschuwen we voor de gevaren van als cocaïne vermomde witte heroïne? De drie leden van het Red Alert Team die daar op zaterdag 8 november in het huis van GGD-ambtenaar John Bombeeck in Amsterdam-Oud West over vergaderen, hebben op dat moment geen flauw idee hoe beroemd hun oplossing zal worden. Beelden van de matrixborden in Amsterdam met daarop de tekst Caution White heroin is sold as cocaine gaan in de maanden erna de hele wereld over. Voor ons was het gewoon een andere methode, naast het flyeren en ophangen van posters, zegt Bombeeck. Op vrijdagavond 7 november zijn zes jonge toeristen onwel geworden na het gebruik van witte heroïne die ze van een straatdealer hebben gekocht. Het is reden om met spoed bijeen te komen op zaterdag. Over het die ochtend gerezen plan om drie borden te plaatsen, wordt s middags overlegd met het stadsdeel Centrum, burgemeester Van der Laan en wethouder Van der Burg (Zorg). Die avond al staan ze op het Leidseplein en het Rembrandtplein, met de inmiddels befaamde oproep: Ignore streetdealers. De tekstkarren, bekend van bijvoorbeeld wegwerkzaamheden, zijn een onorthodox middel. Het Red Alert Team met leden van de GGD, de Jellinekkliniek en het Adviesburo Drugs komt vaker in actie, bijvoorbeeld als er vervuilde xtc op de markt is. Dan wordt er gericht geflyerd bij feesten, en wordt de scene op de hoogte gesteld. Drugsdoden zijn niet ongewoon, er vallen er in de stad gemiddeld 20 tot 25 per jaar. Maar dit is een heel andere situatie, die om een andere, grootschaliger aanpak vraagt. De doelgroep van de straatdealer jonge driedagentoeristen is moeilijk te bereiken met de geijkte communicatiemiddelen. te lage prijs Bijna twee weken eerder, op zondag 26 oktober, wordt het Drugs Alert Team op de hoogte gesteld van het overlijden van een 22-jarige Britse toerist. Na een sneltest van het brokje cocaïne dat nog in zijn broekzak zit, blijkt het om de relatief zeldzame witte heroïne te gaan. Die wordt in Amsterdam aan een zeer select groepje gebruikers verkocht; zeker niet aan toeristen. Ook a-typisch, zo blijkt later: de dealer verkoopt het spul voor een veel te lage prijs. Witte heroïne is tot tweemaal zo veel waard als cocaïne. Weet de verkoper wel wat hij doet? Een alerte arts op de eerste hulp herinnert zich drie eerdere gevallen in september. De witte heroïne wordt dus al langere tijd verkocht. Het gebruik ervan hoeft op zich geen probleem te zijn, zegt August de Loor van het Adviesburo Drugs. Hij is nauw betrokken bij de aanpak van de crisis. Als je maar weet dat het witte heroïne is en je een verslaafde bent, zegt De Loor. Maar als je dit spul snuift omdat je denkt dat het cocaïne is, krijg je er al snel veel te veel van binnen. Waar cocaïne een opwekkende, alert makende drugs is, hoort heroïne tot de wegdroomdrugs. Het hart gaat er langzamer van kloppen, bij een overdosis kan de ademhaling stoppen. De twee weken nadat de borden zijn neergezet, doen zich geen nieuwe gevallen voor. Het leek erop dat de dealer was gestopt, zegt Bombeeck. Op 18 november wordt voorzichtig begonnen met afschalen, zoals het ambtelijk jargon luidt. Maar dan worden op dinsdag 25 november twee Britse jongens van 20 en 21 jaar dood gevonden in hun hotelkamer in Amsterdam-Zuid. Ook zij blijken, waarschijnlijk in het weekend, witte heroïne te hebben gesnoven. Een van de waarschuwingsborden waarop toeristen worden gewaarschuwd voor extreem gevaarlijke cocaïne. De man ervoor maakt een foto van een bekende coffeeshop in Amsterdam, de Bulldog. Alle alarmbellen gingen af, zegt Jasper Karman, woordvoerder van burgemeester Eberhard van der Laan. We hadden op dat moment drie doden en veertien ernstig gewonden, van wie een aantal heeft moeten vechten voor hun leven. Het is donderdag 27 november als Van der Laan stelt: dit is een crisis, en die gaan we als zodanig behandelen. beraad in de bunker De vierhoek burgemeester Van der Laan, hoofdofficier van justitie Theo Hofstee, hoofdcommissaris van politie Jaap Aalbersberg en directeur Paul van der Velpen van de GGD besluit de campagne fors op te schalen. De ambtenaren van gemeente en GGD, medewerkers van Jellinek, het Adviesburo Drugs, het stadsdeel, de politie en het Openbaar Ministerie komen de volgende ochtend bij elkaar in de bunker, de vergaderruimte in de kelder van het stadhuis die wordt gebruikt ten tijde van crises. De belangen van de betrokkenen verschillen: voor de GGD ligt de prioriteit bij het voorkomen van nieuwe slachtoffers; voor politie en justitie is de opsporing van groot belang. Een publiciteitsoffensief betekent hoogstwaarschijnlijk ook een gewaarschuwde dader. Voor Amsterdam geldt ook het risico van reputatieschade: wil de stad die al bekend staat als drugscentrum van de wereld nog eens extra de nadruk leggen op de verkoop van verdovende middelen aan toeristen? We waren er snel uit, zegt Karman. Het voorkomen van nieuwe slachtoffers had prioriteit. Dit was een zeer gevaarlijke situatie, met een onvoorspelbare dealer en jonge toeristen die op straat van onbekenden kopen. Als we niet zouden waarschuwen, bestond de kans dat er nieuwe slachtoffers zouden vallen. Het is het begin van een ongekend grote waarschuwingscampagne. Nog eind die dag staan er 35 matrixborden op strategische plekken in heel Amsterdam. Er wordt die avond en de weken erna geflyerd en er worden posters opgehangen op veerboten, in vierhonderd hotels, hostels en campings, in tweehonderd coffeeshops, dertig smartshops en tientallen fastfoodrestaurants. Karman: Natuurlijk hebben we scenario s bedacht voor als het helemaal verkeerd zou vallen. Maar wat het zwaarste is, moet het zwaarste wegen. De reacties vallen alleszins mee. Toeristen gaan met de borden op de foto en prijzen de Amsterdamse openheid. Er is blijdschap over een artikel op de site van The Washington Post niet de meest progressieve krant in de Verenigde Staten met als kop: This is what a sane drugspolicy looks like (Zo ziet verstandig drugsbeleid eruit). August de Loor van het Adviesburo Drugs moet denken aan de jaren tachtig, toen in korte tijd Een zeer gevaarlijke situatie: een onvoorspelbare dealer en jonge toeristen op straat. twintig verslaafden overleden als gevolg van giftige heroïne. De Loor heeft ook ditmaal zijn netwerk van gebruikers in de stad ingeschakeld. We wilden de dealer, duidelijk een lone wolf, bereiken om hem duidelijk te maken dat hij zijn spul beter in de scene zou kunnen verkopen. Er is een kleine kring van liefhebbers van witte heroïne, maar die moet je wel kennen. Nu verkocht hij het veel te goedkoop aan jonge thrillseekers die in Amsterdam net een stapje verder willen gaan met drugs. Bovendien krijgen de meeste toeristen nepdope. Deze dader staat in alle opzichten buiten de gewone orde. In de smartshops komen door het Adviesburo ontwikkelde sneltesten te liggen. Als de korreltjes paars kleuren, gaat het om heroïne. tweets Minstens zo grootscheeps is de campagne via de sociale media. Het Youtube-filmpje met daarin de waarschuwing en uitleg over de sneltest wordt keer bekeken. Amsterdam Marketing houdt tweets over de witte heroïne in de gaten en geeft toelichting op de maatregelen, in de hoop op retweets. Nieuw is het gebruik van direct-marketingtechnieken via het internet. Een Nederlands bureau wordt ingeschakeld om vooral Angelsaksische toeristen te bereiken tot dan toe gaat het om Britse en Australische slachtoffers. Wie tussen de 18 en 35 jaar is en op internet zoekt naar hotels in Amsterdam of tickets, krijgt een pushbericht te zien met de waarschuwing. Zoals je ook advertenties krijgt te zien voor tuinmeubelen als je daarop hebt gezocht, zegt Jeroen Ranzijn, hoofd communicatie van de politie-eenheid Amsterdam. Zes weken lang zijn er geen incidenten. De vierhoek staat voor een groot dilemma. Doorgaan, voor de zekerheid, of weer afschalen omdat je niet permanent kunt doorgaan. Op 5 januari de grootste toeristendrukte van Oud en Nieuw is voorbij wordt de campagne afgebouwd. De matrixborden worden weggehaald, de pushberichten worden stopgezet, de website drugsalert.nl gaat offline. De veiligheidsadviseur van de burgemeester schaaft aan zijn evaluatie van de aanpak van het witte-heroïneprobleem als op donderdag 26 februari bekend wordt dat drie Deense toeristen (21, 22 en 24 jaar) witte heroïne hebben gesnoven, gekocht bij een straatdealer. Een van de Denen heeft minder gebruikt dan de anderen en weet alarm te slaan. De adviseur vloekt. We zijn weer terug bij af, denkt hij. De matrixborden komen terug, er worden weer pushberichten verzonden, er wordt weer geflyerd. Komt Amsterdam nog wel van dit probleem af? De kosten van de campagne zijn naar schatting 4 tot 5 ton. Er is ook opluchting. Niet alleen hebben de drie Denen het overleefd, ze kunnen ook een signalement verstrekken van de dealer. Bovendien zijn er beelden van de dealer, die een paar weken later in Opsporing Verzocht worden uitgezonden. Zaterdagochtend 4 april meldt een man van 42 zich op een politiebureau. Hij zegt dat hij mogelijk de dealer is. August de Loor vermoedt dat de dader een tijdlang ondergedoken heeft gezeten. Hij moet door de intensieve campagne hebben geweten wat er aan de hand was. <

10 10 opinie debat analyse nd jong Pikken jullie baantjes van lageropgeleiden in? Is dat werk zinvol voor je carrière? Gerard de Korte bisschop van Groningen-Leeuwarden nd.nl/opinie beeld jaapmeijer.com Katholiek denken kan de Het antwoord van vijf studenten. Rik Mets, geschiedenis: Het probleem zit dieper. Er is gewoon geen werk voor hogeropgeleiden; er zijn er te veel. Daar moet een oplossing voor komen. Intussen moet ik wel studiegeld, huur en levensonderhoud betalen en daar heb ik een baantje voor nodig. Ook al is dat een baantje dat een lageropgeleide ook zou kunnen doen. Daniël Petri, economie: Ik weet niet of ik het inpikken zou noemen. Je solliciteert en als je wordt aangenomen, ben je blij. Een mogelijke oplossing is een verplichte stagevergoeding, waardoor studenten geld verdienen met werk (stage) dat aansluit bij hun vakgebied. Een andere oplossing is het stimuleren van bedrijven om jonge talenten op te zoeken en hun studie te betalen. Dan hoeven studenten niet te leven van een baantje dat ten koste gaat van de lageropgeleide werkloze. Gertieme Fahner, rechtsgeleerdheid: Het is een kwestie van vraag en aanbod. Wanneer het aantal banen voor hoogopgeleiden toeneemt, zal verdringing van lageropgeleiden verminderen. Zelf heb ik altijd geprobeerd werk te vinden dat aansluit bij mijn opleiding. Ik denk dat dit wel van belang kan zijn voor je carrière. Ik ben wel voorstander van een minimum-stagevergoeding. Ik vind het een goede kapitaalverplaatsing en het kan bijdragen aan vermindering van verdringing van lageropgeleiden door hogeropgeleiden. Anouk Heltzel, biomedische wetenschappen: Ik vind inpikken ook niet het goede woord. Ik werk in een koffiebar en dat vind ik niet per definitie werk voor lageropgeleiden. Voor mijn baas is het belangrijk dat ze jonge werknemers heeft; het opleidingsniveau is minder belangrijk. Een betaalde stage zou kunnen helpen, maar dat geld kan maar één keer besteed worden. Als je stage loopt bij de universiteit, vind ik het niet vreemd dat je geen vergoeding krijgt. Dat geld kan volgens mij beter in goed onderwijs gestoken worden. Bovendien is een bijbaan buiten je vakgebied heel verbredend. Zo kun je ontdekken wat je nog meer interessant vindt. Nienke van Kapel, culturele antropologie: Het liefst zou ik een bijbaan hebben die ook goed is voor mijn carrièreperspectief, zodat ik in mijn vakgebied alvast ervaring op kan doen. Maar zo n bijbaan vinden kan erg moeilijk zijn en een bijbaan buiten je vakgebied kan inderdaad ook verbredend werken. Dat hoogopgeleiden het werk van lageropgeleiden innemen en het probleem zo verschuift, vind ik ergens niet eerlijk. Maar een oplossing heb ik niet. De ChristenUnie doet er goed aan haar grondslag te verbreden. Ze kan dan uitgroeien tot een partij met een helder moreel kompas, die christenen van allerlei tradities samenbrengt. Bisschop Gerard de Korte De ChristenUnie is een partij van rechtzinnig gereformeerde christenen. Maar ook evangelische christenen en een beperkt aantal rooms-katholieken steunen de partij. Als gevolg daarvan is regelmatig binnen de ChristenUnie discussie over de drie Formulieren van Enigheid als grondslag. Evangelische christenen hebben geen band met deze belijdenisgeschriften en enkele antirooms-katholieke uitspraken in deze documenten kunnen voor rooms-katholieke christenen een barrière vormen. Ik wil nog een hinderpaal noemen. Rooms-katholieken en protestanten hebben een eigen taalgebruik. Katholieken spreken over Kristus ; menig rechtzinnig protestant spreekt over Gristus. Rooms-katholieken spreken over onze lieve Heer, protestanten over de Here God. Deze nestgeurverschillen bemoeilijken oecumenische contacten, maar kunnen ook politieke samenwerking bemoeilijken. vroege kerk Binnen de ChristenUnie klinken ook steeds stemmen om een bredere christelijke grondslag voor de partij te kiezen. Is het niet verstandig te gaan spreken over een katholieke ChristenUnie? Ik weet dat bepaalde rechtzinnige protestanten koudwatervrees kennen voor het woord katholiek. Voor hen is dat direct synoniem met rooms-katholiek. Maar ik kan veel van deze spanning direct wegnemen. Ik spreek over katholiek in de vroegchristelijke betekenis van het woord. De christelijke gemeenschap van de eerste eeuwen kende een veelheid aan stromingen. Binnen dit pluriforme christendom ontwikkelt zich in de eerste eeuwen de brede katholieke geloofsgemeenschap. Bijna alle hedendaagse christenen in ons land zijn erfgenaam van dit katholicisme. Er zijn dus rooms-katholieken, protestantse katholieken maar ook evangelische katholieken. Binnen het vroegchristelijke katholicisme vormen twee basisovertuigingen het kloppend hart: het geloof in de menswording van God in Christus en daarmee nauw verbonden het belijden van God als Vader, Zoon en Geest. Dit vinden wij ook terug in de structuur en de inhoud van de geloofsbelijdenissen van de vroege kerk, de Apostolische Geloofsbelijdenis en de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel. Voor een katholieke ChristenUnie kan de Apostolische Geloofsbelijdenis een gemeenschappelijke traditietekst vormen. Katholieken leven in een wereldkerk. Dat inspireert om over grenzen heen te kijken. geen grote vijver Zo n verbreding van de fundering heeft een praktische en een principiële kant. Er zijn ongeveer vier miljoen mensen binnen de Rooms-Katholieke Kerk gedoopt. Maar u mag zich niet te rijk rekenen. De Romana is in Nederland door het secularisme ernstig verzwakt. Rooms-katholieken zijn over alle partijen uitgewaaierd, van SP tot PVV. Naar mijn inschatting is er geen grote rooms-katholieke visvijver voor de ChristenUnie. Ik vermoed dat de partij vooral aantrekkelijk is voor de groep katholieken die het christendemocratische gehalte van het CDA te vlak en te flets vindt. Rond kwesties als abortus, euthanasie en prostitutie bestaat er inderdaad congenialiteit tussen het denken van de ChristenUnie en het katholiek sociaal denken en dat geldt ook voor veel sociale standpunten. Het lijkt mij dat de ChristenUnie goed moet onderzoeken hoe de bestaande aanhang een grondslagwijziging zal waarderen. Bestaande kiezers moeten een koerswijziging kunnen meemaken en niet weglopen naar bijvoorbeeld de SGP. bruidsschat Maar ik wil de eventuele wijziging van de fundering van de partij ook principieel aan de orde stellen. Het katholiek sociaal denken kan de ChristenUnie inspireren en verrijken. Ik schets graag de contouren van de rooms-katholieke bruidsschat. Fundamenteel daarin is de bescherming van de menselijke waardigheid. Ieder mens is immers geschapen naar Gods beeld. De Reformatie heeft het individualisme veel ruimte gegeven. Het klassiek rooms-katholiek denken is principieel een gemeenschapsdenken: ik ben katholiek met de katholieken. Communio is een katholiek sleutelwoord. Het gaat om een sentire cum Ecclesia, een meevoelen en meedenken met de Kerk. Dat is een andere insteek dan de nadruk op het individu, zoals dat doorklinkt in de klassieke vraag van Maarten Luther: Aziz Beth Aho voorzitter van de Aramese Beweging voor Mensenrechten nd.nl/opinie beeld novum / Marc Jans Regering, erken de Armeense genocide De Tweede Kamer stemt vandaag over erkenning van de Armeense genocide. Het wordt tijd dat de regering dat ruimhartig doet. Helaas was het geen grap: op woensdag 1 april vond in de Tweede Kamer een heftig debat plaats over twee woordjes: kwestie van. Twee heel beladen woordjes, omdat ze het verschil aangeven tussen het al dan niet erkennen als genocide van de massamoord die deze maand honderd jaar geleden begon, op de Armeense, Aramese en Ponto-Griekse christenen in het toenmalige Ottomaanse Rijk. Genocidewetenschappers en talrijke regeringen in de hele wereld spreken van de Armeense genocide. Turkije noemt het de Armeense kwestie. De Nederlandse regering tracht een middenweg te bewandelen door te spreken van de kwestie van de Armeense genocide. Eind 2004 nam de Tweede Kamer unaniem de motie-rouvoet aan, waarin de regering wordt verzocht binnen het kader van deze dialoog met Turkije In Nederland zijn twee monumenten voor de Armeense genocide, in Almelo en in Assen (foto), waar het geweld van 1915 jaarlijks wordt herdacht. [over de toetreding tot de EU] voortdurend en nadrukkelijk de erkenning van de Armeense genocide aan de orde te stellen. De Kamer heeft daarmee de Armeense genocide erkend. Wat de regering met deze motie heeft gedaan, is onduidelijk. Maar het geeft te denken, dat de regering bij de herdenking in de Armeense hoofdstad Jerevan op 24 april slechts op ambassadeursniveau aanwezig zal zijn. En ze heeft nog steeds niet besloten of Voor Armeniërs is 1915 even reëel als de Holocaust voor Joden. ze aanwezig zal zijn bij de herdenking die de Armeense gemeenschap in Nederland organiseert. De regering spreekt van de kwestie van de Armeense genocide om de zaak bij de Turkse regering niet op de spits te drijven en de luiken voor de dialoog open te houden. Uiteindelijk, zo stelde VVD er Ten Broeke in het Kamerdebat, gaat het er toch om dat de Turkse overheid de Armeense genocide erkent, en niet of de Nederlandse dat ook doet. Dat is echter een misvatting. Ook erkenning door de Nederlandse regering is van belang. In Nederland wonen Armeniërs en Arameeërs, voor wie de genocide van honderd jaar geleden een even grote realiteit is als de Holocaust voor de Joodse Nederlanders. Daarnaast wonen in Nederland zo n mensen van Turkse afkomst. Een deel van hen erkent volmondig dat honderd jaar geleden een genocide is gepleegd. Een ander deel volgt de Turkse overheid in een glasharde ontkenning. En een grote middengroep zegt het domweg niet te weten, omdat ze er noch in Turkije noch in Nederland over zijn onderwezen. geen misverstand De Nederlandse regering is de regering van alle Nederlanders. Ook van Armeense, Aramese en Turkse Nederlanders. Juist tegenover hen heeft de Nederlandse regering een verantwoordelijkheid om geen misverstand te laten bestaan over de Armeense genocide als historisch feit. Daarom roepen we de Nederlandse regering op het niet langer te hebben over de kwestie van de Armeense genocide en op regeringsniveau aanwezig te zijn bij de herdenkingen in Jerevan én in Almelo. <

11 11 opinie debat analyse column André Zwartbol nd.nl/columns ChristenUnie verrijken Ik vermoed dat de ChristenUnie vooral aantrekkelijk is voor katholieken die het christendemocratische gehalte van het CDA te vlak en te flets vinden... De foto is van een ND-debat met de partijleiders Slob (CU), Buma (CDA) en Van der Staaij (SGP) in Hoe krijg ik een God die mij rechtvaardigt? Het opnieuw doordenken van het belang van de gemeenschap kan de ChristenUnie zeker voeden als het gaat om de overmatige individualisering binnen onze cultuur en het versterken van de sociale samenhang. Ook de notie van het algemeen welzijn is van groot belang. Vanuit katholiek sociaal perspectief maak ik mij oprecht zorgen over een dominant denken in markttermen als het gaat om publieke taken. Maar het is belangrijk om juist zorg en onderwijs vanuit bezieling gestalte te geven. Ten slotte noem ik de notie van subsidiariteit. De verantwoordelijkheid moet daar worden gelegd waar deze gedragen kan worden. De staat schept randvoorwaarden, zodat de samenleving tot bloei kan komen. Dit beginsel zet een rem op onnodige schaalvergroting, regeldrang en centrale aansturing. De kracht van burgers, groepen en gemeenschappen binnen de samenleving kan zo optimaal worden benut. Nederland is een bang en boos land geworden. Veel van onze landgenoten zeggen persoonlijk gelukkig te zijn, maar hebben veel zorgen over de ontwikkelingen in ons land, in Europa en de rest van de wereld. Veel instituties krijgen weinig vertrouwen, niet in de laatste plaats politieke partijen. De meeste partijen hebben de ideologische veren afgeschud en denken vooral functioneel. Juist nu heeft ons land behoefte aan integere politici die met een helder moreel kompas varen. In die zin zie ik ruimte voor een katholieke ChristenUnie: een partij die, gefundeerd op de vroegchristelijke geloofsbelijdenissen, christenen van allerlei tradities samenbrengt die principieel kiezen voor confessionele politiek. barmhartigheid Paus Franciscus waarschuwt regelmatig voor een globalisering van de onverschilligheid en pleit voor een globalisering van solidariteit en barmhartigheid. De dominante idealen van mondigheid, autonomie en zelfontplooiing kunnen voor de brede middenklasse motiverend werken. Maar deze idealen zijn voor kwetsbare mensen uit de groeiende onderklasse onhanteerbaar en keren zich zelfs tegen hen. Juist een partij als de ChristenUnie zal voor hen een schild willen zijn. Een humanisering van de globalisering kan inspiratie putten uit het katholiek universeel denken. Rooms-katholieken denken in termen van de wereldkerk; verreweg de meeste protestanten denken vooral in termen van de plaatselijke kerkelijke gemeente of de nationale kerk. Een wereldomvattend denken inspireert om steeds weer over eigen grenzen heen te kijken. Alle mensen zijn als schepselen van God immers broeders en zusters van elkaar. Het universele denken kan een barrière opwerpen tegen populisme en nationalisme. Tal van problemen zijn alleen maar bovennationaal aan te pakken. Dat vormt een uitdaging voor iedere christenpoliticus die een katholiek universeel denken werkelijk serieus wil nemen. Het gaat dan om concreet beleid dat leidt tot minder onrecht, minder geweld en de bescherming van Gods schepping. In verbondenheid met de trouwe God zijn vrienden van Christus tot veel in staat. Dit is een ingekorte versie van de Groen van Prinsterer-lezing woensdagavond in Utrecht. Help de conducteur! Wat kun je tegen iemand in de trein zeggen? Weinig, is mijn ervaring. Tenminste, tegen die types die zelfs mag ik hier zitten? al opvatten als een oorlogsverklaring. Laat staan dat je vraagt: Wilt u niet met dat mes in die conducteur steken? Dus echt blij word ik niet van het plan van Pieter van Vollenhoven dat we belaagde conducteurs moeten gaan helpen. Maar er zit niks anders op. Als voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid roept Van Vollenhoven op tot heldendaden. Hij stuurde gisteren een onderzoek naar de Tweede Kamer, waarin staat dat burgers best willen ingrijpen, maar dat ze de kennis missen om dat effectief te doen. Er is een experiment gedaan en dat was succesvol. Het gaat in drie stappen. Eén: als de conducteur wordt belaagd, wijst hij één reiziger aan, die hij opdraagt om hem te helpen. Twee: andere reizigers schijnen dan snel te hulp te schieten, al dan niet aangemoedigd door de aangewezen persoon. Drie: bied de boosdoener een uitweg. Niet omsingelen, want dan wordt hij nog agressiever. Reizigersvereniging Rover gelooft zelfs dat het al voldoende is als een aantal mensen opstaat. Het wordt tijd dat er mensen opstaan. Diepzinnige gedachte. Ik heb slechte ervaringen. Ooit vroeg ik aan iemand in de trein of ik naast hem mocht zitten. Er lag een rugzak. En als je in het gangpad staat te wachten, denk je toch altijd dat die ander dan snapt dat jij op de plek van die tas zou willen zitten. Maar er zijn mensen die dat een hele rare gedachte vinden. De jongen zei niks en keek niet op of om. Waarop ik besloot tot hulpverlening over te gaan. Ik pakte de rugzak op en gaf m aan de jongen. Dat vond hij een ongekende daad van agressie. Hij ontplofte en bleek toch te kunnen praten. Dus of zo n jongen, strak van de pillen, naar mij luistert als de conducteur mij heeft aangewezen Ik twijfel. Maar ik schijn het te willen en ik weet nu ook hoe het moet. En Pieter van Vollenhoven roept. ingezonden Rob van Dort, Wijchen Ultiem gebaar Een mooi artikel over diepe thema s: vergeving, verzoening, genoegdoening (ND 4 april). Ik wil graag twee gezichtspunten aanvullen. Eerste: Jezus als Zoon van God aan het kruis is het ultieme bewijs van vrede, dat God aan zondaren kon voorhouden. Dieper kon God niet gaan. Niemand kan met reden zeggen: Meende God het wel? Is God te vertrouwen? Is mijn schuld echt vergeven? Tweede: mocht ooit iemand de behoefte voelen zelf nog iets toe te voegen aan dit ultieme gebaar, kijk dan goed naar het kruis met Jezus, die zei: Het is volbracht, de rekening is voldaan, er hoeft niets meer te worden betaald, er is geen restschuld. < Reageren? Brieven: maximaal 200 woorden. Artikelen: maximaal 700 woorden. Mail uw reactie met naam, adres en telefoonnummer naar of Nederlands Dagblad, postbus 111, 3770 AC Barneveld. Meer informatie: nd.nl/contact Jorinne naam en adres bij de redactie bekend nd.nl/opinie Verbied geen websites, investeer in zorg Het kabinet overweegt websites te verbieden die aanzetten tot anorexia, zoals in Frankrijk (ND 3 april). Niet doen, schrijft een vrouw met anorexia aan staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid). Goede hulpverlening, dat helpt. En die wordt juist afgebroken. Geachte staatssecretaris Van Rijn, Het kabinet laat onderzoeken of er een verbod kan komen op het verheerlijken van anorexia nervosa. In De Telegraaf gaf u aan dat u anorexia een verschrikkelijk probleem vindt. Vanuit mijn professionele achtergrond (maatschappelijk werker) heb ik de afgelopen jaren veel kennis opgedaan over eetstoornissen en deel ik uw zorg zeer zeker. Tevens ben ik zelf ook in behandeling vanwege anorexia. Vanuit eigen ervaring weet ik hoe gecompliceerd een eetstoornis is, en vooral ook hoe gecompliceerd het is om deze ernstige problematiek aan te pakken. Het aantal mensen met deze stoornis ligt in Nederland al jaren rond de zesduizend. Jaarlijks komen er 1300 nieuwe patiënten bij. De sterfte door anorexia is hoog in vergelijking met andere psychiatrische stoornissen. Slechts een op de drie patiënten geneest volledig. Dit houdt in dat twee derde dus niet volledig herstelt en een chronische eetstoornis ontwikkelt, met alle levensbedreigende (medische) gevolgen van dien. Dat er iets moet gebeuren om anorexia (en andere eetstoornissen!) terug te dringen, kan ik niet genoeg onderstrepen. Maar de oplossing ligt niet in het tegengaan van het aanzetten tot vermagering, maar in het aanbieden van gedegen en effectieve zorg. haaruitval Als anorexiapatiënt heb ik de ervaring dat vrijwel alles kan aanzetten tot vermagering. In het verleden heb ik inderdaad pro-ana sites bezocht en tips gelezen. Zou een strafbaarstelling mij hiervan weerhouden hebben? Nee, zeer waarschijnlijk niet. Haaruitval, hartstoornissen, chronische vermoeidheid en andere symptomen die laten zien dat je lichaam richting de dood gaat, hebben mij ook niet van verdere vermagering weerhouden. En het Vaak draait hulp alleen om eten en aankomen. Dan val je snel terug. zijn niet enkel de zogeheten pro-ana sites die aanzetten tot vermageren. Niet alleen magere modellen, ook mooie en slanke filmsterren kunnen aanzetten tot vermageren. Niet alleen het chatten met lotgenoten over tips om de eetstoornis te verbergen, maar ook een toevallig opgevangen gesprek in de supermarkt over afvallen kan triggeren. Niet alleen pro-ana sites, maar ook de site van het Voedingscentrum over gezond eten met een BMI-meter laat je hoofd op hol brengen. Problemen met jezelf, anderen en het leven: voor iemand met een eetstoornis kan alles motiveren tot vermageren. Sterker nog, vaak gaat een eetstoornis in de kern helemaal niet over eten, maar juist over onderliggende problematiek. Eten en willen afvallen is dus slechts een symptoom. Een wetsvoorstel dat het aanzetten tot vermagering wil tegengaan, is dan ook naïeve symptoombestrijding. eigen motivatie Ik heb het geluk gehad dat ik zeer goede hulpverlening heb getroffen. Na veel aarzeling en weerstand ben ik in een vijfdaagse intensieve eetgerichte behandeling bij het St. Antonius ziekenhuis te Utrecht terechtgekomen. Het unieke aan deze behandeling was dat die heel erg van eigen autonomie uitging en dat er eigen verantwoordelijkheid van de patiënt werd verwacht. Hierdoor heb ik zelf de motivatie opgebouwd om echt van mijn eetstoornis af te willen en ertegen te vechten. Vaak genoeg is een eetgerichte behandeling alleen gefocust op eten en aankomen in gewicht. Met als gevolg dat de patiënt thuis weer snel terugvalt. Helaas is de gespecialiseerde eetstoornisafdeling van het Antoniusziekenhuis in Utrecht per januari 2015 gesloten en is de intensieve behandeling voor eetstoornissen definitief gestopt. Dat baart mij zorgen en het zou de politiek en de gezondheidszorg wakker moeten schudden. Steeds meer behandelingen voor eetstoornissen verdwijnen vanwege landelijke ontwikkelingen zoals bezuinigen, toenemende macht van zorgverzekeraars en de druk op ggzinstellingen om zich in hun zorgaanbod op bepaalde aandoeningen te specialiseren. Gevolg is steeds minder behandelplekken, langere wachtlijsten en anorexiapatiënten die aan hun lot worden overgelaten. Kortom, als u serieuze stappen wil zetten om het verschrikkelijke probleem anorexia nervosa aan te pakken: grijp dan in op een manier die echt zoden aan de dijk zet. Richt u op het herstellen en/of verbeteren van de zorg in plaats van het verbieden en/of strafbaar stellen van websites. Triggers tot vermagering zijn alomtegenwoordig en vanzelfsprekend, goede hulpverlening in Nederland daarentegen niet. Hoogachtend, Jorinne <

12 12 Gijs Herderscheê / vk nd.nl/economie beeld novum / Guido Koppes Je eigen werkplek, flexibele tijden Werknemers krijgen nog dit jaar het recht om vanuit huis en op flexibele tijden te werken. Zij mogen daartoe voortaan een verzoek indienen bij hun werkgever. Die mag dat alleen afwijzen als hij kan motiveren dat de kwaliteit van de werkzaamheden erdoor in de knel komt. Den Haag De nieuwe Wet flexibel werken, een initiatief van CDA en GroenLinks, stevent af op de steun van een ruime meerderheid in de Eerste Kamer, zo bleek dinsdag tijdens een senaatsdebat. Ook de SP, de PvdA en D66 steunen het voorstel. Eerder, in de Tweede Kamer, waren ook de ChristenUnie, de Partij voor de Dieren en 50Plus voor; zij namen dinsdag in de Eerste Kamer niet deel aan het debat. Formeel stemt de senaat volgende week over het initiatiefwetsvoorstel, maar na het debat lijkt een meerderheid zeker. Daarna wordt de wet ergens in de komende maanden van kracht. meer dan tien werknemers De Wet flexibel werken vervangt de Wet aanpassing arbeidsduur. De nieuwe wet geldt voor organisaties met meer dan tien werknemers. In cao s kunnen vakbonden en werkgevers in onderling overleg van de wet afwijken. In 2010 kondigden de toenmalige Tweede Kamerleden Ineke van Gent (GroenLinks) en Eddy van Hijum (CDA) het voorstel aan. Zij hebben het parlement inmiddels verlaten, maar de verdediging is overgenomen door Linda De nieuwe wet heeft vooral een symbolische werking. Wel zal het recht op flexibel werken en thuis werken beter bespreekbaar worden op de werkvloer. Voortman (GroenLinks) en Pieter Heerma (CDA). De indieners benadrukken dat zij een cultuuromslag willen forceren: flexibel werken en thuis werken moet beter bespreekbaar worden op de werkvloer. Werknemers kunnen hun werkgever voortaan vragen de werktijden en de werkplek aan te passen. Vaste werktijden worden dan flexibel en werknemers hoeven niet op het bedrijf te werken maar kunnen telewerken, vanuit huis of elders. Nu kunnen werknemers alleen nog vragen om kortere of langere werkweken. Wijst de werkgever het verzoek af, dan moet hij dat motiveren. Ook het recht om te vragen korter of langer te werken, wordt iets verruimd. Nu mag een verzoek daartoe officieel pas worden ingediend als werknemers een jaar in dienst zijn. Die termijn wordt verkort naar een halfjaar. Na afwijzing moet een werknemer nu nog twee jaar wachten voordat een nieuw verzoek kan worden gedaan. Dat wordt een jaar. Werkgevers zien niets in de nieuwe wet. Eerder riepen zij de indieners al op ervan af te zien, omdat het niets zou toevoegen aan de bestaande praktijk. We zitten er niet op te wachten om het wettelijke paard achter de praktijkwagen te spannen, aldus een woordvoerder van VNO-NCW. De vakbeweging is daarentegen blij met het wetsvoorstel en verwacht dat het een steun in de rug is om bij cao-overleg afspraken te maken. Ook kan het individuele werknemers helpen flexibel of elders werken bespreekbaar te maken, denken de bonden. Barend Barentsen, hoogleraar arbeidsverhoudingen in Leiden, verwacht geen revolutionaire gevolgen van de wet. Het heeft in hoge mate een symbolisch gehalte, maar dan wel met een reële werking. Werkgevers die ermee te maken krijgen hebben wel wat uit te leggen. Maar ook de eerdere Wet aanpassing arbeidsduur heeft geen dramatische effecten gehad. Dat zal nu ook niet het geval zijn. Zaken worden bespreekbaar gemaakt, dat wel. Ook Evert Verhulp, hoogleraar sociaal recht in Amsterdam, verwacht geen grote gevolgen. Werkgevers zijn pragmatische mensen. Als mensen thuis willen werken en dat kan, dan gaan ze dat niet verbieden. Ook nu al niet. hoog- en laagopgeleiden Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt in Tilburg, nuanceert de mening van de twee juristen. De werkgever kan zich bij afwijzen misschien makkelijk beroepen op het bedrijfsbelang. Maar vergis je niet. Ook in Engeland is er zo n wet, waardoor wel goed duidelijk is geworden dat werknemers ook flexibiliteit nodig hebben en dat dit een andere is dan de flexibiliteit die werkgevers vragen. Dat is ook nuttig. Bij het debat in de Eerste Kamer toonde de PvdA zich dinsdag bezorgd over een mogelijke tweedeling: zij denkt dat vooral hogeropgeleiden van de nieuwe kansen zullen profiteren, omdat hun werk minder vaak aan locatie of vaste tijden gebonden is. Dan zou het kunnen zijn dat de ongelijkheid op de arbeidsmarkt wordt vergroot, aldus PvdA-senator Esther-Mirjam Sent. Pieter Heerma, die het wetsvoorstel namens het CDA verdedigt, draaide dat argument om. Voor de buschauffeur of piloot is verandering van werkplek lastig. Dat blijft voor meer beroepen gelden. Maar hoogopgeleiden zijn in het algemeen mondiger en nu al beter in staat voor zichzelf op te komen. Dat geldt voor lageropgeleiden minder. Vooral voor hen is deze wet een steuntje in de rug. < familieberichten tarief 0,97 per mm, per kolom (incl. 21% btw); via site 0,88 per mm, per kolom (incl. 21% btw); over telefonisch opgegeven advertenties kunt u niet reclameren april Met dank aan God mogen wij vieren dat wij 50 jaar geleden getrouwd zijn. Rieks West & Martha West-v.d. Molen Thea & Ruud Peter & Christa Rick & Nina Burg. Stronkhorststr EC Sappemeer Hoera! april 2015 Blijf in mijn liefde, Joh. 15:9b We zijn God dankbaar dat onze lieve ouders, opa en oma, Cor en Nel Treurniet - van Loon Leeweg CL Berkel en Rodenrijs vandaag 50 jaar getrouwd zijn. Gé en Elise Marije en Gesinus, Sanne en Johan, Thom en Komal, Emma Tanja en Geerco Nelleke, David, Corine, Annette, Gerben, Jacolien Johan en Willemien Bart, Rens, Loes, Nout Arno en Anneke Tim Coen en Maaike Carsten, Brent, Nils De Heer is mijn herder Psalm 23 Toch nog onverwachts door God Thuisgehaald onze lieve, zorgzame vader, schoonvader, groot- en overgrootvader Roelof Bonte sinds 17 juli 2003 weduwnaar van Jennigje Hofsink * Den Ham, Hardenberg, 5 april april 2015 Hardenberg: Willy en Ben Middag-Bonte Hendrie Jarik en Jolanda Brandon, Rowan, Gallyon Geri en René Vroomshoop: Willem Bonte Hennie Bonte Putten: Egbert en Janny Bonte-van der Vinne Barneveld: Jenny en Jan Hulzebosch-Bonte Gert en Diane Job, Sara Roelanda Jenine Arno Hattem: Roelie en Wim Muller-Bonte Correspondentieadres: Reigerstraat AL Hardenberg Overlijdens berichten uit andere bladen: Reformatorisch Dagblad: 1 apr: Theodorus van Woerden te Lexmond (94); Frederik Ruitenberg te Zwolle (79); Dirk Zwerus te Apeldoorn (80); Kaylee van Gelder te Gorinchem (0); 2 apr: Jozephina Steehouwer-van den Hoek te Hendrik-Ido-Ambacht (74); Johannes Marinus Goudriaan te Papendrecht ; Cornelis Boone te Moerkapelle (91); Johannes Marinus Goudriaan te Papendrecht (68): 03 apr: Willem van Zwienen te Sliedrecht (26); Neeltje Clazina Albers-Hak te Scherpenzeel (79); Jan Jonkman te Driehuis (77). 4 apr: Geertruida van Velzen te Goes (61); Abraham Arie de Groen te Zwijndrecht (88); Hendrika Fuite-van Lente te Zwolle (74); Hendrikus den Hengst te Zeist (89); Pieter Hoogerbrug te Boskoop (80) Trouw: 1 apr: Jan Aantjes te Utrecht (94); Lammy Koster-Niemeijer te Apeldoorn (91); Gerrigje de Jong-Slob te Leiden (94); 2 apr: Teuntje Johanna Jol-Grashoff te Soest (93); Eva Francina van Mill te Hoog Soeren (92); Henri Pierre Groeneweg te Bennekom (78); 3 apr: Ger Petri te Wijhe (89); Atie Joosten- Waale te Amsterdam (88); 4 apr: Jan Hofstra te Leeuwarden (69); Hendrika Maria de Waard-van der Gaag te Haarlem (94); Elizabeth Dunnig-Kroesen te Zuidwolde (98); 5 apr: Jan Adriaan de Jager te Vriezenveen (84); 6 apr: Heleen Melse-Brummelman te Bennekom (85). Vandaag vieren wij de 75e verjaardag van Artje de Heer-Buitendijk Gefeliciteerd namens kinderen en kleinkinderen! Wilt u een kaartje sturen? Haar adres is: Nassauplein GK Zevenbergen De samenkomst, waarvoor u wordt uitgenodigd, zal worden gehouden op zaterdag 11 april a.s. om uur in de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt, Stationsweg 3 te Mariënberg, waarna de begrafenis zal plaatsvinden op de begraafplaats te Bergentheim. Voor de samenkomst is er vanaf 9.30 uur gelegenheid tot condoleren. Friesch Dagblad: 31 mrt: Annigje Jaarsma-Hofma te Drachten (94); 1 apr: Ate Delfstra te Ouwe Syl (78); Rinze Bouma te Drachten (75); 2 apr: Harke Nieuwhof te Drachten (85); 3 apr: Geertje Visser-Faber te Menaldum (83); 4 apr: Jochum Linthof te Engwierum (65); Bouke Bijlsma te Bolsward (95); Dieuwke van der Velde te Dronten (91); Jacob Lont te Burgum (93); Jan Hofstra te Oentsjerk (69); 6 apr: Minne Bosgra te Wierum (83); Aafke Hoekstra te Dokkum (83).

13 13 Ianthe Sahadat / vk nd.nl/binnenland beeld ap / Baba Ahmed en Youtube Praten met ratten, denken aan eten Om zijn gijzeling vol te houden, herbouwde de Nederlander Sjaak Rijke in zijn hoofd zijn huis, steen voor steen. Slachtoffers van ontvoeringen ontwikkelen tal van routines om geestelijk en fysiek fit te blijven. Ellen Giebels deed er onderzoek naar. Amsterdam Sjaak Rijke herbouwde elke dag in zijn hoofd zijn huis, steen voor steen, detail voor detail. Hij maakte een maquette in het zand, met dingen die hij in de woestijn vond, om zich te concentreren op wat hem dierbaar was. Een slimme strategie, volgens Ellen Giebels, hoogleraar conflict, risico en veiligheidspsychologie aan de Universiteit Twente. Je geest is immers de enige plek waar je de macht kunt behouden, als ontvoerde. Het helpt ook om geestelijk fit te blijven en vermoedelijk is zijn huis voor hem persoonlijk een belangrijke plek die ergens voor staat. In zo n situatie moet je iets hebben wat je op de been houdt. Zo verzamelde de Britse Judith Tebutt (in 2011 zes maanden in Somalië ontvoerd) vingerafdrukken van haar bewakers, hield een minutieus dagboek bij en liep urenlang rondjes in haar kamer. De Amerikaanse journalist Terry Anderson (eind jaren tachtig bijna zeven jaar in Libanon ontvoerd) voerde gesprekken met de ratten in zijn cel en dacht aan zijn dochter die geboren werd na zijn ontvoering. De voorbeelden zijn talloos: brieven schrijven aan dierbaren, imaginaire schaakspellen spelen, opdrukken of het menu samenstellen van de eerste maaltijd die je in vrijheid zult genieten. Iedereen reageert op zijn eigen manier, zegt Giebels, en het een is niet per se beter dan het ander. Veel hangt af van de leeftijd en levensfase, hoe tevreden iemand terugkijkt op zijn leven. Niet verrassend is de waarneming van Giebels dat mensen die beter in hun vel zitten, ook beter gewapend zijn tegen een langdurige vrijheidsberoving. Maar dan nog houdt een derde er een blijvend trauma aan over. Arjan Erkel Gegijzeld Dagestan, Routine: praten met bewakers de balans opmaken Giebels deed onderzoek naar slachtoffers van gijzelingen en ontvoeringen. In de beginfase speelt de waarom ik - vraag een grote rol. Zelfs bij militairen of medewerkers van internationale hulporganisaties, die in zekere zin rekening houden met de mogelijkheid van een ontvoering. Na een eerste fase van acute paniek gaan mensen vaak vrij snel daarna de balans van hun leven opmaken. Of ze wel het werk doen dat ze willen doen en gelukkig zijn in hun relatie. Het kan zomaar ophouden, je wilt geen spijt van je keuzes hebben. Daarna volgt een fase waarin het slachtoffer begint te beseffen in welke situatie hij zich bevindt en wat de consequenties daarvan zijn. Mensen realiseren zich dat ze geen controle over hun leven meer hebben en dat de mogelijkheid bestaat dat ze dood zullen gaan. Hier vond Giebels de grootste individuele verschillen. Sommige mensen zijn heel bewust bezig met hun mogelijke naderende einde, die maken bijvoorbeeld een testament, schikken zich in zekere zin in hun lot. Voor anderen is het te moeilijk. De gedachte komt op, maar wordt weer weggedrukt. Ze willen er juist zo min mogelijk mee bezig zijn dat het ook fout kan gaan. Wat hen op de been houdt, is een focus op de toekomst; op wat ze gaan doen als ze weer vrij zijn. Opvallend is dat lekker eten een van de grote thema s is. alleen op de wereld Machteloosheid, onzekerheid, angst, agressie, wanhoop, verveling ze passeren allemaal de revue. Meestal meermaals en in verschillende volgorde. Je zit natuurlijk in een enorm isolement en bent van de ene op de andere dag je dagindeling en regie kwijt. Een rode draad in interviews met slachtoffers is het gevoel alleen op de wereld te zijn. Zelfs als er wel een lijntje naar de buitenwereld is zoals een radio, hebben ontvoerden vaak het gevoel dat het leven aan hen voorbij gaat. Omdat de bewegingsruimte en intermenselijk contact vaak beperkt is, leven mensen veel in hun hoofd. Uit interviews met slachtoffers blijkt dat mensen zich dingen gaan herinneren of herbeleven die ze hebben gelezen, gedaan of geleerd. Dat gebeurt zeer levendig en tot in detail. Dit is de fase waarin mensen er over het algemeen psychisch het slechtst aan toe zijn. Als reactie daarop gaan mensen proberen om binnen de beperkingen van de gegeven situatie een nieuwe routine te ontwikkelen. Voor een gevoel van controle, hoe klein ook. Giebels: Ze gaan koken, schaken of doen elke ochtend een vaste reeks lichamelijke oefeningen. Zo hield de Nederlandse journaliste Judith Spiegel, die samen met haar vriend in 2011 in Jemen werd ontvoerd, haar yogaroutine vol tijdens haar zes maanden durende gevangenschap. Flessen met zand dienden als gewichten voor oefeningen en het tweetal kreeg een tv van hun bewaker waarna ze dagelijks soms wel zeven uur tv keken. Nieuws of MTV. En dan discussiëren over de onderwerpen om de geest scherp te houden. Ook speelden ze kaartspelletjes. Oerend Hard Het bekendste verhaal is dat van Arjan Erkel, die als medewerker van Artsen Zonder Grenzen in Dagestan bijna twee jaar werd ontvoerd. Hij beschrijft in interviews vaak zijn gesprekken met zijn gijzelnemers (mannen met bivakmuts die hij slechts aan hun stem herkende) over vrouwen, politiek of auto s. Het regelen van een nieuwe tandpasta was een taak die Judith Spiegel Gegijzeld Jemen, 2011, zes maanden Routine: yoga en kaartspelletjes Sjaak Rijke komt een dag na zijn bevrijding aan op de luchthaven van Bamako in Mali. hem dagen zoet hield. Ook zong hij. Oerend Hard van Normaal, naar het schijnt. Het valt Giebels op dat mensen zich Judith Tebutt Gegijzeld Somalië, 2011, zes maanden Routine: liep urenlang rondjes in kamer over het algemeen aardig weten te redden, nadat de eerste fase van angst en onzekerheid is weggeëbd. Fysiek fit blijven is zoiets wat bijna iedereen Terry Anderson Gegijzeld Libanon, Routine: praten met de ratten in zijn cel probeert. Slim, zegt Giebels: dat maakt ook mentaal weerbaarder. Giebels ziet ook dat mensen vaak contact zoeken met medegevangenen of bewakers. Als mens hebben we behoefte aan een minimale hoeveelheid interpersoonlijke relaties. Desnoods met de vijand. Vaak gaat praten via handen en voeten. Na verloop van tijd leren mensen de taal ook. Het kan zelfs een tactiek zijn om je gijzelnemer het gevoel te geven dat je ook maar een mens van vlees en bloed bent. Praten over je kinderen bijvoorbeeld. Mensen voelen vaak intuïtief aan dat dit kan helpen om een band te scheppen. Maar wat misschien nog wel het belangrijkste is: vergeet niet wie je bent. We zijn wie we zijn door onze context vrienden, familie, werk. Al die zaken vallen weg bij een ontvoering. Mensen hebben soms het idee dat ze zelf daarom bijna weg zijn. Giebels advies aan Rijke nu zou zijn om zichzelf de tijd en rust te gunnen om aan te sterken. En niet in een gevoel van euforie uitgebreid met de pers te gaan praten. Te vaak heb ik gehoord dat mensen daar spijt van kregen. <

14 14 advertentie Slim zakendoen 0% rente met Ford Options Advanced Technology Pack: 8-inch touchscreen met navigatie, SYNC 2.0, Bluetooth Voice Control, Active Park Assist (automatisch inparkeren) en parkeersensoren voor en achter voor 995,- Er is al een Ford Focus vanaf ,- (incl ,- Technologie-premie) Focus vanaf slechts 199,- p.mnd. met Ford Options Tijdelijk 0% rente Alle bedragen in euro s. Prijzen zijn incl. BTW/BPM, excl. kosten rijklaar maken en verwijderingsbijdrage, tenzij anders aangegeven. Wijzigingen voor behouden. Zie voor kosten en voorwaarden ford.nl/verkoopvoorwaarden. Financieringstarief alleen voor particuliere klanten. 25% aanbetaling voor 0% financieringsaanbieding. Technologie-premie is alleen van toepassing voor particuliere klanten. Afgebeelde auto s kunnen afwijken van standaard specificaties. Gemiddeld brandstof verbruik en CO 2 -uitstoot: km/liter: 20,8-21,3; liter/km: 4,7-4,8; CO 2 g/km: Kenmerken Options-aanbieding: Contante prijs Aanbetaling Totaal kredietbedrag Vaste debet rentevoet Jaarlijks kostenpercentage Duur overeenkomst Termijnbedrag Slottermijn Totaal te betalen bedrag , , ,- 0% 0% 25 mnd 199,- p.mnd , ,- De Europese Standaardinformatie is verkrijgbaar via FCE Bank en wordt voorafgaand aan de totstandkoming van de overeenkomst verstrekt. Alle aanbiedingen, acties en informatie vindt u op ford.nl Daar vindt u ook de Ford dealer bij u in de buurt.

15 15 WEER NEDERLAND MICHIEL SEVERIN 20 graden Lenteweer bereikt Nederland. Na een start met nevel, mist en laaghangende bewolking gaat in de loop van de dag schijnen. De vochtige lucht verdwijnt veel sneller dan gisteren, behalve in het noorden. Daar houden wolken de overhand en kan zelfs een spatje motregen vallen. Het wordt 10 graden op de wadden en 12 tot 14 graden in Groningen, Friesland en de Kop van Noord-Holland. In het zuiden schijnt de zon al vroeg in de ochtend. Daar wordt het een fraaie lentedag met veel hogere temperaturen dan langs de noordkust. In het zuiden wordt het 16 tot 18 graden. Er staat weinig wind. Morgen wordt de warmste dag. Strak blauw is de lucht niet, er zijn vooral enkele hoge wolkenvelden, maar doordat de atmosfeer opwarmt, weet de temperatuur ook dicht bij de grond het 20 graden, lokaal nog iets meer. De noordkust haalt 15 tot 18 graden, maar bij weinig wind en geregeld zon is het ook daar echt lente. In het weekend is het alweer gedaan met de warme lucht. Vanuit het westen trekken wolken en buien over het land en het gaat waaien. De matige wind blaast koelere lucht het land in. Zaterdag en zondag is het 12 tot 16 graden. VANOCHTEND VANMIDDAG ZON MAAN 06:56 uur 00:41 uur 20:26 uur 09:46 uur DONDERDAG VRIJDAG ZATERDAG ZONDAG MAANDAG % Z 2 10% Z 2 50% W 4 50% ZW 5 30% NW 4 NEDERLAND VANDAAG MORGEN VANDAAG MORGEN stad weer C weer C stad weer C weer C Amsterdam bewolkt 16 bewolkt 20 Leeuwarden heiig 12 bewolkt 17 Arnhem bewolkt 17 bewolkt 20 Maastricht bewolkt 18 bewolkt 21 Breda bewolkt 16 bewolkt 21 Utrecht bewolkt 16 bewolkt 20 Den Haag bewolkt 16 bewolkt 20 Vlissingen bewolkt 16 bewolkt 21 Enschede zonnig 17 bewolkt 19 Zwolle bewolkt 16 bewolkt 20 Groningen bewolkt 14 bewolkt 18 Saba bewolkt 29 regenbui 29 WERELD VANDAAG MORGEN VANDAAG MORGEN stad weer C weer C stad weer C weer C Bangkok regenbui 34 bewolkt 35 Athene regen 12 zonnig 13 Delhi zonnig 35 zonnig 37 Berlijn bewolkt 16 bewolkt 18 Dubai zonnig 32 zonnig 33 Brussel bewolkt 17 bewolkt 21 Kaapstad zonnig 32 zonnig 28 Kopenhagen bewolkt 11 zonnig 13 Mexico City regenbui 27 regenbui 27 Londen zonnig 18 bewolkt 19 New York bewolkt 9 regenbui 23 Madrid regenbui 15 bewolkt 21 Paramaribo regenbui 32 bewolkt 32 Moskou neerslag 5 neerslag 6 Peking zonnig 19 bewolkt 21 Parijs zonnig 19 bewolkt 19 Sydney bewolkt 21 regenbui 19 Rome zonnig 17 bewolkt 18 Tel Aviv zonnig 24 regenbui 19 Stockholm bewolkt 13 bewolkt 14 Vancouver zonnig 15 regenbui 14 Wenen zonnig 15 bewolkt 19 EUROPA 4 H L zonnig opklaringen bewolkt buien onweer regen sneeuwregen sneeuwbuien sneeuw mist wind in Bft warmtefront koufront hogedrukgebied CANARISCHE EILANDEN lagedrukgebied isobar NEDERLAND WEERFOTO HENK VOERMANS - LEEG - - leeg LISSABON L 1000 DUBLIN MADRID 1005 LONDEN PARIJS TUNIS OSLO H < / / -5-5 / 0 0 / 5 5 / / / / / / 35 > BERLIJN ROME 995 HELSINKI WARSCHAU DUBROVNIK ATHENE EXTREMEN Warmst: 23,4 C in 1969 Koudst: -5,0 C in 1968 Natst: 10,3 mm in MOSKOU ISTANBOEL VORIG JAAR Maximum: 21,2 C Minimum: 11,9 C Aantal mm: 8,20 mm De terrassen liepen gisteren al vol. Vanmiddag HOOGWATERSTANDEN Delfzijl: 03:36 en morgen 15:50 kan daarbij Den Helder: 11:00 de jas uit. 23:20 Scheveningen: 06:46 19:02 Vlissingen: 05:36 17:57 feuilletons puzzel De laatste slag CRYPTOGRAM 17. Gecondoleerd met je vader, zegt hij. Jos knikt. Blijkbaar weten ze hier allemaal toch wel wie hij is. Achteraan is nog een leeg tafeltje. Hij knalt zijn helm op tafel en staart naar buiten. Normaal ging hij nooit wat drinken; wilde zijn vader niet. Na de training motor opladen en weer naar huis. En op de terugweg wist zijn vader precies te vertellen wat er beter kon. Nou zit hij hier in z n eentje. Was zijn vader maar eens meegegaan wat drinken. Zat hij hier maar tegenover hem Waarom is hij wat gaan drinken, vandaag? Kees heeft toch geen aandacht voor hem. Wel tof dat hij de tijd voor hem nam. Stom dat hij die eerste ronde zo beroerd reed. Pats! Jos schrikt op van de helm die voor hem op tafel wordt gelegd. Hé, jij bent toch Jos? klinkt een stem. Jos kijkt opzij. Dat is die knul uit het zwembad. Hoe heette hij ook alweer? Nick, helpt de jongen hem. Nick Spui. Wat erg van je vader! Aan de andere kant staat het meisje. Ze steekt hem een hand toe. Gecondoleerd, zegt ze. Jos knikt. Hij weet niet zo goed wat hij moet zeggen. Wat zeg je eigenlijk als iemand je condoleert? Dankjewel? Mogen we bij je komen zitten? vraagt Nick. Ja, natuurlijk, zegt Jos snel. Hij schuift zijn helm wat opzij. Is hij in de ambulance overleden? wil het meisje weten. Ze hadden hem toch gereanimeerd? Pascale, zo heette ze, bedenkt Jos. Ja, we waren halverwege en toen ging het weer mis. Hij kreeg een tweede hartstilstand en Heb je nog wel wat tegen hem kunnen zeggen? wil Pascale weten. Jos kijkt haar aan. Waarom vraagt ze dat? Beloof het me O, sorry, zegt ze dan. Ik wilde niet nieuwsgierig zijn. Het lijkt me gewoon zo vreselijk als als je vader We hebben nog even gepraat, zegt Jos, terwijl hij naar buiten kijkt. Veel te kort! Ik kende hem nog maar net. We hadden nog maar sinds kort contact. Daarvoor Waarom zegt hij dit eigenlijk? Waren je ouders gescheiden? klinkt het van ver. In gedachten ziet Jos zijn vader weer in de ziekenauto liggen. Vraag het ook aan Hester, hoort hij de stem van zijn vader weer Sanders Puzzelboeken OPLOSSING VORIGE PUZZEL -w-b-s-ehooimaand -log-bleu ski-toe-o -b-literirriteren -eiser-ge hut-lelie -kei-niet Horizontaal: 3. Wordt als correct ervaren (7); 6. In een Engelse brief staan er nog veel meer! (6); 8. Vorst die de Godin de rug toedraait (4); 11. Die afbeelding maakt indruk (5); 13. Geurige ronde toegang (5); 14. Handel in ringen (6). Over bergen heen wordt vervolgd Verticaal: 1. In dat gebouwtje is het allesbehalve rustig (4); 2. Van binnen is die buidel zacht (5); 4. Trots wordt de bak uit de fabriek gehaald (4); 5. Overeenkomen met wachtdienst doen (7); 7. Blaas erop als je dronken bent! (6); 9. Gelijk aan een oen van een dominee (4); 10. Prijs van vroeger (3); 12. Klinkende jongensnaam (4). 50. Het doet alleen pijn als ik ademhaal. We lachten. Zonder haar hoofd te bewegen keek ze naar me op terwijl ik de zesde knoop op haar arm legde. Ze leek bezorgder. Ik kan me niet voorstellen dat ik hier zo lig, midden in dit niemandsland, terwijl jij de ene hechting na de andere aanbrengt, en dat we lachen. Zou er iets mis zijn met ons? Dat is niet onmogelijk. Ik richtte mijn aandacht op haar bovenarm. De rots of een tak had de huid van haar niet uit de kom geschoten arm over een lengte van ongeveer tien centimeter opengescheurd. Ze had het geluk gehad dat ze, toen het vliegtuig tot stilstand kwam en ze haar bewustzijn verloor, met die schouder tegen de sneeuw gedrukt bleef zitten. De druk, in combinatie met de sneeuw, had de bloeding gestelpt. Er waren twaalf of meer hechtingen nodig. Geef me je hand. Ze deed wat ik vroeg. Je moet je arm uit je mouw trekken. Ze bewoog de arm langzaam en haar gezicht vertrok van de pijn. Trouwens, waar komt dit elegante hemd vandaan? Ik heb je in de loop van gisteren omgekleed. Je was nat. Dat was mijn favoriete bh. Ik wees over mijn linkerschouder. Je mag hem terughebben als hij droog is. De snijwond in haar arm was nieuw voor haar. Ze keek ernaar. Ik wist niet eens dat ik die had. Ik legde de werking van de sneeuw en de druk uit en voltooide de volgende hechting. Ze keek naar mijn handen en stelde de vraag zonder me aan te kijken. Hoeveel kans denk je dat we hebben? Je draait er niet omheen, hè? Wat heeft dat voor nut? We komen hier geen seconde eerder weg door de zaken mooier voor te stellen dan ze zijn. Volkomen waar. Ik haalde mijn schouders op. Ik ga je een paar vragen stellen. Heb jij iemand verteld dat je met dit vliegtuig meeging? Ze schudde haar hoofd. Geen ? Geen telefoontje? Niets? Weer een traag hoofdschudden. Dus niemand ter wereld weet dat je in een vliegtuig stapte om naar Denver te vliegen? SUDOKU LIGHT Schrijf alle cijfers 1 t/m 9 in alle verticale kolommen, alle horizontale rijen én in alle vierkantjes van 3 x 3 vakjes. ONDER OPLOSSING SUDOKU GISTEREN wordt vervolgd

16 16 kerknieuws ongewoon colofon protestantse kerk Beroepen te Katwijk aan Zee (hervormd, Maranatha): A. Schroten te Leerdam; te Puttershoek (hervormd): A.A. van den Berg te Geesteren. afscheid 12 april Nieuw-Lekkerland (hervormd, Maranatha): ds. W.J. Bakker wegens vertrek naar Nieuweroord-Noordscheschut (hervormd). gereformerde gemeenten Bedankt voor Barneveld-Zuid: E.C. Adams te Corsica, South Dakota (VS). geref. gemeenten in ned. Bedankt voor Ochten: A. Geuze te Chilliwack (Canada); voor Veenendaal: M. Krijgsman te Arnemuiden. novum NPO zet mes in sites Hilversum Omroepen moeten het aantal websites rond programma s in 2016 drastisch terugbrengen. De NPO wil websites schrappen als ze minder dan bezoekers per maand trekken. Nu zijn er ongeveer honderd websites actief. Dat moeten er vijftig worden. < novum Wind weg bij NPCF Utrecht Directeur Wilna Wind van patiëntenfederatie NPCF stapt per september op. Het zijn tropenjaren in de zorg, aldus een woordvoerder. Wind (53) was vijf jaar directeur van de NPCF. Daarvoor werkte ze onder meer bij de FNV. < de Volkskrant, novum beeld ap / Luca Bruno 2,4 miljoen Nederlanders lopen hard Er wordt steeds meer hardgelopen; niet eens zozeer door meer mensen, als wel vaker. In sportief Europa lopen naar schatting vijftig miljoen mensen hard. Dat is 10 procent van de Europese bevolking. Het zijn uitkomsten uit het onderzoek van het Mulier Instituut te Utrecht en de Universiteit van Leuven (KU) dat in het boek Running in Europe is vervat. De onderzoekers baseren zich op de gegevens van elf Europese landen, met Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Spanje als omvangrijkste vertegenwoordigers. De Nederlandse hardloopmarkt bestaat uit minimaal 2,4 miljoen hardlopers (14,3 procent van de bevolking). Dat peloton zet per jaar 500 miljoen euro om: 208 euro per deelnemer. Hardlopen, laagdrempelig, in 80 procent van de gevallen zonder een lidmaatschap van een sportclub, is in Nederland de vierde sport. Het wordt voorafgegaan door zwemmen (nummer één), fitness en wielrennen. Voetbal staat lager geklasseerd. De toename van hardlopen door de gemiddelde sportieveling wordt door prof. dr. Koen Breedveld van Mulier de derde loopgolf genoemd. De eerste golf ontstond in de jaren zeventig, de tweede aan het begin van deze eeuw. De derde wordt waargenomen in het tijdperk dat is onderzocht. Breedveld: De aantrekkingskracht van hardlopen is groot. Het appelleert aan gezondheid. Het ziet er flitsend uit, je kunt er kek uitzien en je ziet snel resultaat, als je gaat lopen. Dat past bij deze tijd. Het haalt de mensen over om te gaan lopen. Eerder dan zwemmen, waar zwangerschapszwemmen en 65plus-zwemmen in het oog springen. Het gaat erom mensen te verleiden te gaan sporten. Breedveld is van mening dat de sterk toenemende populariteit van hardlopen te maken heeft met de stimulerende invloeden van de fabrikanten en de evenementen. Mensen werken graag naar een evenement toe. Een tijd die ze willen halen, familie aan de streep, de verbruikte energie. Dat trekt. Hardlopers geven veel geld uit. De vijftig miljoen joggers, trimmers en serieuze lopers in Europa geven 9,6 miljard euro per jaar uit. Daarmee is hardlopen een van de grootste en snelst groeiende markten ter wereld. taxichauffeur in Utrecht mag niet stinken Een taxichauffeur die in Utrecht wil rijden moet goed voor zijn persoonlijke hygiëne zorgen. Hij moet schoon zijn en mag niet stinken. Ook zijn kleding moet schoon, heel en geurloos zijn. De chauffeur mag geen t-shirt, poloshirt, gympen of sandalen dragen. Hij heeft bij voorkeur een pantalon en een colbert aan. Dat staat in de voorschriften die gelden om een taxikeurmerk te krijgen. In Utrecht mogen vanaf 1 mei alleen nog taxi s met een Utrechtse vergunning vervoer aanbieden. Om zo n vergunning te krijgen moet de chauffeur het taxikeurmerk Een vrouw kijkt naar Big Big Mac van de kunstenaar Tom Friedman. Het kunstwerk is onderdeel van de Expo 2015, de 34e universele wereldtentoonstelling die vanaf mei in Milaan wordt gehouden. Het thema van de tentoonstelling is Voedsel voor de planeet, energie voor het leven. bezitten. Een speciaal opgerichte stichting gaat met de inzet van mysteryguests controleren of elke chauffeur aan de kwaliteitseisen blijft voldoen. De Utrechtse taxichauffeur moet een aardig en beleefd gesprekje met zijn klant voeren, als die daar zin in heeft. Hij mag niet privé bellen tijdens de rit en houdt zakelijke gesprekken kort. Hij rookt nooit in zijn auto en zorgt dat de wagen vanbinnen en vanbuiten vlekkeloos is, zonder mogelijk aanstootgevende stickers. Volgens de gemeente hebben taxichauffeurs zelf aan het opstellen van de kwaliteitseisen meegewerkt. De gemeenteraad van Utrecht moet nog met de eisen voor taxichauffeurs instemmen. Uitgave van Nederlands Dagblad B.V. Hermesweg 20, 3771 ND Barneveld, tel Postbus 111, 3770 AC Barneveld, abonnementen tel advertenties tel , Ma. t/m vr uur; fax ; familieberichten 0,97 (incl. 21% btw.), per mm, per kolom; Via site 0,88 (incl. 21% btw.) per mm, per kolom. rubrieksadvertenties zie nd.nl/adverteren sluitingstermijn rubrieksadvertenties één dag voor plaatsing vóór uur; zakelijke advertenties reserveren vóór uur, aanleveren vóór uur; familieberichten vóór uur; geboorte- en overlijdensadvertenties vóór uur. Advertenties voor maandageditie: zakelijke advertenties vrijdags tot uur; rubrieksadvertenties vrijdags tot uur; familieberichten of fax zaterdags tot uur. redactieadressen algemeen Postbus 111, 3770 AC Barneveld; tel ; fax ; politieke redactie Postbus 20018, 2500 EA Den Haag; tel ; fax ; auteursrechten Alle auteursrechten en databankrechten ten aanzien van de inhoud van deze uitgave worden uitdrukkelijk voorbehouden. Deze rechten berusten bij Nederlands Dagblad B.V., c.q. de desbetreffende auteur. bank IBAN NL21INGB BIC code INGBNL2A Identificatienummer: NL44ZZZ bezorging Informatie over bezorging tijdens kantooruren: Op zaterdag van 8.30 tot uur. Mailen kan ook: of ga naar onze site nd.nl/bezorging. Of SMS 222 naar 1008 (55 cent per bericht) wanneer u vandaag geen krant hebt ontvangen. Wanneer u voor het eerst gebruik maakt van deze service vermeld dan uw adres, postcode en huisnummer. beurs novum nd.nl/economie Shell weegt zwaar op AEX Amsterdam De Europese aandelenbeurzen deden woensdag een stap terug, na de forse winsten een dag eerder. In Amsterdam werd de hoofdgraadmeter onder meer gedrukt door het stevige verlies van zwaargewicht Shell, dat de overname van de Britse gasproducent BG Group aankondigde. Bij de middelgrote bedrijven wist dienstverlener aan de olie- en gasindustrie SBM Offshore de aandacht op zich gericht vanwege een vermeende schikking met de Braziliaanse autoriteiten. De AEX-index sloot de handelsdag 1,2 procent lager op 497,16 punten. De MidKap daalde 0,3 procent tot 765,97 punten. De beurzen in Londen, Frankfurt en Parijs verloren tussen de 0,3 en 0,7 procent. Het aandeel Shell ging 4,4 procent onderuit. Het Brits-Nederlandse olieconcern neemt BG over voor ruim 64 miljard euro, een prijs die volgens marktkenners aan de hoge kant is. Het gecombineerde concern is in marktwaarde twee keer zo groot als zijn Britse rivaal BP en is ook meer waard dan Chevron, de nummer twee in de Verenigde Staten. Het aandeel BG maakte in Londen een koerssprong van 26,6 procent.

17 17 media NPO 2, EO, uur Geloof & n hoop liefde De Molukse gemeenschap Breukelen bestaat vijftig jaar. Herman Wegter bezoekt drie generaties om uit te zoeken hoe de gemeenschap er op dit moment voor staat. Zo past de jonge Sarah- Nekka met haar hobby als bodybuilder niet bepaald in het Molukse plaatje. Met Sylvia, tweede generatie van Breukelse Molukkers, passeert Wegter de Breukels-Molukse kerk Silo. Deze kerk is haar L van de gevel verloren waardoor er nu het woord sio op de kerk prijkt. Dat blijkt het Molukse woord voor treurig te zijn. Sylvia hoopt dat dit niet symbool staat voor de toekomst, maar dat de kerk blijft leven. De Molukse jeugd vindt het nu nog vanzelfsprekend om naar de kerk te gaan: Maar zij maken zich niet meer druk om teruggaan naar de Molukken, zij richten hun leven op Nederland. NPO 2, AVROTROS, Opium Te gast is Paul van Vliet. De schrijver, zanger en cabaretier wordt dit jaar 80 en zit ruim 50 jaar in het vak. Ook choreograaf Hans van Manen schuift aan en Axel Rüger directeur Van Gogh Museum in Amsterdam bezoekt de expositie Alexander, Napoleon & Joséphine in de Hermitage in Amsterdam. NPO 2, NTR, uur Het uur van de wolf Documentaire van filmmaker Ellen Blom over de wildgroei aan Platters : sinds closeharmonyzanggroep The Platters (Only You, The Great Pretender) halverwege de jaren zestig uiteenviel, proberen talloze opvolgers onder dezelfde naam een graantje van het succes mee te pikken. Voor de een biedt het een kans om te ontsnappen aan armoede, voor de ander is het de weg naar succes, geld of een muzikale carrière. Zelfs in Den Haag woont er een: Gaynal Hodge. Canvas, Panorama Reportage over het werk van de Britse chirurg David Nott, die afreist naar Aleppo, Syrië. In het oorlogsgebied wil hij dokters opleiden en meedraaien in een van de vele ondergrondse ziekenhuizen. Vorig jaar toen ik in Syrië was, hebben we zo n 150 patiënten gered, aldus Nott, de Indiana Jones of surgery. Canvas, uur Once There Was Love Derde film uit bekroonde reeks over een ongewone familie in een Russische provinciestad. Twaalf jaar lang volgden de makers het leven van Xenya en zijn echtgenote Anya. Als Xenya in de bak belandt, probeert zijn vrouw hun dochtertje Nadya op te voeden. Maar Anya kan het niet alleen en papt aan met haar schoonvader. BBC uur Antiques Roadshow Detectives In de eerste aflevering van een nieuwe serie gaat Paul Atterbury in Nederland op zoek naar de kunstschilder die tijdens de Tweede Wereldoorlog een portret maakte van het Amsterdamse model en de verzetsstrijder Tina Strobos. Met haar moeder hielp zij meer dan honderd Joden aan een onderduikadres. GrootNieuwsRadio, uur Café Grande Schrijver Remmelt Mastebroek is in zijn leven een aantal keer hardhandig stilgezet. Hij dacht zelfs een keer te sterven en werd boos toen bleek dat dit toch niet het geval was. Een gesprek over de zin en onzin van lijden, bewust leven en hoe hij naar psalm 22 kijkt, waarin Jezus het uitroept naar God met de grote waarom -vraag. Operatie Dwergnijlpaard film Biutiful... vr NPO 2, uur... vr NPO 3, uur... vr NPO 2, uur.. Reizen Waes npo NOS Journaal Tijd voor MAX & Hallo Nederland NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS-Sportjournaal NOS Journaal NOS-Sportjournaal NOS Journaal NOS-Sportjournaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal Komt een aap bij de dokter Pauw KRO Kindertijd Nijntje en Nina op het strand Gaurika gaat bidden Donder en bliksem De aardappel Sesamstraat: 10 voor Sesamstraat Politieke partijen NOS Journaal EénVandaag NOS-Sportjournaal De Wereld Draait Door NOS Journaal Van Hollandse bodem Katja s Bodyscan Hollands welvaren Pauw NOS Journaal Pauw EénVandaag. kijk voor het complete programmaoverzicht op of op Teletekst pagina Landinwaarts Regisseur Perry Mulder vertelt over zijn roadmovie Zeeuws Meisje. NPO 2, uur family Chris Tomlin Auto-B-Good Auto-B-Good Auto-B-Good Messias van Israel Maranatha Homecoming Café Tinto Wind at my back Chip Ingram The bible the verdict of history Angels On Wheels Billy Graham Billy Graham Café Tinto How should we then live Auto-B-Good Auto-B-Good Auto-B-Good th Street Theater Wind at my back Family7 in Actie Onze vader Points Of Light Joni and Friends So who is this Jesus Gospel Truth Nehemia BrinkTV Wind at my back Family7 in Actie Onze vader Points Of Light Joni and Friends So who is this Jesus Gospel Truth. npo NOS Journaal NOS-Journaal met gebarentolk NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS- Journaal met gebarentolk NOS Journaal NOS Journaal NOS Journaal NOS Jeugdjournaal met gebarentolk NOS-Journaal met gebarentolk Tegenlicht Zembla Metropolis De Wereld Draait Door Man bijt hond Politieke partijen NOS Journaal NOS-Sportjournaal Socutera Tussen kunst en kitsch Fryslân DOK ZVK Dagtv Per seconde wijzer NOS Journaal De kennis van nu De kennis van nu nieuws De Universiteit van Nederland NOS Journaal Geloof & n hoop liefde Tijd voor MAX & Hallo Nederland Man bijt hond Landinwaarts Per seconde wijzer De Tiende van Tijl Opium Nieuwsuur Het Uur van de Wolf: Only Me Nachtzoen Nieuwsuur. Katja s Bodyscan Kun je bijna ongetraind een hardloopwedstrijd over 10 kilometer uitlopen? NPO 1, uur bbc Breakfast Neighbourhood Blues Homes Under the Hammer The Sheriffs Are Coming Fake Britain Bargain Hunt BBC News Weather BBC Regional News and Weather The Edge Escape to the Country Home Away from Home Flog It! Pointless BBC News Weather BBC Regional News Programmes Weather Party Election Broadcast The One Show EastEnders BBC News and Regional News MasterChef The Truth About Medicine BBC News BBC Regional News and Weather Question Time This Week Skiing Weatherview BBC News. npo Donder en bliksem De aardappel Peo gaat het bos in Olly, het kleine witte busje Teletubbies Penelope Sesamstraat: 10 voor Piet Piraat Sarah en Eend Bibbeltje Big Sofia het prinsesje Hoelahoep Raad eens hoeveel ik van je hou Calimero Pingu Bol & Smik Mike de ridder Babar en de belevenissen van Badou Shaun het schaap Igam Ogam De Smurfen KRO Kindertijd Sesamstraat: 10 voor Olly, het kleine witte busje Bumba Sesamstraat Timmy tijd Pingu Huisje boompje beestje Mike the Knight Wickie de Viking Peter Pan Beste vrienden quiz SpangaS De dodelijkste The Games Hip voor Nop Jill Beste vrienden quiz Het Klokhuis NOS-Jeugdjournaal SpangaS Brugklas De zomer voorbij FM Awards Metropolis NOS op The Tonight Show De Wereld Draait Door NOS op De Wereld Draait Door. canvas Rolkrant Terzake Lentebeelden Rolkrant Beeldgeheimen in Rise of the Continents De Gouden Boekenuil Terzake Brazil, a Natural History Panorama After Life: The Strange Science of Decay De Gouden Boekenuil Once there was love Canvaslus. ngc Highway Thru Hell Filthy Riches Brain Games Brain Games The Dog Whisperer Locked Up Abroad Seconds from Disaster Killing Jesus Deadly Journeys of the Apostles Disaster Earth Nazi Underworld To Catch a Smuggler Air Crash Investigation Car S.O.S The Border Brain Games Brain Games Ultimate Survival Alaska Ultimate Airport Dubai Highway Thru Hell Megafactories Restoration Garage Highway Thru Hell Ultimate Airport Dubai Drugs Inc Locked Up Abroad Hard Time Evacuate Earth Highway Thru Hell. tv vooraf Marc Janssens nd.nl/media beeld vpro Integratie overal lastig In Metropolis wil presentator Stef Biemans vanavond weten hoe de integratie in allerlei landen in de wereld verloopt. Nogal verschillend, kun je zeggen. Meer geïntegreerd dan Kadir uit Noord-Brabant kun je bijna niet zijn. Hij voelt zich op en top Brabander maar is ook afkomstig uit een islamitisch land. En zijn geloof wil hij niet verloochenen. Brabanders vinden worstenbroodjes lekker, maar als moslim kon Kadir dit niet eten vanwege varkensvlees. Oplossing: Kadir maakt worstenbroodjes van halalvlees: afkomstig van een stier, die ook nog eens volgens de islamitische regels is geslacht. Op een plaatselijke ROC probeert hij zijn gerecht te slijten en na enige scepsis krijgen de moslimleerlingen toch de smaak te pakken. Het is een mooie manier om twee werelden te verenigen in één worstenbroodje, zegt Biemans. Kadir is volgens de presentator, die met zijn selfiecam steeds op pad is en zijn bevindingen van droog commentaar voorziet, het toppunt van integratie. Daar zouden ze in het Zuid-Afrikaanse Kleinfontein een voorbeeld aan kunnen nemen. De apartheid is al twintig jaar geleden afgeschaft, maar desondanks willen ze in deze kleine enclave alleen maar met Afrikaners onderling zijn. Racistisch is dat niet, verklaren de bewoners. Het is gewoon de wens om met mensen van dezelfde cultuur samen te zijn. Het multiculturalisme is mislukt, meent een blanke Afrikaner. In theorie zijn mensen met een donkere huidskleur ook welkom als ze maar echte Afrikaner zijn. En wat dat is? Nakomeling van de Nederlanders die in 1652 met Jan van Riebeeck naar Zuid-Afrika zijn gekomen, met een christelijk-calvinistische cultuur, zegt een van de echte Afrikaners. Niet gek dat er zich nog geen niet-blanke heeft gemeld in het dorp dat met een hek omgeven is. Ondertussen zwermt de camera van Metropolis de hele wereld rond. In New York, waar veertig procent van de inwoners niet in de VS geboren is, zien we de Poolse Sarah haar weg zoeken. Sarah wil echt Amerikaan zijn en houdt van de diversiteit in het land. Maar ondertussen geeft ze haar Poolse identiteit niet op en is ze blij dat ze bij een Poolse slager vlees kan halen en met haar Poolse moeder boven een Poolse kapper woont en zo nu en dan bij een Poolse slijterij wat drank kan halen. In Australië ontmoeten we Kazim, die uit Afghanistan gevlucht is omdat hij tot het Hazaravolk behoort. In zijn thuisland was hij zijn leven niet zeker, maar ook in Australië was het aanvankelijk niet gemakkelijk. Kazim durfde jarenlang niet naar het strand omdat hij bang was dat ze hem voor terrorist zouden aanzien. Inmiddels is hij Australiër onder de Australiërs, let als strandwacht op of er geen mensen verdrinken en geeft les over de veiligheid aan het strand. Door dit te doen laat ik zien dat wij geen slechte mensen zijn, zegt hij veelbetekenend. Metropolis, VPRO, NPO 3, uur

18 18 achterop stilgezet Hebreeën 7:22 Verbond Daardoor staat Jezus garant voor een veel beter verbond. Verbonden zijn aan Iemand die oneindig veel machtiger is dan jij, dat is helemaal niet zo fijn. Verbonden zijn aan Iemand die terechte straffen kan uitdelen als jij miskleunt, dat is angstaanjagend. Misschien is dat de diepste reden, waarom veel christenen niet zoveel meer hebben met het woordje verbond. Ze hebben het geladen met dwingende verplichtingen, waaraan nooit valt te voldoen. En het ergste is dat je er ook nog dankbaar voor moet zijn. Maar het ene verbond is het andere niet. Het verbond met God is een verbintenis in Christus. En Christus strekt priesterlijk warm zijn armen naar ons uit, om ons bij de Allerhoogste op schoot te zetten. Niet maar voor eventjes, waarna we weer dankbaar aan de slag moeten, maar voor altijd en eeuwig. Want Christus is priester voor eeuwig. nd jong kort & klein 496 Roeland van Mourik beeld novum / Bert Kamp Wapenstok voor conducteur? Conducteurs krijgen steeds vaker met geweld te maken. Vakbond FNV Spoor wil daarom dat zij een wapenstok gaan dragen. Een conducteur in elkaar slaan. Het lijkt de gewoonste zaak van de wereld. In Abcoude en Tilburg was het de afgelopen dagen weer raak. Een conducteur heeft nu geen wapen op zak om zich te verweren. Je gaat er ook niet van uit dat je in elkaar wordt geslagen tijdens je werk. Nu het geweld tegen conducteurs toeneemt, wil de vakbond dat ze een wapenstok of pepperspray gaan dragen. Daarmee kunnen ze ze zich verdedigen. Maar of het zover komt, is nog maar de vraag, want het kan juist ook agressie uitlokken. Het idee van conducteurs in de regio Rotterdam om geen kaartjes te controleren is iets sympathieker. Ook hiermee wat vind jij? Een wapenstok voor een conducteur is een goed idee. protesteren ze tegen het toenemende geweld. Het geweld tegen conducteurs moet hoe dan ook stoppen. Er komt daarom een stationsagent op de twintig grootste stations. Ook komt er meer cameratoezicht. Hopelijk helpt dat genoeg en zijn wapens niet meer nodig. tweet van de dag Els van Dijk directeur Evangelische Hogeschool: Op 1,5 m afstand van mijn bureaustoel bouwen twee Turkse Tortels een nest. Ik verwonder me over de toewijding en onhandigheid van die twee. ik & mijn huis bijdragen? Bewaarplicht Ik lees over het bewaren van dataverkeer om gewone criminelen te kunnen opsporen. Dat ziet er niet best voor mij uit. Voor mijn werk als systeembeheerder in een gezondheidscentrum vraag ik regelmatig UZI-passen aan voor onze medewerkers. Dit is een elektronisch paspoort voor zorgverleners. Deze passen moeten geregistreerd worden in ons systeem. Vanwege een praktijkwisseling heb ik dat onlangs voor veel collega s gedaan. Soms word ik afgeleid doordat er een arts of collega komt binnenwandelen. Ik googel op UZI en kom op de site met afbeeldingen van allerlei mitrailleurs terecht. houvast Maurice Hoogendoorn nd.nl/geloof beeld Dick Vos Het leven heeft hoe dan ook zin Wat is uw houvast in leven en sterven? Dat is de kern van de eerste vraag uit de Heidelbergse Catechismus. In deze serie geven bekende Nederlanders christenen en niet-christenen antwoord op deze vraag die zicht geeft op het perspectief in hun leven. Vandaag: Pia Dijkstra (60), oud-nieuwslezeres en Tweede Kamerlid voor D66. Ik ben gelovig opgevoed; mijn ouders waren doopsgezind. In de loop van mijn leven ben ik het geloof in God kwijtgeraakt. Maar eigenlijk is er toch niet veel veranderd vergeleken met vroeger. Ik ben namelijk niet opgevoed met het idee van een wrekende God, of van Iemand die vanuit de hemel alles bestuurt. Mijn moeder zei altijd: God zit in je. Misschien ben ik wat ik geloofde alleen maar anders gaan noemen. De catechismus stelt dat de mens niet in staat is het goede te doen en geneigd is tot alle kwaad. Daarmee ben ik het niet eens. Ja, er zitten een hoop venijnige eigenschappen in de mens, maar hij is ook in staat tot veel goeds. En daar zelfs vaak toe geneigd. Dat heb ik onder meer gezien toen ik het tv-programma Vinger aan de Pols presenteerde. In die periode heb ik veel ernstig zieke mensen ontmoet, en ik heb veel bewondering voor de kracht waarmee zij met hun ziekte omgingen. Vrienden en familieleden waren bereid om hun eigen leven op de kop te zetten om te kunnen helpen. Een mens wordt er blij van als hij iets voor een ander kan betekenen. Geven levert meer plezier op dan nemen. Ik ben ooit begonnen met de studie theologie, omdat ik op zoek was naar bepaalde antwoorden. Maar hoe verder ik kwam, hoe meer vragen erbij kwamen. Inmiddels heb ik mij met al die vragen over het leven kunnen verzoenen, met het feit dat we op heel veel vragen het antwoord niet weten. Dat neemt niet weg dat ik geïnteresseerd ben in dingen waarover nog veel onbekend is. Onze hersenen bijvoorbeeld vind ik waanzinnig interessant. Ik zeg weleens: in een volgend leven zou ik als hersenwetenschapper willen terugkomen, zodat ik kan uitzoeken hoe het allemaal werkt in ons hoofd. Maar ik geloof niet in reïncarnatie, hoor. Ook al is er geen god die de wereld heeft gemaakt, ook al is er geen bedoeling achter ons bestaan, dan nog heeft elk leven zin. We leven met en voor andere mensen, en daarom heeft het altijd zin dat je er bent. Ik geloof niet in een leven na dit leven. Bij ons thuis vroeger spraken we daar ook bijna nooit over. Dat was niet zo aan de orde, en mijn ouders zagen de hemel zeker niet als beloning voor of bekroning op het leven hier op aarde. Zij legden de nadruk juist op het aardse leven: nu moet je verantwoordelijkheid nemen voor je medemens en de maatschappij. Mijn moeder overleed vorig jaar. Als nabestaanden heb je het dan over de betekenis van haar leven. Zij heeft ons gevormd, en wij geven dat weer door aan onze kinderen. In die zin kan ze toch voortleven, in onze herinnering. Of ik zelf later wil worden herinnerd? Daar denk ik niet over na, daar ben ik nog veel te jong voor. Hoewel andere mensen daar misschien anders over zullen denken Ik wil in mijn leven wel graag een bijdrage leveren aan een goede maatschappij, waarin je kunt zijn wie je bent. Een samenleving waarin je zelf mag beslissen of je verder wilt leven of niet, of je nu tachtig of negentig bent. Ik maak me hard voor persoonlijke vrijheid, maar ik zie die vrijheid altijd samen met verantwoordelijkheid voor de ander. Als ik iets moet verwerken, zoek ik graag de stilte op. In 2008 werd ik voorzitter van de Taskforce DeeltijdPlus, die vrouwen met deeltijdbanen stimuleerde meer uren te werken. In die periode groeide mijn politieke betrokkenheid. De PVV deed het goed, en dat is in mijn ogen een partij die juist niet een open samenleving voorstaat waarin iedereen mag zijn wie hij is. Dus ik dacht: laat ik me er ook mee gaan bemoeien. Zo eigenwijs ben ik gewoon. Het is fijn om succes te hebben in de Tweede Kamer, maar ik heb niet veel nodig om gelukkig te zijn. De kleine dingen in het leven waardeer ik het meest. Als ik in de zon zit met mijn man en kinderen, ben ik gelukkig. Van mijn politieke werk kan ik soms ook ongelukkig worden. Ik heb de zorg in mijn portefeuille en het is pijnlijk om te zien hoe het helemaal misgaat met het persoonsgebonden budget (duizenden pgb-declaraties werden niet op tijd uitbetaald, MH). Ik hoor geregeld schrijnende verhalen, en het liefst zou ik de mensen die mij mailen allemaal persoonlijk opzoeken. Maar dat kan niet, ik moet leren afstand te bewaren. Soms reageer ik wel op iemand, en dan merk ik dat mensen alleen al blij zijn omdat er naar hen is geluisterd. Mijn familie is mij het meest dierbaar in het leven. Bij troost of houvast denk ik aan de warmte van familie en vrienden om mij heen. Als ik iets moet verwerken, zoek ik ook graag de stilte op. Daarna kan muziek bijvoorbeeld me helpen. Ik ben ook weleens diep geraakt door een schilderij. Een abstract werk, nota bene. Ik wist niet wat me overkwam, en ik kan het nog niet verklaren. Toen ik Vinger aan de Pols presenteerde, ging ik na een opname altijd hardlopen. Helaas kan ik dat niet meer sinds ik mijn meniscus heb gescheurd. Door hard te lopen kun je heerlijk je hoofd leegmaken, maar het biedt geen troost. Ik ben de laatste jaren steeds meer de waarde van rituelen gaan inzien. Mijn man is rooms-katholiek en als hij een kerk ziet, loopt hij altijd even naar binnen om een kaarsje aan te steken. Ik vind het mooi dat je op die manier even aan iemand anders kunt denken, dus ik doe dat nu regelmatig samen met hem.

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959).

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959). Werkblad 1: Marie Anne Tellegen. Mijn naam is Marie Anne Tellegen. Ik ben geboren in het jaar 1893 in Arnhem. Mijn vader was burgemeester van Amsterdam van 1915 tot 1921. In februari 1944 kwam ik in de

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Dag! kennismaken. Ik ben Eric.

Dag! kennismaken. Ik ben Eric. Vocabulaire Oefening 1 Woordweb Dag! Waar kom je vandaan? groeten Goedemorgen! de ontmoeting Hoe heet je? kennismaken Hoi! mensen Hallo! Ik ben Eric. nieuw Ik kom uit Engeland. Hallo, ik ben Mila. Ik ben

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Bij Marcus 5 : 21-43 Voor mensen met school-gaande kinderen nadert de zomervakantie. Hier in de kerk blijven al enige tijd wat meer stoelen leeg om dat dan

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Echt vrij waren we niet

Echt vrij waren we niet Echt vrij waren we niet Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 God en je naasten liefhebben LES 3 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 Wat leer

Nadere informatie

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Bijbel voor Kinderen presenteert EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

DE WIJZE KONING SALOMO

DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Download gebedspunten op www.opendoors.nl/shockwave

Download gebedspunten op www.opendoors.nl/shockwave India Roshni werd verkracht Roshni is vijftien jaar oud en heeft een trauma. Twee jaar geleden werd ze door een man verkracht omdat ze over haar geloof in de Here Jezus vertelde. Haar buurvrouwen gaven

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

Geschiedenis achtergrond.

Geschiedenis achtergrond. Geschiedenis achtergrond. De Subkarpaten, de regio in de Oekraïne waar Livia en Attila wonen, was vroeger onderdeel van Hongarije. Voor 1920 Hongarije was erg groot, maar omdat het land één van de verliezers

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen Preek Gemeente van Christus, Wat heeft je geloof te maken met de afwas? Wat een vreemde vraag is dat! Geloof en afwas, hebben die iets met elkaar te maken dan? Bij geloof denk je aan naar de kerk gaan,

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

Zending wereldwijd. Driebergen, januari 2015. GZB-dag 2015: op 13 juni in Gorinchem

Zending wereldwijd. Driebergen, januari 2015. GZB-dag 2015: op 13 juni in Gorinchem GZB-dag 2015: op 13 juni in Gorinchem De GZB-dag wordt dit jaar op D.V. 13 juni in de Evenementenhal in Gorinchem gehouden. Voor deze nieuwe datum en plaats is gekozen omdat er op het terrein van Hydepark

Nadere informatie

14 februari in de Ger. Kerk: Bram Helder en Jan Idema over Geloven en geld

14 februari in de Ger. Kerk: Bram Helder en Jan Idema over Geloven en geld Vanaf september tot en met mei is er elke 3 de woensdag van de maand van 10 tot 11.30 uur een koffie- ochtend waarin ouderen bijeen komen. Onder het genot van koffie/ thee komen er verschillende thema

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden:

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Relaties halen het beste in je naar boven Les 1 GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Lees met elkaar de volgende hoofdstukken en laat iemand opschrijven

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij?

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? thema 1 Ik weet het niet! 1 Hoe heet jij? Beatriz Hoe heet jij? Ik heet Jürgen. Dag meneer. Dag mevrouw. Hallo, ik heet Jürgen. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? Jürgen, dit is Lei San. Leuk met je kennis te

Nadere informatie

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Dinsdag 3 februari 17:00 Harald Eckert Israël, de volkeren en het dal van de beslissing

Dinsdag 3 februari 17:00 Harald Eckert Israël, de volkeren en het dal van de beslissing Dinsdag 3 februari 17:00 Harald Eckert Israël, de volkeren en het dal van de beslissing Harald Eckert is voorzitter van Christians for Israel International, de internationale afdeling van Christenen voor

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

Axel, 19 juli Protestantse Kerk

Axel, 19 juli Protestantse Kerk Axel, 19 juli Protestantse Kerk Voorganger deze zondag is Ds. Overduin uit Hulst. Organist is de heer Ed van Essen. Vandaag lezen we: Jeremia 23: 1 8 Markus 6: 30-44 De uitgangscollecte is bestemd voor

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen TERUG MAIL SLA OP Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen SAMENVATTING 27/1/2009 Als er in de buurt is ingebroken, kun je maar beter de ramen dichthouden en een extra slot op de deur doen. De

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Moeder Chinese vondeling bekend

Moeder Chinese vondeling bekend NT2taal Journaal Dinsdag 4 maart Hoofdredaktie: Ed Kniesmeijer; Redaktie: Elsa Zamboni, Aymen Hago, Mariya de Nijs - Achbakou; Uitgave: Stichting Taalmenu. Losse nummers: gratis. Linda de Mol ziet het

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-13-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-13-2-b Bijlage VMBO-KB 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een prentbriefkaart uit 1908 Dit is Kenau, die in 1573 in Haarlem

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

voor team 2 Tandarts Arts Vredesactivist Christen Chauffeur Moslim Stewardess Fabrieksarbeider Bakker Bankmedewerker Tandarts Arts Christen

voor team 2 Tandarts Arts Vredesactivist Christen Chauffeur Moslim Stewardess Fabrieksarbeider Bakker Bankmedewerker Tandarts Arts Christen voor team 1 Tandarts Arts (boren / foto / trekken / assistente) (spreekuur / medicijnen / klachten / onderzoek) Christen Vredesactivist (Jezus / dienen / bijbel / bidden) (laten we erover praten / betoging

Nadere informatie

Zondag 19 januari 2014. Viering in de Week van Gebed. voor de eenheid van de christenen. Paulusgemeenschap en. Protestantse Gemeente de Eshof

Zondag 19 januari 2014. Viering in de Week van Gebed. voor de eenheid van de christenen. Paulusgemeenschap en. Protestantse Gemeente de Eshof Zondag 19 januari 2014 Viering in de Week van Gebed voor de eenheid van de christenen Paulusgemeenschap en Protestantse Gemeente de Eshof Hoevelaken Thema: Is Christus dan verdeeld? (1 Kor. 1,13) 1 / 7

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf.

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf. Batavia werf We gingen naar Batavia werf. Met de klas. En we gingen ook met de auto. Ik zat met Yessir Thijs en Sebastiaan en de moeder van Sebastiaan.We hadden ook groepjes toen we in de Batavia werf

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje 800045-2-612b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Kiesgerechtigden (als percentage van de bevolking van

Nadere informatie

GOD TEST ABRAHAM S LIEFDE

GOD TEST ABRAHAM S LIEFDE Bijbel voor Kinderen presenteert GOD TEST ABRAHAM S LIEFDE Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Tammy S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Boekje over de kerk voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Over dit boekje Wij hebben op catechisatie wat geleerd over de kerk. Daar willen we je wat over vertellen.

Nadere informatie