De wet op de ziekteverzekering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De wet op de ziekteverzekering"

Transcriptie

1 s e 15 Regio Mechelen Vrijdag 28 juni 2013 krant over samenleving gezondheid werk dixit Ondanks de inspanningen van hulporganisaties blijven de noden in het Syrische vluchtelingenkamp in Zaatari hoog. Annabell Van den Berghe, arabiste en freelance journaliste Lees meer op pagina We zijn tevreden over de dokter Zorgrekening blijft pijnpunt We zijn tevreden over onze gezondheidszorg, maar de kostprijs is nog voor een behoorlijke groep mensen een pijnpunt, zeker bij de tandarts en sommige specialisten. We weten vooraf ook onvoldoende hoeveel we moeten betalen. Dat blijkt uit een CM-enquête bij meer dan leden. De wet op de ziekteverzekering is 50 jaar oud. Sinds 1963 overleggen ziekenfondsen en zorgverleners - binnen het budget - over de honoraria die artsen vragen en de terugbetaling die daartegenover staat. Hoe zit het met dit systeem na 50 jaar? Dat wilden we weten, zegt CM-voorzitter Marc Justaert. Tevreden, maar In het algemeen zijn de Belgen tevreden over hun huisarts, tandarts en specialist. Meer dan 94 procent van de leden gaf dit aan. De psychiater en de orthopedist scoren iets minder goed. Over deze specialisten toonde zich respectievelijk 15 en 11 procent van de leden ontevreden. Hebben we een kijk op de prijs die we voor een behandeling moeten betalen? Bij de huisarts wel, maar onvoldoende bij de specialisten en zeker niet bij de tandarts. Daar weet 60 procent van de leden vooraf niet hoeveel de behandeling hen kost. Rekening valt zwaar Wanneer de rekening moet worden betaald, vindt 14 procent dat moeilijk bij de huisarts. Bij de specialist is dat 20 procent. Bij de tandarts vindt 37 procent de rekening zwaar aankomen en bij de psychiater zelfs 47 procent. De kostprijs van een behandeling blijft dus de achilleshiel van onze gezondheidszorg. De patiënt weet op voorhand niet genoeg welke rekening hij mag verwachten, en een aanzienlijk deel van de patiënten vindt ze niet betaalbaar, reageert Marc Justaert. Stellen mensen een bezoek aan de dokter uit om financiële redenen? Ja, antwoordt 11 procent van de CM-leden. Het zijn vooral mensen in invaliditeit (31 procent van hen), werklozen (28 procent) en alleenstaanden met kinderen (23 procent) die zorg moeten uitstellen. Ook wie jonger is en/of lager opgeleid loopt meer risico om zorg te moeten uitstellen omdat hij ze niet kan betalen. Vooral tandzorg en een con- Onder meer bij de tandarts kan de rekening zwaar aankomen. sultatie bij de specialist worden uitgesteld. Driedubbele kloof jaargang 69 visie nummer 15 afgiftekantoor brussel x p volgend nummer op 26 juli 2013 Lager opgeleide mensen voelen zich vaker ongezond. Ze hebben ook vaker te kampen met langdurige ziekte of handicap. Opvallend is ook dat lager en hoger opgeleide mensen op een verschillende manier gebruik maken van de gezondheidszorg. Lager opgeleiden gaan vaker naar de huisarts maar minder naar de tandarts. Hoger opgeleide mensen gaan vaker op eigen initiatief naar de specialist. We zien een driedubbele gezondheidskloof, zegt Marc Justaert. Lager opgeleide mensen zijn minder gezond, stellen gezondheidszorg uit en gebruiken gezondheidszorg anders. Het is duidelijk dat we nog meer moeten doen om betaalbare zorg te organiseren voor mensen in een moeilijke financiële situatie. En ervoor zorgen dat er geen drempel is om naar de huisarts te gaan. Zie pagina 5 en De voorzet op pagina 7 Femma-vrouwen koken van A tot Z Laat je niet verschalken door een teek 3 8 Een extra helpend handje in de horeca Voor de horeca kondigt zich met de zomer een drukke periode aan. Maar de manier waarop horecazaken die drukte opvangen, is niet altijd even koosjer. 12 Jobstudenten moeten drie keer tellen Tijdens de zomervakantie verdienen heel wat jongeren een centje bij als jobstudent. Maar de wetgeving voor studentenarbeid is een kluwen. De regel van drie, voor sociale zekerheidsbijdrage, belastingen en kinderbijslag, is een need-to-know. 13 Regionieuws 16

2 2 onze samenleving ver ING WOORD Meisjes van 16 Ik was 16 en wilde voor de eerste keer een studentenjob. Op naar het interimkantoor in de dichtstbijzijnde stad. Ik mocht aan de slag bij een particulier, samen met vijf andere tieners. De opdracht: een herenhuis strippen tot het klaar was voor verbouwingen. Een fantastische zomer was het. Al begon mijn eerste studentenjob in mineur. Terwijl de jongens tegels mochten losbeitelen, kreeg ik de opdracht om behangpapier af te steken. Dagen aan een stuk. Omdat ik een meisje was. Gelukkig kreeg mijn opdrachtgever snel genoeg in de gaten wie er hard werkte, en mocht ik vanaf week twee óók plafonds afbreken en zakken puin naar de container rijden. Wist ik toen veel dat ik halfzwaar en eerder gevaarlijk werk deed, zonder enige opleiding of toezicht. Wist ik toen veel dat mijn loon merkwaardig laag was. Op een dag trakteerde de opdrachtgever alle jobstudenten op een ijsje, toen het karretje voorbijreed. Schuld gevoel? Een collega was 16 en wilde voor de eerste keer een studentenjob. Ze kwam terecht achter de toog in een brasserie. In het begin krijg je maar 150 frank per uur, omdat we je nog moeten opleiden, kreeg ze toen, dertien jaar geleden, te horen. Weken later moest ze zelf vragen om het beloofde uurloon van 200 frank. De baas haalde een stapeltje geld uit de kassa en betaalde haar correct uit. En deelde haar meteen mee dat ze niet meer moest terugkomen. Meisjes van 16 denken ook altijd dat ze het beter weten. Tip voor jobstudenten? Zorg dat je achteraf niet moet zeggen dat je het op voorhand had moeten weten. Meisjes van zestien weten het soms echt wél beter. Lieve Van den Bulck ACW rondt Lenteconsultatie voor vernieuwing af We voelen dat onze beweging verder kan en moet De voorbije maanden werkte de christelijke arbeidersbeweging hard aan een vernieuwingsoperatie. Het ACW ging begin dit jaar door een moeilijke periode: de sociale organisatie werd een bedrijf in herstructurering en kreeg veel kritiek over zich heen. De resultaten van de Lenteconsultatie werden vorige week besproken tijdens een ACW-raad. Honderden, zelfs duizenden mensen hebben de voorbije maanden meegewerkt aan onze Lenteconsultatie, verduidelijkt ACW-voorzitter Patrick Develtere. Het regende ideeën, voorstellen en grote en kleine verhalen. Die kwamen van personeelsleden, bestuursvrijwilligers en andere betrokken vrijwilligers. Partnerorganisaties De belangrijkste vraag tijdens de Lenteconsultatie was: Hoe moet een nieuw ACW er in de toekomst uitzien? Dat is geen gemakkelijke vraag. Het ACW verenigt partnerorganisaties (vakbond ACV, mutualiteit CM, vrouwenbeweging Femma, gezinsbeweging kwb, seniorenbeweging OKRA, Ziekenzorg en jeugdbeweging KAJ), geassocieerde partners (armoedevereniging Welzijnszorg, vre- ver beeld ing desbeweging Pax Christi, het Interna tionaal Comité, Groep Intro en Arktos), vrijetijdsbeweging Pasar en ngo Wereldsolidariteit. Al die organisaties kregen ook hun stem in het inspraakproces. Meer samenwerking We willen transparant zijn over onze visie, doelstellingen en prioriteiten. We kiezen voor meer samenwerking, met eigen en externe organisaties. Tijdens de Lenteconsultatie voelden we ook dat er veel verbondenheid en inzet is. We voelen dat onze beweging verder kan en moet. Gezien de evoluties in onze samenleving is de missie van de christelijke arbeidersbeweging meer dan ooit relevant, vindt Patrick Develtere. De werknemers blijven onze centrale bekommernis. Visie vrijdag 28 juni 2013 knipsels Perspectief krijgt Prijs voor Vrijwilligerswerk De Hasseltse vereniging Perspectief heeft de Prijs voor het Vrijwilligerswerk 2013 gewonnen. Perspectief is een multiculturele vereniging die integratie wil bevorderen. Ze organiseert onder andere culturele avonden die openstaan voor iedereen, ongeacht achtergrond of afkomst. De Prijs voor het Vrijwilligerswerk wordt elk jaar uitgereikt door de Verenigde Verenigingen en de Vlaamse Gemeenschap. Cera-prijs voor jeugdwelzijnswerk Ben jij actief in het jeugdwelzijnswerk? Is jouw werking sterk bezig? Stel je dan kandidaat voor de Cera-prijs van het Vlaamse Jeugdwelzijnswerk. Die prijs beloont werkingen die zich bijzonder verdienstelijk maken voor kinderen en jongeren in een maatschappelijk kwetsbare situatie. Stuur je inzending ten laatste op woensdag 18 september naar Info en vragen bij Robert Crivit ( ). Femma-Vrouwenreizen naar Egypte Femma-Vrouwenreizen gaat van 26 oktober tot 4 november op rondreis door Egypte. Inbegrepen: tiendaags programma, heen- en terugvlucht en binnenlandse vluchten, logies, Nederlandstalige gids, maaltijden in volpension, transfers en toegangsgelden Prijs: euro (tweepersoonskamer) Op vakantie met 55-plussers Ben je 55-plusser en heb je zin om er op uit te trekken? Doe je dit graag in groep en onder leeftijdsgenoten? Dan ben je bij ouderenvereniging OKRA aan het juiste adres. OKRA organiseert reizen op jouw maat, zowel ver weg als dichtbij. In augustus kun je bijvoorbeeld nog mee op een rondreis door Baskenland, met bezoek aan Bilbao, San Sebastian, het Baskische platteland en het middeleeuwse festival in Olite. Info en volledige aanbod vind je op of via (niet op vrijdag).

3 onze samenleving Visie vrijdag 28 juni Nieuwe Femma-activiteit Vrouwen koken van A tot Z Thomas Legreve In Antwerpen, Gent en Eversel zijn Belgische vrouwen en nieuw komers samen aan het koken gesla gen. Met het project Koken van A tot Z wil Femma vrouwen samen brengen, zodat ze elkaar en elkaars cultuur leren kennen. Met recepten van Antwerpen tot Zanzibar, open voor alle kooklustige madammen, van Afi tot Zulma. G isteren heb ik nog witloof gemaakt, vertelt Kamini Mehra (53, rechts op de foto). Op Indische wijze, met kurkuma, tomaatjes en curry. Een Belgische vrouw reageert instemmend. Ha, witloof, dat heb ik gisteren ook gemaakt! Maar dan wel met kaassaus en hesp. Van culturele uitwisseling gesproken, in de kookgroep van Antwerpen. Daar ging vorig jaar een van de drie proefprojecten van Koken van A tot Z van start, met succes. Ongeveer om de drie weken komt een groep vrouwen er samen om te koken. Op het menu staan exotische gerechten, maar ook typisch Belgische schotels. Een paar Afrikaanse madammen wilden zo graag stoofvlees leren maken, vertelt Daniëlle Van Perck (63, links op de foto), een gepensioneerde leerkracht uit Deurne. Ze hadden er al veel over horen spreken, dus hebben we dat klaargemaakt. Allegaartje De dames uit de kookgroep komen uit België, Togo, Brazilië, Ivoorkust, Zuid-Korea, India Ik vind dat wel plezant, koken met zo n allegaartje, vindt Daniëlle. Dit is het Antwerpen van morgen. Als je hier wil blijven wonen, moet je stoppen met het de norm te vinden dat iedereen blauwe ogen en blond haar heeft. Als je wil samenleven, is elk initiatief goed om dat te bevorderen. Dit zijn vrouwen waar ik anders misschien nooit mee zou praten. En zo verbreed ik mijn eigen wereld. Pikant Ik wilde graag mijn Indische keuken tonen Daniëlle (links): Als je wil samenleven, is elk initiatief goed om dat te bevorderen. Dit zijn vrouwen waar ik anders misschien nooit mee zou praten. aan andere mensen, vertelt Kamini. Zij komt uit India, maar woont al 22 jaar in België. Ik kook niet typisch Indisch, maar ik meng allerlei keukens, met ook Belgische ingrediënten. Kamini leerde de bonte groep madammen Indische kip maken, met aardappeltjes en tomatencurry. Maar niet zo spicy als ik het thuis zou maken. Dat hadden de andere vrouwen op voorhand gevraagd, lacht Kamini. Ik eet thuis altijd heel pikant. Vegetarisch Tijdens het koken babbelen de madammen volop, en daarbij doorbreken ze onbewust vooroordelen. Ik ben vegetarisch, ik eet geen rood vlees, vertelt Kamini aan Daniëlle. Is dat omdat je uit India komt? Daar zijn toch veel mensen vegetarisch?, vraagt Daniëlle. Nee, ik ben vegetariër geworden sinds de dioxinecrisis. Toen heb ik schrik gekregen. Koude winter De kokende madammen hebben meer gemeen dan op het eerste zicht lijkt. We lachen veel, soms om stomme dingen, vertelt Kamini. Veel van onze ervaringen als nieuwkomer zijn dezelfde. Er was bijvoorbeeld iemand die vertelde dat ze midden in de winter naar België was gekomen. Dat was bij mij ook het geval. Het was toen zó koud! Mijn eerste vraag toen ik op de luchthaven aankwam, was: Waar zijn de mensen? Ja, in de winter kruipen wij binnen, hé, reageert Daniëlle. Kamini: Dat was voor mij heel grappig. Op de luchthaven in India is het eerste wat je ziet een hele massa mensen. Frietjes Ik wilde via de kookgroep in de eerste plaats vriendinnen maken, vertelt Kamini. En ook recepten uit andere landen leren kennen. Op die manier kan ik mijn horizon verbreden. Ik ben open minded. Soms vind ik Belgische gerechten wel te zacht. Te saai (lacht). Maar de spinazie met mascarpone die we gemaakt hebben, was wel heel smaakvol. En soms zou ik bijna doodgaan omdat ik zoveel zin heb in frietjes! Dan denk ik: Ik ben een echte Belgische aan het worden. Lieve Van den Bulck Femma maakte de brochure Koken van A tot Z, om haar 800 Femmagroepen én andere verenigingen te helpen om deze activiteit in hun buurt te organiseren. Sociaalculturele organisaties kunnen de brochure gratis aanvragen via Kraamzorg voor moeders zonder papieren wint Prijs Armoede Uitsluiten * PRIJS * De Kraamvogel, een Antwerps centrum dat kraamzorg geeft aan mama s zonder papieren, heeft de Prijs Armoede Uitsluiten gekregen. Daarmee beloont armoedeorganisatie Welzijnszorg een project dat ingaat tegen vooroordelen over mensen die het moeilijk hebben. arm oed e uitslu iten * EXPERTISECENTRUM KRA AMZO R G DE * PROJECT KAN SARM KRAAMVO * ANTW OE D G ERPE E( R E L * N* )* Laureaat De Kraamvogel begon met het project Kans armoede(r), om zwangere vrouwen en jonge moeders in armoede te bereiken. Het centrum gaat ook actief op zoek naar zwangere vrouwen zonder papieren, om hen te begeleiden tijdens hun zwangerschap. Ongeacht de discussie over migratie, asiel en illegaliteit heeft iedere zwangere vrouw recht op medische opvolging, vindt Welzijnszorg. Artikel 25 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stelt dat moeder en kind recht hebben op bijzondere zorg en bijstand. Met de Prijs Armoede Uitsluiten beloont Welzijnszorg elk jaar mensen en projecten die zich inzetten voor mensen in armoede. (LVDB)

4 4 post VACATUREm/v CM Diensthoofd kennis- en relatiebeheer gezondheidszorg Software specialist integration Coördinator openbare aanbestedingen Onbepaalde duur voltijds Brussel Meer vacatures en info: LBC-NVK Administratieve medewerker Bepaalde duur tot december deeltijds - Antwerpen Administratieve medewerker Bepaalde duur tot december deeltijds - Halle Medewerker rechtskundige dienst Onbepaalde duur - voltijds - Halle Solliciteer vóór 15 juli. Info: ACW Medewerker personeelsadministratie Onbepaalde duur - voltijds - Schaarbeek Solliciteer vóór 6 juli. Info: Familiehulp Stafmedewerker expertise cen trum kraamzorg Volle Maan Bepaalde duur - voltijds / deeltijds - Brussel Solliciteer vóór 9 juli. Info: UW GEDACHT Neem EZVK mee naar Kroatië Ik las in Visie nr. 13 dat je voor de CM-reisbijstand de Europese ziekteverzekeringskaart moet meenemen als je op vakantie gaat naar een land van de Europese Unie. Verder in het artikel staat dat je voor onder andere Kroatië een specifiek document nodig hebt. Maar vanaf 1 juli treedt Kroatië toe tot de EU. Is het dan nog nodig om dat ander formulier aan te vragen? Stefan Van Camp, Mechelen Vanaf 1 juli wordt Kroatië inderdaad een lidstaat van de EU. Voor de CM-reisbijstand zal de Europese Ziekteverzekerings kaart (EZVK) dan volstaan. Vergoeding is geen oplossing Minister van Welzijn Jo Vandeurzen wil de wachtlijsten voor personen met een handicap wegwerken door een vergoeding te geven om hen thuis op te vangen. Altijd opnieuw worden mensen met een handicap vergeleken met tachtigers die graag in hun eigen woning blijven. Maar voor prille twintigers met een verstandelijke handicap ligt het anders. Zij hebben er nood aan om zich verder te ontwikkelen. Zij hebben recht op een zinvolle dagbesteding en op sociale contacten. Wij hebben een zoon van 16 met het verstandelijk vermogen van een peuter. Hij heeft het syndroom van Down en autisme. Wij gaan beiden uit werken en zouden dat graag nog lang doen. Ook hebben wij twee dochters die studeren. De grote onzekerheid rond de opvang van onze zoon als hij 21 wordt, weegt loodzwaar op ons gezin. In Visie nr. 8 las ik wel een mooi artikel over het hoe de dienst Maatschappelijk Werk met ons wil zoeken naar passende oplossingen. Ik heb ook met hen te doen. Hoe lang zullen zij gemotiveerd blijven als er geen oplossingen zijn? Yvette Notredame, Opwijk Spoorhervorming De spoorbonden hebben volledig gelijk dat ze zich blijven kanten tegen de splitsing van de NMBS in twee onderdelen. Visie vrijdag 28 juni 2013 Als jarenlange treinreiziger kan ik alleen maar bevestigen dat sinds de splitsing in 2005 de kwaliteit, service en stiptheid alleen maar achteruitgegaan zijn. Die splitsing kadert in de liberaliserings- en privatiseringsplannen van het spoorverkeer in Europa. Maar het recente verleden heeft al aangetoond dat liberalisering en privatisering bijna altijd gepaard gaan met een slechtere dienstverlening en hogere prijzen. Zo is de privatisering van de Britse spoorwegen een regelrechte ramp. Het spoorverkeer daar kost de belastingsbetaler nu drie keer meer. In plaats van verder te liberaliseren en privatiseren is het belangrijk dat we terug meer en goede overheidsbedrijven en -voorzieningen krijgen. In de strijd hiervoor is er een belangrijke rol voor de vakbonden weggelegd. Roger Liekens, Kessel-Lo Migratie Het vreemdelingenbeleid is de laatste jaren enorm veel strenger geworden: meer vermoedens van schijnhuwelijk, beperking van opvang en mogelijkheden om asiel aan te vragen enzovoort. Ook basisrechten zoals kinderrechten, recht op onderwijs en dringende medische hulp worden geschonden. In de Vlaamse bevolking vonden bepaalde politieke partijen een gewillig draagvlak voor dit strenger beleid. Andere partijen gingen mee en verkondigen zelf fier hoe streng ook zij zijn. Het wordt tijd dat de bevolking en de politici tot bezinning komen. Of de bevolking het graag heeft of niet, onze westerse samenlevingen hebben wel migranten nodig. Daar zijn weten schappelijke en beleidsrapporten over. Hooggeschoolden brengen competenties mee, laaggeschoolden hun werkkracht. Migratie brengt niet alleen lasten, maar maakt onze samenlevingen ook creatiever. Met een flankerend beleid dat de bevolking sensibiliseert en de nieuwkomers onbevooroordeeld kansen geeft, zijn migranten een troef om in de geglobaliseerde wereld van tel te blijven. Vele politici falen echter om die inzichten naar hun kiespubliek te vertalen. Josee Goethals, Zemst Stuur je lezersbrief naar Redactie Visie, Postbus 20, 1031 Brussel of naar Vermeld je woonplaats. De redactie kan de teksten inkorten of niet opnemen bij plaatsgebrek. Onder elke brief publiceren wij de volledige naam en woonplaats van de auteur. Als je je reactie liever zonder deze gegevens ziet verschijnen, vermeld dit dan uitdrukkelijk. SLEUTEL WOORD Zoek het sleutelwoord in de balk onderaan. In sommige vakjes staat een getal dat overeenkomt met een getal in de balk onderaan. De letters die je in de vakjes met een getal 13 12:01 Pagina invult, 1 kun je ook op de balk invullen. Verticaal vormen de letters in de eerste en derde kolom ook een woord. 1. vorkwagen, 2. vliegenier, 3. pleziertje, 4. hoed met een brede rand, 5. handig, 6. stad in Schotland, 7. dikhuidig dier, woeste rit die mensenlevens in gevaar brengt. Oplossing onderaan pag advertentie Kompas Vakantiewoningen - Westende Vakantiewoning aan zee? Geniet deze zomer van een overheerlijke vakantie aan zee. Boek vandaag nog je Kompas Vakantiewoning in Westende, voor een lang weekend of midweek. Dit kan vanaf: 81 euro per nacht van 1 tot 12 juli 99 euro per nacht van 12 juli tot 16 augustus 81 euro per nacht van 16 tot 30 augustus Wil je een extra korting van 5 euro per nacht? Boek dan een verblijf van vrijdag tot vrijdag of van maandag tot maandag. Gratis naar Plopsaland Huur je tussen 12 juli en 16 augustus een vakantiewoning voor 7 dagen? Dan krijg je gratis toegang tot Plopsaland voor het hele gezin. Tel Corsendonk De Linde - Retie Bobbejaanland en Zilvermeer arrangement Inbegrepen: 2 overnachtingen, welkomstdrankje, uitgebreid ontbijtbuffet, 2 x warm avondbuffet, 1 dagticket voor Bobbejaanland, 1 dagticket voor Zilvermeer in Mol, gratis Wi-Fi, verblijfstaks + btw Prijs per persoon: eenpersoonskamer: 168 euro tweepersoonskamer: 128 euro driepersoonskamer: 115 euro vierpersoonskamer: 108 euro vijfpersoonskamer: 104 euro Kind 3-12 jaar op dezelfde kamer: 88 euro Ravelingen - Oostende Verhuurprijzen zomer 2013 Voor appartement met 1 slaapkamer (max. 6 personen) 2 nachten 230 euro: 12 tot 14 juli 9 tot 11 augustus 16 tot 18 augustus 176 euro: 23 tot 25 augustus 3 nachten 345 euro: 19 tot 22 augustus 4 nachten 432 euro: 15 tot 19 juli 29 juli tot 2 augustus 19 tot 23 augustus 282 euro: 26 tot 30 augustus Zomerpromotie Midweek (maandag tot vrijdag) Inbegrepen: 4 overnachtingen, 4 x ontbijtbuffet, 4 x warm avondbuffet, gratis Wi-Fi en parking, beddenopmaak, badlinnen, verblijfstaks, btw. Prijs per persoon: eenpersoonskamer: 272,50 euro 2- tot 5-persoonskamer: 174 euro Kind 3-12 jaar: 87 euro Pasar-leden krijgen 5 % korting op beide arrangementen. Tel Animatieprogramma: initiatie duiken voor kids, familiefakkeltocht, knutselatelier, sport en spel op het strand, bingo, Clown Rocky Shows en Papa Chico Show, Zumba, optredens. Tel

5 Visie vrijdag 28 juni 2013 hoe gaat het met u? 5 CM-enquête 50 jaar wet op de ziekteverzekering Kwetsbaarste mensen stellen doktersbezoek uit Op pagina 1 van deze Visie vond je de globale resultaten van de CM-enquête over de tevredenheid van de Belg met de gezondheidszorg. We zetten hier nog enkele vaststellingen op een rijtje. 1. Ik ben tevreden over mijn huisarts Onze huisarts blijft de spil van de gezondheidszorg. 96 procent van de leden die deelnamen aan de enquête is in het algemeen tevreden over zijn huisarts. Hoe ouder, hoe meer contacten met de huisarts er zijn en dat is logisch. De meeste mensen (82 procent) vinden de huisarts betaalbaar. De meeste mensen geraken vlot bij de huisarts. Van de deelnemers aan de enquête vindt slechts 7 procent dat ze niet snel een afspraak krijgen. Lager opgeleide mensen gaan vaker naar de huisarts dan hoger opgeleide mensen. 2. Ik heb (g)een idee hoeveel ik bij de tandarts moet betalen De tarieven bij de huisarts zijn goed gekend. 91 procent weet vooraf hoeveel een raadpleging of een huisbezoek kost. Anders is het bij de tandarts: 60 procent weet vooraf niet hoeveel je voor een consultatie zal betalen. Vooral mensen jonger dan 49 jaar hebben daar problemen mee. Van de deelnemers jonger dan 30 jaar weet zelfs 64 procent niet hoeveel een bezoek aan de tandarts zal kosten. Wanneer de rekening moet betaald worden, heeft een kwart van de 65-plussers een probleem met de betaalbaarheid van de tandarts. Dit stijgt naar 47 procent bij de groep van 18 tot 30 jaar. Lager opgeleide mensen gaan minder vaak naar de tandarts, hoger opgeleide mensen meer. (zie figuur 1) 3. Ik ga eerst naar de huisarts en dan naar de cardioloog Eerst naar de huisarts, dan naar de specialist, zo zou het moeten. Maar in de praktijk loopt het niet zo. Bij de cardioloog en de kankerspecialist gaan de meeste deelnemers aan de enquête inderdaad nadat de huisarts hen doorverwees. Bij de orthopedist en de psychiater is het aantal mensen dat op eigen initiatief of na doorverwijzing gaat ongeveer gelijk. Maar bij de oogarts, de gynaecoloog en de kinderarts gaan zowat negen deelnemers op de tien op eigen initiatief. Hoger opgeleide mensen gaan vaker op eigen initiatief naar de specialist dan lager opgeleide mensen. (zie figuur 2) 4. Ik ben (niet) gezond De meeste Belgen zijn in goede gezondheid. 74 procent beoordeelt zijn gezondheid als goed tot zeer goed. Bij de 60-plussers is dat 61 procent, tegenover 87 procent bij de mensen jonger dan 30 jaar. De gezondheidstoestand hangt ook samen met de opleiding. Hoger opgeleide mensen geven vaker aan dat ze in goede gezondheid verkeren (81 procent) dan lager opgeleide mensen (55 procent). Een Belg op de drie lijdt aan een langdurige ziekte of heeft een handicap. 20 procent van de deelnemers jonger dan 30 jaar geeft Op zoek naar informatie? dat aan en 45 procent van de 65-plussers. Ook hier is er een samenhang met het opleidingsniveau. 47 procent van de lager opgeleide deelnemers vermeldt een langdurige ziekte of handicap tegenover 27 procent van de hoger opgeleiden. Vooral lager opgeleide mensen geven aan dat ziekte of handicap een voortdurende belemmering vormen bij de dagelijkse bezigheden. (zie figuur 3) 5. Ik ga niet naar de dokter omdat ik geen geld heb 11 procent van de bevolking stelt noodzakelijke gezondheidszorg uit omwille van financiële redenen. Het percentage ligt duidelijk hoger bij kwetsbare groepen. Van de mensen die arbeidsongeschikt zijn stelt 31 procent noodzakelijke zorg uit. Van de werklozen is dat 28 procent en van alleenstaande mensen met kinderen 23 procent. Mensen met een lager opleidingsniveau stellen vaker zorg uit dan hoger opgeleide mensen. De eerste behandeling die om financiële redenen wordt uitgesteld is tandzorg (26 procent). Ook een consultatie bij de specialist wordt op de lange baan geschoven (19 procent) gevolgd door de aankoop van een nieuwe bril, van geneesmiddelen en een bezoek aan de kinesist. Chris Van Hauwaert Ben je op zoek naar tarieven van dokter, tandarts of andere zorgverleners? Je vindt ze elk jaar in het eerste Visie-nummer en op Je vindt daar ook welke specialisten afgesproken tarieven aanrekenen en dus geconventioneerd zijn. Hoe krijg je meer terugbetaald voor een bezoek aan sommige specialisten? Als je een globaal medisch dossier hebt en de huisarts verwijst je door. Kijk op Je kunt voor deze informatie ook terecht bij de CM-consulent. Figuur 1: Ik weet hoeveel een consultatie bij de tandarts zal kosten (in procent) jaar jaar jaar Niet akkoord Helemaal niet akkoord Figuur 2: Percentage deelnemers dat eerst naar de huisarts gaat en dan naar de specialist Figuur 3: Percentage mensen dat melding maakt van een langdurige ziekte of handicap Gynaecoloog (vrouwen) Lager opgeleid 56 Cardioloog Lager opgeleid Midden opgeleid Hoger opgeleid Hoger opgeleid Behandeling slokdarmkanker Patiënt moet weten waar hij ervaring vindt Naar eenvoudige ziekte-uitkering werklozen Welk ziekenhuis heeft de beste resultaten bij een moeilijk te behandelen kanker? Tot nu toe vindt de patiënt geen gegevens over deze levensbelangrijke informatie. Nu CM de cijfers voor slokdarmkanker publiceerde verandert dat wellicht. Na de diagnose slokdarmkanker (in 2010 bij 900 Belgen) is de overlevingskans op vijf jaar tot vier keer hoger in een ziekenhuis met de meeste ervaring in de behandeling daarvan. Alleen het UZ Gasthuisberg en UZ Gent halen de norm die het Federaal Kenniscentrum (KCE) voor de Gezondheidszorg vooropstelt, namelijk minstens 20 ingrepen per jaar. Nooit eerder waren deze gegevens voor patiënten en artsen beschikbaar, zegt CM-voorzitter Marc Justaert. Het is een leemte in onze gezondheidszorg. Als we patiënten kwaliteit willen leveren, moeten we ons zorgaanbod rationaliseren en niet langer in elk ziekenhuis elk type gespecialiseerde zorg blijven aanbieden. Reacties Nadat CM op haar website publiceerde hoeveel van haar leden behandeld werden voor slokdarmkanker in welk ziekenhuis, volgde een storm aan reacties. Alvast hierover is er eensgezindheid: de patiënt heeft recht op kwaliteitsinformatie. Voor de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK) is een concentratie van expertise in een beperkt aantal ziekenhuizen de enige oplossing voor de behandeling van zeldzame of complex te behandelen kankers. De overheid moet die dan ook afdwingen, vindt de VLK, en de terugbetaling beperken tot centra die voor bepaalde behandelingen erkend zijn. Volgens Vlaams minister van Volks gezondheid Vandeurzen hebben de ziekenhuizen met het Vlaams indicatorenproject de kans om gegevens over de kwaliteit van hun zorg ter beschikking te stellen. Alleen zijn de ziekenhuizen niet verplicht om daaraan mee te werken en de resultaten te publiceren. (CVH) Ook als je werkloos bent, kun je ziek worden of een ongeval hebben. Dan krijg je een uitkering. CM pleit voor een vereenvoudiging van de regeling. Elk jaar behandelt CM zo n dossiers van uitkeringsgerechtigde werklozen die minder dan een jaar arbeidsongeschikt zijn. Dat is goed voor ruim euro per dag. Sneller naar beneden Momenteel krijgt een werkloze die arbeidsongeschikt wordt, de eerste zes maanden hetzelfde bedrag uitgekeerd als in de werkloosheid. De ziekte-uitkering is immers afgestemd op de werkloosheidsuitkering. Maar doordat de werkloosheidsuitkeringen sinds november 2012 sneller naar beneden gaan, dalen ook de uitkeringen voor zieke werklozen. Aan een correcte en tijdige uitbetaling van de uitkering hecht CM veel belang. Maar de recente maatregelen maken de situatie complex. CM roept de overheid op om de ziekte-uitkering niet langer volledig af te stemmen op de werkloosheidsuitkering. CM pleit voor een duidelijk uitkeringsprincipe en stelt een vereenvoudiging voor. Dat wil zeggen een vaste vergoeding, afhankelijk van de gezinstoestand, die gedurende zes maanden stabiel blijft. (CVH)

6 Evy Raes heeft een MICHIEL HENDRYCKX fotografi sche schat Fotograaf samen gefotografeerd. Wat een feest voor wie graag achterom kijkt. We krijgen niet alleen een haarscherp wetenschappelijk beeld van hoe er in Vlaanderen vandaag in de interieurs van de jaren zestig en zeventig wordt gewoond, geleefd en overleefd. Vooral de herkenning is een aangrijpende emotionele ervaring. Raes is er in geslaagd een soort dwarsdoorsnede te maken, een universeel beeld te tonen. Zo was Vlaanderen. Kom binnen bij de mensen LUC DE VOS die in drie eeuwen hebben Zanger, schrijver geleefd: de negentiende, de en columnist twintigste en de eenentwintigste. Hun ouders zagen de eerste vliegtuigen verschijnen en van hen leerden zij kachels met kolen vullen en hoe zij konijnen moesten villen, net zoals in de eeuw waarin Napoleon leefde. Hun kleinkinderen echter zien pornografi sche beelden op hun ipads verschijnen van mensen uit Los Angeles die de liefde bedrijven en daarmee hun boterham verdienen in een miljardenindustrie. Ik heb mijn overgrootmoeder maar enkele jaren gekend, maar blijkbaar heeft dit als kind een diepe indruk nagelaten. Wanneer ik met mijn camera zo n interieur binnenwandelde en ik zag die oude aangebrande kookpotten op het aanrecht staan, dan wist ik dat ik die mee in beeld moest hebben. Want mijn overgrootmoeder maakte de heerlijkste aardappelen klaar. Mét zout. Biografie rerore porrum quod ea nis et utendel lestisim qui am volor res asseque dolupta ectiis ea dusae aliquam nonsequae nulpa cus di sa solut id et nonsequae aut et elit aliqui molupta odi optatate nihitat. Bus etus, velitibus is repelia nonsequae nos molupta tiorerit que nam que lacepelia core rerchicid que ne entis ducius ut intis alitiosant. Roularta Books ISBN Ingeleid door MICHIEL HENDRYCKX Teksten van LUC DE VOS Roularta Books 6 Visie hoe gaat het met u? vrijdag 28 juni 2013 zoek en win Speur je in Visie mee naar het antwoord? Zomer vol muziek Goed voorbereid naar het fes Tip: Sein van nietige aanvallers Oplossing E Stuur je antwoord voor 9 juli op een gele briefkaart naar Persdienst CM, Postbus 40, 1031 Brussel. Of mail het naar Vermeld welke prijs je wenst: gezinsticket (voor 4 personen) voor de film Piet Piraat en het Zeemonster in Kinepolis (om lid te worden van de Dappere Piraten Club, moet Piet Piraat een zeemonster verslaan) of het fotoboek Kom binnen! van Evy Raes (Vlaamse interieurs uit de jaren 50, 60 en 70), uitg. Roularta. Uit de juiste inzendingen worden dit keer negen winnaars geloot. Kom binnen! FOTOGRAFIE EVY RAES EVY RAES Oplossing Visie nr. 8: Pensioen KOM BINNEN! FOTOGRAFIE EVY RAES Kom binnen! FOTOGRAFIE EVY RAES Winnaars Alda Damiaens (Genk) Rob Heeren (Antwerpen) Martine Mornout (Assebroek) Maria Pollet (Diksmuide) Hilde Van Looveren (Wommelgem) Neem ook deel aan de CM-webquiz op Niets leuker dan een weekendje festival om de zomer in te zetten. Maar wat moet je zeker bij hebben? We vroegen het aan een aantal doorwinterde festivalgangers op het voorbije XO-festival in Houthalen-Helchteren en staken hun bevindingen in een checklist. Dylan en Jente Beste vrienden Wie? Dylan Bollen (21, links) en Jente Ovart (21) uit Mechelen, schoolkameraden en beste vrienden. Onmisbaar? Spaghetti, soep, ravioli, hot dogs, kortom: eten voor een heel weekend. We studeren nog, dus we nemen op festivals altijd onze eigen voorraad mee. Daarmee bespaar je een pak geld! Belangrijk? Een partytent voor op de camping. Het beschermt je niet alleen tegen de regen, maar ook tegen felle zon. Wij hopen natuurlijk op dat tweede. Vergeten? Zonnecrème. Vorig jaar hadden we dat ook niet bij, en toen kwamen we rood als een kreeft terug thuis. Tekst: Nele Verheye Foto s: Mine Dalemans Veronique Hygiëne voor alles Wie? Veronique Hillewaert (32) uit Oostkamp komt samen met haar man een weekendje genieten van de festivalsfeer. Haar vierjarig zoontje Robbe bleef thuis bij oma en opa. Onmisbaar? Een rol toiletpapier: handig in allerlei noodgevallen. Belangrijk? Een fles water en een tandenborstel. Ook al laat de hygiëne op festivals te wensen over, ik moet en zal elke dag mijn tanden gepoetst hebben (lacht). Vergeten? Mijn laarzen. Aangezien het water momenteel met bakken uit de lucht valt, is dat echt wel een misser van formaat. knipsels Win een camera met je Kazoufoto Trek je er deze zomer met Kazou op uit? Stuur ons een originele vakantiefoto en maak kans op een camera, Gopro Hero3. Wij willen de thuisblijvers laten meegenieten van je fantastische vakantiebelevenissen met Kazou. Hou je fototoestel op vakantie in de aanslag en leg de mooiste momenten vast op beeld. Mail ons jouw beste vakantiefoto en vermeld daarbij jouw naam, adres en leeftijd. Ook willen wij graag weten waar je op vakantie bent. En vertel ons wat jouw foto zo uniek maakt. Slaag je erin jouw Kazouvakantie op een creatieve manier in de kijker te zetten, dan kun je een camera winnen. Bovendien verschijnt de foto van de winnaar samen met een selectie van de beste beelden in Visie van 30 augustus. Stuur je foto voor 25 augustus naar HUIS dokter Veilig proeven van exotische drankjes? Niets leuker dan op reis te proeven van allerlei exotische gerechten en drankjes. Maar dan liefst wel zonder risico op exotische darmkwaaltjes. Wat is het probleem? Op reis liggen je darmen vaker overhoop dan thuis. Dat heeft te maken met een ander voedingspatroon, minder hygiënische omstandigheden en ziektes waarmee je in België nauwelijks in aanraking komt. De boosdoener is dikwijls een virus of een bacterie, af en toe ook een darmparasiet. In de meeste gevallen komen deze het lichaam binnen via besmet voedsel of drinkwater. Wat mag je drinken? Drink niet van de kraan in landen met een lage hygiënestandaard. Als je twijfelt, poets dan ook je tanden met flessenwater. In noodsituaties kun je water filteren en ontsmetten met chloortabletten, jodium of zilverionen. Wil je iets drinken in een lokaal etablissement, maak dan dat flessen in je bijzijn worden geopend. Gashoudende dranken zijn iets veiliger, want ze hebben een hogere zuurtegraad en er wordt minder vaak mee geknoeid. Gekookt water in koffie en thee is een betere keuze dan koude dranken op basis van water dat niet uit flessen komt. Let ten slotte ook op met ijsblokjes en ijsjes. Ze zijn even onveilig als het water dat ervoor gebruikt werd. Wat mag je eten? Vermijd niet-gepasteuriseerde of ongekookte melk en voedsel bereid op basis van melkproducten. Eet ook geen voorgekookt voedsel, onvoldoende gebakken vlees en onvoldoende gekookte vis of zeevruchten. Let erop dat warme maaltijden heet geserveerd worden, en geef rauwe groenten en fruit zelf een extra wasbeurt. Weet dat een maaltijd in een groot hotel niet noodzakelijk minder risico inhoudt dan eten in een lokaal restaurant of bij mensen thuis. Wat als je diarree krijgt? Het is niet bewezen dat preventieve middeltjes ook effectief helpen tegen reizigersdiarree. Meestal gaat het probleem trouwens na een paar dagen vanzelf weer over. Zorg er in de eerste plaats voor dat je het vochtverlies door de diarree compenseert door veel te drinken. Drink twee glazen na elke lopende ontlasting en maak dat je om de drie à vier uur moet plassen. Blijf verder eten waar je zin in hebt. Als dat om praktische redenen noodzakelijk is, onderdruk dan tijdelijk de diarree met een product op basis van loperamide. Contacteer een dokter als de diarree langer dan twee dagen aanhoudt en gepaard gaat met hevige pijn, koorts en etterige of bloederige stoelgang. Doe dat ook als je na het eten van bijvoorbeeld garnalen, kikkerbilletjes, vlees, eieren of melkproducten last krijgt van misselijkheid, braken of diarree. Michiel Callens, preventie-arts CM Tekst: Nele Verheye dehuisdokter Eddy Fliers

7 Visie vrijdag 28 juni 2013 hoe gaat het met u? 7 tival Tim, Ken, Glen en Serge Tickets vergeten Op zoek naar oordoppen? De CM-stand met gratis herbruikbare oordoppen is deze zomer aanwezig op meer dan vijftig festivals en evenementen in heel Vlaanderen. Daarnaast krijg je in de CM-Thuiszorgwinkel tien procent korting bij de aankoop van oordoppen op maat, en bovendien geeft CM elke maand een paar van deze oordoppen weg via de wedstrijd op de CM-site. Checklist - de tickets - oordopjes - fles water en tandenborstel - zonnecrème, zonnebril - regenjas - voldoende eten - toiletpapier Wie? V.l.n.r. Tim Busschots (27), Glen Geysels (22), Ken Verheyen (23) en Serge Heyrman (27, liggend) komen allemaal uit de buurt van Halle en zijn klaar voor een stevig feestje. Onmisbaar? Een warme jas om de avond en nacht door te komen. Als je wil doorfeesten tot de vroege uurtjes, is dat zeker geen overbodige luxe. Belangrijk? Een goed paar oordoppen. Anders hou je drie dagen feesten nooit vol, en eindig je met suizende oren en slaande hoofdpijn. Vergeten? Onze tickets. We zijn speciaal teruggereden om ze te gaan halen. de VOORZET Duidelijke opdrachten Bij de vijftigste verjaardag van de wet op de ziekteverzekering hebben wij jullie, onze leden, in een enquête gevraagd wat er goed is en wat er beter kan. Jullie zijn over het algemeen erg tevreden over onze gezondheidszorg en we mogen er inderdaad fier op zijn. Maar jullie legden ook pijnpunten bloot: te veel mensen weten vooraf niet hoeveel ze moeten betalen, vooral bij de tandarts of de specialist. En 11 procent moet zorg uitstellen om financiële redenen. Duidelijke tarieven die vooraf bekend zijn. Dat is een eerste belangrijke opdracht. Het is voor ons een uitdaging om onze leden nog beter te informeren over de tarieven. Als je die niet kent, is de drempel naar zorg te hoog. Op worden de belangrijkste tarieven van de zorgverleners voortdurend bijgehouden. Daar vind je hoeveel je moet betalen en hoeveel je terugkrijgt van het ziekenfonds. Ook de CM-consulent kan je dat vertellen. We zijn ook bekommerd om de betaalbaarheid van de zorg. Om die te garanderen zullen we alvast de regeling van sociaal betalende derde bij de huisarts verder promoten. Aan mensen die recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming, zou de arts spontaan moeten voorstellen om enkel het remgeld te betalen. De mensen zouden daar niet zelf moeten om vragen. Dat remgeld bedraagt 1 euro als ze een globaal medisch dossier hebben bij hun vaste huisarts en 1,50 euro zonder GMD. De rest wordt dan rechtstreeks vereffend met het ziekenfonds. De resultaten van de enquête bij de vijftigste verjaardag van de wet op de ziekteverzekering zullen we gebruiken om onze visie op de komende vijftig jaar vast te leggen. We zullen de resultaten bespreken met onze vele vrijwilligers en ze vertalen naar het CM-memorandum voor de verkiezingen van 2014 en al onze standpunten in het beheer van de ziekteverzekering. Zo zijn we allemaal onderdeel van de kracht van de solidariteit die zo belangrijk is voor onze gezondheidszorg. Eddy Fliers Marc Justaert Voorzitter CM Bart Helin Volgend jaar terug naar de Ventoux Mooi weer, weinig wind, ideale omstandigheden om de Ventoux te beklimmen. Met Vlamingen, van wie 37 CM-medewerkers, deden ze het vorige zaterdag. 24 van hen kozen voor de formule Ventourist. Zij beklommen de kale berg vanuit Bédoin, Malaucène of Sault. 13 dapperen gingen voor La Cannibale met zes cols samen goed voor 131 kilometer. Organisator Sporta heeft de tiende editie voor 2014 al aangekondigd. En CM doet weer mee, laat Jan Van Ballaer, die al negen keer deelnam, alvast weten. Nog even de inwendige mens versterken en dan alles geven. Persoonlijk alarm kan meer Ben je kandidaat om nieuwe toepassing te testen? Wie een persoonlijk alarmtoestel gebruikt, kan met één druk op de knop hulp inroepen, bijvoorbeeld na een valpartij. Maar het persoonlijk alarm kan meer. CM zoekt mensen die willen helpen om dat te onderzoeken. Meer dan CM-leden in Vlaanderen maken gebruik van het persoonlijk alarm. Via een druk op de knop die ze vaak rond de hals dragen, kunnen ze een centrale bereiken die een familielid of buur verwittigt. Veilig voor de thuiswonende oudere, goed voor de gemoedsrust van de familie. Intelligent alarm Maar het persoonlijk alarmtoestel kan meer. Zelf hulp inroepen, bijvoorbeeld als er zich een onveilige situatie voordoet, ook zonder druk op de knop. Door detectoren en sensoren aan te brengen in huis, kan het toestel signaleren dat er iemand gevallen is of vergeten is de noodzakelijke geneesmiddelen in te nemen. Dit wordt passieve en intelligente alarmering genoemd. Om de nieuwe mogelijkheden te demonstreren en te onderzoeken, heeft CM het Care4Safety project opgezet in het kader van Flanders Care. Daarmee wil CM nagaan op welke wijze thuis meer veiligheid kan verzekerd worden. Op basis van deze ervaringen zal CM die nieuwe toepassing opnemen in haar dienstverlening, zodat alle leden er gebruik kunnen van maken. Gebruikers gezocht Woon je alleen en heb je nu al een persoonlijk alarm? Dan kun je meewerken aan het demonstratie- en onderzoeksproject. Ben je kandidaat? Bezorg dan je naam, adres en telefoonnummer aan CM via tel of mail naar

8 8 hoe gaat het met u? Visie vrijdag 28 juni 2013 knipsels SIS-kaart verdwijnt stapsgewijs Het gebruik van de SIS-kaart wordt stapsgewijs afgebouwd. Vanaf 1 januari 2014 zullen apothekers, ziekenhuizen en bepaalde zorgverleners vragen naar je elektronische identiteitskaart (eid). Via je rijksregisternummer dat op je eid staat, kunnen zij online je ziekenfondsgegevens raadplegen. Dat kan ook met de Kids-ID of de eid voor buitenlanders. Kinderen jonger dan twaalf jaar zullen daarvoor een andere kaart van het ziekenfonds krijgen. De meeste apothekers vragen nu al naar je eid. Je SISkaart is wel nog geldig tot het einde van dit jaar. Je neemt ze het best nu nog mee als je naar de apotheek, het ziekenhuis of een zorgverlener gaat. Ga je mee op watersportvakantie? Van 10 tot 16 augustus vindt de watersportvakantie van Ziekenzorg CM opnieuw plaats in Arnemuiden (Nederland). Om deze vakantie voor chronisch zieke en zorgbehoevende personen mogelijk te maken, zoekt Ziekenzorg CM nog vrijwilligers. Zie jij het zitten om de watersportactiviteiten te begeleiden en de zorg voor de vakantiegangers op te nemen? Neem snel contact op. Tel Aquarelcursus Een aquarelcursus volgen in een prachtig natuurdecor. Dat kan in Domein Hooidonk onder de deskundige begeleiding van Evarist Evrard en Marcel Willemen. Iedereen kan meedoen. Ook als je zorg nodig hebt, kun je deelnemen. De aquarelweken vinden plaats van 26 juli tot 2 augustus en van 4 tot 11 oktober. CM-leden betalen 478 euro (573 euro voor single kamer). Voor info en boeking: hooidonk.be, tel Beestjes in het bos Weg met teken: het zevensta We zijn ze liever kwijt dan rijk, die kleine bruine spinachtige diertjes die zich zonder veel schaamte vasthechten aan de huid en vreemde ziektes kunnen overdragen. Vandaar: weg met teken, het zevenstappenplan. 1Herken het beest Een teek is een klein, bruinzwart spinachtig diertje. Het ziet er vrij onschuldig uit en is ongeveer zo groot als een speldenkop. Maar vergis je niet, dit beestje heeft wel degelijk slechte bedoelingen. Het laat zich vallen uit struiken en lange grassen om zich vast te hechten aan je huid en je bloed op te zuigen. Hoewel dat geen aangenaam idee is, is de beet op zich pijnloos en vrij onschuldig. Het grootste gevaar schuilt in eventuele ziektes die de teek kan overbrengen terwijl hij zich aan je huid vastklampt. Weet waar ze zitten Bijna overal in België zitten er teken, zeker in de regio s rond Leuven, Nijvel, Namen en Dinant. Een minderheid van die teken is besmet met de ziekte van Lyme. Als een teek langer dan twaalf uur in je huid blijft zitten, kan hij die ziekte overdragen, met alle gevolgen van dien. In bosrijke streken in Centraal- en Oost-Europa zitten er teken die je kunnen besmetten met tekenencefalitis, een ontsteking van de hersenen. Het grootste verschil met de teken in onze gebieden is dat de teken in Centraal- en Oost- Europa de ziekte vrijwel onmiddellijk overdragen, bij het aanhechten zelf. In die gebieden ben je dus beter extra voorzichtig. Tegen tekenencefalitis bestaat er een preventief vaccin, meer informatie daarover vind je bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde. Teken houden zich doorgaans schuil in lange grassen, struiken of varens. In weilanden, bossen en natuurgebieden, maar ook in stadsparken of zelfs in je eigen tuin. Teken SMAKELIJK Bij ons is het niet echt nodig om de benen te bedekken, in Centraal- en Oost-Europa wel leven winter en zomer, maar worden pas actief als het warmer is dan 10 graden. Hou je ogen dus zeker open tussen juni en oktober. Geen teek tussen mijn tenen Ga je in België de natuur in, dan volstaat het om je lichaam en dat van de kinderen achteraf grondig te controleren. Omdat teken je in Centraal- en Oost- Europa meteen kunnen besmetten, neem je in die streken beter extra voorzorgsmaatregelen. Blijf op de paden, weg van hoog gras en struikgewas. Draag gesloten schoenen en kleren met lange mouwen en lange broekspijpen. Steek desnoods je broekspijpen in je sokken. Het is geen zicht, maar het helpt wel. Je kunt ook een insectenwerend middel op basis van DEET (diethyl toluamide) gebruiken, maar dat werkt slechts enkele uren en 5 biedt je bovendien geen garantie dat teken zullen wegblijven. Gebruik DEET niet bij baby s jonger dan twee maanden en bij oudere kinderen niet op de handen, rond de ogen en in de buurt van kleine wondjes. Voor meer informatie over dergelijke middelen kun je terecht bij je apotheker. Tot slot: bij kinderen kruipen teken vaker op het hoofd. Een petje of hoedje zorgt voor extra bescherming. Waar is de teek? Hier is de teek! Omdat je een tekenbeet niet voelt, kan een teek zich ongemerkt in je huid nestelen. Daarom is het belangrijk om jezelf en de kinderen altijd te controleren na een wandeling in de natuur. Teken kunnen overal zitten, maar houden het meest van warme plekjes, zoals de liezen, knieholtes, oksels, elleboogholten en hoofdhuid. Ontdek je een teek, verwijder hem dan zo snel mogelijk. Als je dat binnen de twaalf uur doet, dan is er geen risico op de ziekte van Lyme. Let op voor indianenverhalen Over het verwijderen van teken doen er heel wat indianenverhalen de ron- Salade van rode biet en venkel met geitenkaas Tafelen met Marc Justaert De ziekteverzekering bestaat dit jaar 50 jaar. Hoe doet ze het? Kunnen we ze versterken? Jij krijgt de kans om daarover van gedachten te wisselen met CM-voorzitter Marc Justaert. Stuur ons jouw reactie of vraag voor 15 juli en vermeld ook je naam en adres. Tien lezers mogen op zaterdagmiddag 14 september met Marc Justaert mee aanschuiven aan tafel in Leuven en gaan met hem in gesprek. In oktober verschijnt daarvan een verslag in Visie. Reageer naar of CM Persdienst, PB 40, 1031 Brussel. Roos Mestdagh Ingrediënten voor 4 personen: 1 venkel 3 rode bieten, voorgekookt 2 appels, Granny Smith 2 eetlepels olijfolie -1 dl balsamicoazijn 200 g zachte geitenkaas 100 g suiker 1/2 bosje dille 50 g geroosterde pijnboompitten fijn zeezout zwarte peper kook de balsamicoazijn en suiker in tot een lichte siroop verwijder de buitenste bladeren van de venkel en snijd de rest van de knol flinterdun snijd de rode biet en appel in blokjes en meng deze met de olijfolie kruid met zout en peper verdeel de rode biet en appel over vier borden leg hierop wat van de venkel en bestrooi met pijnboompitten en plukjes dille brokkel hierover de kaas en besprenkel met de balsamicosiroop serveer met vers brood Recept uit het boekje O Bistro, een uitgave van De Praktische School partner van Femma,

9 9 Visie vrijdag 28 juni 2013 hoe gaat het met u? ppenplan 7Roep een dokter ter hulp de, tegenwoordig zelfs via het internet. Zo zou een verpleegster ontdekt hebben dat je een teek vlot en veilig kan verwijderen met behulp van vloeibare zeep. De mail ziet er erg geloofwaardig uit, maar het gaat wel degelijk om een misplaatste grap. Zeep irriteert de teek, en daardoor kan hij speeksel of maaginhoud vrijgeven, wat de kans op besmetting vergroot. Hetzelfde geldt voor methodes met petroleum, ether of een brandende sigaret. Let dus op met informatie op het internet, zeker als je de bron niet kent. 6Grijp hem bij z n nekvel Neem de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast met een plat pincet en trek hem langzaam los met een gelijkmatige, aanhoudende kracht. In de apotheek kun je een speciaal tekenpincet kopen waarmee je teken gemakkelijk kunt vastgrijpen en uit de huid halen. Zorg ervoor dat je de plaats van de tekenbeet achteraf grondig ontsmet. Noteer de datum en de plaats van de tekenbeet, en hou het wondje nog enkele weken in het oog. Teken kunnen ernstige ziektes overbrengen. Ga zo snel mogelijk naar de dokter als er resten van de teek in je huid zijn achtergebleven of als je last krijgt van rode vlekken, hoofdpijn of pijn in je armen of benen. Doe dat ook als je hoge koorts hebt of je je grieperig begint te voelen. De dokter zal via een bloedanalyse bepalen of je een besmetting hebt opgelopen en je eventueel behandelen met antibiotica. Nele Verheye Meer informatie over teken vind je in de folder Teken, gevaarlijke beestjes. Ook de folders Reisvaccinaties, Zonder zorgen in de zon, Zorgeloos met vakantie en Gezond(heid) op reis bevatten heel wat nuttige vakantie-informatie. Je kunt ze gratis downloaden via de CM-site of bestellen bij de dienst Gezondheidspromotie van je regionale ziekenfonds. Instituut voor Tropische Geneeskunde: Travelfoon: (op werkdagen 9-17 uur, 0,45 euro/minuut) HELPENDE HANDEN Swa Dams (63) maakt jongeren warm voor waterpolo De jongens die ik ooit hun eerste stapjes zag zetten in het waterpolo, zitten nu in de eerste ploeg of zijn zelf trainer, zegt Swa Dams uit Berchem. Als ik ze bezig zie, ben ik zo fier als een gieter. Ik coördineer de zwemschool en de waterpoloclub voor Jespo. Dat is een Antwerpse jeugdsportorganisatie die sport toegankelijk wil maken voor alle kinderen. Via Jespo kunnen kinderen gemakkelijk en goedkoop kennismaken met allerlei sporten. Het aanbod is verspreid over heel Antwerpen en bevat dertig verschillende sporten. De nadruk ligt niet zozeer op de prestaties, maar wel op plezier hebben. De rest volgt later wel. Niet zomaar baantjes trekken Ik heb erg goede herinneringen aan mijn eigen waterpoloperiode. We hadden een leuke ploeg en scoorden prima. Door omstandigheden zijn we niet verder kunnen gaan, maar ik heb later de draad opgepikt als trainer. Met de eerste ploeg van Antwerpse Waterpolo haalde ik zelfs een aantal titels binnen. Daar ben ik nog steeds erg trots over. Maar op mijn kleine Eendjes - groep, die pas negen à tien jaar oud zijn, ben ik minstens even trots. Waterpolo is een vrij technische sport, maar de basis kun je al op jonge leeftijd leggen. Het is niet te vergelijken met gewoon baantjes trekken. We spelen voor het plezier, maar er mag best wat uitdaging in zitten. Als zo n kleine jongen me op het einde van het werkjaar zegt dat hij veel heeft bijgeleerd, dan ben ik gelukkig. Daar doe je het voor. Vraag het maar aan de Swa Momenteel ben ik zelf geen trainer meer. Ik ben 63, het wordt tijd om de fakkel door te geven aan de jongere generatie. Ik coördineer alle lessen en trainingen, en als er een coach uitvalt, dan spring ik in. In de club kent iedereen me. Vraag het maar aan de Swa, zo gaat het dan. Het waterpolo is een groot deel van mijn leven. De uren die ik eraan spendeer, zijn niet te tellen. Maar ik doe het graag. Meer dan twintig jaar geleden hadden we maar zes spelers in onze jeugdreeksen. Nu zijn dat er meer dan honderd. Een ploeg uitbouwen doe je niet in een handomdraai. Daarom ben ik des te fierder op het resultaat. Nele Verheye Compagnie Gagarine Intersoc charme Een teek is minuscuul klein, laat hem niet ontsnappen. Lic A5654?! Hoe kunnen we je helpen? CM geeft raad. Afgestudeerd. Wat moet ik doen? Gedaan met studeren? Dan moet je in eigen naam aansluiten bij het ziekenfonds. Zolang je studeert, en ook tijdens je beroepsinschakelingstijd, ben je als persoon ten laste aangesloten bij het ziekenfonds van je ouders. Begin je te werken als zelfstandige, vind je een job of ontvang je een uitkering, dan moet je in eigen naam aansluiten bij het ziekenfonds. Dat is ook het geval wanneer je 25 wordt, ook al studeer je op dat ogenblik nog. Aansluiten kan op twee manieren. Ga naar de website en klik bovenaan op Lid worden. Of stap eens binnen in je CM-kantoor. Vergeet in dat geval je SISkaart niet. Het ziekenfonds zorgt er onder meer voor dat je een uitkering krijgt als je door ziekte of een ongeval niet kunt werken. En moet je naar de dokter, tandarts of specialist of heb je geneesmiddelen nodig, dan betaalt het ziekenfonds een deel van je kosten terug. Wil je veel meer te weten komen over wat er je te doen staat als je afstudeert, bestel dan gratis De gids voor schoolverlaters en werkende jongeren via Je kunt hem daar ook downloaden. Wedstrijd Wil je aansluiten bij CM? Maak het jezelf gemakkelijk. Surf naar afgestudeerd en vul je gegevens in. Wij sturen jou gepersonaliseerde formulieren op het moment dat je afstudeert. Je maakt bovendien kans op een Fnac-bon ter waarde van 30 euro. Vul als actiecode VISIE in. NIEUW: Villars-sur-Ollon Van 11 tot 19 september reis je met de bus naar het Zwitserse Villars-sur-Ollon. Vertrek uit Antwerpen, Brussel, Leuven of uit Gent, Brugge, Kortrijk. Je logeert in volpension, met wijn en water bij de maaltijden, in het luxueuze Hôtel Palace, met buitenzwembad. Voor het avondmaal is er gratis apero, koffie krijg je erna. De bediening in het hotel, de animatie, de wandelingen en de excursies zijn in het Nederlands. Er is een gevarieerd programma met live-muziek en een aflsuitende feestavond. Deze vakantie in de bergen is jouw garantie voor frisse lucht en prachtige uitzichten. Prijs: 704 euro per volw. in volpension euro toeslag bus euro toeslag single Meer informatie, prijzen en reservaties via of WERKEN EN TOCH OP VAKANTIE? Dat zijn Intersoc-werkvakanties! Laatste vrije plaatsen! Ben jij deze zomer nog vrij en wil je wel eens als vrijwilliger in Zwitserland aan de slag? Tijdens de maanden juli en augustus hebben we nog vrije plaatsen om mee te werken in de animatie en de hoteldiensten. Zie jij een werkvakantie in Zinal, St. Moritz of Villars-sur-Ollon wel zitten? Bel dan naar en wij zoeken voor jou de gepaste job. Verblijf in volpension, vervoer heen en terug, 4 consumpties per dag en medische verzorging zijn inbegrepen. Meer info op Visie_28-06_Charme Villars.indd 1 19/06/ :42:27

10 10 Visie uw job, ons werk DE VLOERThomas Cook Airlines Personeel levert in, grote baas krijgt bonus van 2,4 miljoen Van de gouden tijden van Sabena tot de bittere concurrentiestrijd tussen commerciële luchtvaartmaatschappijen: steward Hans Vanden Berghe maakte de evolutie van op de eerste rij in het vliegtuig mee. Door de liberalisering van de sector zijn de loon- en arbeidsvoorwaarden serieus verslechterd. vrijdag 28 juni 2013 Hans Vanden Berghe (54) is cabin crew member bij Thomas Cook Airlines, of steward in de volksmond. Mijn taak is instaan voor de veiligheid en het goede verloop van de vlucht in de cabine, steekt Hans van wal. Ik bedien de passagiers, kom tussen bij conflicten, verleen medische bijstand en ben getraind om in noodsituaties op te treden. Eigenlijk ben ik cafébaas, psycholoog, verpleger en brandweerman in een persoon (lacht). Cia Jansen Waarom heb je voor het beroep van steward gekozen? Als jonge twintiger met een diploma maatschappelijk assistent op zak had ik zin om de wereld te zien. In 1985 ben ik bij Sabena begonnen. Ik deed veel langeafstandsvluchten, waarbij ik drie weken van huis weg was. We vlogen bijvoorbeeld van Brussel naar Dubai, dan naar Singapore en via Bangkok naar Manilla. We hadden telkens wat tijd om de stad te bezoeken. Het was een plezier om bij Sabena te werken. Tijdens de vlucht had je voldoende tijd voor je service. We werkten met deftig materiaal, zoals porseleinen borden, en het eten was verfijnd. Maar in 2001 ging Sabena failliet Ik ben délégué geworden omdat ik mijn frustraties wilde ombuigen naar iets positiefs. Hans Vanden Berghe, Thomas Cook Airlines Nodeloos om te zeggen dat het een zware opdoffer was. Ik kon overstappen naar Sobelair, de chartermaatschappij van Sabena. Maar na drie jaar ging dat bedrijf ook op de fles. Ik was 45 jaar en werkloos. Gelukkig kon ik starten bij Thomas Cook Airlines. Ik ben blij dat ik die kans gekregen heb. Intussen ben ik al 28 jaar steward. Maar mijn job is in niets meer te vergelijken met de job die ik bij Sabena uitoefende. De werkbaarheid ACV BIE stelt nationale werfdag in de bouw uit Elk jaar in juni bezoeken militanten van ACV bouw - industrie & energie (BIE) zoveel mogelijk bouwwerven in heel België (zie foto). Zij willen de bouwvakkers dan informeren over hun rechten en plichten en de loon- en arbeidsvoorwaarden. Maar dit jaar kan deze nationale werfdag niet doorgaan in juni, omdat de sectorale onderhandelingen uitgesteld zijn. De werkgevers weigeren om het overleg op te starten, zolang zij de kost niet kennen van het eenheidsstatuut voor arbeiders en bedienden, zegt ACV BIE. De sectorale onderhandelingen gaan wellicht in september beginnen. Voor onze bouwvakkers is het dus een verloren jaar. (LG) Hans Vanden Berghe: Intussen ben ik al 28 jaar steward. Maar mijn job is in niets meer te vergelijken met de job die ik bij Sabena uitoefende. en de verloning zijn zienderogen achteruitgegaan. Hoe komt dat? Midden jaren 90 begon de liberalisering van de luchtvaartsector. Vroeger waren alle luchtvaartmaatschappijen in Europa overheidsbedrijven. Nu zijn het privébedrijven, die elkaar hevig beconcurreren. Op alle mogelijke manieren is er al bespaard. Zo zijn maaltijden en drank steeds meer betalend. Nu wordt het personeel geviseerd, dat flexibeler moet zijn en moet inboeten op loon. Hoe flexibel moeten de werknemers dan zijn? Toen ik bij Sabena werkte, mocht het personeel maximum 60 vlieguren per maand presteren. Door lobbywerk van de luchtvaartmaatschappijen bij Europa is dat verhoogd tot 80. Het personeel mag maximum 16 uren per vlucht werken. De werkgevers willen dit opdrijven tot 22. Maar het personeel zit al op de limiet. Dit werk heeft een zware weerslag op je gezondheid en je privéleven. De uurroosters verschillen van dag tot dag. Er zit geen regelmaat in je bioritme. Tot eind 2011 kon het vliegend personeel op 55 jaar met pensioen gaan, omdat het een zwaar beroep is. Hiervoor betaalden wij ook extra bijdragen. Maar de regering Di Rupo heeft de leeftijd verhoogd naar 65 jaar. Dat was een tegenvaller, omdat ik in 2014 wilde stoppen. Steward zijn was een mooi boek, maar ik heb het uitgelezen. Waarom ben je ACV-délégué geworden? Een zestal jaar geleden heb ik die stap gezet, omdat ik mijn frustraties wilde ombuigen naar iets positiefs. In een paar jaar tijd hebben wij een mooie syndicale werking kunnen uitbouwen, met dank ook aan Kurt Callaerts, onze vakbondssecretaris die altijd paraat staat. We zijn van drie naar twaalf afgevaardigden gegroeid, we hebben meer leden en een goede communicatie naar het personeel uitgebouwd. Maar de belangrijkste verwezenlijking is dat we nu het respect van het management genieten, als stem van het personeel. Zopas hebben jullie een nieuwe cao afgesloten. Wat staat hierin? Door financieel wanbeheer bij Thomas Cook Airlines in Groot-Brittannië moet België mee besparen om de put te dichten. Het cabinepersoneel levert de komende twee jaar tot 2,5 procent van zijn brutoloon in. Werknemers die vanaf 1 juli in dienst treden, krijgen lagere barema s. In ruil hiervoor krijgt het personeel 29 maanden jobzekerheid. In totaal besparen wij 2,7 miljoen euro. Dat bedrag zal volstaan om de bonus van de grote baas te betalen: 2,4 miljoen dollar voor Dat geeft een wrang gevoel. Maar ik blijf mij inzetten voor de vakbond, al is het niet meer voor mezelf, maar voor de jongere collega s, die nog een hele carrière voor de boeg hebben. Leen Grevendonck

11 Visie vrijdag 28 juni 2013 uw job, ons werk 11 Ons veelgeprezen model van sociaal overleg staat onder druk Vakbondsmensen, die opkomen voor jobs en gelijkheid, staan onder steeds grotere druk. Ze verliezen steeds vaker hun job, en soms zelfs hun leven. Dat blijkt uit het jaarlijks rapport van het Internationaal Vakverbond (IVV) over de wereldwijde schending van vakbondsrechten. Bijna dagelijks wordt vakbondswerk op de korrel genomen, reageert Mathieu Verjans, nationaal secretaris van ACV. Elke aangelegenheid is goed om tegen de vakbeweging te pleiten. Die zou achterhaald zijn en niet meer nodig. Maar ondertussen krijgen steeds meer werknemers het alsmaar moeilijker. De werkloosheid en inkomensongelijkheid pieken. Verontrustend is dat het rapport van het IVV steeds vaker Europese landen vermeldt, weet Mathieu Verjans. De aantasting van het recht op collectief onderhandelen in Spanje, Portugal, Italië, Griekenland en Roemenië. De 7,5 miljoen mensen met een mini-job in Duitsland. Zelfs België, met het vaak geprezen model van sociaal overleg, krijgt ervan langs. Pas na een algemene staking begin 2012 werden de vakbonden betrokken bij de hervorming van de pensioenen en de werkloosheidsuitkeringen. Nu ja, betrokken. Ze mochten meehelpen om de ergste contractbreuken te repareren. Zuur sausje Het IVV klaagt ook de loonbevriezing aan, waarover de federale regering eenzijdig besliste. De werkgevers en andere inkomensgroepen moeten daarentegen geen enkele financiële inspanning leveren, stelt Verjans vast. Voor de grootste partij in Vlaanderen de FOCUS en haar kleine blauwe broertje gaat dit zelfs niet ver genoeg. Voor hen moet ons model van centrale, collectieve onderhandelingen (collectieve arbeidsovereenkomsten of cao s, red.) op de wip. Maar met dat model slagen we er al decennia in om de welvaart beter te verdelen. Wat is dan de toekomst volgens hen? Onderhandelingen op bedrijfsniveau, en liever rechtstreeks tussen de individuele werknemer en de werkgever. Dat, overgoten met een zuur sausje van mini-jobs. Ondertussen dreigt de loonbevriezing al hetzelfde effect te hebben: het interprofessionele en sectorale overleg komen onder enorme druk te staan. Deze gang van zaken slaat de sociale bodem uit onze samenleving. Wereldrecord In België wordt 98 procent van de werknemers gedekt door een cao. Dat is een wereldrecord. In België wordt 98 procent van de werknemers gedekt door een cao. Dat is een wereldrecord. Ons model van sociaal overleg is de beste garantie op goede arbeidsvoorwaarden, voor alle werknemers. Want alleen die algemeen bindend verklaarde cao s bieden de garantie dat ook de werknemers die het zwakst staan, die werken in bedrijven zonder syndicale aanwezigheid (in hoofdzaak kmo s), meegetrokken worden in sociale verbeteringen. Enkel cao s dragen echt bij tot het afremmen en terugdringen van de groeiende ongelijkheid in lonen en andere voordelen. Bovendien bieden deze cao s ook de beste garantie voor een beheerste ontwikkeling van de loonkosten. Want iedereen weet dat de flagrante schendingen van de loonnorm zich op bedrijfsvlak voordoen. En dan nog vaak buiten cao-overleg om. Dit heeft tot gevolg dat werknemers die dat kunnen, zelf en individueel zullen onderhandelen. Werknemers die dat niet kunnen, omdat ze in een kleiner bedrijf of zwakkere sector werken, of omdat ze niet zo mondig zijn, vallen uit de boot. Kwalijke evoluties We kunnen het rapport van het IVV nog verder aanvullen. Naast de loonbevriezing wordt behoedzaam de indexering alsmaar verder uitgehold. Het ACV is voorstander van een index die correct de stijgende levensduurte weergeeft. Maar dat is wat anders dan de schaalverdeling van de ene dag op de andere veranderen, om dan te kunnen zeggen dat de inflatie toch is afgekoeld. Volgens N-VA en Open VLD moet de index zelfs verdwijnen. Maar net de index zorgt ervoor dat mensen koopkracht hebben en dus de economie laten draaien. Zomertop of zomerflop? https://www.facebook.com/het.acv Donderdag 27 en vrijdag 28 juni zitten de Europese regeringsleiders samen in Brussel. Veel goed nieuws moet van deze Europese zomertop helaas niet verwacht worden. En dat slaat heus niet alleen op het woorddeeltje zomer. Ondanks aanzwellende kritiek gaat de Europese Commissie gewoon door met het opdringen van een harde besparingspolitiek en de bijhorende sociale afbouw. Zo moet België zijn begroting voor 2013 met 500 miljoen bijsturen. En voor 2014 wacht een bijkomende inspanning van minstens 3 miljard. Bovenop de 20 miljard die deze regering al heeft gesaneerd. Een btw-verhoging, een indexsprong en snoeien in de sociale zekerheid zijn dan nooit veraf. Maar ook met het bestrijden van overduidelijke Europese constructiefouten gaat het de verkeerde kant uit. Het Europees Parlement debatteert momenteel over de handhavingsrichtlijn. Die richtlijn moet de detacheringsrichtlijn bijsturen, die het uitzenden van werknemers naar het buitenland regelt. Want sectoren zoals transport en bouw lijden enorm onder sociale dumping. Werknemers uit Polen, Slovakije en Roemenië worden hier via detacheringsconstructies aan spotlonen tewerkgesteld, vaak in erbarmelijke omstandigheden. Het was dan ook niet meer dan logisch dat Europa initiatieven nam om deze oneerlijke en moordende concurrentie te stoppen. Maar ondertussen is dit belangrijke debat zich tegen de werknemers aan het keren. Een commissie van het Europees Parlement stelt nu voor dat het voor frauduleuze detacheringsconstructies volstaat om het lage loon te betalen van het land van herkomst. Een groot afschrikkingseffect zal deze ingreep niet hebben, integendeel. De enige Europese lichtpunten van de laatste maanden zijn de zware klemtoon op de jeugdwerkloosheid en dat Europa de teugels van de budgettaire kadaverdiscipline een tikje heeft gevierd. Maar dat zal niet zal volstaan om het pessimisme en de frustraties te keren. En om weer hoop en perspectief te bieden aan miljoenen Europeanen. Marc Leemans, voorzitter ACV Ondanks aanzwellende kritiek gaat de Europese Commissie gewoon door met het opdringen van een harde besparingspolitiek en de bijhorende sociale afbouw.

12 12 Visie vak bondig uw job, ons werk Gelegenheidswerkers vangen drukte op Een extra helpend handje in de horeca Zomer! Zon! Terrasjes! Voor veel mensen betekent het: genieten. Voor de zaken en werknemers in de horeca kondigt zich een drukke periode aan. Maar de manier waarop horecazaken die drukte opvangen, is niet altijd even koosjer. vrijdag 28 juni 2013 Werkonzekerheid grootste oorzaak stress op het werk Volgens Belgische werknemers zijn herstructureringen en werkonzekerheid de belangrijkste oorzaken van stress op de werkvloer. Dat blijkt uit een opiniepeiling van het Europese agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk. Uit de peiling, uitgevoerd in 31 landen, blijkt verder ook dat werkgerelateerde stress op de helft van de werkplekken in Europa als normaal wordt beschouwd. De meerderheid van de werkende bevolking verwacht ook dat het aantal werkende 60-plussers zal toenemen tegen Maar een op acht werknemers heeft weet van programma s of beleid in hun bedrijf om oudere werknemers te ondersteunen. Nieuwe regeling uitzendarbeid In Visie van 17 mei 2013 (p. 13) berichtten we dat de wet op uitzendarbeid verandert vanaf 1 juli. Maar het federale parlement heeft die datum verplaatst naar 1 september. De nieuwe regels zijn dus pas geldig vanaf september. Twijfels over je loopbaan? Iedere werknemer die de voorbije twee jaar minstens één jaar gewerkt heeft, kan beroep doen op loopbaanbegeleiding. Dat kun je volgen als je meer voldoening in je job zoekt of vragen of twijfels hebt over je loopbaan. Onder andere Vokans biedt individuele loopbaancoaching aan. Vanaf 1 juli 2013 kun je daarvoor loopbaancheques krijgen via de VDAB, aan 40 euro per cheque. Per cheque krijg je bij Vokans vier uur individuele begeleiding en een uitgewerkt persoonlijk ontwikkelingsplan. Belga Typisch fenomeen voor de horeca: plots schijnt de zon en zitten alle terrasjes vol. Op zo n moment kunnen hotels, restaurants en cafés extra personeel gebruiken. Daarom werd het systeem van gelegenheidsarbeid in het leven geroepen. Gelegenheidswerkers mogen voor maximum twee opeenvolgende werkdagen werken, met een maximum van vijftig dagen per jaar, verduidelijkt Daniël Poppe, die voor ACV Voeding en Diensten de horecasector opvolgt voor de regio Oostende. De bedoeling van het systeem is om piekmomenten in de horeca op te vangen. Gelegenheidsarbeiders worden vaak gebruikt tijdens de weekends, bijvoorbeeld in feestzalen. Die hebben weinig vaste mensen in dienst, maar kunnen extra werkkrachten gebruiken wanneer er veel feesten georganiseerd worden. Daarvoor heb ik begrip. In Brussel vind je de gelegenheidswerkers meestal in de kleine restaurants, of bij grote evenementen ook in hotels. In het Gentse worden ze voornamelijk ingezet in hotels. Maar ook bij cafés, als het terras vol zit, vertelt Kris Fortie van ACV Voeding en Diensten in Gent. Die extra mensen kunnen bijvoorbeeld werkzoekend zijn en de gewerkte dagen als gewerkt aankruisen op hun stempelkaart. Voor andere mensen is gelegenheidswerk een bijverdienste naast hun vaste job. Als er geen extra werk is, worden ze niet opgeroepen. Service Voor de mensen die voltijds in de horeca werken, is het een ander verhaal, weet Daniël Poppe. Zij zien door dit systeem hun vaste job bedreigd. In plaats van tien vaste werknemers zijn er in bepaalde kusthotels twintig à dertig losse werknemers. Als je ziet dat er altijd genoeg werk is, en niet alleen op de piekmomenten, waarom krijgen die werknemers dan geen vast contract? Met veel wisselende werkkrachten is de kans groot dat een hotel, restaurant of café een minder goede service biedt aan de klanten. Dat is een vaak gehoorde klacht, bevestigt Daniël Poppe. Er zijn werknemers die maar een paar uurtjes per week komen werken en weinig kennis hebben over het beroep. Voor de kwaliteit van de diensten, en voor het imago van de zaak, zijn vaste krachten een grote meerwaarde. Zwartwerk In de horecasector blijft zwartwerk een pijnpunt. Een gelegenheidswerker krijgt geen geschreven contract, weet Kris Fortie. Maar je wordt wel ingeschreven in Dimona, de kruispuntendatabank. Daardoor wordt het net moeilijker om iemand zwartwerk te laten verrichten. Want als de inspectie langskomt, moet alle aanwezige personeel ingeschreven staan in het Dimona-systeem. Anders heeft de werkgever een probleem. In de Brusselse restaurants is zwartwerk echt een plaag, vertelt Patrick Vanderhaeghe van Werken in de warmte Bij te hoge temperaturen op de werkvloer, zoals in de zomerperiode, moet je werkgever beschermende maatregelen nemen: je tegen rechtstreekse zonstraling beschermen, frisdranken bedelen en de nodige ventilatie installeren. Binnen het preventiecomité worden hierover verdere afspraken gemaakt. Er zijn ook werknemers die het hele jaar door in de hitte werken, zoals de smelters aan de hoogoven bij Arcelor Mittal (foto) in Gent. Zij krijgen bijkomende rustpauzes en werken afwisselend. (LG)

13 Visie vrijdag 28 juni 2013 uw job, ons werk 13 ACV Voeding en Diensten in Brussel. Veel mensen worden tewerkgesteld als deeltijdse kracht, maar werken in de praktijk voltijds of zelfs meer. Voor personeel in grote hotels is het loon niet al te hoog. Tijdens piekperiodes kunnen ze dan in het weekend als gelegenheidswerker in een ander hotel gaan werken, als bijverdienste. Ze kennen de stiel immers al. En er zijn ook heel veel vacante jobs in de sector. Men vindt niet genoeg mensen met de nodige competenties om al die jobs in te vullen. Stagiairs De horeca worstelt de laatste jaren met nog een prangend probleem. Stagiairs in horecazaken doen soms echt het werk van een voltijdse werknemer, vertelt Daniël Poppe. Ze moeten alleen in de zaak staan, waardoor vaste werknemers op economische werkloosheid worden gezet. We zien hoofdzakelijk in grote hotelketens misbruiken, weet Kris Fortie. Het probleem stelt zich vooral met buitenlandse stagiairs, uit Frankrijk en Nederland. Zij moeten vaak langetermijnstages lopen. Een stage tot zes maanden is voor hen geen uitzondering. De stagiairs worden dan goedkope werkkrachten. Ook in Brussel ziet Patrick Vanderhaeghe het fenomeen opduiken. Dat is echt een plaag voor de sector. Die stagiairs moeten het werk kunnen leren en uitoefenen. Maar ze mogen niet ingeschakeld worden om ander personeel te vervangen. De stageactiviteiten moeten beter afgelijnd worden. Zo kan er geen misbruik gemaakt worden van die jonge gasten. Lieve Van den Bulck Enter, het gratis ACV-lidmaatschap voor jongeren Jobstudenten moeten drie keer tellen Tijdens de zomervakantie verdienen heel wat jongeren een centje bij als jobstudent. Enter, de vakbond voor studenten, leidt hen door het kluwen van de wetgeving voor studentenarbeid. Zo is de regel van drie, voor sociale zekerheidsbijdrage, belastingen en kinderbijslag, een echte needto-know. Regel 1: Tel tot 50 voor je socialezekerheidsbijdrage Als jobstudent kun je gedurende vijftig dagen werken aan een lagere socialezekerheidsbijdrage van 2,71 procent. Meer werken kan, maar vanaf dag 51 geldt de gewone socialezekerheidsbijdrage van 13,07 procent. Je mag deze vijftig werkdagen kiezen doorheen het hele kalenderjaar. Elke begonnen werkdag telt mee, ook als je maar enkele uurtjes werkt. Ook een feestdag telt vaak mee, zelfs als je dan niet werkt. (Een feestdag na je tewerkstellingsperiode die toch betaald wordt, telt niet mee.) Iedere student krijgt een individuele teller die oploopt tot vijftig dagen. Die kun je raadplegen via of www. studentatwork.be. Klopt je teller niet? Ga dan naar een ACV-dienstencentrum in je buurt en Enter helpt je verder. Regel 2: Tel je centen voor je belastingen Ouders ontvangen een fiscale compensatie voor de kinderen die zij opvoeden. Om thuis fiscaal ten laste te kunnen blijven, mag je maar een maximumbedrag aan eigen inkomsten verdienen (netto belastbaar inkomen). Voor het inkomstenjaar 2013 bedraagt dit: euro / kind van een gehuwd koppel euro / kind van een alleenstaande euro / kind van een alleenstaande met een handicap Verdien je meer dan euro als jobstudent? Dan betaal je zelf ook belastingen. Regel 3: Tel je uren voor je kinderbijslag Ben je nog geen 18? Dan heb je sowieso recht op kinderbijslag tot 31 augustus van het kalenderjaar waarin je 18 jaar wordt. Ben je 18 en studeer je in het hoger of universitair onderwijs? Dan krijg je kinderbijslag tot je 25 jaar en zolang je ingeschreven bent voor minstens 27 studiepunten per academiejaar. Tijdens het academiejaar mag je maar 240 uur werken per kwartaal om je kinderbijslag niet te verliezen. Tijdens de zomervakantie (derde kwartaal: juli, augustus, september) geldt die beperking niet, behalve als je schoolverlater bent. Enter, vakbond voor jongeren Jongeren kunnen gratis lid worden van ACV Enter, vanaf 15 jaar, als ze schoollopen, studeren of in hun beroepsinschakelingstijd zitten. Enter wapent jongeren met een pak nuttige informatie en verdedigt hun belangen. Bij problemen kun je gratis terecht bij de verschillende diensten van ACV. Enter kijkt je loonfiche en studentencontract na en geeft je gratis rechtsbijstand als het nodig is. (LG) ACVentervoorstudenten?! Hoe kunnen we je helpen? ACV geeft raad. Pas aan het werk en toch op vakantie? Als je nog maar net aan het werk bent, krijg je meestal niet veel vakantiedagen. Gelukkig kun je ook jeugdvakantie aanvragen. Zo kun je toch genieten van een deugddoend verlof. Het aantal vakantiedagen dat je krijgt, wordt berekend op het aantal dagen dat je het jaar voordien gewerkt hebt. Als je begint te werken, krijg je dus nog niet veel vakantiedagen. Wanneer krijg je jeugdvakantie in 2014? Je moet jonger zijn dan 25 jaar op 31 december Je moet je studies beëindigd hebben of ermee gestopt zijn in de loop van En je moet, na het einde van je studies, minstens een maand gewerkt hebben (niet als jobstudent). Hoeveel vakantie krijg je? Je hebt in totaal recht op 20 vakantiedagen. De dagen die je sowieso al krijgt van je werkgever (of van de vakantiekas) worden hier wel van afgetrokken. Krijg je bijvoorbeeld al vijf vakantiedagen van je werkgever, dan kunnen daar nog 15 jeugdvakantiedagen bovenop komen. Hoe vraag je het aan? Neem eerst de betaalde vakantiedagen van je werkgever op. Vul daarna het formulier C103-jeugdvakantie werkgever en C103- jeugdvakantie werknemer in. Die kun je vragen aan je werkgever of het ACV, of downloaden op De twee formulieren breng je naar het ACV, dat je aanvraag naar de RVA stuurt. Met vakantie? De RVA heeft je aanvraag goedgekeurd. Als je je jeugdvakantie wil opnemen, moet je de maand vooraf ook een aanvraag doen via je werkgever. Hij moet een berekeningsformulier C103-jeugdvakantie werkgever invullen. Breng dit binnen bij het ACV. Jeugdvakantie is een recht: je werkgever kan deze vakantiedagen niet weigeren. Geen recht op jeugdvakantie? Voldoe je niet aan de voorwaarden voor jeugdvakantie? Informeer dan eens of je in aanmerking komt voor aanvullende vakantie. Die kun je ook aanvragen als je na een onderbreking terug begint te werken. Meer info op of in je ACV-dienstencentrum.

14 14 Visie uw job, ons werk vrijdag 28 juni 2013 Hervorming op til in de sociale economie Iedere doelgroepwerknemer krijgt steun op maat De sociale economie in Vlaanderen wordt grondig hervormd. Zo spreken we vanaf 2014 niet langer over sociale en beschutte werkplaatsen, maar over maatwerkbedrijven. De nieuwe regels moeten zorgen voor meer doorstroming naar de gewone arbeidsmarkt, maar ik betwijfel sterk dat dit zal lukken, zegt Stijn Gryp van de studiedienst van het ACV. Mine Dalemans Niet iedereen vindt een plaats op de gewone arbeidsmarkt. In de loop van de jaren zijn er daarom allerlei initiatieven ontstaan om kansengroepen tewerk te stellen, zegt Stijn Gryp. Beschutte werkplaatsen zijn er voor mensen met een arbeidshandicap. Werkzoekenden met psychosociale problemen of een lage scholing kunnen terecht in sociale werkplaatsen. Stijn Gryp, En ook invoegbedrijven en de lokale diensteneconomie geven werk aan kansengroepen. Een job in de sociale economie doet mensen heropleven: zij maken deel uit van een bedrijf, hebben collega s en dragen verantwoordelijkheid. studiedienst ACV De sociale economie is dus een bonte verzameling van bedrijven en initiatieven. Het is inderdaad een erg diverse sector met verschillende regelgevingen. Maar vanaf 2014 komt er een vereenvoudigde wetgeving. De sociale economie zal vanaf dan bestaan uit twee pijlers: de lokale diensteneconomie en het collectief maatwerk. Voor het collectief maatwerk heeft de Vlaamse regering al een decreet klaar. Het zogenoemde maatwerkdecreet vervangt alle aparte regelingen voor de beschutte werkplaatsen, sociale werkplaatsen en invoegbedrijven. Wat verandert er met dat decreet? In de toekomst zullen we spreken over maat werkbedrijven (de huidige beschutte en sociale werkplaatsen) en maatwerkafdelingen (de invoegbedrijven van vandaag). Iedere werknemer krijgt een individueel rugzakje met steun op maat. Hierin kan een loonpremie steken en begeleiding op de werkvloer. Hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt, hoe voller het rugzakje. Zal dat rugzakje zorgen voor meer doorstroming naar de gewone arbeidsmarkt? Dat is de bedoeling, maar er ontbreken volgens mij een aantal stimulansen. Zo krijgt de Wat is sociale economie? De sociale economie in Vlaanderen omvat meer dan 800 kleine en middelgrote ondernemingen. Kringloopwinkels, beschutte en sociale werkplaatsen, invoegbedrijven en coöperaties behoren tot de sector, maar ook nieuwe initiatieven zoals energiesnoeiers, groenwerkers en fietspunten. De sociale economie biedt werk aan mensen uit kansengroepen. Het kan gaan om personen met een mentale of fysieke handicap, mensen met psychosociale problemen, langdurig werklozen of laaggeschoolden. Op de werknemer maar een rugzakje als zijn bedrijf minstens vijf voltijdse doelgroepwerknemers telt. Als hij dus een job aanneemt in een gewoon bedrijf, verliest hij het rugzakje met steun. Eigenlijk zou iedere doelgroepwerknemer de nodige ondersteuning moeten krijgen, ongeacht waar hij werkt. Hoeveel werknemers in de sociale economie stromen vandaag door? Dat is echt erg beperkt. Voor de beschutte werkplaatsen bijvoorbeeld is dat niet meer dan twee procent. Ik zie drie redenen hiervoor. Ten eerste zijn het de sterkste profielen gewone arbeidsmarkt zijn er voor hen vaak onvoldoende kansen op werk. Dankzij een job in de sociale economie kunnen zij een volwaardige rol spelen in de samenleving. Financiële en maatschappelijke winst Net als elk ander bedrijf moet een sociale economieonderneming winst maken. Alleen wordt die winst niet uitgekeerd aan de aandeelhouders, maar geïnvesteerd in het bedrijf zelf. Veel bedrijven in de sector zijn bovendien bezig met sociale innovatie. Zij bieden vernieuwende oplossingen voor maatschappelijke noden. die kunnen doorstromen. Maar sociale economie-ondernemingen verliezen natuurlijk niet graag hun beste werkkrachten. Ten tweede gaat het hier om mensen die het tempo op de gewone arbeidsmarkt vaak moeilijk kunnen volgen. Ten slotte zijn gewone bedrijven veelal geen vragende partij om doelgroepwerknemers een job te geven. Doorstroming is een nobele doelstelling, maar er moet natuurlijk wel plaats zijn in het gewone bedrijfsleven. Nochtans klagen werkgevers en bedrijven vaak dat de sociale economie te veel geld kost. De overheid geeft veel geld uit aan de sociale economie, maar er zijn ook terugverdieneffecten. De werknemers hebben een degelijke job en krijgen geen werkloosheidsuitkering meer. Het doet de mensen ook heropleven, dat zij deel uit maken van een bedrijf, collega s hebben en verantwoordelijkheid dragen. Bovendien levert de sociale economie heel wat diensten aan de samenleving. Het bestaansrecht van de sociale economie is onbetwistbaar. Leen Grevendonck

15 Visie vrijdag 28 juni 2013 gewikt & gewogen 15 ZEGT Annabell Van den Berghe, arabiste en journaliste Elke dag komen hier duizend Syrische vluchtelingen bij Terwijl de burgeroorlog in Syrië verder woedt en de internationale gemeenschap het maar niet eens raakt over een interventie, zijn 1,7 miljoen Syriërs op de vlucht geslagen. Arabiste en freelance journaliste Annabell Van den Berghe (26) is net terug van een bezoek aan het Syrische vluchtelingenkamp in Zaatari in Jordanië. De humanitaire situatie daar is nijpend. De burgeroorlog in Syrië heeft een heuse vluchtelingenstroom op gang gebracht. Zowel in eigen land als naar het buitenland Syriërs hebben een onderkomen gevonden in buurland Jordanië. Ongeveer een derde daarvan woont in een gigantisch tentenkamp nabij Zaatari, op 15 kilometer van de grens met Syrië. Vorige week heb ik dat kamp bezocht. Het ligt in de woestijn, werkelijk in the middle of nowhere. Thuisfront Elke dag nog komen hier zo n duizend vluchtelingen toe, meestal vrouwen en kinderen. Hun echtgenoten, vaders en broers zetten de strijd verder in Syrië of zijn om het leven gekomen. Soms heeft de familie er geen idee van wie er nog in leven is. Het is erg moeilijk om contact te houden met het thuisfront. Zo heb ik een vrouw ontmoet die al elf maanden niets meer van haar zoon vernomen heeft. Elk gezin krijgt hier een eigen tent, met matrasjes en dekens. Er is ook elektriciteit. Verschillende hulporganisaties zoals UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, red.) proberen het dagelijkse leven in de kampen in zo goed mogelijke banen te leiden. Er zijn enkele veldhospitalen en er worden voedselpakketten bedeeld. Ondanks de inspanningen blijven de noden in het kamp hoog. Zo is er een tekort aan water en sanitaire voorzieningen. De afwatering functioneert niet goed. Dat alles komt de hygiëne niet ten goede. Vooral kinderen lopen daardoor bacteriële infecties op. Medicijnen zijn er ook veel te weinig. Gevangenis Soms heeft de familie er geen idee van wie er nog in leven is. Het is erg moeilijk om contact te houden met het thuisfront. Annabell Van den Berghe, arabiste en journaliste Wat de bewoners van het kamp frustreert, is dat zij niets om handen hebben. Zij hebben geen toelating om het kamp te verlaten en ervaren het als een gevangenis. Sommige mensen vinden een baan bij een hulporganisatie. Anderen starten een handeltje in voedselpakketten. Maar voor de meesten zien alle dagen er hetzelfde uit. Ik heb met verschillende mensen in het kamp gesproken. De bekommernissen die altijd ter sprake komen, zijn dat zij zich niet vrij voelen, geen geld hebben en amper kunnen overleven. Zij willen graag naar huis en geven meestal president Assad de schuld van hun nijpende situatie. Sensatie Wat tweet er in het struikgewas? Visie plukt enkele rake commentaren van de sociale netwerksite. Ik heb het kamp in Zaatari bezocht omdat ik het met mijn UIT beeld eigen ogen wilde zien. Er is geen krant die mij betaalt om er een reportage van te maken. Want er is niets nieuws of sensationeels aan een vluchtelingenkamp. Die verhalen blijven dan ook vaak niet verteld en niet geweten. Daarom ben ik met eigen middelen naar Jordanië gegaan. De situatie van de Syrische vluchtelingen is zo ernstig, dat ik het belangrijk vond om er zelf ook iets aan te doen. Ik schrijf er dus niet alleen over, maar zet mij ook in voor Syrious Mission. Dat is een initiatief van Nederlandse burgers dat muzikale workshops geeft aan de kinderen in het kamp van Zaatari. Door te spelen op blokfluiten en tamboerijnen kunnen kinderen hun verhaal delen. Je ziet hen openbloeien. En het leidt hen even af. Overtuiging Eind juli reis ik terug naar het kamp. Tegen dan wil ik geld ingezameld hebben voor Syrious Mission en om medicijnen te kunnen kopen. Ik doe dit uit overtuiging en uit noodzaak. Ik neem het niemand kwalijk als hij of zij ervoor kiest om thuis te blijven. Maar dit is wat ik wil en kan doen. Binnenkort zal de hitte in het kamp niet meer draaglijk zijn. En ook de ramadan nadert. Dat beloof een zware periode te worden voor de mensen in het kamp. Alle hulp is broodnodig. Leen Grevendonck Help mee levens redden in Syrië. Organiseer een solidariteitsactie voor Syrië of stort je gift op BE Meer info: Bezoek ook de Facebookpagina van Syrious Mission en volg Annabell op Twitter via Annabellvdb. ing Dirk prof Huisartsgeneeskunde Elke patiënt met slokdarmkanker heeft recht op de beste therapie. Overlevingscijfers openbaar maken, is een hefboom voor een betere zorg. Martine Straffe kost! Armoede is geen keuze maar een zware, erfelijke ziekte Celia Ledoux in De Morgen. Net op de fiets een uitgebreide cursus mindfulness gehad van moeder natuur. #regen

16 20 uw vrije tijd Visie vrijdag 28 juni 2013 STRIPS 100 jaar Willy Vandersteen Wiske wordt kajotster en andere vergeten stripverhalen Wist je dat Wiske haar bekende witte jurkje eind jaren 50 even omruilde voor een kajotster-uniform? En dat Lambik jarenlang z n eigen avonturen beleefde... in het parochieblad? Willy Vandersteen, de geestelijke vader van Vlaanderens beroemdste stripfamilie, tekende naast zijn albums ook voor veel christelijke organisaties. Met opmerkelijke strips als resultaat. Willy Vandersteen, de geestelijke vader van Suske en Wiske en vele andere bekende stripfiguren, zou dit jaar zijn honderdste verjaardag gevierd hebben. Daarom doken medewerkers van documentatiecentrum KADOC in Leuven onlangs hun archief in, om te zien welk minder bekend werk ze van de striptekenaar in huis hebben. Zo blijkt dat hij eind jaren 40, begin jaren 50 veel werk in opdracht heeft getekend, vertelt KADOC-medewerker Roeland Hermans. Lambik in Kerkelijk Leven Tussen de vondsten onder andere Lambik-strips in Kerkelijk Leven, het parochieblad dat nu Kerk en Leven heet. Zij wilden, toen al, meer jongere lezers naar hun tijdschrift trekken. Vandersteen had op dat moment al naam met zijn afleveringen van Suske en Wiske. In de eerste afleveringen van Suske en Wiske was Lambik al een paar keer als nevenfiguur verschenen, maar in Kerkelijk Leven ziet Vandersteen de kans om de avonturen van Lambik uit te werken. Zo is er een verhaal over een winnend lotje van de loterij dat kwijtraakt, en een over valsemunters die opgespoord moeten worden. Erven Vandersteen Op vraag van jeugdbeweging KSA tekent Willy Vandersteen het stripverhaal De Pantoscaaf. Dat gaat over een groep KSA ers op kamp. Je ziet dat bepaalde waarden van de jeugdbeweging duidelijk naar voren komen. De zin voor avontuur, verantwoordelijkheid, hulpvaardigheid, de beginselen van eerste hulp. Wanneer een KSA-jongen in het verhaal een gewonde aap verzorgt, merkt hij op: Allee, ge hebt gij weeral geluk dat ik bij de KSA zowat van alles geleerd heb, he! Kajotsters zoeken In het tijdschrift van de katholieke arbeidersmeisjes VKAJ duikt in 1958 een van Vandersteens populairste personages op: Wiske. Ze krijgt een beeldig uniform en wordt kajotster. In korte stripverhaaltjes komt de schrandere Wiske naar boven. Zo maakt het de jongedame in al haar enthousiasme niet uit hoe oud kandidaat-leden zijn, en komt ze bij haar leidster met vijf oudjes af. Ze zijn niet meer van de jongste, maar t zijn er toch vijf, hé!, becommentarieert ze met de typische Wiske-logica. WIN een album van Suske en Wiske Visie mag 10 albums van Suske en Wiske (WPG Uitgevers) weggeven. Antwoord op deze vraag: Wat doet Wiske niet met haar KAJ-groepje om geld in te zamelen voor het goede doel? a. auto s wassen b. oud papier inzamelen c. op kindjes passen Wiske bidt Doe mee op (klik op de banner Visie-wedstrijd ). Of stuur een kaartje met het juiste antwoord naar: ACW Visie, wedstrijd Suske en Wiske, Postbus 20, 1031 Brussel. En dit vóór donderdag 4 juli. Wiske gaat zelfs persoonlijk langs bij kardinaal Cardijn, bezieler van de jeugdbeweging. Ze gaat er spreken over de internationale KAJ-werking. Wat doet ge voor de Wereld-K.A.J met uw groepje?, vraagt Cardijn. Bidden, Monseigneur!, antwoordt Wiske vroom. En centjes inzamelen, door auto s te wassen, kersen te plukken en op kindjes te passen. Zo n expliciete verwijzing naar het religieuze ga je niet vinden in de gewone albums van Suske en Wiske, schat Roeland Hermans. Er zijn in de albums wel veel zijdelingse verwijzingen naar maatschappelijke thema s, zoals de koningskwestie. Vandersteen ging op een bepaald moment ook Bijbelse verhalen verstrippen, in albums met titels als Het wrekende vuur TODO Webdocumentaire Hoe durven ze? Waarom blijven grote hervormingen in de bankensector uit, zelfs na de financiële crisis? Waarom is de kloof tussen arm en rijk zo groot? Waar komen die problemen vandaan? En welk Europa willen we? Een antwoord op die vragen vind je in het boek Hoe durven ze?, en nu ook in een serie korte documentaires van Docwerkers, vzw Geneeskunde voor het Volk en Uitgeverij EPO. en De Zondvloed. De verhalen kregen het stempel Kerkelijk goedgekeurd. Dat betekende dat ze in overeenstemming waren met de verhalen zoals die in de Bijbel stonden. Maar zelfs die goedkeuring was geen garantie, want de albums kregen de kritiek dat ze te fantasierijk waren, te gewelddadig zelfs. Lieve Van den Bulck Het bibliotheekmateriaal, zoals de Bijbelse strips, kun je op aanvraag komen inkijken in het KADOC. tel Filmmaker Pieter De Vos werkte bijna een jaar lang aan de verfilming van het succesvolle boek van Peter Mertens. De filmmakers trokken voor de opnames onder andere naar Spanje, Duitsland en Griekenland. Gewone Europeanen en opiniemakers komen aan het woord. Mediafiguur Vitalski praat de docu aan elkaar. Je kunt de vijf afleveringen van de webserie gratis bekijken op Oplossing Sleutelwoord: herfstblad Visie is een uitgave van de Koepel van Christelijke Werknemersorganisaties Verantw. Uitg. nat. pag.: Kris Houthuys Redactie ACW en ACV: Leen Grevendonck, Lieve Van den Bulck, Patrick colofonwirix, David Vanbellinghen redactie CM: Bram Swaerts (coördinatie), Martine Creve, Eric De Maegd, Dieter Herregodts, Chris Van Hauwaert, Nele Verheye Vormgeving: Bart Gevaert Redactie Visie: PB 20, 1031 Brussel, tel Druk: Corelio Printing, Keerstraat 10, 9420 Erpe-Mere Artikels op de regionale bladzijden (16-19) vallen onder de resp. verantw. uitgevers Visie is ondertekenaar van de Milieu beleids over een komst Papier Vlaanderen en steunt de inspanningen van de Vlaam se re ge ring i.v.m. papierrecuperatie.

Volgende medewerker willen we graag aan u voorstellen. Ze is zeker niet nieuw voor ons, maar wel voor sommige ouders.

Volgende medewerker willen we graag aan u voorstellen. Ze is zeker niet nieuw voor ons, maar wel voor sommige ouders. Voorstelling nieuwe medewerkers Volgende medewerker willen we graag aan u voorstellen. Ze is zeker niet nieuw voor ons, maar wel voor sommige ouders. Bij de Wipneusjes: Dorien ter vervanging van Monique

Nadere informatie

Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt

Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt Bijlage Naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van de ziekte- en invaliditeitsverzekering heeft CM de tevredenheid van de Belgen

Nadere informatie

Spoedgevallen. Patiënteninformatie. EEN tekenbeet: paniek!

Spoedgevallen. Patiënteninformatie. EEN tekenbeet: paniek! Spoedgevallen Patiënteninformatie EEN tekenbeet: geen reden tot paniek! 1. Wat is een teek? Een teek is klein zwart diertje, niet veel groter dan een speldenkop. Je vindt ze vooral op lage begroeiing

Nadere informatie

UGP-folders. Tekenbeten

UGP-folders. Tekenbeten UGP-folders Tekenbeten Controleer de huid, na verblijf in de natuur, dagelijks zorgvuldig op de aanwezigheid van teken. Bekijk met extra aandacht de oksels, liezen, bilspleet en knieholten. Verwijder teken

Nadere informatie

Een tekenbeet. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Een tekenbeet. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Een tekenbeet U bent op de Spoedeisende Hulp (SEH) geweest in verband met een tekenbeet. De arts heeft de teek verwijderd. Noteer de datum in uw agenda en controleer de volgende weken de plaats van de

Nadere informatie

Een teek? Pak m beet!

Een teek? Pak m beet! Een teek? Pak m beet! Informatie over teken en de ziekte van Lyme Een tekenbeet is meestal onschuldig, maar kán u ziek maken als de teek lang vastgebeten in uw huid zit. Geef de teek dus geen kans. Een

Nadere informatie

12 mei 2014 Nummer 3 2014 Leidse Bond voor speeltuinen. Nieuwsbrief

12 mei 2014 Nummer 3 2014 Leidse Bond voor speeltuinen. Nieuwsbrief 12 mei 2014 Nummer 3 2014 Nieuwsbrief Woensdag 21 mei is de ALV van de Beste speeltuinvrienden, Het was een drukke maand vol met hoogtepunten. Alle hoogtepunten komen aanbod in deze nieuwsbrief. Onderwerpen

Nadere informatie

Schoolkamp en Teken Beatrixschool Haarlem

Schoolkamp en Teken Beatrixschool Haarlem Schoolkamp en Teken Beatrixschool Haarlem Voorwoord Kamperen is voor de Beatrixschool al ruim 30 jaar een traditie. Een prachtige traditie vergeleken met de schoolreisjes van deze tijd. Een pretpark is

Nadere informatie

Hoe denkt de Belg over gezondheidszorg? Voorstelling van de resultaten van het onderzoek 50 jaar ziekteverzekering

Hoe denkt de Belg over gezondheidszorg? Voorstelling van de resultaten van het onderzoek 50 jaar ziekteverzekering 5 ZIV Hoe denkt de Belg over gezondheidszorg? Voorstelling van de resultaten van het onderzoek 5 ziekteverzekering Sigrid Vancorenland, Bram Peters, Hervé Avalosse, Olivier Gillis Departement Onderzoek

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet.

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet. DIARREE In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan.

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan. Diarree In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Insectensteken en tekenbeten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Insectensteken en tekenbeten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Insectensteken en tekenbeten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Insectensteken 3 Klachten en symptomen 3 Wanneer arts raadplegen 4 Voorkomen van

Nadere informatie

Zorg bij insectensteken en tekenbeten

Zorg bij insectensteken en tekenbeten Zorg bij insectensteken en tekenbeten Inhoud Insectensteken 3 Klachten en symptomen 3 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van insectenbeten 4 Wat kun je er zelf aan doen 5 Geneesmiddelen 5

Nadere informatie

[Blaren & Teken] NUTTIGE INFORMATIE VOOR MEERDAAGSE PROGRAMMA S

[Blaren & Teken] NUTTIGE INFORMATIE VOOR MEERDAAGSE PROGRAMMA S [Blaren & Teken] NUTTIGE INFORMATIE VOOR MEERDAAGSE PROGRAMMA S Blaren Over blaren wordt soms wat aanmatigend gedaan. Laat je niets wijsmaken door andere wandelaars die menen dat zij dé oplossing hebben

Nadere informatie

Wat is de ziekte van Lyme?

Wat is de ziekte van Lyme? De ziekte van Lyme Wat is de ziekte van Lyme? De ziekte van Lyme is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. U kunt met deze bacterie besmet raken wanneer u door

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Teek-it-easy Een spel over... teken!

Teek-it-easy Een spel over... teken! Teek-it-easy Een spel over... teken! Deelnemers Spel Begeleiding Aantal Leeftijd Doelgroep Spelsoort Duur Aantal 10 of meer 10-12 jaar JRK-groep Binnen rustig 45 min. à 1u30 1 à 2 13-15 jaar Scholen Varia

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Opname in het ziekenhuis

Opname in het ziekenhuis Opname in het ziekenhuis Wat je moet weten www.cm.be Uitgave 2014 Inhoud Inhoud... 2 Voorwoord... 3 Keuze van het ziekenhuis en van je kamer... 3 Aangifte van je arbeidsongeschiktheid... 4 Je ziekenhuisrekening...

Nadere informatie

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Bijwerkingen van chemotherapie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Mondverzorging 3 Huidverzorging 4 Voeding 5 Vermoeidheid 6 Haarverzorging 7 Diarree

Nadere informatie

Informatieblad. Veilig en gezond werken. Lyme-ziekte. bron: website RIVM

Informatieblad. Veilig en gezond werken. Lyme-ziekte. bron: website RIVM Informatieblad Lyme-ziekte Veilig en gezond werken bron: website RIVM Wat u moet weten van tekenbeten en Lyme- ziekte Iedereen die op de één of andere manier met de natuur in aanraking komt, moet rekening

Nadere informatie

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid SIS-kaart dringende medische hulp handicap gezinsplanning mutualiteit medisch centrum apotheek ziekenhuis dokter van wacht Gezondheid Ik leef in België. Heb ik recht op gezondheidszorg? In België heeft

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje. Foto Je bent zwanger. Het is goed om dan al na te denken over kinderopvang van je kindje.. Foto In de kinderopvang zorgt

Nadere informatie

Infobrochure. Chemo. Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Chemo. Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis. mensen zorgen voor mensen Infobrochure Chemo Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis mensen zorgen voor mensen Mogelijke bijwerkingen en oplossingen Door het geven van de chemo kunnen bijwerkingen zich voordoen. Het is niet

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Geniet in alle rust van je baby.

Geniet in alle rust van je baby. Geniet in alle rust van je baby. Volle Maan. De dienst kraamzorg van Familiehulp. Kraamzorg Volle Maan. Extra thuiszorg voor jou en je baby. Ben je in blijde verwachting? Of ben je net de trotse ouder

Nadere informatie

Zuivel is belangrijk. Melk is goed voor... ELK!

Zuivel is belangrijk. Melk is goed voor... ELK! tweede leerjaar 2 Zuivel is belangrijk Melk is goed voor... ELK! Plaats de passende leeftijd bij elke tekening. Kies uit: 6 tot 12 jaar, 1 tot 3 jaar, 0 jaar, meer dan 60 jaar, 12 tot 18 jaar, 6 maanden

Nadere informatie

ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE!

ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE! ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE! SCHOLEN IN ACTIE TEGEN DE EBOLA-RAMP! INSTRUCTIE LESMATERIAAL U heeft het vast al voorbij zien komen op het nieuws: ebola. Het raakt zoveel mensen in West-Afrika. Zoveel

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt? 1

Arbeidsongeschikt? 1 Arbeidsongeschikt? 1 Wanneer ben je arbeidsongeschikt? Je bent arbeidsongeschikt als je door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten

Nadere informatie

Les 2: Tekstopbouw: alinea s

Les 2: Tekstopbouw: alinea s Les 2: Tekstopbouw: alinea s OEFENING 1 ALINEA S HERKENNEN Vul aan. Kies uit de woorden: een samenvatting, het onderwerp, de naam, alinea s, vier, laatste Een tekst bestaat uit.. delen: 1) De titel De

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Les 2 Uit welk land kom jij? TESTEN TEST 1

Les 2 Uit welk land kom jij? TESTEN TEST 1 15/10/14 1 Les 2 Uit welk land kom jij? TESTEN TEST 1 1. (komen) Waar.... jij vandaan? 2. Uit welk land.... u? 3. Brenda.... vandaag uit Engeland. 4. Wij.... uit België. 5. Wanneer.... zij thee drinken?

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

B. Wie werkt op de medische dienst "het Heelal"

B. Wie werkt op de medische dienst het Heelal 1/6 Beoordeeld: Goedgekeurd: Geldig vanaf:2009 Alle ouders ontvangen deze brochure. A. Inleiding U vindt in deze brochure - wie op de medische dienst werkt en wanneer U hen best kan bereiken - wat u kan

Nadere informatie

Afgestudeerd? Eerst een verdiend feestje, en dan nadenken over je toekomst!

Afgestudeerd? Eerst een verdiend feestje, en dan nadenken over je toekomst! Afgestudeerd? Eerst een verdiend feestje, en dan nadenken over je toekomst! Je gaat op zoek naar werk Je bent nog een tijdje werkzoekend Je vindt werk Je wordt ziek Wat met vakantiewerk? Schrijf je in

Nadere informatie

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald.

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald. Organisation - Organisatie Bond Moyson Oost-Vlaanderen 311 Tramstraat 69 9052 ZWIJNAARDE Tél. : (09) 333 50 00 Fax : (09) 333 50 59 Acupunctuur Avantages - Voordelen Brillen en lenzen Chiropraxie Dag-

Nadere informatie

Welkom. bij OCMW Antwerpen

Welkom. bij OCMW Antwerpen Welkom bij OCMW Antwerpen 1 Onthaalbrochure_klanten.indd 1 25/08/15 16:52 2 Onthaalbrochure_klanten.indd 2 25/08/15 16:52 Inhoud Wat is een OCMW? 4 Waar is het OCMW? 4 Wie kan hulp vragen? 4 Hoe vraag

Nadere informatie

66 GZBwereld. groep 3/4/5 2015/ 2016

66 GZBwereld. groep 3/4/5 2015/ 2016 Û f _ 66 GZBwereld m 7 7 8 SS f groep 3/4/5 P 2015/ 2016 Wereldkids M is gemaakt door de GZB. De GZB wil graag dat alle mensen Jezus leren kennen. Daarom wonen er overal in de wereld zendingswerkers van

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Wat aten mensen vroeger?

Wat aten mensen vroeger? Op onderzoek in Ledeberg... Wat aten mensen vroeger? We trokken op onderzoek uit met onze klas. Dank je wel aan alle lieve mensen van Ledeberg die ons zo gastvrij ontvangen hebben en ons zo veel verteld

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor.

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. STAPPENPLAN LEES DE FESTIVALGIDS Zo weet je wat het project inhoudt en wat je te wachten staat. www.stressfactor.be/organisator/2016 OVERTUIG JE MEDELEERLINGEN Jij bent vast niet de enige die een festival

Nadere informatie

Inhoudsopgave Algemeen: Special Heroes Fitkids SO: Afsluiting thema: Gezondheid SO: Bezoek eindgroep aan de Musehof VSO: Gym

Inhoudsopgave Algemeen: Special Heroes Fitkids SO: Afsluiting thema: Gezondheid SO: Bezoek eindgroep aan de Musehof VSO: Gym Nieuwsbrief nummer 13 1 April 2014 Pagina 1 van 2 Inhoudsopgave Algemeen: Special Heroes Fitkids SO: Afsluiting thema: Gezondheid SO: Bezoek eindgroep aan de Musehof VSO: Gym Bijlage Brief week van de

Nadere informatie

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag.

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag. Zo blijf je fit! Vooraf Gezond blijven. Je prettig voelen. Je leven lang. Wie wil dat niet? Maar gezond blijven gaat niet vanzelf. Daar moet je wel wat voor doen. Door aandacht te hebben voor je gezondheid.

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. Organisation - Organisatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. Organisation - Organisatie Organisation - Organisatie Acupunctuur Avantages - Voordelen Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. De Voorzorg Socialistische Mutualiteit van Limburg

Nadere informatie

30ste jaargang. nr 08. korte inhoud

30ste jaargang. nr 08. korte inhoud April 2014 30/08 30ste jaargang. nr 08 korte inhoud Wat voorbij is... Inbraakpreventie Wat komt... KWB in vuur en vlam... Let s barbecue... Samenaankoop stookolie... Workshop keramiek... Lommel zonder

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Wanneer bent u arbeidsongeschikt?

Wanneer bent u arbeidsongeschikt? Arbeidsongeschikt? Wanneer bent u arbeidsongeschikt? U bent arbeidsongeschikt als u door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten moet

Nadere informatie

Omnio en RVV onder de loep!

Omnio en RVV onder de loep! PRAKTISCH Omnio en RVV onder de loep! Een uitgave van de Onafhankelijke Ziekenfondsen Sint-Huibrechtsstraat 19-1150 Brussel T 02 778 92 11 - F 02 778 94 04 commu@mloz.be Foto s > Reporters www.mloz.be

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Diabetes Mellitus Type 1. Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool

Diabetes Mellitus Type 1. Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool Diabetes Mellitus Type 1 Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool 1 Hallo! Dit boekje is geschreven voor kinderen op de basisschool die diabetes hebben en voor hun ouders. Hierin vind

Nadere informatie

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING 6 Stap 1 Binnenkort is Tim jarig. Zijn ouders organiseren een feestje. Zijn familieleden willen graag weten waarmee ze hem een plezier kunnen doen. Tim wil hun een lijstje

Nadere informatie

Thuis in de Hoeksche Waard

Thuis in de Hoeksche Waard 1 Thuis in de Hoeksche Waard 2 De rust en ruimte van de Hoeksche Waard is onze plek, ons thuis. Hier betekenen wij al bijna vijftig jaar met kleinschalige zorg iets groots in het persoonlijke leven van

Nadere informatie

Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij

Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij Onbezorgd (op)groeien Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij Bram ontwikkelt zich zo snel. Fijn dat Kim meekijkt De ontwikkeling van je kind Eten, groeien, de eerste woordjes en stapjes. Er gebeurt

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Medische wacht- en hulpdiensten zijn er steeds voor mensen die medische zorgen nodig hebben. De realiteit leert echter dat men vaak niet

Nadere informatie

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA 2014 Vlaams Patiëntenplatform vzw EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA Bijlage 4 - Dagboek Dagboek van Inleiding Het Vlaams Patiëntenplatform voert samen met shiftn & Pars Pro Toto het project Patiëntgerichtheid

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Luisteren Oefening 2 hobby Willem Linda hockeyen squashen tennissen voetballen bioscoop theater ballet kroegbezoek concertbezoek popmuziek jazz klassieke muziek Spreken Oefening

Nadere informatie

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. 1. Inleiding...

Nadere informatie

Het Ik ga vreemd -café

Het Ik ga vreemd -café Het Ik ga vreemd -café Inhoud De slogan: Ik ga vreemd...2 De methodiek: Samen op café...2 Stappenplan voor een Ik ga vreemd -café...3 1. Bepaal een datum en een locatie... 3 2. Bestel promotiemateriaal...

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva Bijlage 1 oktober 2012 Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva 1. Gebruik van antidepressiva CM onderzocht het gebruik van antidepressiva van jongeren van 0 tot 25 jaar van 2001 tot en met 2011.

Nadere informatie

De Zorgmakelaar aan huis. Zonder zorgen thuis blijven wonen

De Zorgmakelaar aan huis. Zonder zorgen thuis blijven wonen De Zorgmakelaar aan huis Zonder zorgen thuis blijven wonen Mijn vrouw en ik kunnen onszelf nog goed uit de slag trekken. Wel organiseert Debbie al wat praktische hulp bij ons thuis waardoor we nu opnieuw

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

AFSPRAKEN tussen huisartsen en apothekers omtrent het afleveren van medicatie en voorschriften.

AFSPRAKEN tussen huisartsen en apothekers omtrent het afleveren van medicatie en voorschriften. Huisartsen Apothekers AFSPRAKEN tussen huisartsen en apothekers omtrent het afleveren van medicatie en voorschriften. Inleiding door J.P. Pierreux Waarom? Visie: sterke eerste lijn (SIT, GDT) Zorgplanwerking

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Een reden te meer om te lachen. Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen!

Een reden te meer om te lachen. Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen! Een reden te meer om te lachen Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen! Gids Dentimut First & Dentimut Plus Informatiegids uitgegeven door de Verzekeringsmaatschappij

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

De ziekte van Lyme is een infectieziekte. Een andere naam die ook wel eens gebruikt wordt, is borreliose.

De ziekte van Lyme is een infectieziekte. Een andere naam die ook wel eens gebruikt wordt, is borreliose. Ziekte van Lyme Borreliose, Lyme-borreliose, erythema migrans Wat is de ziekte van Lyme? De ziekte van Lyme is een infectieziekte. Een andere naam die ook wel eens gebruikt wordt, is borreliose. Hoe krijgt

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Ga naar prik en bescherm.nl

Ga naar prik en bescherm.nl Benieuwd wat andere meiden, moeders en experts vinden? Ga naar prik en bescherm.nl Dit mini-magazine geeft je in korte tijd de belangrijkste informatie over de HPV-vaccinatie. Wil je graag meer weten of

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring A.Z. Vesalius - campus Tongeren A.Z. Vesalius - campus Tongeren Hazelereik 51 3700 TONGEREN Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken die een belangrijke invloed hebben

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

beekbergen van zalige zondag tot aparte aandacht

beekbergen van zalige zondag tot aparte aandacht beekbergen van zalige zondag tot aparte aandacht Over OMA OMA beekbergen ondersteunt werkende ouders om de balans tussen de eisen van het privéleven en die van het werk te behouden of te herstellen. Bij

Nadere informatie

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten!

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten! 2 portfolio Lisa Van Damme Lisa Van Damme begon, geïnspireerd door sociaal geëngageerde fotografen, op 17-jarige leeftijd aan een studie fotografie. Voor haar is fotografie meer dan een doel; het is eerst

Nadere informatie

Opname. Wat meebrengen? Voor uw verblijf. Voor de administratie. Medische gegevens. (bijvoorbeeld elektrocardiogram)

Opname. Wat meebrengen? Voor uw verblijf. Voor de administratie. Medische gegevens. (bijvoorbeeld elektrocardiogram) 8 Opname Bij opname begeeft u zich op het afgesproken uur naar de centrale inkomhal, waar u een volgnummer kunt nemen voor de dienst inschrijvingen. Na inschrijving begeeft u zich naar de afdeling waar

Nadere informatie

De Kar wil ook beleidsbeïnvloedend werken vanuit de noden en signalen die zij bij mensen opvangt.

De Kar wil ook beleidsbeïnvloedend werken vanuit de noden en signalen die zij bij mensen opvangt. De Kar Folder Wat is De Kar? Soms kan je leven plotseling veranderen door een tegenslag (ziekte, werkloosheid, scheiding, een overlijden binnen je gezin...) en word je verplicht om met weinig geld rond

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

uitgave december 2011 beroepsgeheim

uitgave december 2011 beroepsgeheim uitgave december 2011... met thet beroepsgeheim ... met het beroepsgeheim Sommige problemen, ziektes, kan je niet in je eentje oplossen. Om deze problemen aan te pakken, heb je hulp nodig van mensen die

Nadere informatie

Mijn kind heeft diarree

Mijn kind heeft diarree Mijn kind heeft diarree Beste ouders, Uw kind heeft diarree. In deze brochure vindt u een antwoord op de meeste vragen en ook praktische tips, opdat dit tijdelijk ongemak u geen onnodige hoofdbrekens zou

Nadere informatie

Hoe ziet je halve dag eruit als je in het gezondheidscentrum van het CLB op medisch onderzoek komt? Onderzoek van het 1 ste middelbaar

Hoe ziet je halve dag eruit als je in het gezondheidscentrum van het CLB op medisch onderzoek komt? Onderzoek van het 1 ste middelbaar Hoe ziet je halve dag eruit als je in het gezondheidscentrum van het CLB op medisch onderzoek komt? Onderzoek van het 1 ste middelbaar Waarom een medisch onderzoek? Meestal gaat alles goed met je en dan

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet?

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet? Wanneer té dik? Iedereen weet dat je gezond moet eten om te leren, te sporten en gezond volwassen te worden. Sommige jongeren worden echter te dik. Dit kan een probleem zijn als je moeite hebt met sporten,

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie