Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK)"

Transcriptie

1 Instrument Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK) De VISK is ontwikkeld om sociaal probleemgedrag van kinderen met (mildere) varianten van pervasieve ontwikkelingsstoornissen te omschrijven. De vragenlijst kan binnen 10 minuten worden ingevuld door ouders of verzorgers. Ook bekend als Children's Social Behaviour Questionnaire (CSBQ) De leerkracht-versie (VISL) Een versie voor volwassenen met PDDNOS (VISV) Toelichting De Children's Social Behaviour Questionnaire is de Engelstalige versie van Luteijn (2000).De leerkracht-versie (VISL) en een versie voor volwassenen met PDD-NOS (VISV) zijn op dit moment in ontwikkeling. (Bron: website Kenniscentrum KJP) Doel De VISK inventariseert sociaal probleemgedrag bij kinderen met (milde) pervasieve ontwikkelingsstoornissen. De VISK kan gebruikt worden om het probleemgedrag van kinderen met PDD-NOS (Pervasieve Ontwikkelingsstoornis - Niet Anderszins Omschreven) nader te omschrijven, bij vragen over de behandelingsindicatie en in wetenschappelijk onderzoek naar PDD-NOS, bij effectmetingen, medicatie- en evaluatiestudies. Beperkingen van het doel De VISK kan de diagnostiek ondersteunen, maar doet geen uitspraak over de aanwezigheid van een stoornis. Ouders vullen de vragenlijst in. Scores kunnen om allerlei redenen vertekend zijn. Daarom is het van belang om op de hoogte te zijn van de achtergrond en de situatie van de ouders en mondeling door te vragen op de problematiek die de ouder middels de VISK heeft beoordeeld. De VISK is minder geschikt voor kinderen met een diepe en ernstige verstandelijke beperking. Doelgroep Kinderen met een pervasieve ontwikkelingsstoornis in de leeftijd van 4 tot en met 18 jaar. Werkveld In de Programmeringsstudie Jeugdzorg (2007) wordt de VISK genoemd als instrument voor diagnose en indicatiestelling. Volgens de ontwikkelaars is de VISK zowel geïndiceerd voor de geestelijke gezondheidzorg als het wetenschappelijk onderzoek. Materialen Het materiaal bestaat uit een handleiding met 21 normtabellen en een vragenlijst voor ouders. Gebruik Omdat de VISK eenvoudig door ouders zelf kan worden ingevuld, is bij de afname meestal geen deskundige

2 nodig. Voor een verantwoorde interpretatie is de deskundigheid van een psycholoog, orthopedagoog of kinderen jeugdpsychiater met testtheoretische kennis een voorwaarde. De vragenlijst kan zowel met pen-en-papier als met behulp van een computerprogramma worden afgenomen. Scoring De VISK kan gescoord worden met behulp van een zelfscorend antwoordformulier. Met een driepuntsschaal beoordeelt de ouder de mate waarin het gedrag, zoals beschreven in de items, gedurende de laatste twee maanden van toepassing is: 0 = niet van toepassing, 1 = een beetje/soms van toepassing en 2 = duidelijk/vaak van toepassing. Naast een VISK-totaalscore kunnen schaalscores worden berekend. De normeringschaal bestaat uit zeven categorieën en loopt van 'zeer laag' tot 'zeer hoog'. De normen zijn apart voor jongens en meisjes en per leeftijdsgroep af te lezen. Er zijn normtabellen voor kinderen uit de algemene bevolking, PDD-NOS kinderen, aangemelde ADHD-kinderen, algemene kinder- en jeugdpsychiatrie en verstandelijk gehandicapten. Tijdsinvestering Het invullen van de vragenlijst duurt ongeveer 10 minuten. De scoring duurt minuten en de interpretatie is variabel. Type hulpmiddel Vragenlijst Onderdelen / subschalen De VISK telt 49 items. Deze items zijn verdeeld in zes probleemschalen: 1 niet goed afgestemd zijn op de sociale situatie (11 items) 2 verminderde neiging van sociale interactie (12 items) 3 oriëntatieproblemen in tijd, ruimte en plaats (8 items) 4 niet snappen van sociale informatie (7 items) 5 stereotiep gedrag (8 items) 6 angst voor en weerstand tegen veranderingen (3 items). Achtergrond De VISK is ontwikkeld door Luteijn, Minderaa en Jackson (1998) omdat bestaande instrumenten die het gedrag van kinderen met autisme meten niet voldoen voor de groep kinderen met PDD-NOS. Die instrumenten zijn direct afgeleid van de DSM-IV-TR criteria voor autisme. Hiermee worden de subtielere sociale problemen van de kinderen met PDD-NOS dus niet 'gevangen'. Bijna alle kinderen met PDD-NOS scoren op deze instrumenten zeer laag en daarmee wordt de variatie tussen kinderen met PDD-NOS onderling gemist. De VISK biedt de mogelijkheid om aan de restcategorie PDD-NOS van de DSM-IV meer inhoud te geven. In 1993 is de eerste versie van de VISK ontwikkeld. Bij deze eerste versie met 134 items over sociale problematiek en basale regulatiestoornissen (zoals slaap- en eetstoornissen) bleek na een studie dat de items over basale regulatiestoornissen niet voor PDD-NOS specifiek zijn. Na verwijdering van deze items ontstond een tweede versie met 96 items waarmee gedurende vijf jaar onderzoek is gedaan. In 2001 werd de VISK herzien naar aanleiding van een onderzoek onder ruim 3400 kinderen ( ). Op basis van klinisch oordeel werden de meest specifieke PDD-NOS items geselecteerd. Op deze 68 items werden factoranalyses gedaan. Dit resulteerde tot de huidige 49 item versie met zes subschalen. Theoretisch kader/verantwoording De inhoud van de items is gebaseerd op de PDD criteria uit de DSM-IV-TR. Daarnaast zijn de items gebaseerd op internationale literatuur en kennis en ervaring van medewerkers uit de kinder- en jeugdpsychiatrie. De basis voor de formulering van de items vormt de beschrijving van het probleemgedrag door ouders van kinderen met een diagnose in het PDD-spectrum. Relatie met andere hulpmiddelen De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie heeft in haar richtlijn 'Diagnostiek en behandeling autismespectrumstoornissen bij kinderen en jeugdigen' de Autisme en Verwante Stoornissenschaal voor Zwakzinnigen - Revisie (AVZ-R) aanbevolen als screeningsinstrument voor verstandelijk beperkten en de Social Communication Questionnaire (SCQ) voor kinderen met een gemiddeld-normale intelligentie. De VISK

3 is geschikt voor het concretiseren van PDD-NOS gerelateerd gedrag. De Autism Diagnostic Interview- Revised (ADI-R) en de Autism Diagnostic Observation Scale (ADOS) zijn aanbevolen als instrumenten voor uitgebreid onderzoek naar ASS (NVvP, 2009). Kwaliteit De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie stelt in haar richtlijn 'Diagnostiek en behandeling autismespectrumstoornissen (ASS) bij kinderen en jeugdigen' dat de VISK geschikt zou zijn als instrument voor het concretiseren van pdd-nos-gerelateerd probleemgedrag bij kinderen, maar dat het vanwege het gebrek aan normen en cut-offscores geen houvast biedt voor het wel of niet classificeren als ASS (NVvP, 2009).De COTAN heeft in 2003 de normen en de criteriumvaliditeit als onvoldoende en de betrouwbaarheid en begripsvaliditeit als voldoende beoordeeld. De COTAN beoordeling is gebaseerd op het onderzoek beschreven in de VISK-handleiding van In de herziene handleiding van 2007 is de onderzoeksgroep veel groter (n=5.432 ipv n=3.252). Dit wordt met name veroorzaakt door een recentelijke hernormering van de VISK in de algemene bevolking (n=2507). Deze groep kinderen is samengesteld in de periode De hier beschreven resultaten van het onderzoek betreffende de betrouwbaarheid, de validiteit en de normering van de VISK zijn gebaseerd op de handleiding uit Betrouwbaarheid De interne consistentie: Voor de drie hoofdgroepen: kinder- en jeugdpsychiatrie, verstandelijk beperkten, de algemene populatie en voor de klinische groepen was de interne consistentie van de totaalscore hoog (Cronbach's alpha is min..90) en van de subschalen redelijk tot goed (Cronbach's alpha tussen.70 en.91). De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: De VISK werd door 72 ouders onafhankelijke van elkaar ingevuld. De Pearson's r voor VISK-totaal was.86 en voor de subschalen.75 tot.89. Test-hertestbetrouwbaarheid: Om te meten of de VISK stabiel is over de tijd vulden 61 ouders de VISK na 3 tot 5 weken nogmaals in. De Pearson's r voor VISK-totaal was.88 en voor de subschalen.79 tot.89.concluderend: De betrouwbaarheid van de totaalscore is goed, van de subtotalen redelijk tot goed. Validiteit Begripsvaliditeit: Volgens verwachting werd een hogere samenhang gevonden tussen de VISK-schalen en de PDD-schaal ABC (Autism Behavior Checklist) dan met algemene psychopathologie zoals gemeten met de CBCL (Child Behavior Checklist ouderversie). De samenhang van de drie VISK-subschalen 'verminderd contact', 'oriëntatieproblemen' en 'sociaal begrip problemen' met sociale cognitie (Theory of Mind Takenboek, TOM) is zoals verwacht negatief (Pearson R: -.42 tot -.28). Alle VISK- en CBCL-items zijn ook simultaan geanalyseerd middels factoranalyse. Dit leverde acht factoren op: één met alleen VISK items, vier met alleen CBCL items en drie factoren die VISK en CBCL items bevatten. Hierbij werden vijf schalen van de VISK vrijwel onveranderd teruggevonden. Dit toont aan dat de VISKschalen tamelijk robuust zijn. De begripsvaliditeit is ook bepaald door naar de onderlinge samenhang van de items te kijken. Er zijn significante correlaties gevonden tussen de VISK-totaalscore en de subschalen: van.55 tot.74. De correlaties tussen de subschalen onderling zijn lager, van.41 tot.69. Criteriumvaliditeit:Onderzocht is of de VISK onderscheid maakt tussen groepen kinderen met verschillende psychiatrische diagnoses. Hiertoe werden gemiddelde VISK-scores van PDD-NOS kinderen vergeleken met kinderen met HFA, ADHD + PDD-NOS, ADHD, internaliserende problematiek, verstandelijke beperking en PDD (VH + PDD), verstandelijke beperking (VH) en kinderen uit de algemene bevolking. Volgens verwachting scoort de PDD-NOS groep significant lager op vijf van de zes schalen dan de HFA-groep. Op vier schalen die conceptueel de meeste overlap vertonen met de DSM-IV-TR criteria voor een PDD scoren de HFA en de PDD- NOS groepen hoger dan de ADHD groep, zodat tussen deze groepen klinisch onderscheid gemaakt kan worden. De schalen 'niet optimaal afgestemd op de sociale situatie' en 'oriëntatieproblemen in tijd plaats en ruimte' onderscheiden niet significant tussen PDD-NOS, HFA en ADHD. Dit komt overeen met de moeilijkheden in de praktijk bij de diagnose van PDD-NOS en ADHD. De VH + PDD groep scoort significant hoger dan de VH groep op 3 subschalen en de VISK totaal. De onderzoekers concluderen dat met de VISK

4 klinische groepen naar verwachting kunnen worden onderscheiden. Normering Er zijn drie aparte normgroepen gedefinieerd: 1 een algemene kinder- en jeugdpsychiatrische groep (n=2271) 2 een groep matige tot licht verstandelijke beperkten (n=654) 3 een groep kinderen representatief voor de algemene bevolking (n=2507) Voor de eerste twee groepen geldt dat VISK-scores vooral samenhangen met leeftijd en geslacht. In de groep met een verstandelijke beperking zijn er significante verbanden gevonden tussen VISK-scores, leeftijd en IQ, maar niet met geslacht. Bij het berekenen van de normtabellen is rekening gehouden met bovenstaande resultaten. Daarnaast zijn vier aparte tabellen opgenomen voor kinderen met PDD-NOS, hoogfunctionerend autisme (HFA), ADHD en de comorbide verstandelijk beperkte PDD groep (VH + PDD). Kinderen van allochtone ouders zijn niet voldoende vertegenwoordigd in de normgroepen. Overige kwaliteitsaspecten De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie stelt in haar richtlijn 'Diagnostiek en behandeling autismespectrumstoornissen (ASS) bij kinderen en jeugdigen' dat de VISK geschikt zou zijn als instrument voor het concretiseren van pdd-nos-gerelateerd probleemgedrag bij kinderen, maar dat het vanwege het gebrek aan normen en cut-offscores geen houvast biedt voor het wel of niet classificeren als ASS (NVvP, 2009).De COTAN heeft in 2003 de normen en de criteriumvaliditeit als onvoldoende en de betrouwbaarheid en begripsvaliditeit als voldoende beoordeeld. De COTAN beoordeling is gebaseerd op het onderzoek beschreven in de VISK-handleiding van In de herziene handleiding van 2007 is de onderzoeksgroep veel groter (n=5.432 ipv n=3.252). Dit wordt met name veroorzaakt door een recentelijke hernormering van de VISK in de algemene bevolking (n=2507). Deze groep kinderen is samengesteld in de periode De hier beschreven resultaten van het onderzoek betreffende de betrouwbaarheid, de validiteit en de normering van de VISK zijn gebaseerd op de handleiding uit Beschikbaarheid De VISK is beschikbaar voor gedragswetenschappers (bijvoorbeeld: psychologen, (ortho)pedagogen), artsen en remedial teachers. Bestelinformatie Boom test uitgevers https://www.boomtestuitgevers.nl/methode/42/visk Kosten (prijspeil 2015): Handleiding: 99,95 euro Formulieren (pak a 25 st.): 69,95 euro Literatuur Boendermaker, L. et al. (2007). Programmeringsstudie Jeugdzorg : Derde Deelstudie. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen. Evers, A., Vliet-Mulder, J.C. van, & Groot, C.J. (2005). Documentatie van tests en testresearch in Nederland, aanvulling 2005/02 (COTAN). Amsterdam: Boom test uitgevers. Hartman, C.A. et al. (2007). Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen. Herziene handleiding Amsterdam: Harcourt. NVvP/ Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (2009). Richtlijn Diagnostiek en behandeling autismespectrumstoornissen bij kinderen en jeugdigen. Utrecht: De Tijdstroom. Links Uitgeverij Pearson Website van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Deze informatie is op 18 juni 2016 gedownload van

5

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen Januari 2015

JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen Januari 2015 JGZrichtlijn Autismespectrumstoornissen Bijlage Kenmerken van ASS specifieke instrumenten CBCL Gedrags Vragenlijst voor Kinderen / Child Behavior Checklist. Nieuwste versie 2003 De CBCL biedt geen diagnose,

Nadere informatie

Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA)

Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA) Instrument Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA) De BSA is een screeningsinstrument waarmee het sociaal aanpassingsvermogen bij jeugdigen (4 t/m 23 jaar) in kaart kan worden gebracht. Met het instrument

Nadere informatie

BRIEF Executieve Functies Gedragsvragenlijst

BRIEF Executieve Functies Gedragsvragenlijst Instrument BRIEF Executieve Functies Gedragsvragenlijst Met de BRIEF Executieve Functies Gedragsvragenlijst kunnen executieve functies bij een kind in kaart gebracht worden. Executieve functies zijn cognitieve

Nadere informatie

Competentiebelevingsschaal voor Kinderen (CBSK)

Competentiebelevingsschaal voor Kinderen (CBSK) Instrument Competentiebelevingsschaal voor Kinderen (CBSK) De CBSK geeft een indruk van de wijze waarop een kind zichzelf ervaart en hoe hij/zij zijn eigen vaardigheden en/of adequaatheid op een aantal

Nadere informatie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Lucres Nauta-Jansen onderzoeker kinder- en jeugdpsychiatrie VUmc Casus Ronnie jongen van 14, goed en wel in de puberteit onzedelijke handelingen bij 5-jarig

Nadere informatie

Jeugdige zedendelinquenten een cohortstudie gedurende 12 jaar

Jeugdige zedendelinquenten een cohortstudie gedurende 12 jaar Kinder- en jeugdpsychiatrie Jeugdige zedendelinquenten een cohortstudie gedurende 12 jaar Lucres Nauta-Jansen Tom, 14 jaar 14 jaar Verdacht van plegen van ontuchtige handelingen met 6 jarig buurjongetje

Nadere informatie

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys Een reactie door Hilde M. Geurts Lezing Begeer, Keysar et al., 2010: Advanced ToM 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Autisme (n=34) Controle

Nadere informatie

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS ADOS-training Karakter organiseert een training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS. Wat is ADOS? Het Autisme Diagnostisch

Nadere informatie

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS C.C. Kan, B. Hochstenbach, C. Tesink, J. Pijnacker, J.K. Buitelaar SIT en LdO bij hoog functionerende volwassenen

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument ComVoor Voorlopers in communicatie 31 oktober 2011 Review M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd/ hals Overig, ongespecificeerd. Communicatie, Mentale functies

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd/ hals Overig, ongespecificeerd. Communicatie, Mentale functies Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Nederlandstalige NonSpeech test (NNST) 4 november 2011 Review: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op

Nadere informatie

PO-70: Autisme; recente wetenschappelijke ontwikkelingen

PO-70: Autisme; recente wetenschappelijke ontwikkelingen PO-70: Autisme; recente wetenschappelijke ontwikkelingen VAN FUNDAMENTEEL NAAR PRAKTISCH Autisme; recente wetenschappelijke ontwikkelingen T. de Wit: Oogbewegingen bij mensen met een ASS W. Groen: De neurale

Nadere informatie

SRS-A. Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen. HTS Report. Elizabeth Smit ID Datum Zelfrapportageversie

SRS-A. Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen. HTS Report. Elizabeth Smit ID Datum Zelfrapportageversie HTS Report SRS-A Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen ID 255-2 Datum 15.01.2016 Zelfrapportageversie SRS-A Profielformulier 3 / 9 PROFIELFORMULIER Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen

Nadere informatie

SRS Informantenrapportage

SRS Informantenrapportage SRS Informantenrapportage Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen ID 4589-11 Datum 19.09.2014 Informant: Tineke moeder SRS Profielformulier 3 / 9 PROFIELFORMULIER Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen

Nadere informatie

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997)

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Achtergrond In de literatuur over (chronische)pijn wordt veel aandacht besteed aan de invloed van pijncoping strategieën op pijn.

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie

Twee zelfrapportagescreeningsvragenlijsten voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen

Twee zelfrapportagescreeningsvragenlijsten voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen o o r s p r o n k e l i j k a r t i k e l Twee zelfrapportagescreeningsvragenlijsten voor autismespectrumstoornissen bij volwassenen Een valideringsonderzoek e. h. h o r w i t z, s. s y t e m a, c. e.

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

INhOud Voorwoord Inleiding Vooronderzoek en constructieonderzoek Beschrijving van de SON-R 6-40 Normering van de testscores

INhOud Voorwoord Inleiding Vooronderzoek en constructieonderzoek Beschrijving van de SON-R 6-40 Normering van de testscores Inhoud Voorwoord 9 1 Inleiding 13 1.1 Kenmerken van de SON-R 6-40 13 1.2 Geschiedenis van de SON-tests 14 1.3 Aanleiding voor de revisie van de SON-R 5V-17 17 1.4 De onderzoeksfasen 18 1.5 Indeling van

Nadere informatie

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Woensdag 2 april 2014 Ad van der Sijde, Yulius Autisme Paul Reijnen, BOBA Inhoud Presentatie Vragen Veranderingen DSM-5 autisme

Nadere informatie

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Taalstoornissen Primair: specifieke taalontwikkelingsstoornissen (SLI) Secondair: niet-specifiek

Nadere informatie

Autisme in het gezin. Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda

Autisme in het gezin. Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda Autisme in het gezin Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda Disclosure belangen spreker Achtergrond Problemen in de sociale ontwikkeling: belangrijk kenmerk

Nadere informatie

Autisme wordt Volwassen

Autisme wordt Volwassen Autisme wordt Volwassen Aanbevelingen voor Diagnostiek van het CASS18+ Dr. C.C. Kan Psychiater c.kan@psy.umcn.nl Geboorte van Autisme Leo Kanner, 1943 Autistic Disturbances of Affective Contact Nervous

Nadere informatie

Achtergronden bij het instrument

Achtergronden bij het instrument Achtergronden bij het instrument P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Computerweg 1, 3542 DP Utrecht Postbus 1087, 3600 BB Maarssen tel. 0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 www.picompany.nl servicedesk@picompany.nl

Nadere informatie

Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs

Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs Instrument Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs Met het Cito Volgsysteem Jonge kind en het Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs kan door middel van observatie

Nadere informatie

Diagnostiek voor kinderen en jeugdigen met (vermoeden van) autisme spectrum stoornissen

Diagnostiek voor kinderen en jeugdigen met (vermoeden van) autisme spectrum stoornissen Diagnostiek voor kinderen en jeugdigen met (vermoeden van) autisme spectrum stoornissen Intersectorale werkgroep diagnostiek kinderen en jeugdigen met ASS Samenwerkingsverband Autisme Overijssel April

Nadere informatie

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB)

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Zwakzinnigheid (DSM-IV-TR) Code Omschrijving IQ-range Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Xavier Moonen Orthopedagoog/GZ-Psycholoog Onderzoeker Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Psychometrie Nederlandse persoonlijkheidstest

Psychometrie Nederlandse persoonlijkheidstest Psychometrie Nederlandse persoonlijkheidstest Versie 1.0 (c) Mei 2008, Dr Edwin van Thiel Copyright 123test alle rechten voorbehouden info@123test.nl 1 Over de Nederlandse persoonlijkheidstest Dit document

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn diagnostiek en behandeling van Autisme-Spectrumstoornissen bij volwassenen

Multidisciplinaire richtlijn diagnostiek en behandeling van Autisme-Spectrumstoornissen bij volwassenen Oplossingen voor Autisme diagnostiek bij Ouderen Sylvia Heijnen-Kohl, psychotherapeut/gezondheidszorgpsycholoog i.o.t. klinisch psycholoog Mondriaan Ouderen Heerlen/Maastricht Diagnostiek van ASS Multidisciplinaire

Nadere informatie

SRS-2. Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen. HTS Report. Erik van Zon ID 256-250 Datum 11.12.2015. Informantenrapportage over 3-jarigen

SRS-2. Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen. HTS Report. Erik van Zon ID 256-250 Datum 11.12.2015. Informantenrapportage over 3-jarigen SRS-2 Screeningslijst voor autismespectrumstoornissen HTS Report ID 256-250 Datum 11.12.2015 Informantenrapportage over 3-jarigen Informant: Elise de Bruin Moeder SRS-2 Profielformulier 2 / 6 PROFIELFORMULIER

Nadere informatie

Autisme spectrum conditie

Autisme spectrum conditie (potentiële) belangenverstrengeling Geen Autisme spectrum conditie Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Triversum W. Veenboer Kinder- en jeugdpsychiater Dag van eerste lijn Januari

Nadere informatie

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek?

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? NHG wetenschapsdag 2010 Caroline Terwee Kenniscentrum Meetinstrumenten VUmc Afdeling Epidemiologie en Biostatistiek VU medisch centrum Inhoud 1. Presentatie 2. Kritisch

Nadere informatie

Uit tabel 3 valt af te lezen dat de correlaties zoals gevonden in het huidige onderzoek sterk overeenkomen met de resultaten uit eerder onderzoek

Uit tabel 3 valt af te lezen dat de correlaties zoals gevonden in het huidige onderzoek sterk overeenkomen met de resultaten uit eerder onderzoek Uit tabel 3 valt af te lezen dat de correlaties zoals gevonden in het huidige onderzoek sterk overeenkomen met de resultaten uit eerder onderzoek (dat hoofdzakelijk onder de algemene bevolking is uitgevoerd).

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

Workshop HoNOS en MANSA

Workshop HoNOS en MANSA Workshop HoNOS en MANSA Voor het ROM Doorbraakproject Deel 1 2015 Annet Nugter en Petra Tamis GGZ Noord-Holland-Noord Inhoud workshop Kennismaking Introductie HoNOS en MANSA: Wat zijn dit voor instrumenten

Nadere informatie

Experts in diagnostiek

Experts in diagnostiek Experts in diagnostiek Het beste in een kind naar boven halen Elk kind heeft zijn eigen talenten. Dit betekent niet dat alle kinderen even goed mee kunnen komen op school. Sommige kinderen hebben onvoldoende

Nadere informatie

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek.

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek. Vervolgonderzoek Wij zijn erg benieuwd hoe de leerlingen zich verder zullen ontwikkelen op school en op sociaal gebied. We hopen daarom in de toekomst een vervolgonderzoek te doen. Wij hopen van harte

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Utrechtse Coping Lijst (UCL) November 2012 Review: 1. A. Lueb 2. M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

COMPULSIEF KOOPGEDRAG

COMPULSIEF KOOPGEDRAG COMPULSIEF KOOPGEDRAG GUIDO VALKENEERS Valkeneers, G. (in press). Compulsief koopgedrag. Een verkennend onderzoek met een nieuwe vragenlijst. Verslaving. *** 1 VERSLAVING AAN KOPEN Historiek en terminologie

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Een- Minuut-Test (EMT) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Een- Minuut-Test (EMT) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Een- Minuut-Test (EMT) 17 oktober 011 Review 1: E. Oosterlinck, N. Ramakers Review : M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Lichaamsregi o Aandoening

Nadere informatie

KINDKENMERKEN INSTRUMENT BESCHRIJVING DOELGROEP INFORMATIEBRON. Dimensionale vragenlijst 5-factorenmodel persoonlijkheid

KINDKENMERKEN INSTRUMENT BESCHRIJVING DOELGROEP INFORMATIEBRON. Dimensionale vragenlijst 5-factorenmodel persoonlijkheid 1 SDP GEDRAG EN EMOTIE OVERZICHT DIAGNOSTISCH MATERIAAL december 2016 Meetinstrumenten bruikbaar bij indicerende onderzoeksvragen KINDKENMERKEN BIJ ONDERZOEKSVRAGEN ONAFHANKELIJK VAN EEN DIAGNOSE BRIEF,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 6 Dit proefschrift gaat over de ontwikkeling van een instrument om sociale competentie van basisschoolleerlingen te meten. Het doel van die meting is om aanknopingspunten te bieden voor het bevorderen

Nadere informatie

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst Nederlandse samenvatting Patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) hebben last van recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst veroorzaken. Om deze angst

Nadere informatie

ADHD & ASD - probleem ADHD & ASD ADHD & ASD. ADHD & ASD gedeelde genen? Onderzoeksvragen. Classificatie issues:

ADHD & ASD - probleem ADHD & ASD ADHD & ASD. ADHD & ASD gedeelde genen? Onderzoeksvragen. Classificatie issues: ASD symptoms in children with ADHD ADHD & ASD - probleem Familial and genetic underpinnings Judith Nijmeijer Promotores: Ruud Minderaa, Jan Buitelaar Co-promotores: Catharina Hartman, Pieter Hoekstra Classificatie

Nadere informatie

Jaar 3: Deelrapportage 4. Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010

Jaar 3: Deelrapportage 4. Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010 Programmalijn: Expeditie Durven, Delen, Doen: Onderwijs is populair, personeel is trots Jaar 3: Deelrapportage 4 Onderwijsontwikkeling Montaigne Lyceum Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010

Nadere informatie

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST 12 December 2011 INHOUDSOPGAVE TESTOVERZICHT Meetpretentie Theoretische achtergrond Kenmerken Samenstelling Toepassingsgebied Voorbeelditems TESTKENMERKEN Vraag die voor

Nadere informatie

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen Hersenstichting Nederland Autismespectrumstoornissen 1 Autismespectrumstoornissen Een autismespectrumstoornis (ASS) is een ontwikkelingsstoornis waarbij de informatieverwerking in de hersenen verstoord

Nadere informatie

Verzamelen gegevens: december 2013

Verzamelen gegevens: december 2013 Verzamelen gegevens: december 2013 Interpretatie gegevens: april/mei 2014 Organisatiebeschrijving Inzowijs richt zich op de begeleiding van kinderen en jongeren in de leeftijd van 2 t/m 23 jaar. De problematiek

Nadere informatie

7 Nederlandstalige Samenvatting

7 Nederlandstalige Samenvatting 7 Nederlandstalige Samenvatting Autisme is een ontwikkelingsstoornis, waarvan de symptomen zich in de kindertijd voor het eerst manifesteren en gedurende het gehele leven in verschillende vormen aanwezig

Nadere informatie

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Workshop GNOON n.a.v. Onderzoek Master Daphne Uphof & Maloe Hofland Introductie Maloe Hofland Kind en Jeugd ambulant Master PMT Daphne Uphof

Nadere informatie

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013 EACD recommendations NL vertaling en aanpassing H. Reinders namens DCD Stuurgroep Internationaal: Juli 2011 Vertaling: zomer 2012 Bespreken in werkgroepen najaar 2012 Stuurgroep voorstel: maart 2013 Reactie

Nadere informatie

S a m e n v a t t i n g 149. Samenvatting

S a m e n v a t t i n g 149. Samenvatting S a m e n v a t t i n g 149 Samenvatting 150 S a m e n v a t t i n g Dit proefschrift richt zich op de effectiviteit van een gezinsgerichte benadering (het DMOgespreksprotocol, gebruikt binnen het programma

Nadere informatie

Publications. Publications

Publications. Publications Publications Publications Publications De Bildt, A., Mulder, E.J., Scheers, T., Minderaa, R.B., Tobi, H. (2006) PDD, behavior problems and psychotropic drug use in children and adolescents with MR, Pediatrics

Nadere informatie

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden.

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden. Procedure Psychometrische en discriminerend vermogen testfase Versie: 1.0 Datum: 01-04-2014 Code: PRO 04 Eigenaar: 1 Inleiding De richtlijnen en aanbevelingen voor de test naar de psychometrische en onderscheidende

Nadere informatie

Ontwikkeling van de vragenlijst Betrouwbaarheid en validiteit

Ontwikkeling van de vragenlijst Betrouwbaarheid en validiteit 109 Samenvatting 110 Inleiding Dit proefschrift beschrijft de ontwikkeling van een vragenlijst die door patiënten zelf in te vullen is om zowel gewenste (effectiviteit) als ongewenst effecten (bijwerkingen/tolerabiliteit)

Nadere informatie

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60)

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Auteurs: T. Batink, G. Jansen & H.R.A. De Mey. 1. Introductie De Flexibiliteits Index Test (FIT-60) is een zelfrapportage-vragenlijst

Nadere informatie

Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen

Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen Opbouw presentatie Signalering Screening Casefinding Eigen onderzoek Onderzoek Brugha et al. Arch. Gen. Psych. Mei j.l. ASS op volwassen leeftijd

Nadere informatie

The Disability Assessment Structured Interview

The Disability Assessment Structured Interview RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN The Disability Assessment Structured Interview Its reliability and validity in work disability assessment Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Medische Wetenschappen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf.

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. I. Autisme en verstandelijke beperking Het verschil Peter Vermeulen zei ooit in een vorming (1999) dat een verstandelijke beperking gelijk

Nadere informatie

SAMENVATTING. in het Nederlands

SAMENVATTING. in het Nederlands SAMENVATTING in het Nederlands Theory-of-Mind is het sociaal-cognitief vermogen om gevoelens, gedachten, ideeën en intenties aan jezelf en aan anderen toe te schrijven en op basis daarvan gedrag te voorspellen

Nadere informatie

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT EXECUTIEVE FUNCTIES Kinderen en adolescenten met problemen met inhibitie, cognitieve controle, emotieregulatie, werkgeheugen, motivatie en zelfregulatie thuis en op school Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014

Nadere informatie

Intelligentie en probleemgedrag bij een diagnosestelling PDD-NOS, ADHD of de gecombineerde diagnose

Intelligentie en probleemgedrag bij een diagnosestelling PDD-NOS, ADHD of de gecombineerde diagnose IQ en gedrag bij kinderen met PDD-NOS, ADHD of de dubbele diagnose 1 Masterthesis Klinische Kinder- en Jeugdpsychologie Intelligentie en probleemgedrag bij een diagnosestelling PDD-NOS, ADHD of de gecombineerde

Nadere informatie

Rapportage Normeringsonderzoek SCOL-VO

Rapportage Normeringsonderzoek SCOL-VO Rapportage Normeringsonderzoek SCOL-VO Datum CED-Groep, oktober 2007 Afdeling O&O Auteur David Verschoor Project SCOL-VO Normeringsonderzoek SCOL-VO, 2/19 Normeringsonderzoek SCOL-VO, 3/19 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis. J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog

Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis. J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog Autisme DSM IV: Stoornissen die meestal voor het eerst op zuigelingenleeftijd, kinderleeftijd of in

Nadere informatie

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG ADHD en ASS Bij normaal begaafde volwassen Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

Kwaliteiten en beperkingen van (jong)volwassenen met ASS. Een reflectie Linda Cuppen

Kwaliteiten en beperkingen van (jong)volwassenen met ASS. Een reflectie Linda Cuppen Kwaliteiten en beperkingen van (jong)volwassenen met ASS Een reflectie Linda Cuppen Reflectie - Asperger/autistische stoornis en DSM-V - DSM-V: diagnostische niveaus - Diagnostische niveaus: neuropsychologische

Nadere informatie

signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ

signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ TNO CHILD HEALTH Marianne de Wolff en Meinou Theunissen marianne.de wolff@tno.nl meinou.theunissen@tno.nl 1. Validatieonderzoek

Nadere informatie

geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt: De muur kwam naar me toe!

geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt: De muur kwam naar me toe! 1 Wat is autisme? Joep van drie rijdt op zijn driewieler op het paadje achter zijn huis. Het paadje eindigt in een muur waar een voetbalgoal op geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt:

Nadere informatie

Developmental Test of Visual Perception (DTVP-2) 2 th Edition

Developmental Test of Visual Perception (DTVP-2) 2 th Edition Een kijk op het oog (update 2012) DTVP-2 1 Developmental Test of Visual Perception (DTVP-2) 2 th Edition Omschrijving van de test Doel Doelgroep auteurs: D.D. Hammil, N.A. Pearson, & J.K. Voress uitgever:

Nadere informatie

CDI-2. Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren. HTS Report. Meisje Test ID 255-303 Datum 26.04.2016.

CDI-2. Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren. HTS Report. Meisje Test ID 255-303 Datum 26.04.2016. HTS Report CDI-2 Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren ID 255-303 Datum 26.04.2016 Oudervragenlijst Informant: Ouder Test Moeder CDI-2 Inleiding 2 / 7 INLEIDING De CDI-2 is een

Nadere informatie

1) Sekseverschillen in concentratie-problemen, hyperactiviteit en attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)

1) Sekseverschillen in concentratie-problemen, hyperactiviteit en attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) Dit proefschrift, met als titel: Meetproblemen en de genetische invloed op concentratie-problemen, hyperactiviteit en aanverwante stoornissen bestaat uit drie delen. Deze drie delen corresponderen met

Nadere informatie

Adaptieve vaardigheden bij kinderen van 4 tot 12 jaar met ADHD en ASS Kirsten Verbruggen Universiteit Leiden

Adaptieve vaardigheden bij kinderen van 4 tot 12 jaar met ADHD en ASS Kirsten Verbruggen Universiteit Leiden ADAPTIEVE VAARDIGHEDEN BIJ KINDEREN VAN 4-12 JAAR MET ADHD EN ASS 1 Adaptieve vaardigheden bij kinderen van 4 tot 12 jaar met ADHD en ASS Kirsten Verbruggen Universiteit Leiden Studentnummer : 0941506

Nadere informatie

Bestemd voor ouders / verzorgers

Bestemd voor ouders / verzorgers Bestemd voor ouders / verzorgers Aanmeldingsformulier onderzoek naar ernstige enkelvoudige dyslexie NB. U wordt vriendelijk verzocht het aanmeldingsformulier zo volledig mogelijk in te vullen. Een onvolledig

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

Detector Ability Achtergronden bij het instrument

Detector Ability Achtergronden bij het instrument Detector Ability Achtergronden bij het instrument P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Computerweg 1, 3542 DP Utrecht Postbus 1087, 3600 BB Maarssen tel. 0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 www.picompany.nl

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Instrumenten en dataverzameling

Hoofdstuk 4 Instrumenten en dataverzameling 33 Hoofdstuk 4 Instrumenten en dataverzameling 4.1 Inleiding Zoals beschreven in hoofdstuk 2, is tot nu toe een aantal groepen jongeren onderzocht in het Reactiepatronen Onderzoek. Dit waren groepen jongeren

Nadere informatie

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence Lezing voor de NVA Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog Ontwikkelingsstoornissen Dimence Waarom diagnostiek? Hoe doen we eigenlijk diagnostiek? De DSM 5 Wijzigingen in de DSM 5 voor de autisme

Nadere informatie

RISICOTAXATIE EN DIAGNOSTIEK

RISICOTAXATIE EN DIAGNOSTIEK RISICOTAXATIE EN DIAGNOSTIEK Dr. A. Bartels klinisch psycholoog-psychotherapeut, gedragstherapeut en senior stafmedewerker bij het Dr. Leo Kannerhuis Forensische ASS-diagnostiek Dr. Arnold A.J. Bartels

Nadere informatie

Ontwikkelingen. DGT bij ASS. Michelle Teluij. Eindreferaat 22-04-2014

Ontwikkelingen. DGT bij ASS. Michelle Teluij. Eindreferaat 22-04-2014 Ontwikkelingen DGT bij ASS Michelle Teluij Eindreferaat 22-04-2014 Inhoud Achtergrond Vraagstelling Resultaten Literatuur Interviews therapeuten Database DGT Zetten Conclusie Aanbevelingen Achtergrond

Nadere informatie

ROM bij Yulius Autisme Van dataverzameling naar praktijkgericht onderzoek

ROM bij Yulius Autisme Van dataverzameling naar praktijkgericht onderzoek ROM bij Yulius Autisme Van dataverzameling naar praktijkgericht onderzoek Drs. Annette Slager, Yulius Dr. Sylvana Robbers, Yulius Academie 18 november 2015 Disclosure belangen Annette Slager (potentiële)

Nadere informatie

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013 Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nouchka Tick 1 Thea Vogelaar 2 1 Senior Onderzoeker,

Nadere informatie

Ines Volders 3 de licentie orthopedagogiek 1

Ines Volders 3 de licentie orthopedagogiek 1 AUTISME Autisme is een ontwikkelingsstoornis die gekenmerkt wordt door problemen op het gebied van communicatie, sociale omgang, verbeelding en repetitief gedrag. Ongeveer 70% van de mensen met autisme

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Zorgleerling

Aanmeldingsformulier Zorgleerling Ruimte voor schoolstempel. Formulier binnengekomen op: Aanmeldingsformulier Zorgleerling LWOO/Rugzak (LGF)/Speciaal onderwijs Aanmelding voor huidig schooljaar nieuwe schooljaar vmbo leerjaar 1 vmbo met

Nadere informatie

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013 congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren dinsdag 4 juni 2013 www.voorzet.nl Programma congres 4 juni 2013 10.00-10.05 Opening Dagvoorzitter Dhr. Karel Bootsman Arbeidsdeskundige bij TATA

Nadere informatie

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Versie 1.0 (c), mei 2008 Dr Edwin van Thiel Nederlandse werkwaardentest De Nederlandse werkwaardentest is eind 2006 ontwikkeld door 123test via een uitgebreid online

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

artnership Depressiepreventie

artnership Depressiepreventie artnership Depressiepreventie Screeningsinstrumenten depressiepreventie Een overzicht naar leeftijdsgroepen versie 1.0 Screeningsinstrumenten depressiepreventie Een overzicht naar leeftijdsgroepen versie

Nadere informatie

6 Diagnostisch materiaal

6 Diagnostisch materiaal 6 Diagnostisch materiaal Diagnostisch materiaal ADHD Monitor Normen Van Dyck L. en Walgraeve T. in samenwerking met de Koning Boudewijnstichting, ZitStil, Vrije CLB Koepel en Prof. Roeyers H. 1. Aanmeldingssignalen

Nadere informatie

Roland Disability Questionnaire

Roland Disability Questionnaire Roland 1983 Nederlandse vertaling G.J. van der Heijden 1991 Naampatiënt...Datum:. Uw rugklachten kunnen u belemmeren bij uw normale dagelijkse bezigheden. Deze vragenlijst bevat een aantal zinnen waarmee

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Taaltests voor kinderen (TVK) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Taaltests voor kinderen (TVK) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Taaltests voor kinderen (TVK) 10 oktober 2011 Review 1: Y. Gorissen, K. Merkelbach, A. ten Kate Review 2: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

GGNet:ScreenerLVB. 23 april 2013

GGNet:ScreenerLVB. 23 april 2013 GGNet:ScreenerLVB 23 april 2013 1 Dr. Xavier M.H. Moonen Orthopedagoog/GZ-Psycholoog Docent en onderzoeker Universiteit van Amsterdam Beleidsadviseur Koraal Groep Sittard Voorzitter Landelijk Kenniscentrum

Nadere informatie

GENDER, COMORBIDITY & AUTISM Inleiding INHOUD Opzet en Bevindingen per onderzoek Algemene Discussie Aanbevelingen Patricia J.M. van Wijngaarden-Cremers Classifications & Gender Patient cohort 2004 Clusters

Nadere informatie

Taaltests. Limitatieve lijst RIZIV Preverb Fonologie Lexicon Semantiek Morfologie Syntaxis Prag Leeftijd Normen uitgave

Taaltests. Limitatieve lijst RIZIV Preverb Fonologie Lexicon Semantiek Morfologie Syntaxis Prag Leeftijd Normen uitgave Taaldiagnostiek in Nederland en Vlaanderen: meerwaarde van de Renfrew Taalschalen Nederlandse Aanpassing (RTNA) Inge Zink Taaldiagnostiek Nederlandse taalgebied Taaltests Limitatieve lijst RIZIV Preverb

Nadere informatie

Bestemd voor ouders / verzorgers

Bestemd voor ouders / verzorgers Bestemd voor ouders / verzorgers Aanmeldingsformulier onderzoek naar ernstige enkelvoudige dyslexie NB. U wordt vriendelijk verzocht het aanmeldingsformulier zo volledig mogelijk in te vullen. Een onvolledig

Nadere informatie

Werkdocument wikidot. Fetije Shala 1BaTPB. Mevr. Neckebroek

Werkdocument wikidot. Fetije Shala 1BaTPB. Mevr. Neckebroek Werkdocument wikidot Fetije Shala 1BaTPB Mevr. Neckebroek 2012-2013 Inhoudsopgave 1.Informatie over artikel... 2 1.2 Vindplaats:... 2 1.3 Referentie:... 2 1.4 Vak tijdschrift:... 2 1.5 Samenvatting Artikel:...

Nadere informatie

PAS. Handleiding. Deel B. Persoonlijke Arbeidsvaardigheden Signaleren. Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk

PAS. Handleiding. Deel B. Persoonlijke Arbeidsvaardigheden Signaleren. Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk PAS Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk Handleiding Deel B Handleiding Adviesgroep ErgoJob Auteurs: Senioradviseur: In opdracht van: Marije Goos Lieke van de Graaf Wendy Speksnijder Natascha

Nadere informatie