MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS...

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS..."

Transcriptie

1 MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS... Marionne van Hardeveld M ANP longziekten 16 november 2015

2 Astma en COPD en ACOS Richtlijnen : GINA en GOLD De bomen en het bos Medicatie Casuïstiek ( 2x2) Exacerbatie/ longaanval behandeling Nieuwe middelen Vragen?

3 Astma Aandoening met een chronische ontsteking aan de luchtwegen. Deze chronische ontsteking is geassocieerd met hyperreactiviteit leidend tot recidiverende perioden van wheezing, dyspnoe, druk op de borst en hoesten vooral s nachts of in de ochtend. Deze perioden kunnen gepaard gaan met wisselende luchtwegobstructie: vaak reversibel spontaan of met medicatie. GINA 2015

4

5 COPD COPD is een chronische progressieve aandoening, die wordt gekarakteriseerd door een luchtwegobstructie die niet volledig reversibel is. Deze obstructie is geassocieerd met een abnormale inflammatoire reactie van de longen op schadelijke partikels en gassen, met name als gevolg van roken. GOLD 2015

6 Risk Factors for COPD Genes Infections Socio-economic status 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

7

8 ACOS astma/copd overlap syndroom

9 Richtlijnen GINA The Global Initiative for Asthma (2015) GOLD Global Strategy for Diagnosis, Management and Prevention of COPD(2014)

10

11 COPD GOLD criteria Ernst van de obstructie Dat is dus niet hetzelfde als de ernst van de ziekte! In geval van FEV1/FVC < 70%: GOLD 1: Licht FEV1 > 80% predicted GOLD 2: Matig 50% < FEV1 < 80% predicted GOLD 3: Ernstig 30% < FEV1 < 50% predicted GOLD 4: Zeer ernstig FEV1 < 30% predicted

12 Classificatie van COPD vlgs GOLD Voor ernstclassificatie, kies de hoogste categorie van FEV 1 en exacerbaties Patient Kenmerken spirometrie Aantal exacerbaties MRC CAT A B C D Laag risico weinig symptomen Laag risico veel symptomen Hoog risico weinig symptomen Hoogrisico veel symptomen GOLD < 1 GOLD > 2 1 GOLD 3-4 > < 1 GOLD 3-4 > 2 > 2 1

13 De FEV1 wordt minder belangrijk Meer aandacht voor exacerbaties Meer aandacht voor klachten en ziektelast Meer aandacht voor comorbiditeit Geen grote veranderingen in het medicatiealgoritme

14 Behandeldoelen COPD Beperken van (benauwdheids)klachten Verbeteren van het inspanningsvermogen Verbeteren van de ziektegerelateerde kwaliteit van leven Verlagen van toekomstige ziektelast: normaliseren van de achteruitgang van de longfunctie voorkomen van exacerbaties uitstellen of voorkomen van invaliditeit, arbeidsongeschiktheid en mortaliteit Bron: NHG-Standaard COPD 2015/GOLD 2015

15 Stoppen met roken Bewegen: sportschool of fysiotherapie Behandeling co-morbiditeit Begeleiding psychosociale problematiek Ontwikkelen ziekte-inzicht/ zelfmanagement

16 Luchtwegverwijders Salbutamol (1968) Ipratropium ( 1973) Ontstekingsremmers Beclomethasone (1972) Predniso(lo)n (1955) Nadien een eindeloze rij van variaties en combinaties

17

18 Luchtwegverwijders = β2- agonisten - kortwerkend (SABA) Short-acting beta- agonists - Langwerkend (LABA) Long-acting beta- agonists Anticholinergica (LAMA) Long-acting muscarineantagonist Inhalatie corticosteroïden (ICS) Combinaties

19 Beschikbare geneesmiddelgroepen excl. exacerbatiebehandeling en recente introducties Groep Stofnaam Merknaam Kortwerkende β 2 -agonisten (SABA) Kortwerkende anticholinergica (SAMA) Combinatiepreparaten luchtwegverwijders (SABA/SAMA) Langwerkende β 2 -agonisten (LABA) Langwerkende anticholinergica (LAMA) Inhalatiecorticosteroïden (ICS) Combinatiepreparaten (ICS/LABA) Salbutamol Terbutaline Ventolin, merkloos Bricanyl Ipratropium Atrovent, merkloos Fenoterol/ipratropium Salbutamol/ipratropium Formoterol Indacaterol Salmeterol Berodual Combivent Tiotropium Spiriva Beclometason Budesonide Ciclesonide Fluticason Beclometason/formoterol Budesonide/formoterol Fluticason/formoterol Fluticason/salmeterol Oxis, Foradil, Atimos, merkloos Onbrez Serevent Qvar, merkloos Pulmicort, merkloos Alvesco Flixotide Foster Symbicort Flutiform Seretide, merkloos Bron:

20 Introducties vanaf 2013 Groep Stofnaam Merknaam Toedieningsvorm Langwerkende β 2 - agonisten (LABA) Olodaterol Vilanterol Striverdi alleen in combinatie Respimat, soft mist aerosol Langwerkende anticholinergica (LAMA) Aclidinium Glycopyrronium Umeclidinium Eklira Seebri Incruse Genuair, multidose DPI* Breezhaler, single dose DPI Ellipta, multidose DPI ICS/LABA combinaties Budesonide/formoterol Fluticason/vilanterol DuoResp Relvar Spiromax, multidose DPI Ellipta, multidose DPI Duale luchtwegverwijders (LABA/LAMA) Formoterol/aclidinium Indacaterol/glycopyrronium Vilanterol/umeclidinium Duaklir Ultibro Anoro Genuair, multidose DPI Breezhaler, single dose DPI Ellipta, multidose DPI *) DPI = droog poeder inhalator Bron:

21 Verbetering: Symptomen Inspanningstolerantie Luchtwegobstructie

22 Bonchodilatatie : β2- agonisten Binding β2- agonisten (LABA/SABA) aan receptor Stijging intracellulair camp door Relaxatie glad spierweefsel

23 anticholinergicum; (LAMA) werkzaam op muscarinereceptoren (M1-M3) in het motorisch zenuwstelsel M1en M3:bronchoconstrictie M2 beschermt tegen vernauwing: binding ongewenst

24 Anticholinergica, o.a.: Β2- agonisten, o.a.: Droge mond Hoofdpijn Tachycardiën Candidiasis Tremoren Reflex-tachycardiën Hoofdpijn Hypokaliëmie

25 Werking Niet exact bekend verminderen de gevoeligheid van weefselreceptoren voor ontstekings- en bronchusvernauwende mediatoren hebben stabiliserende invloed op slijmvliezen, vaatwanden en celmembranen. Bijwerkingen, o.a.: dysfonie (heesheid en keelpijn) door lokale myopathie van de musculatuur van de glottis bij circa 5% van de patiënten tot orale candidiasis Bij overdosering bijnierschorsinsufficiënti e

26 COPD behandeling

27 Stabiel COPD: Langwerkende β2-agonisten of anticholinergica de voorkeur boven kortwerkende middelen Op basis van effectiviteit en bijwerkingen hebben inhalatiemiddelen de voorkeur boven orale medicatie Behandeling met ICS toegevoegd aan langwerkende luchtwegverwijders wordt geadviseerd voor patiënten met een hoog risico op exacerbaties 2013 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

28 Overige medicatie COPD Mucolytica: patiënten met taai sputum kunnen baat hebben: meestal echter weinig baat Hoestonderdrukkende middelen: niet aanbevolen Theophyline toename vd c-amp oa in longen, maar minder luchtwegverwijding dan LABA en LAMA. grote kans bijwerkingen (tachycardie, hartritme stoornissen, 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease misselijkheid/braken etc)

29 Wisdom onderzoek: 2485 COPD patiënten met een exacerbatiehistorie kregen triple therapie (tiotropium, salmeterol, fluticason) gedurende 6 weken. Fluticason werd gerandomiseerd gecontinueerd of gestaakt in 3 stappen gedurende 12 weken Primair eindpunt: tijd tot eerste ernstige exacerbatie. Follow-up duur 12 maanden Resultaten: Geen verschil in tijd tot eerste exacerbatie (HR 1.06; 95% CI, ) Significant grotere achteruitgang Magnussen H., Disse in B., et FEV al., Withdrawal 1 in groep of Inhaled waarin Glucocorticoids ICS werd and gestaakt Exacerbations of COPD, New Engl J Med 2014;371:

30 Astma behandeling

31 INSPIRE - astmabelevingsonderzoek: Slechts 28% van de patiënten, op ICS of ICS/LABA, heeft een goede astmacontrole (N=3.415 onderhoudsbehandeling ICS of ICS/LABA) Partridge et al BMC Pulmonary Medicine 2006; 6:13

32 Geijer et al. NHG-Standaard Astma bij volwassenen M27. Huisarts Wet 2007; 50: Astma behandeling 1 NHG-Standaard Astma: STAP 2 STAP 1 STAP 3 STAP 4 Consultatie longarts Toevoegen LABA of ICS/LABA onderhoud én zonodig Toevoegen lage of matige dosering ICS Kortwerkende luchtwegverwijder Niet bereiken van de onderstaande behandeldoelen Behandeldoel niet bereikt ondanks matige dosis ICS Frequente symptomen >2 keer per week Weinig frequente symptomen 2 keer per week Persisterend astma Intermitterend astma

33 LONGARTS/ VS LONGZIEKTEN Stap 4 LABA/ICS en leukotriënereceptor antagonist Stap 5 ICS (hoog) LABA, leukotriënereceptor antagonist en LAMA Stap 6 stap 5 met OCS Overweeg Omalizumab vanaf stap 5, step down indien mogelijk

34 Leukotriënenreceptorantagonist: in combinatie met ICS Remt bronchoconstrictie + Steroïd-sparend effect Cromoglicaten: werkingsmechanisme niet duidelijk minder werkzaam dan ICS. niet meer geadviseerd Omalizumab: monoklonaal antilichaam tegen IgE (12 jaar en ouder en bij verhoogd totaal IgE > 76 IE/ml). Behandeling in de 2e lijn Immunotherapie: enig bewijs voor de effectiviteit. De plaats van de behandeling bij volwassenen is beperkt

35 Hoe maak ik een keuze?

36 Astma, COPD, ACOS Frequente exacerbaties Ernst Astma of COPD Intolerantie/Co-morbiditeit Passende inhalator

37 Keuze inhalator Leidende principes: optimale match inhalator - patiënt: ( vaardigheden, levensstijl, gebruikersgemak en de plaats van longdepositie) teller of dosis indicator uniformiteit van inhalator-type. combinatie-inhalator : gebruiksgemak en therapietrouw bevorderen dosisaerosol altijd met een voorzetkamer, anders ademgestuurde aërosol. Bij poederinhalator: multidose i.vm. gebruiksgemak LAN Goed Gebruik Inhalatiemedicatie Astma en COPD november 2014

38 Casus 1 Pat COPD II RVK: toename klachten van dyspneu d effort. Medicatie: Spiriva (LAMA)

39 Casus 2 Pat COPD III RVK: 2x opname + aanhouden klachten hoesten, gekleurd sputum en dyspneu Medicatie: - Duaklir (LAMA/LABA) 1dd1 - salbutamol Redihaler (SABA) zn max 4 dd1-2

40 Casus 3 Astma RVK: via HA, toename dyspnoe klachten Medicatie: Salbutamol Redihaler zn gebruikt SABA dagelijks wel baat SABA LF wisselt veel last van weersverandering

41 Casus 4 Astma RVK: verwezen ivm hoesten. Geen dyspnoe Uitslagen: - LF normaal, niet reversibel - Histamine: positief Medicatie: geen

42 Casus 5 Astma RVK: kramp in benen en handen gedurende de nacht Medicatie: Foster Nexthaler 2 dd 2 + zn extra - baat bij Foster - Gebruik ook voor sporten

43 longaanval

44 Exacerbatie = longaanval An exacerbation of COPD is: an acute event characterized by a worsening of the patient s respiratory symptoms that is beyond normal dayto-day variations and leads to a change in medication Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

45 Functioneren Exacerbatie COPD /longaanval Normale variatie in klinische status Mate van verslechtering die kan worden gedefinieerd als exacerbatie Exacerbatie Rodriguez-Roisin et al Chest Tijd

46 Longaanval vroegtijdig herkennen Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekten (LAN) Doel 1: 25% reductie van het aantal opnamedagen astma en COPD Vroegtijdig herkennen en behandelen van een exacerbatie kan ziekenhuisopname voorkomen

47 Impact van exacerbaties Verhoogde mortaliteit met exacerbaties Solerr-Cataluna et al. 2005, Connors et al. 1996, Seneff et al Geacceleerde achteruitgang longfunctie Donaldson et al. 2002, Kanner et al Exacerbaties Negatives impact op HRQoL en symptomen Seemungal et al Toename zorggebruik Strassels et al. 2001, Britton et al Rodriguez-Roisin et al Chest

48 Behandelen exacerbaties 1 Meest voorkomende oorzaak: - Virale of bacteriële (B)LWI Klinische presentatie patiënt van belang: (acute) verslechtering van symptomen ( anders dan dag- tot dagvariatie) Belangrijkste behandel doel: - minimaliseren van de impact - Voorkomen van nieuwe exacerbaties 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

49 Behandelen exacerbaties 2 Kortwerkende beta 2 -agonisten ( SABA) in combinatie met of zonder kortwerkende anticholinergica (SAMA) worden bij voorkeur gebruikt bij de behandeling van een exacerbatie. Systemische corticosteroïden en AB kunnen de hersteltijd verkorten, de LF (FEV 1 ) en de PaO 2 verbeteren. Het risico op terugval verlagen, en de opname duur verkorten COPD exacerbaties kunnen vaak worden voorkomen 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

50 Risico op longaanvallen de longfunctie eerdere longaanvallen De beste voorspeller van het aantal longaanvallen in 2016 is het aantal longaanvallen in 2015 Grootste kans bij twee of meer exacerbaties in het laatste jaar en een FEV1 < 50% van voorspeld Een ziekenhuisopname telt voor 2! Global Strategy for Diagnosis, Management and Prevention of COPD

51 Nieuwe medicatie COPD: Phosphodiesterase-4 Inhibitors = Roflumilast (Daxas) Alpha-1 antitrypsine therapie: bij AAD. Kan mogelijk afbraak longweefsel vertragen. nieuwe therapieën richten zich op herstel via stamcellen of met moleculen die de aanmaak van de gewenste eiwitten stimuleren. ASTMA: anti-il5 (Mepolizumab) Tiotropium

52 Phosphodiesterase-4 Inhibitors= Roflumilast(Daxas) Bij patiënten met: COPD (GOLD 3 en 4) + 2 of meer exacerbaties/jaar + chronische bronchitis - niet steroïde ontstekingremmend - kan aantal exacerbaties ( welke behandeld dienen te worden met orale corticosteroïden ) verminderen Echter: Minder klinische onderzoeksgegevens dan ICS Vaak gewichtverlies Kans op suïcide niet uitgesloten Niet vergoed (45 euro) 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease

53 Reductie astma exacerbaties met anti- IL5 n= 621 astma - eosinofiel - exacerbaties > 2/jr > 1000 μg fluticasone Mepolizumab-infuus/4 wk 38-52% reductie in aantal exacerbaties/jaar Pavord et al, Lancet 2012

54 Tiotropium in Asthma Poorly Controlled with Standard Combination Therapy Kerstjens et al. NEJM patiënten met ernstig astma alle medicijnen gewoon doorgebruikt daarbij tiotropium erbij of placebo jaar lang doorgebruikt verbetering long functie? vermindering aantal longaanvallen?

55 % patiënten met een longaanval Astma exacerbaties % vermindering Tiotropium 282 days, Placebo 226 days) Placebo Tiotropium 5µg 10 0 Bovenop normale medicatie Dagen Weinig bijwerkingen: droge mond HR, hazard ratio; d, days ICS, inhaled corticosteroid; LABA, long-acting β 2 -agonist Kerstjens et al. NEJM 2012

56

Nieuwe medicatie voor astma / COPD

Nieuwe medicatie voor astma / COPD Nieuwe medicatie voor astma / COPD Waarom nieuwe middelen? Betere werkzaamheid Mindere bijwerkingen Minder frequente toedieningen Nieuw inhalatie-apparaat Goedkoper Met de tijd meegaan; wil niet achter

Nadere informatie

Uitgebreide Longfunctietest

Uitgebreide Longfunctietest Uitgebreide Longfunctietest Longziekten Beter voor elkaar Inleiding Binnenkort wordt u in ons ziekenhuis verwacht voor een longfuntieonderzoek. Met dit onderzoek wordt de werking van de longen vastgesteld.

Nadere informatie

OBSTRUCTIEVE LONGAANDOENINGEN: Door de bomen het bos opnieuw zien. Diensten Longziekten AZ Maria Middelares Gent AZ Sint-Vincentius - Deinze

OBSTRUCTIEVE LONGAANDOENINGEN: Door de bomen het bos opnieuw zien. Diensten Longziekten AZ Maria Middelares Gent AZ Sint-Vincentius - Deinze OBSTRUCTIEVE LONGAANDOENINGEN: Door de bomen het bos opnieuw zien Diensten Longziekten AZ Maria Middelares Gent AZ Sint-Vincentius - Deinze COPD: welke bos kiezen? Dr Paul Germonpré- Pneumologie AZ Maria

Nadere informatie

Instructie geeft lucht

Instructie geeft lucht Instructie geeft lucht Spiegelbijeenkomst 15 april 2015 Miriam Stoks, apotheker Brenda Spanbroek, longverpleegkundige Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Inleiding Workshop: - Therapietrouw bij astma

Nadere informatie

Histamineprovocatietest

Histamineprovocatietest Histamineprovocatietest Longziekten Beter voor elkaar 2 Histamineprovocatietest Binnenkort wordt u in ons ziekenhuis verwacht voor een histamineprovocatietest. Deze test geeft belangrijke informatie over

Nadere informatie

Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist

Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist Inhaleren is makkelijk en even te doen. Inhoud Inhalatiemedicatie Werking van de verschillende inhalatiemedicatie Inhalatie technologie Diverse

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek bij kinderen

Longfunctieonderzoek bij kinderen Longfunctieonderzoek bij kinderen Binnenkort komt uw kind voor de in deze folder beschreven longfunctieonderzoeken. De onderzoeken helpen de kinderarts een beter beeld te krijgen van het functioneren van

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015 KADERHUISARTS SCHAKEL TUSSEN WETENSCHAP EN PRAKTIJK IMPLEMENTATIE

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD

HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD In november 2006 verschenen de herziene aanbevelingen van GINA (Global Initiative for Asthma) voor astma, en van GOLD (Global Initiative

Nadere informatie

Medicatiestaking bij longfunctietest

Medicatiestaking bij longfunctietest Medicatiestaking bij longfunctietest In overleg met uw arts heeft u besloten om binnenkort een longfunctietest te ondergaan. Om deze longfunctietest goed te kunnen uitvoeren, kan het zijn dat u voorafgaand

Nadere informatie

Regionaal formularium astma / COPD

Regionaal formularium astma / COPD Regionaal formularium astma / COPD Dr. V. van der Meer, huisarts / kaderarts astma COPD Drs. R. Roelofsen, huisarts / kaderarts i.o. astma COPD Welk middel en device kiest u? Mw. A, 40 jaar Astma, nieuw

Nadere informatie

Voor persoonlijk gebruik, niet ter distributie

Voor persoonlijk gebruik, niet ter distributie Voor persoonlijk gebruik, niet ter distributie ASTMA en COPD: de juiste combinatietherapie voor de juiste patiënt Guy BRUSSELLE Dienst Longziekten UZ Gent 10/02/2015 Astma en COPD: overzicht Astma versus

Nadere informatie

Histamine-provocatie test

Histamine-provocatie test Histamine-provocatie test Test die de prikkelbaarheid van de luchtwegen meet Let op: voor deze test mag bepaalde longmedicatie niet gebruikt worden, zie folder. Binnenkort komt u voor een longfunctieonderzoek

Nadere informatie

Datum afspraak: LONGFUNCTIE- ONDERZOEK Inspanningstesten. Tijd en onderzoeksduur: Stoppen met uw longmedicatie. Ja (zie blz. 1) Nee.

Datum afspraak: LONGFUNCTIE- ONDERZOEK Inspanningstesten. Tijd en onderzoeksduur: Stoppen met uw longmedicatie. Ja (zie blz. 1) Nee. LONGFUNCTIE- ONDERZOEK Inspanningstesten 17952 Datum afspraak: Tijd en onderzoeksduur: Stoppen met uw longmedicatie Ja (zie blz. 1) Nee nvt Uw afspraak voor het longfunctieonderzoek Voor het onderzoek

Nadere informatie

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een : factoren verergeren en 3 klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een, zoals ingen voornaamste de doen om te verbeteren. Daarom hebben we deze serie werkboeken voor zelfmanagement

Nadere informatie

Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014

Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014 Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014 Dhr Terlouw, 62 jaar is sedert 1 jaar bekend met COPD, Gold 2. Rookgeschiedenis: 52 pakjaren Comorbiditeit: ACS 60 jarige leeftijd, dotter met stentplaatsing.

Nadere informatie

Inspanningsonderzoek bij astma op de longfunctieafdeling

Inspanningsonderzoek bij astma op de longfunctieafdeling Inspanningsonderzoek bij astma op de longfunctieafdeling Belangrijk: Lees deze folder bijtijds en goed door. Met sommige longmedicijnen moet u tijdelijk stoppen. Om vast te stellen of u inspanningsastma

Nadere informatie

Hoestpoli. Uw bezoek aan de hoestpoli. Afspraakbevestiging. Welke voorbereidingen zijn nodig?

Hoestpoli. Uw bezoek aan de hoestpoli. Afspraakbevestiging. Welke voorbereidingen zijn nodig? Hoestpoli De hoestpoli is voor mensen met chronische hoest. U heeft een chronische hoest als u langer dan drie weken hoest. Chronische hoest kan uitputtend zijn en er voor zorgen dat u niet normaal kunt

Nadere informatie

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium 5 10 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 juli 2016 van de registratiehouders die volgens de consultatieprocedure kunnen reageren. COPD Onderhoudsbehandeling

Nadere informatie

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner COPD PROTOCOL CELLO Leiden Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner September 2010 1 Inleiding CELLO, Coöperatie Eerste Lijn Leiden en Omstreken, is een organisatie van solistisch werkende huisartsen,

Nadere informatie

Introductie Boehringer Ingelheim

Introductie Boehringer Ingelheim Introductie Boehringer Ingelheim Kenmerken Boehringer Ingelheim Familiebedrijf, sinds 1885, Ingelheim am Rhein, Duitsland Niet beursgenoteerd, lange termijn strategie 145 vestigingen in 45 landen Ruim

Nadere informatie

INNOVATIES IN DE BEHANDELING VAN ASTMA EN COPD. Prof. Dr. W. De Backer UA

INNOVATIES IN DE BEHANDELING VAN ASTMA EN COPD. Prof. Dr. W. De Backer UA INNOVATIES IN DE BEHANDELING VAN ASTMA EN COPD Prof. Dr. W. De Backer UA Nieuwe inzichten/mogelijkheden voor inhalatie Talrijke nieuwe producten of devices - Bestaande producten in nieuwe/andere devices

Nadere informatie

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH OBSTRUCTIEF LONGLIJDEN: EEN UPDATE

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH OBSTRUCTIEF LONGLIJDEN: EEN UPDATE FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH OBSTRUCTIEF LONGLIJDEN: EEN UPDATE In de Folia van september 2000 verscheen een overzichtsartikel over farmacotherapie bij chronisch obstructief longlijden (chronic obstructive

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige INHALATIE 30-06-2015 Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige Doelstelling Aan het eind van deze workshop is de groep bekend met wat voor mogelijkheden er zijn om inhalatie medicatie toe te dienen en

Nadere informatie

Histamineprovocatietest. Polikliniek longziekten

Histamineprovocatietest. Polikliniek longziekten Histamineprovocatietest Polikliniek longziekten Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode en Oudshoorn) zijn sinds 1

Nadere informatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie Begeleiding Nieuwe Medicatie Doelstellingen: De gezondheid van de patiënt verbeteren De therapietrouw verbeteren De efficiëntie van de behandelingen verbeteren Arts en apotheker versterken elkaars informatie

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek en provocatietest Medicijnen stoppen

Longfunctieonderzoek en provocatietest Medicijnen stoppen Longfunctieonderzoek en provocatietest Medicijnen stoppen Belangrijk: Lees deze folder bijtijds en goed door. Met sommige longmedicijnen moet u tijdelijk stoppen. U heeft een afspraak voor een longfunctieonderzoek.

Nadere informatie

Medicamenteuze therapie bij COPD

Medicamenteuze therapie bij COPD Medicamenteuze therapie bij COPD Workshop Bert van Bremen 28 maart 2017 Amsterdam 20 april 2016 Zwolle Disclosure sheet Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder

Nadere informatie

Nationaal nascholingscongres anesthesiologie

Nationaal nascholingscongres anesthesiologie Nationaal nascholingscongres anesthesiologie Thema: De Longen 9 november 2016 Longmedicatie en operatie: what's new? Dr. Daan W. Loth AIOS Longziekten Amphia Ziekenhuis, Breda Geen conflict of interest

Nadere informatie

Inhalatie Technologie en Medicatie

Inhalatie Technologie en Medicatie faculteit wiskunde en natuurwetenschappen farmacie en farmaceutische wetenschappen CAHAG 24 januari 2013 1 Inhalatie Technologie en Medicatie Farmaceutische Technologie en Biofarmacie Het belang van inhalatie

Nadere informatie

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd Astma Chronos, 14 juni 2016 Regien Kievits, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie DISCLOSURE BELANGEN SPREKERS: Medicamenteuze therapie bij Astma GEEN BELANGENVERSTRENGELING Jos Dirven, huisarts Renswoude, kaderhuisarts astma-copd Riccardo Fornaro, huisarts Hoensbroek, kaderhuisarts

Nadere informatie

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden ASTMA PROTOCOL CELLO Leiden Mei 2011 1 Inleiding Dit protocol omvat uitleg ziektebeeld, diagnose, doelstellingen, niet medicamenteuze therapie, medicamenteuze therapie en schema dosering inhalatiemiddelen.

Nadere informatie

ZORGPAD ASTMA & COPD 784

ZORGPAD ASTMA & COPD 784 ZORGPAD ASTMA & COPD 784 Inleiding Binnenkort verwachten wij u op de polikliniek van het Sint Franciscus Gasthuis vanwege klachten van uw luchtwegen. Om de oorzaak van de klachten te achterhalen en om

Nadere informatie

copd-behandeling breder dan alleen medicatie

copd-behandeling breder dan alleen medicatie Vermindering ziektelast moet uitgangspunt zijn copd-behandeling breder dan alleen medicatie Medicatie is slechts een onderdeel van de totale copd-behandeling, zegt prof. dr. Emiel Wouters, hoofd van de

Nadere informatie

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma Chronische ontstekingsreactie van de luchtwegen die samengaat met de neiging van het luchtwegsysteem om sneller

Nadere informatie

N.B. De aanwezigen merken op dat de verpleegkundigen in een aantal gevallen geen raad weten met de toepassing van Pulmicord e.d.

N.B. De aanwezigen merken op dat de verpleegkundigen in een aantal gevallen geen raad weten met de toepassing van Pulmicord e.d. Pagina 1 van 2 Longmedicatie: Werking, bijwerkingen en wisselwerkingen 10 september 2015 Longpunt Haarlem door M. M. A. Blondel-Neefjes, Apotheker Schalkwijk Apotheek en Apotheek Molenwijk Er is een aantal

Nadere informatie

Astma en COPD. Aanbevelingen en lijsten geneesmiddelen

Astma en COPD. Aanbevelingen en lijsten geneesmiddelen Astma en COPD Aanbevelingen en lijsten geneesmiddelen Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1 e Deel ASTMA 5 I. Astma aanbeveling 6 1. Stel de diagnose 6 2. Kies de chronische behandeling 6 3. Elementen

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over longfunctieonderzoeken die op de longpolikliniek (route 77) worden uitgevoerd. Leest u deze informatie

Nadere informatie

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD Astma & COPD Uitgaande van de Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) Astma & COPD van 2002 (coproductie NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap en NVALT: Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten

Nadere informatie

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen Bijlage II Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen 5 Wetenschappelijke conclusies Algehele samenvatting van de wetenschappelijke

Nadere informatie

Transmurale werkafspraken

Transmurale werkafspraken Silvia Hiep GHO-GO COPD terugkomdag Transmurale werkafspraken verwijs en terugverwijsbeleid Programma Inleiding Verwijscriteria volgens de LAN / SLA Casuïstiek Discussie 2 1 Definitie volgens NHG standaard

Nadere informatie

Poliklinisch Zorgpad COPD

Poliklinisch Zorgpad COPD Longgeneeskunde Poliklinisch Zorgpad COPD www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl LON032 / Poliklinisch Zorgpad COPD / 11-12-2014 2 Poliklinisch

Nadere informatie

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Dubbeldiagnose Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Quiz 1 COPD is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen Beiden Quiz 2 Astma is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen

Nadere informatie

2014140443 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van 16

2014140443 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van 16 2014140443 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van 16 5 10 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 juli 2016 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen COPD: Inhalatiemiddelen bij COPD kritisch bekeken 1. Toelichting In dit onderwijsmateriaal, gebaseerd op de herziene NHG-Standaard COPD (juli 2007), de CBO-richtlijn medicamenteuze therapie van COPD (2007)

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014 Piepjes en Pufjes 8 september 2014 NHG standaard: Astma bij kinderen Patrick Bindels Huisarts Praktijk Buitenhof Hoofd afdeling Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam Nieuwe ontwikkelingen bij astma

Nadere informatie

Zelfmanagement van COPD exacerbaties (longaanval)

Zelfmanagement van COPD exacerbaties (longaanval) COPD Zelfmanagement van COPD exacerbaties (longaanval) Dr. Jaap Trappenburg Multiple choice A. Het grootste deel van onze COPD patiënten weet WEL wat een exacerbatie is. B. Het grootste deel van onze COPD

Nadere informatie

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Veel praktijken weten het expertteam te vinden wanneer zij specialistische vragen hebben met betrekking tot de behandeling van een patiënt met Diabetes

Nadere informatie

Histamineprovocatietest

Histamineprovocatietest Histamineprovocatietest Wat is een histamine-provocatietest? Sommige mensen, bijvoorbeeld astmapatiënten, hebben last van overgevoelige luchtwegen die sterk reageren op bepaalde prikkels van buitenaf.

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Workshop: Reversibiliteitstest

Workshop: Reversibiliteitstest Workshop: Reversibiliteitstest Kevin De Soomer Longfunctie UZA VVLR, Colloquium 2016 Bronnen: Standaardisatie rapport ATS/ERS 2005 GINA richtlijnen GOLD richtlijnen Stellingen: JUIST / FOUT 1. Om de reversibiliteit

Nadere informatie

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw De nieuwe standaarden astma en COPD Wat is nieuw De patiënt staat centraal Veranderingen Nieuwe definitie luchtwegobstructie Nieuwe indeling ernst astma en COPD Plaats reversibiliteitstest bij astma en

Nadere informatie

P olik lin isch m an agem en t can patiën ten m et Ch ron isch Obstru ctief Lon glijden : bek n opte h an dleidin g

P olik lin isch m an agem en t can patiën ten m et Ch ron isch Obstru ctief Lon glijden : bek n opte h an dleidin g P olik lin isch m an agem en t can patiën ten m et Ch ron isch Obstru ctief Lon glijden : bek n opte h an dleidin g BASED ON THE GLOBAL STR ATEGY FOR DIAGNOSIS, MANAGMENT AND P REVENTION OF COPD GLOBAL

Nadere informatie

Geneesmiddelen bulletin

Geneesmiddelen bulletin Geneesmiddelen bulletin maart 2017 jaargang 51, nummer 3 25 Redactieadres: Geneesmiddelenbulletin, Mercatorlaan 1200, 3528 BL Utrecht P. R. I. K. B. O. R. D Opnieuw bezien Afgewezen geneesmiddelenregistraties

Nadere informatie

Histamine provocatietest Pneumologie. Patiënteninformatie

Histamine provocatietest Pneumologie. Patiënteninformatie Histamine provocatietest Pneumologie Patiënteninformatie Afspraak histamine provocatietest : Heilig Hart Ziekenhuis Leuven Brochure histamine, pneumologie 2 Inhoudstafel 1. Inleiding... 3 1.1. Wat is een

Nadere informatie

(Farmaco)therapie bij asthma en COPD. L. Decoster AZ Turnhout

(Farmaco)therapie bij asthma en COPD. L. Decoster AZ Turnhout (Farmaco)therapie bij asthma en COPD L. Decoster AZ Turnhout GINA GOLD ASTHMA Doel van asthma behandeling 1. Symptoom controle: goede controle van symptomen behouden van normaal activiteitsniveau 2. Risico

Nadere informatie

Leuvense Dagen voor Huisartsgeneeskunde Dienst Pneumologie

Leuvense Dagen voor Huisartsgeneeskunde Dienst Pneumologie Leuvense Dagen voor Huisartsgeneeskunde Dienst Pneumologie COPD in de huisartspraktijk Marc Decramer Diensthoofd Pneumologie UZ Gasthuisberg 31 mei 2012 Vrouw 59 jaar Geschiedenis 40 pakjaren gerookt progressief

Nadere informatie

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBEL MOEILIJK TE INTERPRETEREN De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 1 Indeling workshop Casus besprekingen NHG standpunt over dubbeldiagnose - hoe

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende inhalatiemedicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Inhalatietechniek 5 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek

Longfunctieonderzoek Longfunctieonderzoek Spiro Spiro met medicatie Let op: bij deze test mag bepaalde longmedicatie niet gebruikt worden, zie folder. NO meting Diffusie Whole Body Plethysmografie Functionele Residuale Capaciteit

Nadere informatie

Verrichtingen longziekten

Verrichtingen longziekten Verrichtingen longziekten Wat voor onderzoeken kunnen er gedaan worden als u last heeft van uw longen De longarts kan verschillende onderzoeken bij u laten doen. In deze folder leest u welke onderzoeken

Nadere informatie

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl Astma behandelplan Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Telefonisch spreekuur 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100

Nadere informatie

Rapport. Medicatie bij Astma en COPD. Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn

Rapport. Medicatie bij Astma en COPD. Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn Rapport Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn Colofon Auteurs Anke Lambooij, apotheker, Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik dr. Joost de Metz, Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik Rob

Nadere informatie

Gert verpooten. COPD versus Astma RIZIV RIZIV

Gert verpooten. COPD versus Astma RIZIV RIZIV Gert verpooten Consensusrichtlijnen COPD versus Astma De onderzoeksgroep van GV ontvangt steun van Fresenius, Amgen, Roche, Novartis, Baxter en Teva. GV is Belgisch hoofdonderzoeker voor de ALTITUDE studie

Nadere informatie

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen de ernst van een exacerbatie COPD kunnen benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat kunnen maken met de COPD-patiënt wat wordt er verstaan onder een (acute) exacerbatie

Nadere informatie

Longfunctie-onderzoeken

Longfunctie-onderzoeken Longziekten Longfunctie-onderzoeken i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Longfunctie-onderzoeken De longarts heeft met u besproken dat hij één of meer longfunctie-onderzoeken bij u wil laten verrichten.

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma Basis Cursus Astma bij Kinderen Wat is astma? Anneke Landstra Mariëlle Pijnenburg Maarten Kuethe Wim van Aalderen Wat is Normale luchtweg Matig/ernstig astma gezond fataal astma Dilemma s bij behandeling

Nadere informatie

Duikkeuring. inspanningsonderzoek op de loopband

Duikkeuring. inspanningsonderzoek op de loopband Duikkeuring inspanningsonderzoek op de loopband U krijgt op de afdeling Longfunctie een onderzoek van uw longen omdat u wilt gaan duiken. Dit onderzoek is een inspanningsonderzoek op een loopband. Met

Nadere informatie

Dyspnoepolikliniek Zutphen

Dyspnoepolikliniek Zutphen Dyspnoepolikliniek Zutphen In overleg met u heeft uw huisarts of behandelend specialist u verwezen naar de dyspnoepolikliniek in Gelre ziekenhuizen Zutphen, omdat u last heeft van kortademigheid (dyspnoe).

Nadere informatie

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries Astma Controle en ziektelast Paul de Vries S&B 20-2 en 21-3-2017 Belangenverstrengeling Cohaesie Haringvliet Cahag Doel Inzicht in relatie astmacontrole en ziektelast Wat te doen bij onvoldoende controle?

Nadere informatie

NHG-standaard COPD Anno 2015

NHG-standaard COPD Anno 2015 NHG-standaard COPD Anno 2015 Jiska B. Snoeck-Stroband, huisarts J.B.Snoeck-Stroband@umc.n Huisartspraktijk Akeei, Den Haag Afd Medische Besiskunde, LUMC, Leiden CAHAG bestuur 1 Discosure beangen Jiska

Nadere informatie

NHG-Standaard COPD (derde herziening)

NHG-Standaard COPD (derde herziening) COPD (derde herziening) NHG-Werkgroep Astma bij volwassenen en COPD NHG-Standaard M26 Belangrijkste wijzigingen Luchtwegobstructie is aanwezig bij een FEV 1 /FVC-ratio (na bronchusverwijding) kleiner dan

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Longfunctieonderzoek voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Algemeen Uw huisarts heeft u doorverwezen naar de longarts. Voorafgaande aan dit bezoek zal er meestal nog een longfoto gemaakt worden

Nadere informatie

Transmuraal voorkeursformularium inhala1emedica1e voor COLA

Transmuraal voorkeursformularium inhala1emedica1e voor COLA Transmuraal voorkeursformularium inhala1emedica1e voor COLA Was het maar zo makkelijk Dr. Geertjan Wesseling, longarts MUMC+ Namens de partners in Blauwe Zorg Amsterdam, 28 juni 2016 Doel van het project

Nadere informatie

Medicijnen bij astma en COPD

Medicijnen bij astma en COPD Medicijnen bij astma en COPD Inleiding U heeft van uw arts gehoord dat u astma of COPD heeft. Astma en COPD zijn niet te genezen, maar we kunnen wel proberen om uw klachten zoveel mogelijk onder controle

Nadere informatie

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA In dit artikel wordt aandacht besteed aan de medicamenteuze behandeling van chronisch astma. Daarbij wordt vooral gesteund op de GINA ( Global Initiative for Asthma

Nadere informatie

LONGFUNCTIEONDERZOEKEN

LONGFUNCTIEONDERZOEKEN PATIËNTENINFORMATIE SPIJKENISSE Medisch Centrum LONGFUNCTIEONDERZOEKEN In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over longfunctieonderzoeken die op de longpolikliniek (route

Nadere informatie

Inspanningsonderzoek

Inspanningsonderzoek Inspanningsonderzoek op de loopband U krijgt op de afdeling Longfunctie een onderzoek van uw longen: het Inspanningsonderzoek op de loopband. Met dit onderzoek wordt gekeken of er bij u sprake is van inspanningsastma.

Nadere informatie

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Astma bij Kinderen Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Wat wil je weten? Astma is meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen Prevalentie: 8 10 % van alle kinderen Standaarden: NHG- en Zorgstandaard

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende medicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Combinatiemedicijnen 4 Inhalatietechniek 4 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG College voor zorgverzekeringen Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus 320

Nadere informatie

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Deze astmamedicijnwijzer en behandelplan is van: Naam: Geboortedatum: Behandelend kinderarts: 0 R. Dekkers 0 G.J.M. Janssen 0 M.J. Koenen-Jacobs 0 P.W.T.

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD terugkomdag COPD ketenzorg 7 oktober 2014 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2014 De nieuwe NHG COPD standaard 2015

Nadere informatie

Astma en COPD behoren tot de meest

Astma en COPD behoren tot de meest Inhalatiecorticosteroïden bij Niet of slechts beperkt werkzaam De plaats van inhalatiecorticosteroïden bij is nog onduidelijk. In dit artikel worden de resultaten van onderzoeken hiernaar beschreven. De

Nadere informatie

Inhalatietherapie. Hvpk fm pneumologie

Inhalatietherapie. Hvpk fm pneumologie Inhalatietherapie Geert.celis@uzleuven.be Hvpk fm pneumologie Therapie(on)trouw 50-70% van de chronische patiënten die geneesmiddelen gebruiken breekt voortijdig zijn behandeling af, zelfs al kort na

Nadere informatie

film COPD in de palliatieve fase COPD COPD 22-11-2012 Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen

film COPD in de palliatieve fase COPD COPD 22-11-2012 Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen film COPD in de palliatieve fase Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen is een 67 jarige man, gehuwd, zijn echtgenote is 63 jaar Hij heeft 3 uitwonende dochters en 5 kleinkinderen tussen de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

Versie 2.0 22-08-2012

Versie 2.0 22-08-2012 Versie 2.0 22-08-2012 Flowcharts voor patiënten met COPD en/of Astma Vanuit Huisartsenzorg Noord-Kennemerland (HZNK) is een zorgprogramma ontwikkeld voor mensen met COPD en/of Astma. In de onderstaande

Nadere informatie