Titelgegevens / Bibliographic Description

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Titelgegevens / Bibliographic Description"

Transcriptie

1 Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) De visie op de Joden bij Eeuwout Teellinck na 1624 / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 12 (1988), no. 4, p Copyright 2007 / W.J. op 't Hof SSNR Claves pietatis. Producent Claves pietatis / ; versie 1.0 Bron / Source Website Nummer Onderzoeksarchief / Research Archive Nadere Reformatie Sleutel tot de Nadere Reformatie B De digitale tekst is vrij beschikbaar voor persoonlijk gebruik, voor onderzoek en onderwijs. Respecteer de rechten van de rechthebbenden. Commercieel gebruik is niet toegestaan. The digital text is free for personal use, for research and education. Each user has to respect the rights of the copyright holders. Commercial use is prohibited. Het 'Onderzoeksarchief Nadere Reformatie' bevat digitale documenten over het gereformeerd Piëtisme en de Nadere Reformatie in Nederland tot Het is doorzoekbaar met de 'Bibliografie van het gereformeerd Piëtisme in Nederland (BPN)' op de website 'Sleutel tot de Nadere Reformatie'. The 'Research Archive Nadere Reformatie' contains digital documents about reformed Pietism and the Nadere Reformatie in the Netherlands until These can be retrieved by searching the 'Bibliography of the reformed Pietism in the Netherlands (BPN)' database at the 'Sleutel tot de Nadere Reformatie' website.

2 XII-128 DE VISIE OP DE JODEN BIJ EEUWOUT TEELLINCK NA 1624 Uitgangspunt Eeuwout Teellincks visie op de Joden wordt hier onderzocht voor wat de tijd na 1624 betreft. Dit vindt niet zijn oorzaak in het feit dat Teellincks beschouwing in deze periode anders zou zijn dan in de tijd hiervoor, maar heel simpel in het gegeven dat zijn visie in de periode tot en met 1624 reeds bestudeerd en beschreven is. Schrijver dezes heeft dit gedaan in zijn De visie op de Joden in de Nadere Reformatie tijdens het eerste kwart van de zeventiende eeuvï. Voordat het tijdvak na 1624 ter sprake komt, zal eerst als uitgangspunt hier de samenvatting van het onderzoek betreffende het eerste kwart van de zeventiende eeuw worden weergegeven: In Boheemsch Gelvytblijkt het zonneklaar dat de toekomstverwachting alsmede de daarvan een onderdeel vormende verwachting voor Israël bij Eeuwout Teellinck geheel bepaald zijn door de desbetreffende visie van Th. Brightman zoals deze die in zijn Openbaringverklaring ontvouwt. Dit werk is niet zozeer een van de vele bronnen van Teellincks toekomst- en Israelvisie als wel de bepalende factor ervan. Twee vragen rijzen hier hoe komt Teellinck aan Brightmans Openbaringcommentaar en hoe komt het dat dit geschrift zoveel betekent voor en invloed op de pamflettist van het zeeuwse Piëtisme heeft? Als antwoord op de eerste vraag kan het volgende citaat uit P.J. Meertens' biografie van Eeuwout Teellinck dienen: We mogen aannemen dat Eewoud Teelinck onder invloed van zijn jongere broeder Willem tot het Piëtisme is gekomen. Reeds in zijn eerste geschrift, Philometor, spreekt hij zijn onverholen bewondering en eerbied uit voor William Perkins. Het is ongetwijfeld Willem die zijn broeder Eeuwout direct of indirect in contact brengt met de opzienbarende Openbaringcommentaar van de puritein Th. Brightman. Ter beantwoording van de tweede vraag kan allereerst gewezen worden op het piëtistisch karakter van bedoelde verklaring. Dit sluit precies aan bij wat Teellinck voorstaat. Wat hem in de tweede plaats hoge gedachten over dit geschrift verschaft, is het feit dat voorspellingen van Brightman door de loop der gebeurtenissen bevestigd worden. Brightman kondigt zware plagen voor de gereformeerde christenheid aan. Teellinck maakt mee hoe deze zich in de Palts en in Bohemen voltrekken. Dit laatste is voor Teellinck reden om Brightmans voorzegging dat de rooms-katholieke Kerk nog in de zeventiende eeuw ten onder zal gaan, serieus te nemen en over te nemen. Zeer speciaal geldt dit voor Brightmans verwachting dat de Joden tot bekering zullen komen. Verbonden met de ondergang van Rome en van het turkse rijk zal ook deze bekering nog in de zeventiende eeuw plaatsvinden, waarvoor bijbelse bewijsplaatsen gevonden worden in Openbaring, Hooglied en Daniël. Vandaar dat zij volgens Teellinck dagelijks verwacht kan worden. De gang van de geschiedenis toont in het licht van de Heilige Schrift duidelijk aan dat de bekering der Joden nabij is. Gezien in het licht van de antipapistische strekking van veel van Teellincks pennevruchten is het begrijpelijk dat er bij hem een sterk accent valt op het feit dat de afgoderij binnen de rooms-katholieke Kerk, die het aanzienlijkste deel van het uiterlijke christendom uitmaakt, een belemmering voor de Joden vormt om zich te voegen bij de Kerk van Christus. Veel aandacht schenkt hij aan de plicht der christenen om (dagelijks) te bidden voor Israels bekering, waarvoor hij twee redenen aanvoert. De belangrijkste is dat de Joden in de tijd dat de christenen nog heidenen waren, met verlangen uitgezien hebben naar de

3 XII-129 bekering der heidenen, waarbij verwezen wordt naar Hooglied 8:8; Jesaja 49:7 en 54:2,3. De tweede reden bestaat hierin dat de christenen aan de borsten van de troost der Joden zuigen, zoals het in Jesaja 66:11 staat. Het tegengestelde van de voorbede, nl. de Joden smaden, verachten en in het aangezicht spuwen, wat veel onchristelijke christenen in zijn tijd doen, keurt hij ten zeerste af. Bijbelteksten die Teellinck op de bekering der Joden laat slaan, zijn Jesaja 40:2; Jeremia 50:4; Hosea 2:22 en 3:5; Romeinen 11:12,15 en Openbaring 1:7 en 16:12. Van de drie hier behandelde vertegenwoordigers der Nadere Reformatie besteedt Eeuwout Teellinck relatief veruit de meeste aandacht en woorden aan het onderhavige onderwerp 2. Aanvulling Toen ik het bovenstaande schreef, had ik een passage uit het in 1619 uitgekomen Klauwe Vande Beeste over het hoofd gezien. Vandaar dat ik dit artikel voortzet door eerst een aanvulling te geven. In het genoemde werk worden dertien kentekenen van de antichrist behandeld. Het tweede kenmerk is dat de antichrist het zal doen voorkomen alsof hij in de naam van Christus komt, terwijl hij daarentegen zich openlijk tegen Christus en Diens leer zal opstellen. Bij de uitwerking hiervan schrijft Teellinck: Nu de waerheyt van beyde dese is blykelijck te sien inde Pausen van Roome, want sy noemen haer selven Stadthouders Christi, ende gheven haer daer voor uyt/ hem eerende met de woorden/ maer inder daet slaen sy syne Majesteyt met vuysten/ spougen hem int aensicht/ ende cronen hem met eene doorne croone/ de laster-monden der loden, die haer werc maken vanden Heere Iesum, driemaels daechs te lasteren/ cussen ende dulden zy opentlijck onder haer ghebiedt/ ende die ghene die den Heere Iesum alleene voor haren salichmaker erkennen ende aenbidden/ gfielovende alle dat inde wet ende de Propheten gheschreven is, moghen sy niet luchten/ maer vervolgen de selve te viere ende te sweerde 3. De reeds weergegeven samenvatting kan derhalve gecompleteerd worden met het gegeven dat Teellinck, als hij het over de contemporaine Joden heeft, spreekt over de lastermonden der Joden, die hun werk ervan maken de Heere Jezus driemaal 's daags te lasteren. Amos In 1625 zag Amos het licht. Teellinck constateert in zijn dedicatie aan de Staten-Generaal dat er niemand minder gevreesd wordt dan de Heere en vervolgt dan met het oog op de Laatstgenoemde: Doch naer het verwachten van vele Godsalige, hier op aerden noch sal verheerlickt werden, door de nederkomste van het nieuwe Ierusalem van den hemel, daer by de heerlickheyt van de Kercke Christi hier op aerden bequamelick kan verstaen werden, die door d'inkomste van het vaste volck, de loden (wekkers reepen midden in verwoestinge ende verwoelinghe van soo vele Vorstendommen ende volcken, niet en zyn gansch op-ghelost, alhoewel de tapijten harer wooninghen verscheurt zijn) de weerelt sal geopenbaert werden 4. Naast het begin van dit citaat staat als verwijzing in de kantlijn Brigtman Apo Uitvoerig komt de bekering der Joden aan het eind van dit werk, dat de vorm van een samenspraak heeft, ter sprake. Dit gebeurt nadat de onder de Nederlandse gereformeerde christenen heersende onheiligheid des levens aan de orde is geweest en een citaat dienaangaande uit Den christeliicken leytsman van Eeuwouts broer Willem Teellinck is gegeven:

4 XIM30 Theophilus. Wel als wy bemercken/ dat het alsoo onder de ghenaemde Christenen toe-gaet/ ghelijck de voor-ghemelde man wel heeft ghesien/ ende daer by overlegghen watter teghenwoordich in de Christen werelt omme-gaet/ Hoe de Heere/ alst hem laet aensien/ een deure der hope opent in verre Landen/ om aldaer het Evangelium te laten ver kondighen/ beyde in Oost ende West-Indien, soo souden wy billicken moghen vreesen dat het ons gaen sal/ ghelijck de Propheet spreeckt/ Heere, vy maeckt de Heydenen vele, daer mede en maeckt ghy de vreuchde niet vele, Esa.9.vers.2. Wy hoorden eenen loff-sangfi van de eynden der aerden, om te eeren den rechtveerdighen, ende ick moet segtfien, Hoe ben ick doch soo ma- $ier, hoe ben ick doch soo mager? Mits dat wel soude mogen geschieden/ dat gelijck hier voormaels/ door onse roepinghe/ die doe-maels de voor-huydt ende Heydenen waren, de loden uyt de ghenade ghevallen zijn/ oock alsoo door d'in-komste der Heydenen ende loden die noch te bekeeren zijn/ wy oock gereet souden mogen uyt vallen. 't Ghene ghy daer segt van de roepinghe der loden ende Indianen, is seer bedenckelick t'onsen aensiene/ ende ick mereke dat sommige Godsalighe/ ende verstandighe luyden/ die seer diepe in de verborgentheden des Heeren hebben in-ghekeken/ ende tot groote geheymenisse zijn toe-ghelaten/ hier ontrent beteutert staen/ ten aensien van de in-komste der loden, die wy verwachten/ ende vreesen seer/ dat de selve wel onsen uyt-val soude mogen wesen, ghelijck oock seer te vreesen is/ indien wy onse eerste liefde, die wy verlaten hebben, niet op en wecken, Ende dan wat apparentie/ dat sulcke Christenen/ als wy daer hebben hooren beschrijven/jae noch veel ergher dan die/ (want wy weten maer al te wel/ wat het doorgaens henen/wy en willen de goede niet te nae spreken/voor luyden zijn/ die van ons uyt gaen/ om die verre Landen/ in Oost ende West-Indien te besoucken) souden bequame vaten ende werek-tuyghen zijn om het Evangelium erghens te draghen/ daer het met kracht soude konnen ghepredickt worden/ Wat apparentie/ dat luyden die selfs geen Religie/ immers gheen yver tot de Religie hebben/ jae wekker vele haren wech gantsch hebben verdorven/ andere souden bekeeren tot het Christen gheloove? Ende soo dan noch een Man Gods/ een uyt duysent/ met ernst ende yver ende aen- ghedaen zijnde/ sick daer toe wil begheven/ dien wert bange ende angstich daer over/ ende kan selfs onder de ghenaemde Christenen/ die derwaerts gaen/weynich tot hare bekeeringhe vorderen/ ick late staen dat hy d Indianen soude bekeeren. De Heere heeft sonderlinghe miraculen ende wonder-wereken/ tot voort-plantinghe van zijn Evangelium/ ghedaen/ medegetuygenisse gevende met teeckenen ende wonderheden, ende menigherley krachten ende bedeylingen des H. Geestes, maer van sulcke wonder-daet en hebben wy noch niet gehoort/ hebbent oock niet te verwachten/ Soude de stoel der ongherechticheyt, die over-last boven recht, verdicht, sich met Godt konnen vergeselschappen?psal Theophilus. Nochtans zijnder vele Godsalighe/ ende oock verstandighe mannen onder ons/ die verhopen datter teghenwoordich een deure gheopent is/ om het Evangelium verder te verspreyden/ ende den roem onses Heeren Jesu Christi te doen uyt-breken/ oock tot die gene die van hem niet en hebben ghehoort/ Ende dat de goede reucke syner kennisse, als den reuck van Libanon, sich verspreyden ende open doen mochte/ oock tot die wilde woeste menschen/ die het schijnt dat tegenwoordich met den Macedonischen man, daer van Act wert gewaecht/ met luyder kele staen en roepen/ Comt ons te hulpe, Ende het ware oock wel billick/ dat het alsoo gheschiede/ want werden wy hare tijdelicke goederen deelachtich, soo zyn wy oock schuldich, haer met de geestelicke goederen te dienen, De Heere heeft die van Sebulon, ende in haren persoon/ oock ons/ die onse lont-palen mede, gelijck die van Sebulon, aen de zee hebben, ende door het middel van dien de versoncken schatten tot ons brenghen, ende de vetticheydt van de zee suygften, bevolen, datse de volckeren souden roepen tot den bergh des Heeren, om aldaer te offeren offerhanden der gerechticheyt, Deut

5 XII-131 Tobias. Maer wat lust souden wy hebben de loden ofte Indianen te bekeeren/ indien wy/ gelijck ghy segt/ door hare bekeeringhe wel souden mogen verstooten worden? Indien den yver tot Gods eere/ ende de vorderinghe van zijn rijcke/ in ons ware/ die in de mannen Gods Moses ende Paulus gheweest is/ die ghewenscht hebben verworpen te zijn/ op dat Gods eere verbreydt werde/ wy en souden alsoo noch dencken/ noch spreken/ Ende de Heere soude evenwel middel weten te vinden/ om sulcke/ die alsoo beweecht zijn/ te behouden/ Soo dat my het voorghemelde soo seer niet en becommert/ als wel dit eene/ dat ick niet en sie wie de luyden souden mogen zyn/ om d 'Indianen te bekeeren/ Want wat ons aengaet/ ick kan my beswaerlick laten voor-staen/ dat wy de luyden zijn/ die daer toe deughen/ ter wijlen het maer al te blijckelick en is/ dat sulcx ons voornaemste oog-merck noch niet en is. Tobias. Wel wie dan/ Timothee, sullent de Papisten doen? Neense doch/ want eene van hare Propheten selve getuyght van haer/ datse daer toe niet en deughen/ verhalende onder andere/ dat sulcke onder de Papisten gevonden worden (uyt-ghevaren om de Indianen te bekeeren) die geheele nachten door-bringhen met dobbelen ende tuysschen/ ende dan alst morghen gheworden is/ met sulcken haesticheyt henen loopen/ om den Gods-dienst te doen/ dat het te verwonderen is/ datse niet dickwils het Kaert-spel voor het Mis-bouck na de Kercke dragen/ Gelijck/ segge ick/ eene van hare Propheten/ even met soo veel woorden getuyght. Tobias. Wel wie soude dan/ uwes erachtens/ tot sulcken werck bequaem zijn? Ick soude het daer voor houden/ dat indien de Heere sich over de blinde Indianen wil erbermen/ dat hy syn vast volck de loden, ghelijckse de Propheet noemt/ die eenen sonderlinghen yver tot den Heere haren Godt ghehadt hebben/ daer van oock de Heere Iesus ghetuyght/ datse de zee, ende het droogte door-liepen, om een Ioden-ghenoot te maken, daer toe wel soude mogen gebruycken/ wanneer sy tot den Heere haren Godt sullen bekeert zyn, Ende dat het decksel, 't welck tegenwoordich op haer herte ligt, sal wech-genomen zyn, ende datse haren Koninck David sullen hebben gesocht, ende oock gevonden in de laetste dagen, gelijck van de Propheten is voor-seyt/ Hos.3.5. Tobias. Maer wie sal de loden bekeeren/ die soo hartneckich ende ongeseggelick zyn/ datse als een doove adder d 'oore toe- stoppen, om niet te hooren de stemme des belesers ende besweerders, die wel besweeren kan, ghelijck de Psalmist spreeckt. Het staet alsoo met de bekeeringe der Joden/ dat de selve waerschijnelick door eenich extraordinaris middel sullen bekeert worden (gelijck sy uyt haren aert een volck zyn dat teeckenen begeert) ende dat sulcx soude moghen gheschieden door het teecken des Soons des menschen, die hem selven sichtbaerlick in groote heerlickheyt aen syn volck sal verthoonen in de woleken, op datse sien mochten in de welcke sy ghesteken hebben, ende alsoo over hem leet dragfren ende rouwich zyn, gftelijckmen rouwich is over synen eenigfien sone, diemen met syn eyghene handen heeft van het leven ter doot gebracht, ghelijck sommige geleerde mannen sulcx ghevoelen; Doch watter van zy/ wy willen sulcx den Heere bevolen laten/ Ende besluyten met het gene de Propheet Mosessegt/ De verborgen dinghen komen den Heere toe, maer de tfieopenbaerde dintfien zyn voor ons ende onse kinderen, tot in der eeuwicheyt, dat wy doen na alle de woorden der Wet, Deut

6 XII-132 Aan de kantlijn van dit citaat wordt tweemaal de naam van Brightman gevonden. Allereerst aan het begin van de eerste bijdrage van Timotheüs: Brigtman in Apoc.2L In de tweede plaats helemaal aan het eind: Brigtman Apoc De tweede wachter Naar aanleiding van de verovering van Bahia de San Salvador in Brazilië schreef Teellinck in 1625 De tweede wachter. Hierin typeert hij eenmaal de Joodse Kerk van het Oude Testament als onse Moeder 6.

7 XII-133 Den derden wachter Het ten gevolge van een zware storm vergaan van een aantal schepen voor Duinkerken bracht Teellinck in 1625 ertoe zijn Den derden wachter te schrijven. In deze samenspraak vraagt Ireneus, die voor de auteur staat: Ireneus. My verlanght sulcx mede te hooren/ Ende wat werter toch byghebracht/ daerom dat ick een Chiliast soude zijn/ ende vande duysent Jaren yet houden? Isset/ om dat ick wensche/ jae verlange/ om een meerder verheerlijckinghe onses Heeren Jesu Christi/ ende d'openbaringe zijner genade/ in onse dagen te mogen sien op-gaen/ door eenen nieuwen aen-was van kennisse ende ghenade/ gelijck ick te vooren gheseyt hebbe? Ick geloove wel dat sulcke manieren van spreken sommige vreemt zijn om hooren/ want oock dese betrachtingen verre van haer herte zijn/ Maer het is ten deele/ om dat ghy in uwe Schriften/ vele vande loden vermaent/ ende oock wat schijnt van haer te houden. Ireneus. Wat my aengaet/ jck mach het met de waerheyt seggen/ dat ick noyt de tijdt/ de gheleghentheyt/ noch de gheneghentheyt ghehadt en hebbe/ om de saecke vande Chiliasterie, ofte duysent Jaren/ die de Heere Christus hier op aerden soude regneren/ te ondersoecken ofte nae bedencken/ maer hebbe het voor een dweperie ghehouden/ die enckelijck ontstaen is/ uyt onconde ende mis-verstandt van eenighe woorden/ die in het 20. Capittel vande Openbaringhe/ daer op sy haer ghevoelen bouwen/ ghestelt zijn/ als Doodt, Leven, Op-standinghe ende Regneren, die nae de Phrase vande Schrift/ ghebruyckt werden/ om yet anders te betuyghen/ dan de uyterlijcke Boeck-staven/ in hare ghemeene beduydinghe/ mede brenghen/ Ghelijck een volck/ na de maniere van spreken der heyliger Schrift/wert ghetuyght Doodt te zijn, als het is sonder Gods-dienst/ ende Regieringe/ Alsoo was Israël doodt in Egypten, voor-ghestelt door de Melaetsche handt, die Moses in zijnen boesem stack, welcke Melaetsheyt de doodt beduyde, NumL Con Also waren d 'Israeliten doodt inde Babilonische gevanckenisse, ons voorgestelt/ Ezech.37. alwaer sy waren sonder Coninck, sonder Vorst, daer by de Politique Regieringhe wert verstaen/ sonder Offer, sonder Altaer, sonder Lijff-rock, ende sonder Heylichdom, daer by den Godts-dienst beduyt wert. Alsoo zijn de loden teghenwoordich noch Doodt/ zijnde alle wegh verstroeyt inde werelt/ sonder Politique Regieringhe/ ende oock sonder openbaren Gods-dienst/ Daerom oock den Apostel sprekende van hare Weder-oprechtinghe inde laetste daghen/ noemt het/ een Leven uyt den Dooden, Rom Ghelijck oock de Propheet Habacuc voor haer biddende/ versoeckt/ dat de Heere zijn werck wilde Levendich maken, int midden van zijn laren, dat is in zijn aenghenamen tijdt. De Godts-dienst ende de Regieringhe zijn als de Genius, ende gheest van een volck/ daer door sy leven/ ende daer aen men can speuren/ watse voor een volck zijn/ Die dese niet en hebben/ ende daer van ontbloot zijn/ werden geseyt Doodt, jae gheen volck te zijn, na de Phrase vande schrift/ Deut ende daerom daer voor ghehouden/ als off sy niet en waren/ Ende alsoo werden gheseyt te Regieren ende teheerschen, die een goede Politike Regeringe/ ende den waren Gods-dienst onder haer hebben/ Apoc Ghelijck oock van Juda wert gheseyt/ dat hy noch heersenen soude, met God ende den waren Gods-dienst, Hos Het is de waerheyt ghelijckformich/ dat die seltsame opinie van de Duysent laren ontstaen is uyt het onverstant vande voor-ghemelde woorden/ ghelijck ick mede hebbe gemerekt/ dat het woort/ eyndinge des werelts, ghestelt Matth.24.vers.3. ende aldaer qualijck verstaen voor het eynde des werelts/ ende niet voor de volmaecktheyt des werelts/ ghelijckse aldaer moeten ghenomen werden/ een gheheel quade uyt-legginghe over het voorgemelde Capittel heeft doen maken/ als of de Heere Christus aldaer sprake van het laetste Oordeel/

8 XII-134 ende den Joncxsten dach/ daer der Apostelen Vraghe/ daer henen niet en gaet/ om te weten het bescheet vanden dach des Oordeels/ maer om te hebben bericht over zijne toecomste in heerlijkheyt/ ende de voleyndinghe der daghen, dat is/ der volmaecktheyt der Eeuwe/ ende der weder-oprechtinghe aller dinghen/ door zijne voorgemelde toecomste/ die sy waren verwachtende in een wereltsche heerlijckheyt/ ghelijck blijckt aen hare vraghe/ Act.l.vers.6. Off de Heere lesus op die tijt den volcke Israels het Coninckrijcke weder oprichten soude, gelijck het woort/ voleyndinghe der tijden, also genomen wert/ Hebr alwaer aldus staet/ Nu is hy eens inde voleyndinghe der tijden, het is het selve woordt dat Mattheus ghebruyckt/ tot vernietinghe der sonde, verschenen door zijns selffs offerhande, Ende daer op gaet de Heere Christus, Math.24. zijne Apostelen/ die niet anders dan een wereltsche heerschappie/ door de verdorventheyt dier tijden/ int hooft hadden/ onderrichten/ aengaende de swaricheden die sy eerst hadden te verwachten/ ende daer nae de gheheele Natie der loden, geheel anders dan sy geschickt hadden. Ireneus. My ghedenckt seer wel/ dat ick/ eenighen tijdt gheleden/ zijnde in Propoost met eene vande voornaemste drijvers vande Chiliasterie, die my seyde/ dat de loden hier te Lande seer veel werckx van hem maeckten/ ter antwoorde gaff/ dat sulckx my niet vremt en dacht/ terwijlen hy haer craeude/ daert haer jeuckte/want sy een vleeschelijck volck zijnde/ ende niet anders in het hooft hebbende/ dan een wereltsche heerschappie/ die in het rijcke Christi/ wekkers lot ende deel is allerley cruys ende verdruckinghe hier op aerden, niet en was te vinden/ ende en conde daerom niet anders dan van sulcken Propheet/ die haer in hare dwaelachtich ghevoelen op-volgde/ ende stijfde/ vele houden/jae hem op de handen draghen/ ende hare ooghen uyt-plucken om hem tegfieven, Doch wat my aengaet/ het is soo verre van daer/dat ick vande Duysent Jaeren op aerden yet soude droomen/ dat ick het daer voor houde/ dat als de loden sullen bekeert zijn tot den Heere haren God, ende haren Coninck David, ende den geest Christi ontfangen hebben/ dat sy dan uyt het innerlijck gevoelen zijner genade/ over de vergevinge haerer sonden/ welcker grouwelijckheyt sy dan eerst sullen sien/ ende hare schielijcke ende onverwachte bekeeringhe tot den Heere haren God/ met den Apostel Paulus door den selven geest Christi/ mede sullen uyt-spreecken/ ende seggen Het zy verre, dat wy souden roemen anders dan in het cruyse onses Heeren Iesu Christi, door het welcke ons de werelt ghecruyst is, ende wy de weerelt, Ende noch verder uyt-roepen/ Dat zy alle dinck, als dreck, achten voor de heerlijckheyt Christi, Ende werpende hare croonen voor zijnen troon, sullen dit nieuw Liet singen, Heere, ghy zijt weerdich den boeck te nemen, ende zijne segelen te openen, want ghy zyt geslachtet, ende hebt ons Gode weer gecochtmet uwen bloede uyt allen geslachte, ende tale, ende volcke, ende natie, ende hebt ons Gode gemaect tot Coningen ende Pristers, ende wy sullen regieren op aerden, Apoc.5.9. te weten/ met den waren Gods-dienst/ ende een goede Politique regieringhe naervolgens u woort/ Het is den aert der ware geloovige/ die den geest Christi hebben gehadt/ oyt ende oyt geweest/ d 'aersche dingen voor de hemelsche licht te achten/ ende ick en can niet bedencken/ dat de Heere om der loden wille, d'aerde soude willen verlaten, ende de rotsteenen versetten, ghelijck Bildach teghens Job eens sprack/ Job dat is/ den aert van het rijcke Christi hier op aerden/ om harent wille veranderen/ Sy moeten mede den beelde des Heeren Iesu Christi ghelijckformich werden, ende zijne ghedaente draghen, so wel in lijden, als in heerlijckheyt, indien sy deel ende lot met hem willen hebben, Ende ghelijck/ niet alleene Abraham de Vader aller Gheloovighe, de Rotsteen daer uyt sy gehouwen zijn, ende des Borns graf, daer uyt sy ghegraven zijn, maer oock de Heere lesus Christus selve, den Leytsman ende volmaker onses gheloojs, door veel lijdens ende verdruckinghe in-gfiegaen is in zijn Coninckrijcke, Also sullen sy oock moeten doen/ja haer selven noch wel geluckich achten/ datse also uyt het rijcke der duysternisse, daer in voor haer niet anders en isjtfieweest dan weenintfxe ende knerselinghe der tanden, over-ghebracht zijn in het rijcke des Soons Gods/ om mede met hem de achterste deelen zijns lijdens te vervullen, Ende off de Heere om zijner Prophetien wille/ die seer veel vuldich zijn/ ende daer henen schijnen te wijsen/ op occasie vande In-comste der loden eenighe merckelijcke ghe-

9 XII-135 nade aen zijn Kercke wilde doen/ Soo soude ick het daer voor houden/ dat de stercke liefde/ die de loden tot haren Messiam sullen hebben (zijnde soodanighen een liefde, die de wateren der verdruckingfae niet en sullen uytblusschen, noch de stroomen der wel-lusticheyt versuypen,) haer alle wereltsche vermakinghen sal doen verachten/ ten aensiene van die gheestelijcke vreuchde/ die sy sullen hebben/ in den Heere haren Salichmaker, soo wel over de verghevingfae harer sonden, daer door sy in hem tfiesteken hebben, als over d 'ontdeckinghe harer herten/ daer op tot noch toe een decksel licht, 't welck haer verhindert haren Coninck te sien in zijne schoonheyt, ende de heerlijckheyt des Heeren Iesu Christi alsoo t 'aenschouwen, datse naer zijn beelt ontwakende, oock daer nae van ghedaente veranderen. Ende wat belangt/ dat ick nu en dan eenich lieffelijck vermaen in mijne Schriften vande loden hebbe ghemaeckt/ ende harer gheacht/ comt hiervan/ dat ick met Daniel, merckende inde Boecken, op hettfietal der laren, daer de Heere door de Propheten vantfiesprokenheeft, het daer voor houde/ dat haer Ridderschap wel nae een eynde soude mogfaen hebben, Ende dat de tijdt nae by/ ende voor de deure is/ dat de Heere zijn arm verlaten volck/ welcke nu soo veel hondert Jaren inde verstroyinghe isgheweest, sonder Coninck, sonder Vorst, sonder Offer, sonder Altaer, sonder Lijf-rock, sonder Heylichdom, Ende doch Gods vaste volck is, lief om der Vaderen wille, ghelijckwy daer aen connen mereken/ datse in alle die grousame verwoestinghen vande werelt/ ende veranderinge in de Vorstendommen, die zedert de comste Christi inden vleesche/ over d'ondanckbare werelt/ die d'onweerdeerlijcke ende onmetelijcke genade onses Heeren Jesu Christi veracht heeft/ ghegaen zijn/ noch evenwel zijn overgebleven/ als een eyeke ofte linde, die de stomme noch hebben, alhoewel hare bladeren affghesloten zijn, ofte als eenen mast-boom op eenen bertfie, ofte als een baniere boven op eenen cleynen bergfie) In dese onse daeghen/ ofte corts daer nae/ soude mogen erbarmen/ Ende dat geschieden soude/ dat aendeplaetse, daer tot haer gpieseydt is, g/iy lieden en zijt mijn volck niet, tot haer sal geseyt werden, Ghy kinderen des levendigen Gods, gelijck eenige Godsalige Mannen meenen dit te connen bewijsen uyt verscheyden plaetsen der schriftuere/ ende ick oock naervolgens dien in het Boëmsch geluyt Fol.13. ende naervolgende hebbe gestelt/ daer naer ick/ gelijck alle ware geloovige schuldich zijn te doen/ van herten verlange/ niet alleene om dat de lootsche kercke ons niet en heeft vergeten, doe wy geen volck, ende verachte zielen waren, Iae een volck daermen een grouwel van hadde, knechten die onder de Tyrannen lagen, maer heeft onser gedacht/ ende als met uyt-gereckten halse op ons gewacht/ doe wy noch verre waren/ presenterende hare repen uyt te trecken, ende niet te sparen, om ons ruymte te maecken, daerom wy haer ghelijcke vergeldinge behooren te doen/ nu dat wy lieff en weert zijn by den Heere/ om een toeganck tot den throon zijner genade te hebben/ Maer oock om dat wy bemerekende/ hoe seer den waren yver tot God/ ende den waren Gods-dienst is vervallen onder de genaemde Christenen/ mogen verhopen/ dat door d 'incomste der loden, t 'welck sal zijn als het leven uyt den dooden, eenen nieuwen yver onder het volck Gods mochte opgheweckt werden/ ende dat ghelijck de Heere voormaels door d'incomste der Heydenen tot zijne Kercke/ ghepooght heeft de loden tot yver te verwecken/ dat alsoo mede door de In-comste der loden die voor handen is/ wy die doemael de voor-huyt ghenaemt waren, ende nu Gods volck zijn, tot eenen nieuwen yver mochten opgheweckt werden. Neen/ als ick my wel bedencke/ ten is dat niet alleene/ daerom sy u van Chiliasterie verdacht houden/ maer het is ergens wat anders/ dat meer clemt/ 't welck by u is gheschreven. Ireneus. Jae/ my coemt daer wat te binnen/ dat ick gheschreven hebbe vande gheleghentheyt der loden op het eynde van Amos, aldus/ Het staet alsoo met de bekeeringhe der loden, dat de selve waerschijnlijck door eenich extraordinaris middel sullen bekeert werden, (ghelijck sy uyt haren aert een volck zijn dat teeckenen betfieert) ende dat sulckx soude moghen geschieden/ door het teecken des Soons des Menschen, die hem selven sichtbaerlijck in groote heerlijckheyt aen zijn volck sal verthoonen inde woleken/ op datse sien mochten inden wekken sy ghesteken hebben, Ende also over hem leedt dragfien, ende rouwich zijn, ghelijck men rou-

10 XII-136 wich is over zijnen eenitfien Sone, diemen met zijn eygen handen van het leven ter doodt tfiebrachtheeft Wel/ dat seght al wat. Theophilus. Ireneus. Maer ick hebbe daer by ghevoecht dese woorden/ gfielijck sommighe gfaeleerde Mannen sulckx gfrevoelen, aen-wijsende op de cant/ Thomas Brigtman op Apoc.l.vers.7. Ende dan besluyt ick desen handel noch wijders/ met dese naer-volghende woorden/ Doch wat daer van sy y wy willent den Heere bevolen laten, Ende besluyten met het ghene de Propheet Moses segt, De verborgden dinghen comen den Heere toe, Maer de gjieopenbaerde dinghen zijn voor ons, ende onse kinderen tot inder eeuwicheyt, dat wy doen nae alle woorden des Wets, Deut Theophilus. Maer wie is doch dien Thomas Brigtman, die ghy daer aen-wijst? Ireneus. Het is een Engels-man/ een voortreffelijck Licht/ een Godsalich/ Gheleert/ ende Hoochverlicht/ doch een seer nederich persoon gheweest in onse Eeuwe/ ghelijck die van hem ghetuyghen/ die doorsien hebben zijn Leere, maniere van leven, voornemen, Gheloove, Lanckmoedicheyt, Liefde, ende Lijdtsaemheyt, die oock een bysondere uyt-legginghe op de Openbaringhe Iohannis heeft gheschreven/ ende inden jare 2609.uyt-ghegeven/ met een Voor-reden gedateert den 25. Februarij Een Man daer van men niet alleene can segghen/ Roemt, siet een mensche, die mygfreseyt heeft, al wat ie ghedaen hebbe, Midts dat hy inde voor-gemelde Voor-reden heeft aenghewesen de sonden van dese Eeuwe/ te weten/ Een verachtinghe vanden waren Godts-dienst/ ende versmadinge van Gods woort/ voort-comende uyt de sorgheloosheyt ende eergiericheyt vande Herderen selve/ daer door dan een ghemeene vervallinge inde Seden des Christelijcken levens/ onder alle staten van menschen is in-ghecropen/ Maer die oock heeft weten te segghen/ wat ons/ om dier vervallinghe wille/ ontmoeten soude/ te weten/ dat wy in dese eeuwe/ die nu ontgonnen is/ souden hooren ende sien drie groote dinghen/ die voor de deure waren/ Te weten/ den Val des Antechrist, ende daer nae de verstooringhe van het machtich Mahometaensche Rijck, welckers zenuen sullen los ghemaeckt/ ende ontdaen werden/ als die grouwelijcke Aff-goderie der Papisten sal gheweert zijn/ ende daer na d 'oncomste vande loden tot de ware Christelijcke Religie/ die nu oock door den openbaren Beelden-dienst/ die in het aensienlijckste deel vande Christen werelt/ plaetse ghenomen heeft/ verhindert werden in te comen. Maer eer dit al soude gheschieden/ soo heeft hy voorseyt/ dat hy uyt de voor-gemelde Openbaringhehaóde. geleert/ dat een sware versoeckinghe over de Christen werelt soude gaen; soo dat eer het voor-ghemelde soude gheschieden/ de Heere beginnende zijn oordeel van zijn eygien huys, zijne pylen soude droncken maken van Moet, ende zijn sweert het bloet doen eten van zijn eyghen volck, Ende dit heeft hy voorseyt inden Iare over de Kercken van Duytslandt, Vranckrijck ende Engelandt, doen alle de selve noch in volle Vrede saten/ elck onder zijnen wijn-stock ende vijtfie-boom, doen den Satan scheen gebonden te zijn, soo dat hy hem noch rippen noch roeren conde/ doe de Keyser selve de dry Evangelische Stenden des Rijcx van Boëmen openbare Oeffeninge van hare Religie hadde vergunt/ by zijne Octroy-brieven gfiedateert den 5. Iulij Doen wy oock vrede ghecreghen hadden van onse vyanden rontsom/ door den Stil-stant van wapenen voor twaelf Jaren gemaeckt/ Doen heeft de voor-ghemelde Man d'aenstaende swarichen/ die doemaels verre schenen te wesen/ ende nu ten deele gecomen zijn/ voorseyt ende verclaert/ Paratumjam esse quoddam plenum miseriarum barathrum, ac in ejus extrema crepidinenos stare, dat is/ Datter een afgrijsselijcke Put der swaricheden bereyt was/ ende dat wy op den uyttersten cant van dien ghestelt waren. Ende dan seyt hy verder/ Tu Interim Germanae sponsa impendentis tempestatis memineris, ad hane te compara, contrahe vela, jntende clauo, ac in cumbe sentine, ne in adituportus, quoddeusavertat, naufragium facias,

11 XII-137 Dat is/ Onder-en-tusschen gfay Hooch-duytsche bruyt ofte suster bruyt, want de woorden beduyden het beyde/ gfredenckt aen het aenstaende onweder, ende schickt u daer op, trect de seylen in, let op het Roer, endepompe neerstich, op dat ghy niet, 't welck God verhoede, Schip-breucke lijdt in de haven. Dat is rechts te vooren/ eer de Heere soo veel goets aen zijne Bruydt wil gaen bewijsen/ Soodanighe een is de Man/ daer uyt ick het voorschreven ghevoelen aengaende de bekeeringhe der loden voort-brenghe/ wiens Boecken openbaerlijck werden ghelesen/ ende zijn in alle mans handen/ sonder datter yemant is/ mijns wetens/ die daer tegens yet heeft gehadt/ ofte geschreven. Theophilus. Voorwaer indien daer een greyn der onvervalste liefde onder ons ware/ soudemen om sulcker redenen wille/ een Man/ die hem selven andersins inde sake vande Kercke/ ende Religie wel heeft gequeten/voor al de werelt soecken hatelijck ende verdacht te maken/ als of hy/ ick en weet niet wat wonderlijcke Ketterien onder de leden hadde/ En ware dit niet een middel/ indien men onvreetsame luyden ontmoetede/ om nieuwe beroerte inde Kercke alhier/ aen te richten/ Datter yemant de breede van een hayr van ons verschilt inde leere/ al raecte het oock gheen grondt des geloofs/ en can men niet lijden noch verdragen/ daer men wel grove sondaers/ die haer dagelicx/ tot schande ende smaetheyt van Gods Kercke/ in ergerlijcke sonden verloopen/ wel can luchten ende lijden/ jae vreedtsamelijck daer mede ommegaen/ sonder haer eenichsins over haer godloos leven te bemoyen ofte aen te spreken/ Als off wy in ons verstant ende kennisse geheel volmaeckt conde zijn/ daer wy in onse affecten ende beweginghen soo verwert/verruckt ende onvolcomen zijn 7. Tegen het einde van de laatste hier weergegeven bijdrage van Ireneüs wordt Brightman tweemaal na elkaar in de kantlijn genoemd: Brigtman praefat. in Apocal. en Brigtman in praefat Apocal?. Samenvatting Na 1624 handelt Teellinck tweemaal uitvoerig over het thema van de bekering der Joden, beide keren in 1625, achtereenvolgens in Amos en in Den derden wachter. Volgens Teellinck in Amos is er reden om te vrezen dat zoals eens de roeping der heidenen de val van Israël inhield, nu de bekering der heidenen, onder wie hij de inwoners van de beide Indien verstaat, en de bekering der Joden de val der christenen met zich mee zullen brengen. Dit mag echter geen reden zijn om zich niet te bekommeren om de bekering van de genoemden. Gods eer en de bevordering van Zijn koninkrijk vereisen dat de christenen zich beijveren voor de bekering van heidenen en Joden. De Heere zal wel een middel weten te vinden om hen die met het lot van de genoemden bewogen zijn, te behouden. Gezien het goddeloze leven van zowel de reformatorische als de roomskatholieke christenen in de beide Indien moet men van hen de bekering der heidenen niet verwachten. Teellinck meent dat de Heere hiervoor de Joden zal gebruiken. Dezen zullen dan wel eerst bekeerd moeten zijn. Aangezien de Joden een hardnekkig en ongezeggelijk volk zijn, dat tekenen begeert, zal hun bekering waarschijnlijk door een extraordinair middel bewerkstelligd worden, en wel door het teken van de Zoon van God. Deze zal Zich zichtbaar in de wolken met grote heerlijkheid aan

12 XIM38 Zijn volk vertonen, zodat het zal zien in Degene Die het doorstoken heeft en rouw over Hem zal dragen. De zich plotseling en onverwacht voordoende bekering van Israël zal de heerlijke staat van de kerk van Christus op aarde inluiden, die in Openbaring wordt beschreven als het nederdalen van het nieuwe Jeruzalem uit de hemel van God op de aarde. Naar Teellincks verwachting zal die bekering in zijn dagen of korte tijd daarna plaatsvinden. Bijbelteksten die Teellinck op de roeping der Joden laat slaan, zijn Hosea 3:5 en Romeinen 11:15. Teellinck heeft zijn visie overgenomen van de Engelse piëtistische puritein T. Brightman. Diens uitleg van Openbaring is voor Teellinck richtinggevend. Wel merkt deze hierbij uitdrukkelijk op dat de roeping der Joden op zichzelf onmiskenbaar door de Schrift wordt geleerd, maar dat de wijze waarop die zal toegaan, niet zo duidelijk is geopenbaard. Dit is voor hem reden om die manier uiteindelijk aan de Heere over te laten. Dat de Joden Gods vaste volk zijn, komt volgens Teellinck hierin openbaar dat zij door alle eeuwen en gruwelen heen door de Heere bewaard zijn gebleven. Teellinck geeft met zoveel woorden te kennen dat zijn voor Israël positieve toekomstverwachting hem ertoe brengt om op liefelijke wijze over de Joden te schrijven 9. Tevens legt die verwachting hem en alle christenen verplichtingen op. Omdat de Joodse kerk met reikhalzing heeft uitgezien naar de toebrenging van de heidenen, behoren de heidenchristenen nu hetzelfde te doen met betrekking tot de onchristelijke Joden. Een tweede reden hiervoor is de hoop dat door de bekering der Joden er een nieuwe ijver onder de christenen zal ontstaan. Dit is hard nodig, omdat de ware ijver voor God en de echte Godsdienst erg verachterd zijn onder de zogenaamde christenen. Op deze wijze wordt door Teellinck het thema van het toekomstige heil voor Israël direct verbonden met de hoofdintentie van de Nadere Reformatie. In Den derden wachter komt naar voren dat het onder andere Teellincks visie op de Joden was die hem de beschuldiging van chiliasme opleverde. Blijkbaar weken zijn opvattingen met betrekking tot vooral de toekomst van Israël alsmede zijn liefde voor de Joden af van wat onder de gereformeerden in die tijd gangbaar was. Dit versterkt het door mij reeds eerder verkondigde inzicht dat ook in de visie op Israël het eigene van de Nadere Reformatie oplicht 10. Teellinck heeft uit de mond van een der voormannen van het Chiliasme vernomen dat de Joden in de Nederlanden veel werk van deze chiliast maakten. Reeds eerder heb ik gesuggereerd dat de bedoelde chiliast Daniël van Laren was 11. Als dit vermoeden op waarheid berust, zouden de eerste concrete contacten tussen de Nadere Reformatie en Joden in de Nederlanden zich wel eens rondom de figuur van D. van Laren afge-

13 XII-139 speeld kunnen hebben. Dit maakt de wenselijkheid van een grondig onderzoek naar het leven en het werken van de genoemde nog groter 12. Een van de grote bezwaren van Teellinck tegen de contemporaine Joden is dat zij vleselijke en aardse gedachten van het heil hebben. Het is zijn stellige overtuiging dat het toekomstige heil van het tot Christus bekeerde Israël geestelijk van aard zal zijn. De liefde van de Joden tot hun Messias zal zo groot zijn dat zij vanuit de geestelijke vreugde die zij in hun Zaligmaker zullen hebben, alle wereldse dingen zullen verzaken. In deze geestelijke opvatting van het toekomstige heil der Joden vindt Teellinck zijn krachtigste argument tegen de aantijging dat hij zelf een chiliast zou zijn. Slotbeschouwing Vergelijking tussen de twee samenvattingen leert dat Teellincks spreken over het toekomstige heil voor Israël in 1625 twee variaties vertoont met zijn behandeling van dit onderwerp in de tijd daarvóór. De ene verandering is een terminologische. Driemaal duidt Teellinck de Joden aan met het vaste volk. De herkomst van deze uitdrukking heb ik tot dusver niet kunnen achterhalen. De tweede verandering betreft weliswaar geen inhoudelijke wijziging, maar is wel van wezenlijke betekenis. De bekering der Joden wordt verbonden met de toekomstige heerlijke staat van de kerk van Christus op aarde. Is deze nieuwe koppeling veroorzaakt door de mogelijke bemoeienis van Teellinck met de zaak betreffende het chiliastische gevoelen van D. van Laren? Vormt dat contact wellicht ook de verklaring van de nieuwe term het vaste volk! Diepgaand onderzoek is hier dringend gewenst. Noten W.J. op 't Hof 1. W.J. op 't Hof, De visie op de Joden in de Nadere Reformatie tijdens het eerste kwart van de zeventiende eeuw, Amsterdam 1984, [XXI] [33] Dit vormt een bewijs te meer van wat ik eerder over deze relatie heb opgemerkt: W J. op 't Hof, a.w., WJ. op 't Hof, a.w., WJ. op 't Hof, Eeuwout Teellinck een chiliast?, in Documentatieblad Nadere Reformatie, 12. Vergelijk: WJ. op 't Hof, CLO.,

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Willem Teellinck in het licht zijner geschriften (29) / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 10 (1986), no. 3,

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Een fragment van een onbekende brief van Willem Teellinck / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 7 (1983), no.

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Johannes Lamotius en Eewoud Teellinck / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 6 (1982), no. 1, p. 32-36. Copyright

Nadere informatie

DE VISIE OP DE JODEN IN DE NADERE REFORMATIE TIJDENS HET EERSTE KWART VAN DE ZEVENTIENDE EEUW

DE VISIE OP DE JODEN IN DE NADERE REFORMATIE TIJDENS HET EERSTE KWART VAN DE ZEVENTIENDE EEUW 1 DE VISIE OP DE JODEN IN DE NADERE REFORMATIE TIJDENS HET EERSTE KWART VAN DE ZEVENTIENDE EEUW Door DRS. W. J. OP 'T HOF Uitgeverij Ton Bolland voorheen H.A. van Bottenburg B.V. - Amsterdam 1984 (ingescand

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Willem Teellinck in het licht zijner geschriften (13) / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 5 (1981), no. 1,

Nadere informatie

[C5v] Hoe Floris metten korve vol bloemen opten toren ghedraghen wert. [6]

[C5v] Hoe Floris metten korve vol bloemen opten toren ghedraghen wert. [6] [C5v] Hoe Floris metten korve vol bloemen opten toren ghedraghen wert. [6] Nu is ghecomen den meydach, ende doen quam Floris in root purper gecleed[t], om dat hi den rooden roose gelijken soude, ende dat

Nadere informatie

L E S E R. [485] T O T D E N

L E S E R. [485] T O T D E N [485] T O T D E N L E S E R. NA dat ick besloten hadt een eynde van deze oeffeningen te maecken, soo heb ick bevonden, dat my, Beminde Leser, noch verscheyde andre dingen van vermaeckelijcke en treffelijcke

Nadere informatie

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 16-09-15

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 16-09-15 De Bijbel open 16-09-15 2 Petr.3: 3 Dit vooral moet u weten, dat er in de laatste dagen spotters met spotternij zullen komen, die naar hun eigen begeerten wandelen, 4 en zeggen: Waar blijft de belofte

Nadere informatie

Waerdye van lyf-rente naer proportie van los-renten

Waerdye van lyf-rente naer proportie van los-renten Waerdye van lyfrente naer proportie van losrenten Johan de Witt bron Johan de Witt, Waerdye van lyfrente naer proportie van losrenten in: Feestgave van het Wiskundig Genootschap te Amsterdam onder de zinspreuk:

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

De Bijbel open (04-05)

De Bijbel open (04-05) 1 De Bijbel open 2013 17 (04-05) Een paar weken geleden dachten we in ons programma na over Jona. Als u toen mee luisterde herinnert u het zich wellicht. Na zijn vlucht voor God en na zijn redding uit

Nadere informatie

Het daghement ghegheven teghen den Heere Prince van Orangen.

Het daghement ghegheven teghen den Heere Prince van Orangen. Het daghement ghegheven teghen den Heere Prince van Orangen. Bron: Verantwoordinge, verklaringhe ende waerschowinghe mitsgaders eene hertgrondighe begheerte des edelen, lancmoedighen ende hooghgeboren

Nadere informatie

Is Jezus God? De namen van God de Vader en God de Zoon

Is Jezus God? De namen van God de Vader en God de Zoon Is Jezus God? De namen van God de Vader en God de Zoon 1 Johannes 5: 20 (Statenvertaling) Doch wij weten, dat de Zoon van God gekomen is, en heeft ons het verstand gegeven, dat wij den Waarachtige kennen;

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 18 (11-05)

De Bijbel Open 2013 18 (11-05) 1 De Bijbel Open 2013 18 (11-05) Op 14 mei is het precies 65 jaar geleden dat in 1948 de staat Israel werd uitgeroepen. U merkt wel dat daar op allerlei manieren publiciteit aan gegeven wordt, positief

Nadere informatie

Valentijn ende Oursson,

Valentijn ende Oursson, Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van

Nadere informatie

Ludolph van Colen. tsamen door. gheboren in Hildesheim. Ghedruckt t Amstelredam by Cornelis Claesz. opt water, by die oude Brugghe.

Ludolph van Colen. tsamen door. gheboren in Hildesheim. Ghedruckt t Amstelredam by Cornelis Claesz. opt water, by die oude Brugghe. Solutie ende Werckinghe op twee geometrische vraghen by Willem Goudaen inde jaren 1580 ende 83 binnen Haerlem aenden kerckdeure ghestelt, mitsgaders propositie van twee andere geometrische vraghen tsamen

Nadere informatie

Zondag 15 december 2013 derde zondag in Advent

Zondag 15 december 2013 derde zondag in Advent Bemoediging en drempelgebed Orgelspel Aansteken van de kaarsen Lichtlied Het engelenlied-3 Zondag 15 december 2013 derde zondag in Advent Moment van stilte Bemoediging en drempelgebed V onze hulp is in

Nadere informatie

Thema: Martelaren m.m.v. JD s Bigband Jan Lokhorst (Trinitatiskapel), koster

Thema: Martelaren m.m.v. JD s Bigband Jan Lokhorst (Trinitatiskapel), koster Hagepreek in het Hof van Nederland op 19 juli 2015 443 jaar na de Eerste Vrije Statenvergadering Thema: Martelaren m.m.v. JD s Bigband Jan Lokhorst (Trinitatiskapel), koster 15.00 uur trompetsignaal Opening

Nadere informatie

6. Uitverkiezing. 6.1 Uitverkiezing is naar de voorkennis Gods

6. Uitverkiezing. 6.1 Uitverkiezing is naar de voorkennis Gods 6. Uitverkiezing In dit hoofdstuk zullen we nagaan wat de Bijbel over uitverkiezing en voorbestemming leert. In het volgende hoofdstuk wordt Romeinen 9 besproken. En in hoofdstuk 8 wordt de calvinistische

Nadere informatie

- 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105)

- 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105) - 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105) Het onze Vader Het onze Vader wordt ook wel "het gebed des Heren" genoemd en in katholieke kringen het "Paternoster". In Matth. 6:9/13

Nadere informatie

Het nieuwe christelyk en geestelyk uur-slag

Het nieuwe christelyk en geestelyk uur-slag bron. z.n., z.p. ca. 1800 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/_nie042nieu01_01/colofon.php 2013 dbnl 1. Stem: Daar was een meisje jong van jaaren. EEn ider mag in deze Tijden, De Goedheid

Nadere informatie

De levendmakende kracht van Gods beloften

De levendmakende kracht van Gods beloften De levendmakende kracht van Gods beloften Uw toezegging heeft mij levend gemaakt. Psalm 119:50b Inleiding Als men de toestand van Gods Kerk in deze tijd goed onder ogen wil zien, komt men erachter dat

Nadere informatie

- 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105)

- 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105) - 1 - is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad (Ps. 119:105) Het onze Vader Het onze Vader wordt ook wel "het gebed des Heren" genoemd en in katholieke kringen het "Paternoster". In Matth. 6:9/13

Nadere informatie

Lof der schilder-konst

Lof der schilder-konst Lof der schilder-konst Philips Angel bron (facsimile van uitgave Leiden 1642). Kunsthistorisch Instituut, Amsterdam 1972 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/ange001lofd01_01/colofon.htm

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 2 Artikel 6 t/m 9 Werkboek 6 Dordtse Leerregels hoofdstuk 2 artikel 6 t/m 9 Boven artikel 6 t/m 9 schrijven we : ongeloof en geloof Over ongeloof en geloof is veel te leren.

Nadere informatie

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 14-10-15

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 14-10-15 De Bijbel open 14-10-15 Mijn hoop is op U Heer, G mijn kracht is in U Heer, mijn hart is van U Heer, van U. Ik prijs U met heel mijn hart, ik prijs U met al mijn kracht. Met heel mijn hart, met al mijn

Nadere informatie

1. Samuël de profeet. Lezen: Handelingen 3:11-26

1. Samuël de profeet. Lezen: Handelingen 3:11-26 1. Samuël de profeet Lezen: Handelingen 3:11-26 En ook al de profeten, van Samuël aan en die daarna gevolgd zijn, zovelen als er hebben gesproken, die hebben ook deze dagen tevoren verkondigd. Handelingen

Nadere informatie

- 1 - De Cusjiet en het luipaard. natuurlijke, gevallen mens, die in de bijbel: de oude mens wordt genoemd, in de dood heeft gebracht.

- 1 - De Cusjiet en het luipaard. natuurlijke, gevallen mens, die in de bijbel: de oude mens wordt genoemd, in de dood heeft gebracht. - 1 - De Cusjiet en het luipaard We lezen in Jeremia 13:23 de volgende merkwaardige tekst: Kan ook een Cusjiet zijn huid veranderen, of een luipaard zijn vlekken? Zou ook u dan goed kunnen gaan doen, gewend

Nadere informatie

Inhoud. Literatuurlijst 112

Inhoud. Literatuurlijst 112 Inhoud Woord vooraf 6 1. De betekenis van Mozes 9 2. In Egypte gekomen 14 3. Vijandschap in Egypte 19 4. En baarde een zoon 24 5. De keus van Mozes 29 6. Uit Egypte voert... 34 7. IK ZAL ZIJN heeft mij

Nadere informatie

Inleiding op de bedelingen. Bijbelstudie Ommen 5 April Wat is een bedeling

Inleiding op de bedelingen. Bijbelstudie Ommen 5 April Wat is een bedeling Inleiding op de bedelingen Bijbelstudie Ommen 5 April 2009 Wat is een bedeling Een bedeling is een specifieke manier waarop God Zijn regering in de wereld openbaart en waardoor Hij in stappen Zijn doel

Nadere informatie

Leerhuis Reformatie, winter 2017: Soli Deo Gloria

Leerhuis Reformatie, winter 2017: Soli Deo Gloria Leerhuis Reformatie, winter 2017: Soli Deo Gloria Jurjen Zeilstra, Hilversum Leerhuis Reformatie I: Soli Deo Gloria 24 januari 2017 1 Alleen God de eer Het gaat, denk ik, om balans. Mijn persoonlijke motto

Nadere informatie

Vraag 96 : Wat eist God in het tweede gebod?

Vraag 96 : Wat eist God in het tweede gebod? Zondag 35 Zondag 35 gaat over het tweede gebod. Lees de tekst van Zondag 35. Vraag 96 : Wat eist God in het tweede gebod? Antw : Dat wij God in generlei wijze afbeelden en op geen andere wijze vereren,

Nadere informatie

Openbaring 1. Openbaring van God Jezus Christus Openbaring 1:1-3. Jezus. Johannes Wij

Openbaring 1. Openbaring van God Jezus Christus Openbaring 1:1-3. Jezus. Johannes Wij Openbaring 1 Bijna alle vertalingen noemen dit laatste Boek in de Bijbel Openbaring van Johannes, terwijl dit niet de oorspronkelijke titel is. Openbaring begint namelijk met de woorden Openbaring van

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Willem Teellinck in het licht zijner geschriften (4) / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 1 (1977), no. 4,

Nadere informatie

Een klein beginsel 40

Een klein beginsel 40 C3 1 Een klein beginsel 40 Bespreken Romeinen 7:7-19 Hoe is Paulus erachter gekomen dat begeerlijkheid zonde is? (vers 7) Welke werking heeft Gods wet in zijn leven gehad? (vers 8, 9) Waaruit bestaat de

Nadere informatie

28. Paulus roem over de gemeente - 2 Korinthe 7:11b-16 117 29. Een voorbeeld van vrijgevigheid - 2 Korinthe 8:1-8 121 30. Om uwentwil arm - 2

28. Paulus roem over de gemeente - 2 Korinthe 7:11b-16 117 29. Een voorbeeld van vrijgevigheid - 2 Korinthe 8:1-8 121 30. Om uwentwil arm - 2 Inhoud 1. Genade en vrede - 2 Korinthe 1:1-2 13 2. Troost in verdrukking - 2 Korinthe 1:3-7 17 3. Uit grote nood verlost - 2 Korinthe 1:8-10 21 4. Medearbeiders door het gebed - 2 Korinthe 1:11 24 5. Roemen

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief 1 Tessalonicenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Tessalonica 1 Dit is een brief van Paulus, Silvanus en Timoteüs, aan de christenen in de stad Tessalonica. Jullie horen bij God, de

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) Willem Teellinck in het licht zijner geschriften (12) / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 4 (1980), no. 4,

Nadere informatie

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID Romeinen 8: 13 Want indien gij naar het vlees leeft, zult gij sterven; maar indien gij door de Geest de werkingen des lichaams doodt, zult gij leven. 14

Nadere informatie

Liturgie middagdienst. Gezang 328 vers 1, 2 en 3 Zondag 28 juli 2013

Liturgie middagdienst. Gezang 328 vers 1, 2 en 3 Zondag 28 juli 2013 Here Jezus, om uw woord zijn wij hier bijeengekomen. Laat in 't hart dat naar U hoort uw genade binnenstromen. Heilig ons, dat wij U geven hart en ziel en heel ons leven. Ons gevoel en ons verstand zijn,

Nadere informatie

Deux-Aesbijbel (1562)

Deux-Aesbijbel (1562) Deux-Aesbijbel (1562) 1 Een aantal Nederlandse protestanten, die sterk beïnvloed waren door de Franse reformator Johannes Calvijn (1509 1564), troffen in de Liesveldtbijbel (1526-1542) en in de Biestkensbijbel

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22

MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22 DE MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22 17. Hij maakte de kandelaar van louter goud; van gedreven werk maakte hij de kandelaar, het voetstuk zowel als de schacht, de

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

- 1 - tot ons sprak en ons de Schriften opende? De Heer is waarlijk opgestaan en daar gaan we over lezen in Lucas 24: 30 en verder:

- 1 - tot ons sprak en ons de Schriften opende? De Heer is waarlijk opgestaan en daar gaan we over lezen in Lucas 24: 30 en verder: - 1 - Pasen (de opstanding) De Heer is waarlijk opgestaan en daar gaan we over lezen in Lucas 24: 30 en verder: 30 En het geschiedde, toen Hij met hen (dat zijn de Emmaüsgangers) aanlag, dat Hij het brood

Nadere informatie

Jezus, hoop van de volken, Jezus, trooster in elk verdriet; U bent de bron van hoop die God ons gee?.

Jezus, hoop van de volken, Jezus, trooster in elk verdriet; U bent de bron van hoop die God ons gee?. Hartelijk welkom Jezus, hoop van de volken Opwekking 618 Jezus, hoop van de volken, Jezus, trooster in elk verdriet; U bent de bron van hoop die God ons gee?. Jezus, licht in het duister, Jezus, waarheid

Nadere informatie

Een volgende en definitieve fase in de kerstening begon met Franciscus Xaverius in 1552.

Een volgende en definitieve fase in de kerstening begon met Franciscus Xaverius in 1552. DEEL 2. Derde brief De keizer vroeg eens waarom god zich niet kenbaar maakte aan China. Le Comte meent dat de Chinezen dat aan zichzelf te danken hebben vermits sy door een sondige onagtsaamheyt, en een

Nadere informatie

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2)

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Zondag 29 Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Lees de tekst van Zondag 29 Vraag 78 : Wordt dan uit brood en wijn het wezenlijk lichaam en bloed van Christus? Antw : Nee; maar gelijk het water

Nadere informatie

Wat zegt de Bijbel over het eeuwige leven? Hoopt u of weet u waar u de eeuwigheid zult doorbrengen?

Wat zegt de Bijbel over het eeuwige leven? Hoopt u of weet u waar u de eeuwigheid zult doorbrengen? Wat zegt de Bijbel over het eeuwige leven? www.dougdoddsbg.com Hoopt u of weet u waar u de eeuwigheid zult doorbrengen? Veel mensen geloven dat ze naar de hemel gaan omdat ze in God geloven, kerkdiensten

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

Zondag 18, vraag en antwoord 46,47,48 en 49.

Zondag 18, vraag en antwoord 46,47,48 en 49. Voor 16 jaar en ouder! Over de hemelvaart van Christus. Zondag 18, vraag en antwoord 46,47,48 en 49. Vraag 46 : Wat verstaat gij daarmee : opgevaren ten hemel? Antw : Dat Christus voor de ogen van Zijn

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 10 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 12 t/m 14 Boven artikel 12 t/m 14 schrijven we : wedergeboorte en geloof In dit werkboek gaat

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Hoe oud was Josia toen zijn vader koning Amon overleed en hoe was zijn verhouding met God?

Hoe oud was Josia toen zijn vader koning Amon overleed en hoe was zijn verhouding met God? De hervormingen van koning Josia. Hoe oud was Josia toen zijn vader koning Amon overleed en hoe was zijn verhouding met God? 2 Koningen 22:1, eerste deel, 2 1 Josia was acht jaar oud toen hij koning werd,

Nadere informatie

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie.

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Wat is bidden? Bidden is: In contact komen met de levende God, de Schepper van Hemel en Aarde In het Oude Testament bad de

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Tonny Nap

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Tonny Nap Welkom in de Hoeksteen Voorganger: ds. Tonny Nap Lezen : Jesaja 5 : 1-7 Matteüs 21 : 33-44 Tekst : Matteüs 21 : 37b Psalm 80 : 1 en 10 Gezang 176a : 1 Gezang 176a : 13 Lied 119 : 1, 2, 3 en 5 Psalm 118

Nadere informatie

Protestantse wijkgemeente 'Open Hof' te Kampen Morgengebed op nieuwjaarsdag, zondag 1 januari 2017 om uur. Orgelspel - Woord van welkom - Stilte

Protestantse wijkgemeente 'Open Hof' te Kampen Morgengebed op nieuwjaarsdag, zondag 1 januari 2017 om uur. Orgelspel - Woord van welkom - Stilte Protestantse wijkgemeente 'Open Hof' te Kampen Morgengebed op nieuwjaarsdag, zondag 1 januari 2017 om 10.30 uur Orgelspel - Woord van welkom - Stilte Openingsvers O HEER, open mijn lippen. Mijn mond zal

Nadere informatie

Openbaring een overzicht. Een overzicht van Openbaring, zoals toegepast in de Bijbelstudies in Christengemeente het Kruispunt, begin van 2010.

Openbaring een overzicht. Een overzicht van Openbaring, zoals toegepast in de Bijbelstudies in Christengemeente het Kruispunt, begin van 2010. Openbaring een overzicht Een overzicht van Openbaring, zoals toegepast in de Bijbelstudies in Christengemeente het Kruispunt, begin van 2010. Openbaring Pagina 2 Een overzicht Inhoud Voorwoord... 3 Mooi

Nadere informatie

Orde van dienst voor 11 december 2016

Orde van dienst voor 11 december 2016 Orde van dienst voor 11 december 2016 3 e zondag in de Advent Belijdenis en doop van Veronica Loos-Zieltjens Oosterlichtkerk Huizen Welkom door de ouderling van dienst Lied 439: 1-3 1. Verwacht de komst

Nadere informatie

!""# $ $ %!#% & $ !"# $ - ()*+ $! ' - 33##&# $ # 56$$% ;! 11. Jesaja 9:1-6 Jeremia 31:31-37 Hebr. 8:1-13

!# $ $ %!#% & $ !# $ - ()*+ $! ' - 33##&# $ # 56$$% ;! <!!()=# ! &>11. Jesaja 9:1-6 Jeremia 31:31-37 Hebr. 8:1-13 Jesaja 9:1-6 Jeremia 31:31-37 Hebr. 8:1-13 1 Het volk dat in donkerheid wandelt, ziet een groot licht; over hen die wonen in een land van diepe duisternis, straalt een licht. 2 Gij hebt het volk vermenigvuldigd,

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Schriftlezing: Haggaï 2 vers 2 t/m 10 Gezang 428 vers 1 en 3 (Liedboek) Psalm 139 vers 1 (Schoolpsalm) Psalm 84 vers 1 en 3 (Nieuwe Berijming)

Nadere informatie

Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw

Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw Art lll, Handboek, Kerk vd Nazarener: Wij geloven in de Heilige Geest, de derde Persoon van de Drieeenige Godheid; dat Hij voortdurend aanwezig is en doeltreffend

Nadere informatie

n de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. AMEN

n de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. AMEN GEBEDEN n de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. AMEN nze Vader, die in de hemelen zijt, geheiligd zij Uw naam. Uw Rijk Kome, Uw wil geschiede op aarde als in de hemel. Geef ons heden

Nadere informatie

De straf op de zonde 15

De straf op de zonde 15 A1 1 De straf op de zonde 15 Lezen en bespreken Romeinen 2:1-12 Wat is het gevolg van de zonden van de mens? (vers 3) Hoe komt het dat mensen zich niet bekeren tot de Heere? (vers 5) Welke mensen ontvangen

Nadere informatie

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest Themaoverzicht Groep 1 1. In het begin 2. Noach 3. God belooft 4. Abraham 5. Isaak 6. Jakob en Esau 7. Jakob 8. Jozef 9. Dromen 10. Jozef de onderkoning 11. Mozes 12. Mozes naar de farao 13. God straft

Nadere informatie

Ontmoeting met God. Ex 29: Daar zal ik dan de Israelieten ontmoeten, en zij zullen door Mijn heerlijkheid geheiligd worden.

Ontmoeting met God. Ex 29: Daar zal ik dan de Israelieten ontmoeten, en zij zullen door Mijn heerlijkheid geheiligd worden. Ontmoeting met God Ex 29:43 Daar zal ik dan de Israelieten ontmoeten, en zij zullen door Mijn heerlijkheid geheiligd worden. 1 Johannes Ontmoeting met Jezus Christus op Patmos Openbaring 1-5 Eindhoven

Nadere informatie

Week 3. Voorbereiding Heilig Avondmaal

Week 3. Voorbereiding Heilig Avondmaal 1 Week 3 2 Zondag Want alzo lief Johannes 3:14-21 Overdenk vandaag Gods liefde voor uw en mijn redding in Jezus de Messias. Gods liefde gaat uit naar een wereld verloren in zonden en schuld. Ook wij waren

Nadere informatie

Welkom op het kerstfeest van groep 3 en 4

Welkom op het kerstfeest van groep 3 en 4 Welkom op het kerstfeest van groep 3 en 4 Komt allen tezamen, jubelend van vreugde: Komt nu, o komt nu naar Bethlehem! Ziet nu de Vorst der eng len hier geboren. Komt, laten wij aanbidden, komt, laten

Nadere informatie

Memoriseer elke dag een tekst. Dit heb ik u geschreven, die gelooft in de naam van de Zoon Gods, opdat gij weet, dat gij eeuwig leven hebt.

Memoriseer elke dag een tekst. Dit heb ik u geschreven, die gelooft in de naam van de Zoon Gods, opdat gij weet, dat gij eeuwig leven hebt. WAARAAN HEB JE ALTIJD HOUVAST? Dit heb ik u geschreven, die gelooft in de naam van de Zoon Gods, opdat gij weet, dat gij eeuwig leven hebt. 1 Johannes 5:13 1 DIAGNOSEVRAGEN Weet je zeker dat je naar de

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal).

ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal). ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal). Voorbereiding: In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Onze hulp is in de naam van de Heer die hemel en aarde gemaakt heeft. Heer, vergeef ons al wat

Nadere informatie

1. Wat is geloof? Zekerheid

1. Wat is geloof? Zekerheid 1. Wat is geloof? Zekerheid Het gaat dus over geloof en zekerheid. Ieder zoekt naar zekerheid. In onze tijd probeert men heel het leven te omringen met zekerheden, verzekeringen. Veel mensen zijn verzekerd

Nadere informatie

de tijd van het oordeel aangebroken.

de tijd van het oordeel aangebroken. Les 27 De tegenwoordige waarheid. Welke periode is aan het naderen? Openbaring 14:6-7 En ik zag een anderen engel, vliegende in het midden des hemels, en hij had het eeuwige Evangelie, om te verkondigen

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

1 & 2 Thessalonika. De Bijbel Open. Verleden, heden en toekomst van een christen 1 Th.1

1 & 2 Thessalonika. De Bijbel Open. Verleden, heden en toekomst van een christen 1 Th.1 1 & 2 Thessalonika Verleden, heden en toekomst van een christen 20 sep 08 Bekeerde mensen 1 Th.1 18 okt 08 15 nov 08 13 dec 08 17 jan 09 14 feb 09 14 mrt 09 18 apr 09 Gods manier van opvoeden Heilig en

Nadere informatie

Verbonden met Israël!? Verbonden met Israël!?

Verbonden met Israël!? Verbonden met Israël!? Gezonde balans Alles draait om Israel Israel: wat is dat? 1 Israël In de bijbelse betekenis duidt Israël l niet een gebied maar Gods volk aan. Genesis 12: 6-7 En Abram trok het land door tot de plek bij

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten

Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten (Openbaring 2:18-29 en 3:1-6) De brief aan de gemeente van Filadelfia Vers 7: En schrijf aan de engel van de Gemeente in Filadelfia: Dit zegt

Nadere informatie

Zondag 25, vraag en antwoord 65, 66, 67 en 68.

Zondag 25, vraag en antwoord 65, 66, 67 en 68. Voor 16 jaar en ouder! Zondag 25 Zondag 25 gaat over de Sacramenten. Zondag 25, vraag en antwoord 65, 66, 67 en 68. Vraag 65 : Aangezien dan alleen het geloof ons Christus en al Zijn weldaden deelachtig

Nadere informatie

Titelgegevens / Bibliographic Description

Titelgegevens / Bibliographic Description Titelgegevens / Bibliographic Description Titel Auteur(s) De Nederlandse vertalers van William Perkins' geschriften vóór 1650 / W.J. op 't Hof. Hof, W.J. op 't In Documentatieblad Nadere Reformatie, 8

Nadere informatie

Liturgie in de dankdienst voor het leven van. Martinus Huistra. 3 augustus augustus 2015

Liturgie in de dankdienst voor het leven van. Martinus Huistra. 3 augustus augustus 2015 Liturgie in de dankdienst voor het leven van Martinus Huistra 3 augustus 1931 5 augustus 2015 Op maandag 10 augustus 2015 om 13.30 uur in de Gereformeerde kerk te Leek Voorganger: ds. L.G. van der Heide

Nadere informatie

Gemeente van de Heer,

Gemeente van de Heer, Tekst voor de prediking is Ezechiël 1:10 Hun gezichten leken van voren op het gezicht van een mens en van rechts op de muil van een leeuw, van links op de kop van een stier en van achteren op de bek van

Nadere informatie

Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst

Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst 18-12-2016 Voorganger: Organist: Locatie: Bevestiging van: Thema: ds. Nita van der Horst - Kattenberg Marco 't Hart Dorpskerk te Oostvoorne

Nadere informatie

Bijbelverzen. Bijbelteksten. De eeuwige God is u een woning en onder u zijn eeuwige armen. (Deuteronomium 33:27; NBG vertaling 1951)

Bijbelverzen. Bijbelteksten. De eeuwige God is u een woning en onder u zijn eeuwige armen. (Deuteronomium 33:27; NBG vertaling 1951) Bijbelverzen De volgende bijbelverzen zijn geschikt om bovenaan het overlijdens-bericht te plaatsen. Ook vinden we daar vaak regels uit de berijmde psalmen of uit de gezangen. Bijbelteksten De eeuwige

Nadere informatie

Wondertekenen in het Johannesevangelie

Wondertekenen in het Johannesevangelie Hugo Bouter Wondertekenen in het Johannesevangelie De acht tekenen van Jezus in het Johannesevangelie Johannes 2:1 21:14 Tekenen bevestigden de prediking van het evangelie Volgens Handelingen 2:22 is het

Nadere informatie

De Bijbel open op 3 augustus 2013; herhaling van 18 oktober 2008

De Bijbel open op 3 augustus 2013; herhaling van 18 oktober 2008 De Bijbel open op 3 augustus 2013; herhaling van 18 oktober 2008 Van een van de luisteraars ontving ik een vraag: wat betekent toch die uitdrukking in Openbaring 3: Zie, Ik heb een geopende deur voor u

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving!

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Lied Thuis in Gods huis Couplet 1 en

Nadere informatie

Liturgie 9 april Morgendienst. Psalm 100

Liturgie 9 april Morgendienst. Psalm 100 Liturgie 9 april Morgendienst Psalm 100 1. Juich, aarde, juich alom den HEER; Dient God met blijdschap, geeft Hem eer; Komt, nadert voor Zijn aangezicht; Zingt Hem een vrolijk lofgedicht. 3. Gaat tot Zijn

Nadere informatie

Vindplaats: Toonkunstbibliotheek Amsterdam, 212 E 20, Gulde-iaers Feest-Dagen, 1635 I.S.V.W. Pagina 1157, Microfilm: UB Amsterdam

Vindplaats: Toonkunstbibliotheek Amsterdam, 212 E 20, Gulde-iaers Feest-Dagen, 1635 I.S.V.W. Pagina 1157, Microfilm: UB Amsterdam Wij vyeren heden Wij vyeren heden is een Sint-Nicolaaslied uit Gulde-iaers-feestdagen (1635, pag. 1157) van Johannes Stalpaert van der Wiele, I.S.V.W. (1579-1630). Vindplaats: Toonkunstbibliotheek Amsterdam,

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 6 t/m 11 Werkboek 2 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 6 t/m 11 In werkboek 2 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. In werkboek 1 staat

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Kerstnachtdienst op 24 december 2014 in de Vloedschuur

Kerstnachtdienst op 24 december 2014 in de Vloedschuur Kerstnachtdienst op 24 december 2014 in de Vloedschuur Cantorij komt binnen met Hanaqpanach een oud kerstlied van gechristianiseerde Indianen uit 1631. Hemelse vreugde, duizenden malen zullen wij u lof

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

MORGENGEBED. in de morgen van de achtste dag. Volheid der dagen. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela 1 januari Welkom

MORGENGEBED. in de morgen van de achtste dag. Volheid der dagen. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela 1 januari Welkom MORGENGEBED Welkom -2- in de morgen van de achtste dag Volheid der dagen Openingswoorden Wij zijn hier bijeengekomen op de vroege ochtend in dit nieuwe jaar om God te bidden om licht en wijsheid, om vuur

Nadere informatie

Inleiding - OPENBARING van Jezus Christus AAN JOHANNES.

Inleiding - OPENBARING van Jezus Christus AAN JOHANNES. Inleiding - OPENBARING van Jezus Christus AAN JOHANNES. (Openbaring 1:1-8) - Door Ev. H.A.Herbold Inleiding De schrijver van dit Bijbelboek is de Apostel Johannes Openbaring van Jezus Christus, welke God

Nadere informatie

7.10 Aanbesteding herbouw van spits in 1714

7.10 Aanbesteding herbouw van spits in 1714 7.10 Aanbesteding herbouw van spits in 1714 Transcriptie van document: RHCE Schepenbank Heeze Leende en Zesgehuchten, A-0210, nr.1653, fol. 42 t/m 44 gedateerd 11 mei 1714: Regel nummer tekst interpretatie

Nadere informatie

Refrein: Wij zingen hosanna de koning ter eer; Gezegend die komt in de naam van de Heer.

Refrein: Wij zingen hosanna de koning ter eer; Gezegend die komt in de naam van de Heer. 1 Teksten Palmzondag (Deze teksten zijn in stroken geknipt en worden op de desbetreffende tafels gelegd.) GvL 525 (t. H.Beex/m. Fl.van der Putt) Toen Jezus naar zijn stede ging Toen Jezus naar zijn stede

Nadere informatie