Colofon. Deze uitgave is mogelijk gemaakt door de Provincie Gelderland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Colofon. Deze uitgave is mogelijk gemaakt door de Provincie Gelderland"

Transcriptie

1

2 Deze uitgave is tot stand gekomen in het kader van een studiebijeenkomst in het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis te Nijmegen op 29 november Deze uitgave is mogelijk gemaakt door de Provincie Gelderland Colofon Sterven, dood en rouw wereldwijd, adressen- en informatiegids. Dit is een uitgave van COS Gelderland. Drukwerk: COS Gelderland Ontwerp omslag: Xiomara Abrahams Oplage: 150 stuks Uitgave: november 2007 Samenstelling en eindredactie: Wilmy Sijben, Menno van Oel Bijdragen: Sanne Biemans, Marina von Nordheim, Menno van Oel, Wilmy Sijben 1

3 Voorwoord Nederland is steeds meer een multiculturele samenleving aan het worden. Dit is eveneens het geval in de provincie Gelderland. Allerlei organisaties, waaronder zij die zich bezighouden met de zorg rondom sterven, dood en rouw, hebben of krijgen dan ook te maken met vele vormen van rituelen rondom de dood. Het is dan belangrijk goed geïnformeerd te zijn, om mensen uit die multiculturele samenleving op de juiste wijze te kunnen begrijpen en ondersteunen. Ook mensen uit de multiculturele samenleving zelf hebben soms moeite met het vinden van de juiste informatie en instanties indien ze te maken krijgen met een sterfgeval in hun eigen kring. Daarnaast groeit sowieso de belangstelling voor rituelen rondom de dood, zowel in zijn algemeenheid als wat betreft de invulling bij andere culturen en religies. In onze samenleving is over de diverse rituelen rondom sterven, dood en rouw wel veel informatie bekend, maar in de praktijk blijkt deze vaak moeilijk toegankelijk. Eerdere projecten over rituelen rondom de dood, uitgevoerd door COS Gelderland, bleken dan ook te voorzien in een grote vraag. Hierop voortbordurend is het project Sterven, dood en rouw wereldwijd geïnitieerd, bestaande uit de ontwikkeling en organisatie van studiebijeenkomsten en het samenstellen van deze adressen- en informatiegids. Dit teneinde een aansprekend aanbod te creëren voor professionals en vrijwilligers binnen organisaties die zich bezighouden met de zorg rondom sterven, dood en rouw, voor mensen uit onze multiculturele samenleving en voor overige belangstellenden. Deze adressen- en informatiegids biedt verwijzingen (regionaal en nationaal) en achtergrondinformatie die een handvat kunnen bieden aan diegenen die te maken krijgen met een sterfgeval van iemand met een bepaalde religie en cultuur. Hierdoor wordt hopelijk een bijdrage geleverd aan het nader tot elkaar komen van de wensen vanuit de multiculturele samenleving en de mogelijkheden hieraan te voldoen vanuit organisaties die zich bezighouden met de zorg rondom sterven, dood en rouw. Eerst komen de bekendste wereldgodsdiensten aan bod, daarna de meest voorkomende nietwesterse allochtone bevolkingsgroepen in Gelderland. Deze zijn beschreven in algemene zin, waarbinnen uiteraard nuances zullen bestaan. Ook kunnen voor bepaalde groepen meerdere hoofdstukken geraadpleegd worden. Indien dit noodzakelijk is wordt dat aangegeven. 2

4 Inhoud Sociale kaart van Gelderland - 2 Informatie over diverse religies - 3 Boeddhisten - 4 Christenen - 8 Hindoes - 16 Humanisten - 21 Joden - 24 Moslims - 29 Informatie over diverse culturele- en etnische groepen - 35 Afrikanen - 36 Antillianen - 40 Chinezen - 43 Molukkers - 47 Moslims: groeperingen - 50 Surinamers - 60 Asielzoekers - 64 Verdere verwijzingen - 65 Rouwbegeleiding en -verwerking - 66 Rouwcentra/mortuaria, begraafplaatsen, crematoria - 71 Uitvaartverzorgers en/of -verzekeraars - 74 Andere nuttige adressen - 79 Video s - 82 Andere nuttige sites - 83 Opleidingen - 85 Literatuur - 87 Bronnen

5 Globale sociale kaart Gelderland Deze gids bevat informatie over de meest voorkomende niet-westerse allochtone bevolkingsgroepen in Gelderland. Gelderland telt in 2007 grofweg inwoners. Hiervan zijn er zo n (13,7%) van allochtone afkomst. Deze kunnen vervolgens ingedeeld worden in westerse en nietwesterse allochtonen, respectievelijk zo n (54,8%) en (45,2%). Tot de categorie 'niet-westerse allochtonen' behoren (vlg. het CBS) mensen uit Turkije, Afrika, Latijns- Amerika en Azië met uitzondering van Indonesië en Japan. Mensen uit deze twee landen behoren op grond van hun sociaal-economische en -culturele positie tot de westerse allochtonen. Het gaat hierbij vooral om mensen die in voormalig Nederlands-Indië zijn geboren en (de gezinnen van) werknemers van Japanse bedrijven. Overigens rekenen we in deze gids de Molukkers niet tot de Indonesiërs. In Gelderland vinden we de volgende steden met de grootste concentratie niet-westerse allochtonen: Arnhem met 28,2%, Nijmegen met 22,1% en Tiel met 20%. 2

6 Informatie over diverse religies 3

7 Boeddhisten Aantallen en spreiding In Gelderland wonen naar schatting boeddhisten. Voor het grootste deel gaat het hierbij om mensen afkomstig uit boeddhistische landen in Azië. Verspreid over de provincie wonen ongeveer 4500 Chinezen, 2000 Vietnamezen en enkele honderden mensen uit o.a. Thailand en Sri Lanka. De meeste daarvan wonen in Arnhem en Nijmegen. Daarnaast hangt een onbekend aantal autochtone Nederlanders het boeddhisme aan. Achtergrondinformatie Het boeddhisme is de grootste religieuze stroming in zuidelijk en oostelijk Azië. Het is echter niet altijd even duidelijk als zodanig te onderscheiden, aangezien het boeddhisme heel gemakkelijk verbindingen aangaat met de bestaande culturen en andere religies. Binnen het boeddhisme bestaan drie hoofdrichtingen. In Zuidoost-Azië (Sri Lanka, Cambodja, Thailand) overheerst de Therevadaleer ( weg der ouden ). In China en Japan ontwikkelden zich twee vormen van de Mahayanaleer ( grote voertuig ), namelijk het Zenboeddhisme en het Zuivere-Landboeddhisme. Vooral bekend uit Tibet is de Vajrayanaleer ( diamanten voertuig ). Al deze richtingen, die vaak weer zijn onderverdeeld in scholen en leraren, kennen in Nederland hun eigen aanhang en organisatie. De onderlinge verschillen betreffen ondermeer de vraag hoe de weg naar de verlossing precies verloopt. Genoemde richtingen worden hier niet apart besproken. Het boeddhisme valt te herleiden tot Gautama (of Siddharta) Boeddha. Hij leefde ruim 2600 jaar geleden in India. Hij was als koningszoon beschermd opgevoed, maar werd op enig moment indringend geconfronteerd met het lijden in de wereld doordat hij achtereenvolgens een arme, een zieke en een dode tegenkwam. Hij besloot daarop zijn vrouw en kind achter te laten en op zoek te gaan naar de oorzaken van het lijden en naar de remedie ertegen. In een moment van grote verlichting kwam hij tot vier bevrijdende inzichten (boeddha betekent verlichte ). Deze vier nobele waarheden houden in: dat het lijden deel is van het leven, dat het lijden voortkomt uit begeerte en verlangen, dat begeerte en verlangen opgeheven kunnen worden en wel door het zogeheten achtvoudige pad te volgen. Het achtvoudige pad houdt in dat men zich de juiste manieren van denken en doen eigen maakt. Door bepaalde concentratie- en meditatieoefeningen worden verkeerde begeerten en verlangens langzaam overwonnen en nemen juiste inzichten hun plaats in. Zo kan men de toestand van verlichting en het 'nirwana' bereiken. Nirwana is de boeddhistische aanduiding voor de toestand van uiteindelijke verlossing, het betekent letterlijk uitdoving. Tot die tijd blijft men gevangen in de cirkel van het bestaan oftewel het rad van wedergeboorte. Een kernbegrip hierbij is het zogenoemde 'karma', het saldo van iemands handelingen en gedachten. Men gaat ervan uit dat menselijk handelen altijd gevolgen heeft, goede of slechte. Iemands karma bepaalt op welk niveau het volgende bestaan zich zal afspelen (bijvoorbeeld in de wereld van dieren, mensen of goden) en hoever men reeds is op de weg naar verlossing. Beleving van sterven en dood Het boeddhisme heeft als uitgangspunt dat alles onderworpen is aan onophoudelijke verandering. Leven en dood zijn slechts momenten in de doorgaande stroom van het bestaan. Binnen veel richtingen speelt dagelijkse meditatie over vergankelijkheid en sterfelijkheid een grote rol. Na de dood wordt het lichaam opgenomen in de kosmos. Het bewustzijn of de geest begint aan een reis die gevaarlijk kan zijn. Men gaat ervan uit dat de geest na enige tijd (vaak 49 dagen) veelal een nieuw lichaam vindt en aan een volgend bestaan begint. Maar dat gebeurt niet altijd. Er zijn ook geesten die geen ander lichaam vinden en als boze geest blijven rondzwerven. Zij kunnen kwade invloed uitoefenen en vragen daarom speciale aandacht. Het gebeurt wel, dat men op een plaats die ver van het huis verwijderd is een altaar inricht en bepaalde offers (bijvoorbeeld etenswaar) brengt aan dergelijke geesten. Overigens moet men termen als geest en bewustzijn niet al te individualistisch opvatten. Veel stromingen in het boeddhisme verwerpen de gedachte, die bijvoorbeeld in het christendom en in de islam voorkomt, als zou ieder mens een soort kern of persoonlijke ziel hebben. Wat verdergaat is 4

8 vooral iemands karma, hetgeen na de dood als het ware een andere bestaansvorm zoekt totdat het ooit het nirwana bereikt. Stervensfase De zorg om een goed karma krijgt extra nadruk rondom het levenseinde. Hoe iemand heeft geleefd maar ook hoe iemand is gestorven is van belang voor het bestaan na de dood. Men gaat er vaak vanuit dat iemands laatste gedachten van grote betekenis zijn voor het karma. Het stervensproces is dan ook niet een passief iets, maar een activiteit waarop men zich kan voorbereiden. Het is een leerschool voor het onthechten en loslaten. Het is dan ook van belang dat de stervende zoveel mogelijk bij bewustzijn is. Om die reden weigeren veel (niet alle) boeddhisten pijnstillers. Verdriet, angst en andere emoties rond de dood ziet men veelal als blijken van verkeerde gehechtheid die men beter achterwege kan laten. Het is gebruikelijk om bij een man een boeddhistische monnik (bij een vrouw vaak een non) of een andere geestelijke begeleider uit te nodigen om de stervende in de laatste fase bij te staan. Vaak wordt er een boeddhabeeld of een foto van een leraar neergezet. Er worden heilige teksten (soetra s of het Tibetaanse dodenboek) gelezen, gebeden uitgesproken, meditaties gedaan en gesprekken gevoerd. De stervende wordt herinnerd aan het opgebouwde goede karma, waarvan soms tijdens het leven notities zijn gemaakt. Het is niet gewenst de stervende aan te raken omdat dit het proces van overgang kan verstoren. Binnen sommige richtingen is de lichaamshouding in de allerlaatste stervensfase van belang: men legt de stervende dan op de rechterzij omdat ook Boeddha zo is gestorven. Voorafgaand aan de uitvaart Men gaat ervan uit dat het enige tijd (een paar uur tot soms wel enkele dagen) duurt voordat het bewustzijn het lichaam geheel heeft verlaten. Al die tijd dient men het lichaam met rust te laten. Daarna wordt het lichaam van de gestorvene gewassen en gekleed, soms door de familie maar in Nederland ook wel door mensen van de uitvaartonderneming of de zorginstelling. Diverse richtingen kennen daarbij elk hun eigen rituelen en gebruiken, zoals het wassen met water waaraan bepaalde geurstoffen (wierook of iets anders) zijn toegevoegd, het kleden in bepaalde kleuren (wit, zwart of rood) en soms het kaalscheren (op een haarpluk na) van de overledene. Ook zijn er richtingen die vaste rituelen sterk afwijzen als strijdig met het boeddhistische uitgangspunt dat alles veranderlijk is. Men richt zich dan naar de eigen wensen van de overledene. De handen van de overledene worden vaak in meditatiehouding (open en naar boven gedraaid) gevouwen. Vervolgens wordt het lichaam meestal gekist en opgebaard. Belangrijker dan de verzorging van het lichaam is doorgaans de begeleiding van het bewustzijn van de overledene. Door bepaalde teksten en gebeden uit te spreken of door bepaalde offerandes (vaak wierook of etenswaren) neer te zetten, kan men de geest van de overledene bijstaan tijdens diens reis. In de periode vlak na het overlijden worden dergelijke ceremonieën vaak dagelijks gehouden onder leiding van een boeddhistische geestelijke of een familielid, soms bij het altaar dat praktisch alle boeddhistische families in huis hebben, soms ook buitenshuis of in een tempel. Vaak worden dan ook offers gebracht aan de kwade geesten om hen te kalmeren. Men praat hier in het algemeen niet makkelijk over. Uitvaart Het boeddhisme erkent zowel de begrafenis als de crematie. Vaak raadpleegt men een deskundige om de juiste tijd daarvoor te bepalen. In boeddhistische landen vindt de crematie plaats in de buitenlucht en in aanwezigheid van de familie. In Nederland is men gebonden aan de regels van het crematorium. Het is gebruikelijk dat Chinezen of Vietnamezen die in Nederland zijn gecremeerd, na verloop van tijd in het land van herkomst worden bijgezet vanwege de band met aldaar gestorven voorouders. Aan de uitvaart gaat een plechtigheid vooraf. Soms is dat een simpele plechtigheid waarbij een boeddhistische geestelijke herinnert aan de leer van Boeddha en aan de goede daden van de gestorvene. Soms is dat een uitgebreide ceremonie waarbij de overledene na diens dood wordt ingewijd in het eeuwige monnikschap. 5

9 Rouw Het is gebruikelijk de eerste (3 of 7) weken in het huis van de nabestaanden of in de tempel dagelijks een korte ceremonie te houden waarbij gebeden gezegd, teksten gelezen en offers gebracht worden. Daarmee krijgt de blijvende verbondenheid met de overledene gestalte en begeleidt men tegelijkertijd het bewustzijn van de overledene totdat dit een nieuw lichaam gevonden heeft. Naast deze meer individuele bijeenkomsten zijn er in boeddhistische landen algemene gedenkdagen waarbij men de rustplaatsen van de overledenen bezoekt en bijvoorbeeld versieringen aanbrengt bij het graf of een altaar. Deze algemene gedenkdagen worden op bescheiden schaal ook in Nederland gehouden. Samenvatting en meer: Aandachtspunten bij zorg rondom sterven, dood, uitvaart en rouw -Het is belangrijk dat een boeddhist goed is gestorven, want een goede voorbereiding op de dood is van belang voor het bestaan na de dood. -Het is van belang om in de stervensfase bij een man een boeddhistische monnik (bij een vrouw vaak een non) of een andere geestelijke begeleider uit te nodigen om de stervende in de laatste fase bij te staan. -Tijdens de laatste fase worden heilige teksten (soetra s of het Tibetaanse dodenboek) gelezen, gebeden uitgesproken, meditaties gedaan en gesprekken gevoerd over o.a. het opgebouwde goede karma. -Vaak wordt er bij de stervende een boeddhabeeld of een foto van een leraar neergezet. -Binnen sommige richtingen legt men de stervende in de allerlaatste fase op de rechterzij, omdat ook Boeddha zo is gestorven. -Het is niet gewenst de stervende aan te raken, omdat dit het proces van overgang kan verstoren. -Bij gebrek aan een stiltecentrum verdient het aanbeveling voor de stervende een op gezette tijden te gebruiken kamer te regelen voor de meditatie die vaak gepaard gaat met het branden van wierook en gezang. Indien meditatie op de eigen kamer mogelijk is, kunnen er afspraken worden gemaakt, zodat de zorg de meditatie niet verstoort. -Veel boeddhisten weigeren tijdens de stervensfase pijnstillers, omdat ze het van belang vinden bij bewustzijn te blijven. -Verdriet, angst en andere emoties rondom de dood worden liever achterwege gelaten, omdat dit blijken zijn van verkeerde gehechtheid. -Indien de dood is ingetreden gaat men er vanuit dat het enige tijd (een paar uur tot soms wel enkele dagen) duurt voordat het bewustzijn het lichaam geheel heeft verlaten. Al die tijd dient het lichaam met rust te worden laten. -Het lichaam wordt vaak volgens bepaalde rituelen gewassen en gekleed, soms door de familie, maar in Nederland ook wel door mensen van de uitvaartonderneming of de zorginstelling. -De handen van de overledene worden vaak in meditatiehouding (open en naar boven gedraaid) gevouwen. -Het lichaam wordt meestal gekist en opgebaard. -Belangrijker dan de verzorging van het lichaam is doorgaans de begeleiding van het bewustzijn van de overledene. Door bepaalde teksten en gebeden uit te spreken of door bepaalde offerandes (vaak wierook of etenswaren) neer te zetten, kan men de geest van de overledene bijstaan tijdens diens reis. -Levensbeëindigend handelen is niet toegestaan vanwege negatieve effecten op een volgend leven. Het leven kunstmatig in stand houden is niet noodzakelijk. -Er zijn geen religieuze voorschriften aangaande orgaandonatie. -Men kan zowel begraven als gecremeerd worden. -Men raadpleegt vaak een deskundige voor de juiste tijd van begrafenis of crematie. Adressen voor meer informatie Boeddhistische Unie Nederland De meeste boeddhistische organisaties in ons land zijn aangesloten bij de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). Hier kan men terecht voor advies en doorverwijzing. Postbus 17286, 1001 JG Amsterdam, 6

10 Platform stervensbegeleiding Het platform werkt onder auspiciën van de BUN en kan in voorkomende gevallen ingeschakeld. worden. Men werkt zowel vanuit algemene boeddhistische inzichten als vanuit specifieke richtingen. Contactpersoon, dhr. L. van der Mey, Laan van Meerdervoort 200A, 2517 BJ Den Haag, Boeddhistisch studie- en meditatiecentrum Karma Deleg Cö Phe Ling Hier kan men een beroep doen op een boeddhistische lama voor advies en bijstand bij een overlijden. Stoepawei 4, 9147 BG Hantum, tel: , Boeddhistisch Informatieadres Men is met name gericht op Nederlanders die geïnteresseerd zijn in het boeddhisme. Contactpersoon dhr. van der Meij, Zuidersingel 55, 2651 AG Berkel en Rodenrijs, tel: , 7

11 Christenen Aantallen en spreiding Het christendom kent een groot aantal verschillende groeperingen. Van de christenen in Gelderland is 27,9% rooms-katholiek. Ongeveer een even groot percentage is protestant. Het grootste deel van hen behoort tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) die in 2004 ontstond uit de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Luthers Kerk. Een ander, kleiner deel van de protestanten is lid van een van de andere, vaak traditionele, gereformeerde gemeenschappen, vooral op de Veluwe en in de Betuwe. De hoogste concentratie rooms-katholieken vinden we in de regio Arnhem/Nijmegen (44%) en de Achterhoek (36%). De hoogste concentratie gereformeerden vinden we op de Veluwe (13%). De overige protestanten zijn gelijkelijk verdeeld over de Veluwe (33%), de Achterhoek (24%) en Zuid- West Gelderland (29%). Daarnaast is er een aantal christenen dat behoort tot de zogenaamde pinksterbeweging, ongeveer De meeste hiervan wonen in Doetinchem (ong. 500), Apeldoorn (ong. 395) en Arnhem (ong. 335). Tenslotte zijn er christenen, vooral uit Oost-Europa en bepaalde andere gebieden (Syrië, Turkije, Ethiopië) die zich tot de (oosterse-)orthodoxie rekenen. Hun aantal is moeilijk te schatten omdat zij in het land van herkomst niet apart kerkelijk geregistreerd stonden en dat hier vaak ook niet doen. Naar schatting behoren zo n 7500 orthodoxen tot de Syrisch-Orthodoxe kerk, waarvan de meeste in Twente wonen. Verder behoren zo n 4500 orthodoxen tot de Grieks-Orthodoxe kerk. Achtergrondinformatie De christenen zagen in Jezus Christus de Messias waarop de joden nog steeds hopen en naar uitzien. Het belangrijkste religieuze boek van de christenen, de Bijbel, is gebaseerd op de heilige boeken van de joden. De Bijbel kent twee delen: het Oude Testament dat in grote lijnen de Tenach (het religieuze boek van de joden) in zich heeft opgenomen en het Nieuwe Testament dat een weerslag van het leven van Jezus is (opgetekend door onder andere vier evangelisten). Het christendom is een monotheïstisch godsdienst, die God ziet als een drie-eenheid van Vader, Zoon en Heilige Geest. In de loop der tijd is binnen het christendom een westerse en een oosterse traditie ontstaan. Tot de westerse traditie behoren het katholicisme met de Paus als geestelijk leider en het daaruit ontstane protestantisme dat geen centrale geestelijke leider kent. Het protestantisme kent vele stromingen zoals de hervormden, de gereformeerden, de evangelisch-luthersen, de pinkstergemeente en anderen. In Nederland zijn de eerste drie richtingen ondergebracht bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) die in 2004 ontstond. De laatste tijd worden de verschillen tussen het katholicisme en protestantisme wat kleiner. Tot de oosterse traditie behoort de orthodoxe kerk. Er is maar één orthodoxe kerk, maar deze kent wel een aantal autonome patriarchaten, onder meer de Griekse-, Russische-, de Armeense- en Servische orthodoxe kerk. Deze onderscheiden zich alleen van elkaar door de taal. Onder christenen wordt verschillend gedacht over leven en dood. Sommigen beschouwen ziekte als een straf van God voor begane zonden, anderen geloven dat God juist helpt bij het overwinnen van ziekte. Men gelooft in het eeuwige leven na de dood. Orthodoxe christenen: Beleving van sterven en dood De orthodoxe christen heeft de plicht om te leven, want hiertoe is hij/zij op aarde gekomen. Ziekte heeft te maken met de zondeval van Adam, de eerste mens. Adam verbleef samen met zijn partner Eva in het Paradijs. Toen ze ongehoorzaam waren aan God werden ze voor straf verdreven uit het Paradijs en raakten hun onsterfelijkheid kwijt. Ziekte ondermijnt de wil tot leven. Geconfronteerd met de dood beseft de orthodoxe christen dat de zin van het leven niet beperkt is tot dit aardse leven. Men stelt vertrouwen in de goede wil van God, want het aardse leven is in feite een voorbereiding op het eeuwige leven. Lijden is niet alleen een 8

12 gevolg van de persoonlijke zonde maar ook van de menselijke natuur, die aangetast en beperkt is. Dit lijden wordt daarom ondergaan met geduld en hoop. Bij orthodoxe christenen is begraven het meest gebruikelijk, maar cremeren is ook mogelijk. Het lichaam blijft ook na de dood met diezelfde persoon verbonden en wordt daarom met eerbied, tederheid en zorg behandeld. Bij het zogenaamde laatste oordeel zal het lichaam op een onbekende, mysterieuze manier weer tot leven worden gewekt. Stervensfase Voor het moment van sterven gelden geen bepaalde voorschriften. Het is belangrijk dat er contact wordt gezocht met een orthodoxe priester die bij voorkeur aanwezig is bij het sterven. In Nederland zal dit, gezien hun geringe aantal, in verreweg de meeste situaties niet haalbaar zijn. Tijdens de stervensfase wordt door een priester het sacrament der zieken (ook wel genoemd ziekenzalving' of heilig oliesel ) toegediend. Hierbij worden de vijf zintuigen van de zieke (ogen, oren, neus, mond, handpalmen en voetzolen) gezalfd met een door de bisschop gewijde olie. De ziel krijgt hierdoor bovennatuurlijke bijstand voor het verwerven van haar heil, de zonden worden vergeven en de zieke bereidt zich voor op een ontmoeting met God. Ook de biecht, de zegen en het uitdelen van de communie zijn onderdeel van het sacrament der zieken, evenals het branden van een kaars (als teken van de opstandig van Jezus) en het aanwezig zijn van een kruisbeeld (als teken van de verbondenheid met Jezus). Dit moment is voor de nabestaanden ook een gelegenheid om zich voor te bereiden op het komende verlies. Voorafgaand aan de uitvaart De overledene wordt door eigen mensen of door beroepsmensen gewassen en vervolgens gekleed in de gewone, eigen kleding. Over het voorhoofd wordt een band gebonden met daarop een gebed, op de borst wordt een klein evangelie gelegd en in de gevouwen handen een kruis. Men wordt in een eenvoudige houten kist gelegd. De opbaring vindt bij voorkeur thuis plaats en indien dit niet mogelijk is in een uitvaartcentrum. Bij het hoofdeinde brandt een kaars. Het kunnen waken bij de overledene is zeer gewenst. Aan het doodsbed spreekt de priester een voorgeschreven gebed uit waarbij hij wierook gebruikt. De overige aanwezigen dragen brandende kaarsen. Voorts worden er psalmen en gebeden gelezen. Het is heel belangrijk dat de kist open blijft tot het moment van begrafenis of crematie. Uitvaart Vóór de kerkdienst wordt de kist (meestal zonder deksel) met de overledene op enige afstand van het altaar geplaatst met het gezicht richting altaar. Tijdens de uitvaartdienst vormt de laatste kus een belangrijk moment. Het koor of de priester heft een bepaald gezang aan en daarna wordt men uitgenodigd tot een laatste afscheidslied. Hierbij loopt men langs de kist en geeft aan de overledene een kus, kruisteken of aanraking. Daarna wordt de kist gesloten. Aangekomen op de begraafplaats dragen de nabestaanden of speciale dragers de kist naar het graf. Bij het graf worden gebeden uitgesproken of wordt een korte tekst uit de Eredienst voorgedragen. De priester en de aanwezigen werpen een schepje aarde op de kist. Op het graf staat een speciaal kruis. Na de begrafenis komt men meestal bij elkaar om te eten en te praten, maar dit is afhankelijk van de beschikbare financiële middelen. Het graf wordt door de familie bezocht, schoongemaakt en versierd met bloemen. Rouw De 3 e, 9 e en 40 e dag na de uitvaart zijn bijzondere dagen waarop men naar de kerk gaat voor een speciale dienst ter ere van de overledene. De dienst op de 40 e dag heeft een afsluitend karakter. Deze 40 dagen zijn nodig om de ziel los te maken van de aarde. Samenvatting: Aandachtspunten bij zorg rondom sterven, dood, uitvaart en rouw -In de laatste stervensfase is het belangrijk dat er contact wordt gezocht met een orthodoxe priester die bij voorkeur aanwezig is bij het sterven. In Nederland zal dit vaak niet haalbaar zijn. 9

13 -Tijdens de stervensfase wordt door een priester het sacrament der zieken toegediend. Hierbij wordt een kaars gebrand en is een kruisbeeld aanwezig. -De overledene wordt door eigen mensen of door beroepsmensen gewassen, gekleed en gekist. -De opbaring vindt soms plaats uitvaartcentrum. Bij het hoofdeinde van de overledene brandt een kaars en de priester spreekt een gebed uit waarbij hij wierook gebruikt. -Het kunnen waken bij de overledene is zeer gewenst en het is dan ook belangrijk dat het uitvaartcentrum mogelijkheden hiertoe biedt. -Het is belangrijk dat de kist open blijft tot het moment van begrafenis of crematie. Adressen voor meer informatie Orthodoxe Kerk Heilige Cornelius De Honderdman Kon. Wilhelminalaan 5, 3818 HN Amersfoort, tel: , Orthodoxe Kerk Moeder Gods Bescherming Amsterdamseweg 96, 6814 GG Arnhem, tel: Russisch-Orthodoxe Parochie van de Heilige Tichon, Patriarch van Moskou en geheel Rusland Nijmegen Van Oldenbarneveltstraat 10, 6512 AW Nijmegen, Orthodoxe Kerk Heilige Sava Byzantijnse Kapel, Dobbelmannweg 3, 6531 KT Nijmegen Orthodoxe Kerk Nederland Klooster van Heilige Joannes de Doper, Dr. Kuyperstraat 2, 2514 BB Den Haag, tel: , Vereniging van Orthodoxen H. Nikolaas van Myra Deze vereniging houdt een lijst bij van alle orthodoxe parochies en geestelijken (van alle jurisdicties) in Nederland. Zie ook Overzicht orthodoxe kerken in Nederland. Rooms-katholieken: Beleving van sterven en dood Rooms-katholieken geloven dat de ziel van een overledene na de dood zal voortbestaan in het hiernamaals. Traditioneel bestaat het beeld van hemel en hel. Waar de overledene na de dood terecht komt, hangt af van de mate waarin iemand tijdens zijn/haar leven heeft gezondigd en daarvoor vergeving heeft gekregen. In de rooms-katholieke kerk nemen sacramenten een vooraanstaande plaats in. Dit zijn gewijde handelingen waardoor bijzondere genaden kunnen worden verkregen en waarbij de gelovige de nabijheid van God ervaart. Stervensfase Het kan als troostend worden ervaren wanneer er over Gods liefde en barmhartigheid wordt gesproken en samen wordt gebeden. Tijdens de stervensfase wordt indien gewenst door een priester het sacrament der zieken (ook wel genoemd ziekenzalving of heilig oliesel ) toegediend. Hierbij worden de vijf zintuigen van de zieke (ogen, oren, neus, mond, handpalmen en voetzolen) gezalfd met een door de bisschop gewijde olie. De ziel krijgt hierdoor bovennatuurlijke bijstand voor het verwerven van haar heil, de zonden worden vergeven en de zieke bereidt zich voor op een ontmoeting met God. Ook de biecht, de zegen en het uitdelen van de communie zijn onderdeel van het sacrament der zieken, evenals het branden van een kaars (als teken van de opstandig van Jezus) en het aanwezig 10

14 zijn van een kruisbeeld (als teken van de verbondenheid et Jezus). Dit moment is het voor de nabestaanden ook een gelegenheid om zich voor te bereiden op het komende verlies. Voorafgaand aan de uitvaart Voor het afleggen, wassen, kleden en soort kist gelden geen speciale voorschriften. De nabestaanden bepalen hoe en door wie een en ander zal worden uitgevoerd. Nadat de overledene is gekleed worden de handen, die een kruis of rozenkrans vasthouden, gevouwen. Het opbaren en waken gebeurt volgens de wensen van de nabestaanden. Op de avond voor de uitvaart wordt meestal een avondwake in de kerk gehouden. Hierbij wordt de levensloop van de overledene gememoreerd en voor hem/haar en de nabestaanden gebeden. Ook vraagt men om vergeving van schuld. De avondwake wordt in de regel niet geleid door een geestelijke maar door een leek. Op dezelfde dag als de avondwake is er meestal thuis of in het rouwcentrum gelegenheid tot persoonlijk afscheid nemen van de overledene. Uitvaart Bij rooms-katholieken is begraven het meest gebruikelijk, maar cremeren is ook toegestaan. Aan een begrafenis of crematie gaat een eucharistieviering door een priester of een woord- en gebedsdienst door een pastoraal werker vooraf. Aan de plaats en invulling hiervan wordt de laatste jaren steeds meer een persoonlijke invulling gegeven door de nabestaanden. De eucharistieviering of uitvaartmis is gericht op de reiniging en zielerust van de overledene. Tijdens deze afscheidsceremonie wordt de overledene herdacht en nogmaals aan Gods barmhartigheid toevertrouwd. In de kerk wordt de kist tussen twee brandende kaarsen opgesteld voor het altaar, besprenkeld met wijwater en bewierookt. Aan het einde van de uitvaartmis krijgen alle aanwezigen een bidprentje mee met daarin wetenswaardigheden over overledene en een dankwoord voor aanwezigen bij de uitvaart. Aan het verdriet van de nabestaanden mag vrijelijk uiting worden gegeven. Katholieken worden van oudsher begraven in gewijde grond op een katholieke begraafplaats of een apart deel van een algemene begraafplaats. Op de begraafplaats wordt door een priester de kist bewierookt en met wijwater gezegend, een korte bijbeltekst voorgelezen en een kruisteken boven de kist gemaakt. Daarna bestrooit hij de kist met een schepje aarde als herinnering aan de aarde waaruit de mens ontstaan is. Tot slot bidden alle aanwezigen het Onze Vader waarna ze meestal om beurten een schepje aarde op de kist strooien. Vóór de teraardebestelling wordt het kruis van het deksel van de kist genomen omdat het verboden is een afbeelding van Jezus Christus te begraven. De familie kan zelf de kist laten zakken of dit laten doen door professionals. Na de begrafenis of crematie komen de bezoekers meestal samen tijdens een koffietafel in een zaal, de aula van het crematorium of het huis van de nabestaanden. Het graf wordt naar de eigen wensen van de nabestaanden ingericht en meestal regelmatig bezocht, bijgehouden en voorzien van bloemen. Rouw Na 6 weken komen familie en vrienden samen om de overledene te herdenken tijdens de zogenoemde zeswekendienst. De sterfdag wordt jaarlijks herdacht. Op de geboorte- en de sterfdag van de overledene draagt men vaak een mis op, waarin speciaal voor de overledene wordt gebeden. Elk jaar op 2 november is het Allerzielen, waarbij de overledenen, en specifiek diegenen die in dat afgelopen jaar zijn gestorven, met een kerkdienst en een bezoek aan het graf worden herdacht. Samenvatting en meer: Aandachtspunten bij zorg rondom sterven, dood, uitvaart en rouw -Het kan als troostend worden ervaren wanneer er tijdens de stervensfase over Gods liefde en barmhartigheid wordt gesproken, samen wordt gebeden, aan vieringen kan worden deelgenomen en of de communie kan worden gebracht. -Tijdens de stervensfase moet indien gewenst een priester worden geroepen om het sacrament der zieken toe te dienen. Hierbij wordt een kaars gebrand en is een kruisbeeld aanwezig. -De nabestaanden bepalen hoe het wassen, kleden, soort kist en waken vorm worden gegeven. De handen, die een kruis of rozenkrans vasthouden, worden gevouwen. -Actieve euthanasie wordt door de katholieke kerk officieel afgewezen. 11

Workshop Sterven en Cultuur

Workshop Sterven en Cultuur Workshop Sterven en Cultuur Berbel Tanck (I) Ruth Ramaker (II) Workshop cultuur Pretoets Theorie Eigen ervaringen Stellingen Pretoets In het Boeddhisme moet de strevende vastgehouden worden door een naaste.

Nadere informatie

RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART. hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan

RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART. hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan Uitgave ten dienste van de Gereformeerde Kerk te Ermelo/ gemeente van de Protestantse

Nadere informatie

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten Het sacrament van De ziekenzalving Sacramenten Sacramenten In de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens Voorbede Na de homilie van de diaken of de priester volgt de Voorbede. In de Voorbede bidden we als geloofsgemeenschap voor de intenties die in ons hart zijn. Uiteraard gaan de beden in het geval van een

Nadere informatie

Uw Kerkelijke Uitvaart

Uw Kerkelijke Uitvaart Uw Kerkelijke Uitvaart 2 Adressen Pastor T.F. Buitendijk OCarm Westelijk Halfrond 1 1183 HN Amstelveen tel. 020 641 63 01 e-mail: tom.buitendijk@hetnet.nl Pastor Ph. Kint Ronde Hoep Oost 31 1191 KC Ouderkerk

Nadere informatie

Geestelijke verzorging

Geestelijke verzorging Dienst Geestelijke Verzorging Geestelijke verzorging Algemene informatie >> wie ben ik? waarom gebeurt dit? wat maakt mijn leven zinvol? Wie dit soort vragen heeft of met zijn ziel onder de arm loopt,

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Hand in hand door het leven gaan.

Hand in hand door het leven gaan. Ziekenzalving Hand in hand door het leven gaan. PZ Sancta Maria de pastorale dienst 1 KRUISTEKEN OPENING L: Hartelijk welkom iedereen en dank je wel voor jullie aanwezigheid bij dit sacrament van nabijheid

Nadere informatie

Wensen bij overlijden 1

Wensen bij overlijden 1 Wensen bij overlijden 1 Voorwoord Doelstelling Het is niet gemakkelijk om te praten over verdrietige onderwerpen. Ziek zijn, doodgaan en op een goede manier afscheid nemen is zo n moeilijk onderwerp. De

Nadere informatie

Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn

Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn informatie voorafgaand aan het gesprek over de uitvaart Hij is niet hier, hij is immers opgestaan, zoals hij gezegd heeft. Mt 28,6 Inleiding Het is belangrijk

Nadere informatie

wensenboek deel cliënten

wensenboek deel cliënten wensenboek deel cliënten Wensenboek Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven wat voor

Nadere informatie

Parochie nodig. Pagina 1

Parochie nodig. Pagina 1 Parochie nodig Katholiek worden Wanneer u als volwassene er over nadenkt om katholiek te worden willen wij u daar graag bij begeleiden. Voor meer informatie of als u zich wilt aanmelden dan kunt u contact

Nadere informatie

BEGRAVEN. of CREMEREN? Vrije Evangelische Gemeente Heerde. Pastorale Handreiking 7

BEGRAVEN. of CREMEREN? Vrije Evangelische Gemeente Heerde. Pastorale Handreiking 7 BEGRAVEN of CREMEREN? Vrije Evangelische Gemeente Heerde Pastorale Handreiking 7 STOF Een mens bestaat voor meer dan 90% uit water. En er blijft enkel stof van ons over. Dat stemt overeen met de woorden

Nadere informatie

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8)

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8) - Identiteit - Hogeschool Viaa heeft als grondslag de Bijbel. Zij erkent deze als het betrouwbare en geïnspireerde Woord van God, zoals dat verwoord is in het gereformeerde belijden en zij beschouwt de

Nadere informatie

Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel

Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel Uw kerkelijke uitvaart Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel Adres: Amstelkerk, Kerkstraat 11, 1191 JB Ouderkerk aan de Amstel Website: www.amstelkerk.net Voor de pastorale begeleiding

Nadere informatie

6 Boeddhisme. 1 Inleiding

6 Boeddhisme. 1 Inleiding DC 6 Boeddhisme 1 Inleiding Dit thema gaat over het boeddhisme. Het sluit aan bij het thema over Godsdiensten in het boek Loopbaan en Burgerschap, omdat het een religieuze stroming is. Maar het past er

Nadere informatie

Uitvaart. Orde II Schrift en Gebed. Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken

Uitvaart. Orde II Schrift en Gebed. Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken Uitvaart Orde II Schrift en Gebed In de kerk intrede Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken groet en inleidend woord Genade zij u en vrede van God, onze

Nadere informatie

Het sacrament van de ziekenzalving.

Het sacrament van de ziekenzalving. Het sacrament van de ziekenzalving. Vooraf rustige muziek. 1. Kruisteken en vredeswens door pater Gerard. In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen Vrede zij u allen en allen die u lief

Nadere informatie

wil ik het wensen rond overlijden

wil ik het wensen rond overlijden ZO wil ik het wensen rond overlijden Als jij mij vertelt wat je wilt, Zet ik de wereld even stil Om jouw leven gedag te zeggen En jou in ons hart neer te leggen. Wilma van Grieken, teamleider De Vaart(2012)

Nadere informatie

OPENING VAN DE VIERING

OPENING VAN DE VIERING OPENING VAN DE VIERING KRUISTEKEN EN BEGROETING INLEIDING GEBED Pastor: Laat ons samen bidden tot God, in wiens Naam wij hier samengekomen zijn, en in wiens Naam deze kinderen zullen worden gedoopt. Heer

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Presentatie Gemeente van onze Heer Jezus Christus, N.N. en N.N. hebben te kennen gegeven dat ze hun zoon/dochter N.N.

Nadere informatie

Zó wil ik het. als mijn sterven daar is. C.J. Droger

Zó wil ik het. als mijn sterven daar is. C.J. Droger Zó wil ik het als mijn sterven daar is C.J. Droger Zó wil ik het als mijn sterven daar is Naam... Adres... Woonplaats... Handtekening... 1 WOORD VOORAF Bij dezen bied ik u een brochure aan die gebruikt

Nadere informatie

Ter inleiding. Persoonlijke wensen

Ter inleiding. Persoonlijke wensen 06-534 321 44 Ter inleiding Wanneer er een familielid overlijdt, wordt u met diep verdriet geconfronteerd en moet er in een korte tijd veel geregeld worden. Wij willen u bij deze wilsbeschikking informatie

Nadere informatie

Eucharistie met ziekenzalving

Eucharistie met ziekenzalving Intredelied: Eucharistie met ziekenzalving Vrede voor jou, hierheen gekomen, zoekend met ons om mens te zijn. Jij maar alleen, jij met je vrienden, jij met je last, verborgen pijn: vrede, genade, God om

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort

Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort Van harte welkom! Vandaag vieren we eerste zondag van Advent. Advent

Nadere informatie

De Uitvaartdienst. (viering van Woord en Gebed) OPENINGSRITEN

De Uitvaartdienst. (viering van Woord en Gebed) OPENINGSRITEN De Uitvaartdienst (viering van Woord en Gebed) De Uitvaartmis bestaat uit vier onderdelen: 1. Openingsritus 2. Dienst van het Woord 3. Laatste Aanbeveling ten afscheid OPENINGSRITEN De priester besprenkelt

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Korte Gedachtenisdienst

Korte Gedachtenisdienst Korte Gedachtenisdienst voor een overleden man mnymosynon - trisagion volgens grieks parochie-gebruik Korte Gedachtenisdienst voor een overleden man volgens GrieKs parochie-gebruik mnymosynon - trisagion

Nadere informatie

Mijn afscheid geregeld

Mijn afscheid geregeld Mijn afscheid geregeld Geeft uw wensen rondom uw afscheid weer. Het biedt ondersteuning voor uw nabestaanden en kan hun de nodige verlichting bieden bij het regelen van uw afscheid. woord vooraf 1 Woord

Nadere informatie

Wilsbeschikkingsboekje

Wilsbeschikkingsboekje Wilsbeschikkingsboekje Inleiding Wanneer een familielid komt te overlijden, wordt u met diep verdriet geconfronteerd en moet er in aanzienlijk korte tijd veel geregeld worden. In dit wilsbeschikkingsboekje

Nadere informatie

Het sacrament van. Het vormsel. Sacramenten

Het sacrament van. Het vormsel. Sacramenten Het sacrament van Het vormsel Sacramenten DSacramenten Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap van de Kerk

Nadere informatie

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN:

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN: 1 Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

Laatste wensenformulier

Laatste wensenformulier Laatste wensenformulier Persoonsgegevens: Ondergetekende: Naam: Voornamen: Adres: Postcode/woonplaats: Telefoon: Geboortedatum: Geboorteplaats: Nationaliteit: BSN-nummer: Gehuwd met / partner van: Weduwe

Nadere informatie

bij avondwake en kerkelijke uitvaart

bij avondwake en kerkelijke uitvaart Informatie bij avondwake en kerkelijke uitvaart Rooms-katholieke parochies van de parochiefederatie Sint Franciscus tussen duin en tuin Maasdijk - Poeldijk Heenweg - s Gravenzande Kwintsheul - De Lier

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Hindoeïsme Humanisme

Hindoeïsme Humanisme Sterven en rouw binnen diverse levensbeschouwingen/religies ; Informatie samengesteld door Agora, landelijk ondersteuningspunt palliatieve terminale zorg, Bunnik, www.palliatief.nl Algemene opmerkingen

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

MIJN UITVAART GOED GEREGELD

MIJN UITVAART GOED GEREGELD MIJN UITVAART GOED GEREGELD Mijn uitvaart goed geregeld Bijgewerkt op datum: 12-03-2008 pagina 1 Algemeen Rondom de uitvaart moet altijd heel veel worden geregeld. U kunt zelf diverse voorzorgsmaatregelen

Nadere informatie

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN:

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Wensenboek cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Beste..., Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven

Nadere informatie

Het sacrament van. Het huwelijk. Sacramenten

Het sacrament van. Het huwelijk. Sacramenten Het sacrament van Het huwelijk Sacramenten Sacramenten IIn de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de In het evangelie willen Farizeeën Jezus op de proef stellen zeven sacramenten. Sacramenten met een

Nadere informatie

Valance Vos Vos Uitvaart

Valance Vos Vos Uitvaart Wensen Boekje Sterven is na onze geboorte de belangrijkste gebeurtenis in ons leven. Of de dood nu plotseling komt of niet, u kunt er voor zorgen dat uw nabestaanden niet naast hun verdriet ook nog de

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Welkom. in de PKN Gereformeerde Kerk Giessendam-Neder-Hardinxveld

Welkom. in de PKN Gereformeerde Kerk Giessendam-Neder-Hardinxveld Welkom in de PKN Gereformeerde Kerk Giessendam-Neder-Hardinxveld Welkom Welkom in de Gereformeerde Kerk Giessendam-Neder-Hardinxveld, aangesloten bij de Protestantse Kerk in Nederland. Wij zijn één van

Nadere informatie

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED Oud-Katholieke Parochie van de H.Georgius St. Joris op t Zand te Amersfoort 11 januari 2015 Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan Welkom door kerkmeester

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

ANTONIUS IN BEWEGING

ANTONIUS IN BEWEGING ANTONIUS IN BEWEGING Laatste wensenlijst Praten over de eigen dood is voor veel mensen niet gemakkelijk. Maar als een naaste overlijdt en je moet de uitvaart regelen, dan kan het troostend zijn als je

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof DEF

Samenvattingen Geloof DEF Samenvattingen Geloof DEF Info 1DEF: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. De meeste aanhangers hebben het

Nadere informatie

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Na Lied of Klein Gloria verloopt de dienst als volgt: Apostolische geloofsbelijdenis (gezongen, of gelezen en beantwoord met een lied) Nodiging De Heer

Nadere informatie

Orde II Schrift, zegen en gebed

Orde II Schrift, zegen en gebed Orde II Schrift, zegen en gebed begroeting Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar gekomen

Nadere informatie

UITVAARTWENSENFORMULIER

UITVAARTWENSENFORMULIER UITVAARTWENSENFORMULIER Vertrouwelijke gegevens voor mijn nabestaanden U kunt dit formulier bij uw familiepapieren bewaren. Persoonlijke gegevens Naam: Voornamen: Adres: Postcode / woonplaats: Geboortedatum

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof DEF

Samenvattingen Geloof DEF Samenvattingen Geloof DEF Info 1DEF: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. De meeste aanhangers hebben het

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Mijn uitvaart goed geregeld

Mijn uitvaart goed geregeld Mijn uitvaart goed geregeld April 2011 1 Algemeen Rondom een uitvaart moet altijd heel veel worden geregeld. U kunt zelf diverse voorzorgsmaatregelen treffen, zodat na uw overlijden alles zo verloopt zoals

Nadere informatie

Een gemeenschappelijke ziekenzalving tijdens een eucharistieviering

Een gemeenschappelijke ziekenzalving tijdens een eucharistieviering Een gemeenschappelijke ziekenzalving tijdens een eucharistieviering 1. ALGEMEEN: Om een gemeenschappelijke ziekenzalving vlot te laten verlopen, is het wenselijk dat er meerdere priesters aanwezig zijn

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Met vriendelijke groet, Miltenburg Uitvaartverzorging

Met vriendelijke groet, Miltenburg Uitvaartverzorging Vrijwel alles in dit leven is onzeker, slechts één ding staat vast: voor iedereen komt een moment waarop aan dit leven een einde komt. Of de dood nu plotseling komt of niet- u kunt er voor zorgen dat uw

Nadere informatie

God heeft voor alles het juiste moment bepaald.

God heeft voor alles het juiste moment bepaald. Alles heeft zijn tijd Alles gebeurt op tijd en uur, zo gaat dat hier beneden. Baren en sterven, planten en rooien, alles heeft zijn tijd. Slaan en genezen, afbreken en opbouwen, alles heeft zijn tijd.

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Gebed en zalving voor zieken Een handreiking voor de praktijk

Gebed en zalving voor zieken Een handreiking voor de praktijk Gebed en zalving voor zieken Een handreiking voor de praktijk Fonteinkerk Haarlem, september 2007 ds. Jos Douma Inleiding In deze notitie worden in de eerste plaats een aantal aandachtspunten aan de orde

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Uitvaartverzorging Agterberg Wolter Heukelslaan 50 3581 ST Utrecht (030) 2510982 www.agterberg.nl info@agterberg.

Wilsbeschikking. Uitvaartverzorging Agterberg Wolter Heukelslaan 50 3581 ST Utrecht (030) 2510982 www.agterberg.nl info@agterberg. Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Met vriendelijke groet, Begrafenis en Crematie Onderneming Van Vuure

Met vriendelijke groet, Begrafenis en Crematie Onderneming Van Vuure Vrijwel alles in dit leven is onzeker, slechts één ding staat vast: voor iedereen komt een moment waarop aan dit leven een einde komt. Of de dood nu plotseling komt of niet- u kunt er voor zorgen dat uw

Nadere informatie

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt 15/10/2008 BEGROETING (door de priester) Sofie : Welkom, lieve Vital. Maandenlang hebben we naar jou komst uitgekeken. Vol verwachting, vol hoop en zeker vol liefde. Iedere

Nadere informatie

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO Historische benadering: 4 lessen De Primitieve Kerk: De kenmerken van de eerste christenen. Het Apostolisch Concilie (begrip, aanvaarding).

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 3 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden en een eventueel leven na de dood, dit voor de verschillende wereldreligies.

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats:

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats: Wilsbeschikking Persoonlijke gegevens: Naam: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw Adres: Postcode en woonplaats: Telefoon: mobielnr: Nationaliteit: Naam huisarts: telefoon: Burgerlijke staat:

Nadere informatie

Beschrijving van wensen voor de uitvaart

Beschrijving van wensen voor de uitvaart Beschrijving van wensen voor de uitvaart Opgesteld door: Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Ondergetekende Handtekening: Ondergetekende geeft hiermede te kennen dat de hierna omschreven laatste wilsbeschikking

Nadere informatie

Uitvaart. Orde I Gebedsdienst. Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken

Uitvaart. Orde I Gebedsdienst. Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken In kerk aula Uitvaart Orde I Gebedsdienst Allen staan terwijl de gestorvene wordt binnengedragen Kaarsen kunnen worden aangestoken bemoediging Onze hulp is in de naam van de Heer, die hemel en aarde gemaakt

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 14 september 2014, eerste viering, 9.30 uur Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Koster: Hendrie Arnold Organist: Wim Pardoen Ouderling van dienst: Herma Schepers Zondagskind:

Nadere informatie

Geestelijk Klimaat onze identiteit. Pagina 1

Geestelijk Klimaat onze identiteit. Pagina 1 Geestelijk Klimaat onze identiteit Pagina 1 Adresgegevens Stichting Hervormde Scholen De Drieslag Lange Voren 88 3773 AS Barneveld Contactgegevens Dhr. A. van den Berkt (Algemeen Directeur) Telefoon: 0342-478243

Nadere informatie

Wat is een kerkdienst?

Wat is een kerkdienst? Inhoudsopgave Welkom...3 Wat is een kerkdienst?... 4 Liturgie...5 Schema liturgie... 6 Begrippen... 8 Ruimte voor uw aantekeningen... 9 Contact...10 Routebeschrijving... 11 2 Welkom Allereerst hartelijk

Nadere informatie

Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht

Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht Votum en zegengroet Zingen: Psalm 21: 1, 2 en 3 Gebed Lezen: Lucas 24: 13-53 Zingen: Gezang 98: 1-3 Tekst: Zondag 17 HC Preek Thema: Opstanding:

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Over de doop Bij de doop word je in water ondergedompeld of ermee besprenkeld.

Nadere informatie

De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst

De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst Deze rozenkrans mag je mooi inkleuren Het Rozenkransgebed Er zijn liedjes waarin eenzelfde zin steeds herhaald wordt. Zo is er ook een gebed met herhaling:

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard De Heilige Teresia van Lisieux, wier feest gevierd wordt op 1 oktober, zei eens: "Al had ik alle mogelijke zonden

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 2 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden. We bestuderen de visie op het hiernamaals of een leven na de dood in de verschillende

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Uitwerking. De dood: overwonnen door Christus. Sjaak de Boer

Uitwerking. De dood: overwonnen door Christus. Sjaak de Boer Uitwerking De dood: overwonnen door Christus Sjaak de Boer Wie gelooft, is veilig bij God, voor eeuwig. Dat wordt duidelijker in het Nieuwe Testament. En ook concreter. Wellicht het meest concreet op de

Nadere informatie

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid Liturgie PGA wijkgemeente Arnhem Zuid Vierplaats De Kandelaar mei 2015 APOSTOLISCHE GELOOFSBELIJDENIS Ik geloof in God, de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. En in Jezus Christus,

Nadere informatie

Begrafenisverzorging Van der Klooster Tel. 0187 49 48 34

Begrafenisverzorging Van der Klooster Tel. 0187 49 48 34 BEGRAFENISVERZRGING VAN DER KLSTER Begrafenisverzorging Van der Klooster Tel. 0187 49 48 34 Broekweg 27 3253 XB uddorp E: info@begrafenisverzorgingvanderklooster.nl W: www. begrafenisverzorgingvanderklooster.nl

Nadere informatie

Het sacrament van de ziekenzalving.

Het sacrament van de ziekenzalving. Het sacrament van de ziekenzalving. 1. Kruisteken en vredeswens door pater Gerard. In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen Vrede zij u allen en allen die u lief zijn. 2. Welkomswoord.

Nadere informatie

Persoonlijke Wilsbeschikking

Persoonlijke Wilsbeschikking Persoonlijke Wilsbeschikking Uitvaartvereniging Wijhe Eert Uw Doden Ondergetekende, familienaam voornamen ongehuwd gehuwd met partner van weduwe/weduwnaar van gescheiden van postcode en woonplaats adres

Nadere informatie

Pastoraal werk i e m lda m o r n i t g e o g r t z u m

Pastoraal werk i e m lda m o r n i t g e o g r t z u m Pastoraal werk imelda omringt u met zorg Inhoud Visie 3 Vraag een pastor voor... 4 Viering en gebedsruimte 6 Contact pastoraal werk 7 2 Aanwezigheid en bereikbaarheid We zijn aanwezig in het ziekenhuis

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme Naam: Het boeddhisme Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Mijlpalen. Mijlpalen & sacramenten

Mijlpalen. Mijlpalen & sacramenten Mijlpalen Mijlpalen & sacramenten Als christenen worden we telkens opnieuw uitgenodigd om te groeien in geloof, om de rijkdom van ons geloof te ontdekken en te verdiepen. De kerk kent zeven sacramenten:

Nadere informatie

De Heer / Mevrouw. dit boekje is opgemaakt en vastgesteld te datum

De Heer / Mevrouw. dit boekje is opgemaakt en vastgesteld te datum Mijn Uitvaartwensen Postbus 2005, 6020 AA Budel Tel: 0495-493232 In dit boekje kunt u op uw gemak alle persoonlijke wensen en voorkeuren ten aanzien van uw eigen uitvaart vastleggen. Daarmee is het een

Nadere informatie

Tabernakel en godslamp Thuis bij de Heer

Tabernakel en godslamp Thuis bij de Heer Tabernakel en godslamp Thuis bij de Heer Dag en nacht I In het tabernakel worden na de viering van de eucharistie de overgebleven hosties bewaard. Bij het tabernakel brandt een kaars of lamp als teken

Nadere informatie

De rozenkrans... hoe bid je dat?

De rozenkrans... hoe bid je dat? De rozenkrans... hoe bid je dat? Wie naar de WJD in Keulen is geweest, heeft er zeker eentje gekregen: een WJD mini-rozenkrans. En wie er niet bij was, heeft misschien wel eens een rozenkrans zien liggen

Nadere informatie

Wilsbeschikking. U kunt mij elk moment van de dag bellen 06-831044887 of mailen info@uitvaartbegeleidingvanrijnsoever.nl

Wilsbeschikking. U kunt mij elk moment van de dag bellen 06-831044887 of mailen info@uitvaartbegeleidingvanrijnsoever.nl Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie