DIDACTISCH MATERIAAL IN DE ACCOUNTING LITERATUUR: OVERZICHT EN EVALUATIECRITERIA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DIDACTISCH MATERIAAL IN DE ACCOUNTING LITERATUUR: OVERZICHT EN EVALUATIECRITERIA"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR DIDACTISCH MATERIAAL IN DE ACCOUNTING LITERATUUR: OVERZICHT EN EVALUATIECRITERIA Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de Toegepaste Economische Wetenschappen Orry Worm onder leiding van Prof. Everaert

2

3 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR DIDACTISCH MATERIAAL IN DE ACCOUNTING LITERATUUR: OVERZICHT EN EVALUATIECRITERIA Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de Toegepaste Economische Wetenschappen Orry Worm onder leiding van Prof. Everaert

4 PERMISSION Ondergetekende verklaart dat de inhoud van deze masterproef mag geraadpleegd en/of gereproduceerd worden, mits bronvermelding. Orry Worm

5 Inhoudsopgave 1. Appendix... Inleiding Literatuurstudie Research Question Gebied Type didactische werkvorm Research Question Learning objectives Knowledge en Skills Proficiency Realisme en Clarity Recommendation en Usefulness Satisfaction Critical thinking Problem Solving Skills Difficulty en Challenging Teamwork Skills Student Demographics De schalen Methodologie Bepaling van de steekproef Dataverzameling Resultaten Didactisch materiaal Resultaten per gebied Resultaten per werkvorm Evaluatiecriteria van het didactisch materiaal Target Costing spel Opzet Vragenlijsten met evaluatiecriteria Validering van de vragenlijsten Descriptive Statistics Cronbach s Alphas... 42

6 5.3.3 Factoranalyse Summated Scales Validering van het TC Spel Weergave resultaten in de literatuur Vergelijking means TC spel met means literatuur Conclusies Bibliografie Bijlages... Appendix...

7

8 Abstract In deze masterproef zullen we nieuw didactisch materiaal analyseren uit de accounting literatuur. We stellen vast dat deze didactische werkvormen zich situeren in audit, management accounting en financial reporting. De werkvormen zelf zijn meestal cases. De volgende evaluatiecriteria vinden we herhaaldelijk terug: learning objectives, knowledge, skills proficiency, realism, recommendation, clarity, difficulty, teamwork skills, usefulness en satisfaction. Deze vaststellingen dienen als basis voor het tweede deel van deze masterproef, het target costing spel. We gebruiken onze bevindingen uit de literatuur om zelf een vragenlijst op te stellen in functie van dit TC spel. Met uitzondering van het criteria teamwork skills, worden alle evaluatiecriteria gevormd uit sterke items. De respons/de antwoorden op onze vragenlijsten zijn ook zeer positief en liggen in lijn met de resultaten uit de literatuur. Zo hebben we bijvoorbeeld aangetoond dat ons business game een signicante invloed had op de studenten hun vertrouwdheid met behandelde begrippen en concepten. 1. Inleiding Deze masterproef bestaat uit twee grote delen: een litertuurstudie die een analyse bevat van recent (laatste 10 jaar) gepubliceerd nieuw didactisch materiaal in de accounting litertuur, het ontwikkelen van een vragenlijst om de bruikbaarheid van ons target costing game te beoordelen en het toetsen van de validiteit van die vragenlijst. Bij de analyse van de literatuur horen twee onderzoeksvragen of research questions: - RQ1: een onderzoek van nieuw didactisch materiaal in de accounting literatuur (gebied, onderwerp, type,...); - RQ2: een analyse van de gebruikte criteria inzake evaluatie van dat nieuw didactisch materiaal. 1

9 Op basis van deze vaststellingen hebben we een vragenlijst ontwikkeld om toe te passen tijdens het target costing game onder leiding van professor Everaert. Deze vragenlijst bestaat uit drie versies: een versie die het spel vooraf gaat, een versie die moet ingevuld worden tijdens het spel en een laatste versie wanneer het spel is afgelopen. Deze vragenlijsten kunt u terug vinden achteraan in de appendix. Onze masterproef begint met de literatuurstudie. Zoals eerder vermeld biedt deze een antwoord op beide onderzoeksvragen en dient ze als basis voor het opstellen van onze vragenlijsten. We behandelen de gebieden waarin de papers zich situeren, de verschillende evaluatiecriteria met voorbeelden en de verschillende schalen waarmee men die criteria meet. Daarna volgt een beschrijving van onze methodolgie. Hierin beschrijven we waar we onze data hebben gehaald alsook hoe we die data hebben verzameld. Het volgende hoofdstuk toont ons de kwantitatieve resultaten van onze literatuurstudie: de resultaten per gebied, per werkvorm en per evaluatiecriteria. Eindigen doen we met het target costing experiment. We geven de opzet, leggen uitgebreid uit hoe onze vragenlijst tot stand is gekomen en toetsen de validiteit van onze vragenlijsten en spel. Helemaal achteraan vindt u ons besluit, de bijlages en appendix terug. Wij hebben gekozen voor deze masterproef om verschillende redenen. Ten eerste omdat het onderwerp een link vormt met onze studies. We combineren dit jaar onze masterproef uit de master TEW-Accountancy met de Specifieke Lerarenopleiding (SLO). Didactisch materiaal of didactische werkvormen zijn dus zeker relevant. Een tweede reden is dat het business game ons aansprak. Het leek ons interessant om mee te werken aan de voorbereiding en de uitvoering van een target costing experiment in een universitaire opleiding. 2

10 2. Literatuurstudie Om een antwoord te vinden op de twee onderzoeksvragen moeten we de literatuur induiken. We hebben gekozen om ons te beperken tot drie teaching accounting journals uit de periode :, an international journal; en tenslotte Journal of. De eerste is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk terwijl de andere twee journals afkomstig zijn uit de Verenigde Staten Research question 1 De eerste onderzoeksvraag van onze masterproef is een onderzoek van de verschillende teaching cases in de accounting literatuur. Er wordt onder andere gevraagd naar de gebieden waarin deze papers zich bevinden, hun onderwerp, welke didactische werkvorm er toegepast wordt,... Het antwoord op deze onderzoeksvraag kan u terug vinden achteraan in de appendix in de vorm van tabel I. Deze biedt volgende informatie: het jaartal, de titel, de auteur(s), in welk journal het artikel is verschenen, de pagina s, het gebied waarin de paper zich situeert, het onderwerp, welk type van didactische werkvorm er wordt toegepast en de verschillende teruggevonden evaluatie criteria. Hieronder vindt u een eerder kwalitatief antwoord op de eerste onderzoeksvraag. In deel 4 van deze masterproef vindt u de kwantitatieve analyse Gebied De gebieden die behandeld worden in de accounting literatuur zijn management accounting (Heitger L., and D. Heitger, 2008, Jamestown Electric Supply Company: Assessing Customer Profitability,, Vol. 23, No. 2, pp ), audit (Asare S., and A. Wright, 2007, Identifying and Evaluating Audit Issues: The Case of Vitalogistics,, Vol. 22, No. 1, pp ) en financial reporting (Jennings J., and E. 3

11 Henry, 2008, Safety Products, Inc.: A Case in Financial Analysis of A Failing Company, Journal of, Ed. 26, pp ) Andere gebieden die voorkomen zijn tax (Gujarathi M., 2007, GlaxoSmithKline Plc.: International Transfer Pricing and Taxation,, Vol. 22, No. 4, pp ), accounting ethics (Knapp M.C., and C.A. Knapp, 2004, Hard Times and Harder Choices: An Instructional Case Focusing on Ethical Responsibilities of CPA s in Public Practice,, Vol. 19, No. 4, pp ) en corporate governance (, 2006, Corporate Governance and External and Internal Controls: The Case of the Baltimore and Ohio Railroad, Circa 1831,, Vol. 21, No. 2, pp ) Type didactische werkvorm Naast het gebied of area van de cases hebben we ook onderzocht welke werkvormen er gebruikt worden. We vinden gevallenstudies, exercises, projecten en business games terug. Gevallenstudies komen het meest voor. Ze worden in tabel 1 gelabeld met de term case. Hieronder verstaan we de beschrijving van een bepaalde probleemstelling waarvoor de studenten een oplossing moeten zoeken en voorstellen evenals hun argumentatie (BeMiller S., Wirtz R., and D. Lindberg, 2009, Sky Scientific, Inc.: An Auditing Minefield,, Vol. 24, No. 2, pp ). Exercises kunnen we beschouwen als toepassingen van geziene technieken. De theorie is al gezien of gekend en er worden op basis hiervan individueel of in groep oefeningen gemaakt (Sanchez M.H., Brown K.F., and P.A. Christopher, 2007, Consideration of Control Environments and Fraud Risk: A Set of Instructional Exercises, Journal of, Ed. 25, pp ). 4

12 Een project is een concrete ervaring in een business omgeving (Smith K.J., 2003, Developing, Marketing, Distributing, and Supporting an ABC Decision Support System for Schrader Bellows,, Vol. 18, No. 2, pp ) terwijl een business game of spel het nemen van verschillende beslissingen bevat, waarbij de volgende probleemstelling afhangt van de eerder gemaakte beslissingen. Ook wordt deze werkvorm vaak ondersteund door ICT (Hoffjan A., 2005, Calvados: A Business Game for Your Cost Course,, Vol. 20, No. 1, pp ) Research question 2 Het tweede doel van de literatuurstudie is het onderzoeken welke criteria er gebruikt worden bij het evalueren van deze teaching cases in de accounting literatuur. De resultaten hiervan zijn samengevat in tabel II (appendix). Deze tabel bevat de volgende informatie: de gebruikte evaluatie criteria (constructs), de bijhorende vragen of statements (items) en de schalen waarop deze vragen werden beantwoord. We hebben verschillende criteira teruggevonden in de literatuur. Sommige criteria komen zeer frequent voor, andere dan weer eerder sporadisch. Hieronder vermelden we ze allemaal. Bij elk criteria geven we ook voorbeelden van standaardvragen die erbij horen. Deze voorbeelden kunnen worden teruggevonden in tabel II. Voor de kwantitatieve analyse verwijzen we naar deel 4. De volgende criteria worden besproken: - learning objectives, knowledge en skills proficiency - realism - clarity - recommendation - usefulness - satisfaction - critical thinking en problem solving skills - difficulty 5

13 - team work skills - student demographics Learning objectives Praktisch alle onderzochte cases hebben een criterium dat peilt naar de opgedane kennis van de case gebruikers. Enkel de benaming of de invulling kan verschillen. In sommige gevallen gebruikt men de learning objectives. Deze meten het hoofddoel van de cases, namelijk het toetsen of de case enige vorm van invloed heeft gehad op de gebruikers ervan. Deze invloed kan verschillend van aard zijn. Bij de meeste cases wordt er gepeild naar het inhoudelijke of naar de opgedane kennis. Heeft de case de participanten geholpen naar een betere kennis van de gebruikte begrippen of heeft de case geholpen bij het toepassen van een bepaalde techniek? Er wordt soms ook gevraagd naar de relevantie van de begrippen, technieken, modellen of theorieën. Maar niet alle cases peilen louter naar kennis. Er zijn cases die de studenten ondervragen naar veranderingen in hun gedrag. Zijn ze bijvoorbeeld sceptischer geworden door de case of heeft de case een nieuw licht op de zaak geworpen? Een mooi voorbeeld van het criterium learning objectives vinden we terug in de case Sachiko Corporation: A Case in International Financial Statement Analysis (Gujarathi M., 2008). Deze case meet deze aan de hand van volgende statements: - My understanding of the dollar-value LIFO method was enhanced by the case; - My understanding of the need for, and the technique of, lease capitalization and decapitalization was improved as a result of case analyses and discussion; - My familiarity with Japanese accounting principles and practices was enhanced by the case; 6

14 - The case enhanced my appreciation for incorporating cultural and business environments in financial statement analysis; - The case improved my understanding of the relationship between corporate strategy and financial statement ratios; - The case addressed many of the analysis techniques addressed in the course; - My ability to compute the numerical impact of different accounting principles to bring financial statements to a comparable basis was enhanced by the case Knowledge en Skill proficiency Naast de learning objectives is er ook nog het criterium knowledge. Dit criterium peilt in grote lijnen naar hetzelfde als de learning objectives. Ook de items uit deze clusters onderzoeken of de case de leerlingen heeft geholpen om iets bij te leren. Een voorbeeld hiervan is de case Evaluation of Network Operating System Security Controls (Dunn C., Gerard G., and J. Worrel,, Vol. 18, No. 3, pp ). Deze onderzoekt de knowledge als volgt: - Rate your level of knowledge of general internal controls; - Rate your level of knowledge of system security controls; - Rate your level of knowledge of netework operating systems; - Rate your level of knowledge of password protection issues. Deze statements moesten beantwoord worden op een schaal van 1 (lage knowledge) tot 7 (hoge knowledge). Het criterium knowledge onderzoekt ook vaak de vertrouwdheid met bepaalde begrippen of theorieën. Een voorbeeld hiervan is de Matrix case (Tarca A., Brown P., Hancock P., Woodliff D., Bradbury M., and T. Van Zijl, 2007, The Matrix Format Income Statement: A Case Study about Earnings Management and Reporting Financial Performance,, Vol. 22, No. 4, pp ). 7

15 In deze case meet men de knowledge aan de hand van de volgende vragen: - The concept of earning management and how it is done; - The distinction between items that are above the line and below the line under current IFRS; - The impact of recycling items between the Statement of Changes in Equity and the Income Statement on financial position and performance; - The accounting treatment for changes in fair value of available-for-sale investments; - The matrix format income statement. Deze vragen werden beantwoord op een 7-punts Likertschaal variërend van 1 (not familiar) tot 7 (highly familiar). Wat deze vorm van ondervragen nog uniek maakt is deze vragen twee maal voorkomen in de vragenlijsten: een eerste keer in een PRE versie die meestal wordt ingevuld voor de aanvang van de case/het spel en een tweede keer in een POST versie die nadien wordt ingevuld. Op deze manier kan men de eventuele evolutie in de vertrouwdheid meten alsook het aandeel van de werkvorm hierin. Niet te verwarren met de learning objectives of met knowledge is het criteria skills proficiency. Terwijl knowledge meer als het inhoudelijke en het theoretische deel van de learning objectives kan worden beschouwd, zo is skills proficiency eerder de praktische kant van de learning objectives. Ook is het zo dat er gevallen zijn waar dit criterium naar het inhoudelijke peilt. De case Sachiko (M. Gujarathi, 2008, Sachiko Corporation: A Case in International Financial Statement Analysis,, Vol. 23, No. 1, pp ) is een voorbeeld van een paper waar zowel de learning objectives (zie hierboven) als de skills proficiency toetst: - Understanding of the differences in accounting standards and standardssetting process in Japan and U.S.; - Restatement of financial statements numbers to make them comparable; - Understanding how an entity s business strategy and institutional environment is reflected in its financial statements; - Understanding the role of environmental differences in interpreting risk and profitability ratios; - Understanding of the dollar-value LIFO method. 8

16 Het grote verschil tussen skills proficiency en learning objectives of knowledge zit hem in de manier waarop men de antwoorden meet. Bij learning objectives of knowledge moeten de ondervraagden meestal antwoorden op een schaal van strongly disagree tot strongly agree of not familiar at all tot very familiar terwijl skills proficiency als enige een schaal heeft die gaat van not proficient at all tot quite proficient of van totaal niet competent tot zeer capabel. Dit is ook zo voor de antwoorden op bovenstaande statements uit de case Sachiko Realisme en clarity Een tweede categorie die zeer vaak terugkomt is realisme. Aan de hand van dit criterium wil men peilen of de studenten de case realistisch (genoeg) vonden. De meest gebruikte vorm van ondervragen is The case represents a realistic scenario (Tarca A., Brown P., Hancock P., Woodliff D., Bradbury M., and T. Van Zijl, 2007, The Matrix Format Income Statement: A Case Study about Earnings Management and Reporting Financial Performance,, Vol. 22, No. 4, pp ) of The case is a good illustration of a real world application of transfer pricing (Myring M., and R. Bloom, 2007, International Transfer Pricing and Intellectual Property: The PrimeCo Case,, Vol. 22, No. 4, pp ). Het gebeurt ook dat de vragenlijst realisme combineert met clarity. Aan de hand van dit criterium wil men weten hoe duidelijk de instructies van de case zijn of als er onduidelijkheden in de case zitten. Wanneer men deze beide criteria combineert, kiest men meestal voor open vragen. De student kan dan vrij en in eigen woorden invullen wat hij eventueel onduidelijk of onrealistisch vond. 9

17 Een voorbeeld van zo n paper die beide criteria toepast is The Same Difference? A Transfer-Pricing Case (Feltham T., Philips F., and N. Sheehan, 2003,, Vol. 18, No.1.): - Did you find anything in the case unclear or unrealistic? If so, what specific parts? - Would you have liked any additional information to aid in your understanding? What information? Het criterium clarity vonden we individueel niet terug in de onderzochte papers Recommendation en usefulness Wat ook frequent voorkomt is het criterium recommendation. Hiermee wil men te weten komen in welke mate de ondervraagden de gebruikte case zouden aanraden. Er bestaan drie grote categorieën binnen dit criterium. Een eerste vorm is het aanraden van de case aan andere universiteiten zoals in Auditing Intangible Assets and Evaluating Fair Market Value: The case of Reacquirred Franchise Rights (Kohlbeck, M., Cohen J., and L. Holder-Webb, 2009,, Vol. 24, No. 1, pp ). Hierin stelt men de volgende open vraag aan de studenten: Would you recommend that instructors at other universities use this case? And who or why not?. Een tweede vorm is de lesgevers aanraden om de case de volgende jaren opnieuw te gebruiken als deel van de cursus. Dit vinden we terug in het artikel Falcon, Inc.: Performance Evaluation of Foreign Subsidiaries (Gujarathi M., and V. Govindarajan,, Vol. 22, No. 2, pp ). De studenten moesten het statement I would recommend that this case be used as a part of this course in the future. beantwoorden op een schaal van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). 10

18 De derde vorm tenslotte, is het aanraden van soortgelijke cases aan andere vakken of cursussen. I believe I would learn more and would be better prepared for the business world if my accounting professors would use more case studies like the JKN case is een perfect voorbeeld hiervan (Jones III A., and C. Norman, 2006, Decision Making in a Public Firm: An Instructional Case in Risk Evaluation, Client Continuance, and Auditor Independence within the Context of the Sarbanes-Oxley Act of 2002, Acounting, Vol. 21, No. 4, pp ). Het criterium usefulness of nuttigheid vinden we ook vaak terug. In de meeste gevallen onderzoekt men de algemene nuttigheid van de case zoals in de case Mooresville Honda Company: a Case in Forensic (Coller M., Harrison G., and E. Spiller, 2004, Journal of, Ed. 22, pp ): Overall, how useful was the case in your study of managerial accounting? maar het gebeurt ook dat men de algemene nuttigheid opsplitst in verschillende delen van de case: - What parts of the case do you think were most useful in furthering you understanding of the importance of non-financial information in the audit planning process? - What parts of the case do you think were most useful in helping you integrate financial and non-financial information? - What parts of the case do you think were most useful in furthering your understanding of the importance of information search in the audit planning process?; - What parts of the case do you think were most useful in furthering your understanding of the need to maintain professional skepticism in the audit planning process? (Cohen J., Krishnamoorthy G., and A. Wright, 2008, Waste Is Our Business, Inc.: The Importance of Non-financial Information in the Audit Planning Process, Journal of, Ed. 26, pp ) 11

19 Een andere optie is dat men wil weten welke leervorm of welk didactisch materiaal de leerlingen prefereren. In die gevallen linkt men de nuttigheid van de case met alternatieve werkvormen: is de case nuttiger of leuker dan bijvoorbeeld een klassieke les waarin vooral gedoceerd wordt, een les met powerpoints of zelfstudie van het hoofdstuk uit de cursus (Kiger J., and A. Rose, 2004, Internal Control Evaluation of a Restaurant: A Teaching Case,, Vol. 19, No. 2, pp ). Hierin stelt men de volgende vragen: - In comparison to doing a textbook project or a textbook case, how much do you feel you learned from doing the restaurant project? - Relative to textbook readings and traditional homework assignments, how much did you learn about internal controls by completing the restaurant project? - In comparison to doing a textbook project or a textbook case, how much did you enjoy doing the restaurant project? Satisfaction Naast de learning objectives, het realisme, de recommendation en de nuttigheid wordt in het merendeel van de cases ook gemeten hoe leuk of hoe interessant de gebruikers de case vonden. Dit criterium wordt geklasseerd onder de naam satisfaction. Het criterium satisfaction combineert drie grote categorieën: hoe interessant de didactische werkvorm is, hoe leuk ze het vonden en of de werkvorm een positieve leerervaring is. Interesse De interesse in de didactische werkvorm wordt vaak gemeten aan de hand van het statement I found the case interesting (D. Javrin, 2008, Detecting Spreadsheet Errors: An Case,, Vol. 23, No. 3, pp ) of The case context was interesting (Gujarathi M., and R. McQuade, 2009, Amazing Deals Auto Mart: Financial Reporting and Analysis of Receivables and Securization,, Vol. 24, No. 1, pp ). 12

20 Fun Naast het niveau van interesse wordt er in dit criterium ook getoetst hoe aangenaam de participanten de nieuwe didactische werkvorm ervaren. Bijvoorbeeld de JKN case waar de volgende stelling voorkomt: I enjoyed working on the JKN case (Jones III A., and C. Norman, 2006, Decision Making in a Public Firm: An Instructional Case in Risk Evaluation, Client Continuance, and Auditor Independence within the Context of the Sarbanes-Oxley Act of 2002, Acounting, Vol. 21, No. 4, pp ). Een ander voorbeeld is de ALLTEL case: I had fun working on the ALLTEL case (Blocher E., and K. Chen, 2004, The ALLTEL Pavilion Case: Strategy and CVP Analysis,, Vol. 19, No. 4, pp ). Beneficial learning experience Er wordt ook vaak gekeken of de leerlingen de case of het spel een beneficial learning experience vinden (Blocher E., and K. Chen, 2004, The ALLTEL Pavilion Case: Strategy and CVP Analysis,, Vol. 19, No. 4, pp ). De term beneficial wordt in sommige gevallen vervangen door de termen valuable (P. Clikeman, 2005, The Rise and Fall of Heilig-Meyers, Journal of Edcuation, Ed. 23, pp ) of positive (Barton T., MacArthur J., and R. Moore, 2005, BuyGasCo Corporation: The Use of Alternative Costing Methods in a Predatory Pricing Lawsuit,, Vol. 20, No. 4, pp ). In tegenstelling tot de vorige criteria die meestal bestaan uit meerdere vragen of statement vinden we bij dit criterium maar één vraag of statement terug. Veel variatie in de vraagstelling is er niet. Het meest voorkomende statement is Overall, the X case was a beneficial/valuable/positive learning experience (Brewer P., Juras P., and E. Brownlee II, 2003, Global Electronics, Inc.: ABC Implementation and the Change Management Process,, Vol. 18, No. 1.). 13

21 Het is ook mogelijk dat men er nog iets aan toevoegt zoals The case provided me valuable experience for learning how to detect errors in spreadsheets (D. Javrin, 2008, Detecting Spreadsheet Errors: An Case,, Vol. 23, No. 3, pp ). Bij dit criterium vinden we zowel de traditionele meetschalen terug, van totaal niet akkoord tot totaal akkoord (Bamber E., and L. Bamber, 2006, Using 10-K Reports Brings Management to Life,, Vol. 21, No. 3, pp ), als een nieuwe gradatie: van interessant naar saai (M. Kohlbeck, 2005, Reporting Earnings at Summer Technology A Capstone Case Involving Intermediate Topics,, Vol. 20, No. 2, pp ) Critical thinking Er is nog een criterium dat niet bestaat uit meerde items maar meestal in één of twee statements wordt behandeld, namelijk critical thinking. Deze categorie wil in hoofdzaak weten of de gebruikers van de case kritisch hebben moeten nadenken. Gebruikte statements zijn onder andere The case required me to use critical-thinking skills (Gordon T., and M. Niles, 2005, Lucent Loses Its Luster: for Investments Turned Bad,, Vol. 20, No. 2, pp ), The case encouraged me to think critically about the risk of end-user computing (D. Javrin, 2008, Detecting Spreadsheet Errors: An Case,, Vol. 23, No. 3, pp ) of Reading the case required critical thinking (Heitger L., and D. Heitger, 2008, Jamestown Electric Supply Company: Assessing Customer Profitability,, Vol. 23, No. 2, pp ). 14

22 Problem-solving skills In een aantal cases wordt het criterium critical thinking gecombineerd met problem solving skills. Dit criterium vinden we individueel niet terug, enkel in combinatie met critical thinking. Als een vragenlijst beide criteria combineert, is het bijhorend statement steeds hetzelfde: The case assignment required critical thinking and problem-solving skills (Gujarathi M., 2007, GlaxoSmithKline Plc.: International Transfer Pricing and Taxation,, Vol. 22, No. 4, pp ) Difficulty en challenging Difficulty is het volgende criterium dat we tegen komen. Aan de hand hiervan wil men de ondervragen naar de moeiljkheid of makkelijkheid van de case. Items die hierbij horen zijn bijvoorbeeld The case questions were too difficult to answer (Gordon T., and M. Niles, 2005, Lucent Loses Its Luster: for Investments Turned Bad,, Vol. 20, No. 2, pp ) of The level of difficulty present in the case was appropriate for the course (Heitger L., and D. Heitger, 2008, Jamestown Electric Supply Company: Assessing Customer Profitability,, Vol. 23, No. 2, pp ). Maar het is niet altijd de volledige case die wordt beoordeeld op de moeilijkheid. Men vraagt soms ook naar het niveau van de hulpstukken The response pads are easy to use (Carnaghan C., and A. Webb, 2007, Investigating the Effects of Group Respons Systems on Student Satisfaction, Learning, and Engagement in,, Vol. 22, No. 3, pp ) of naar specifieke delen van de case Application of ARB No. 43 to Reliance Case wasn t as easy as I thought (M.R. Gujarathi, 2007, Reliance Corporation: Inventory Write-Downs and Reversals,, Vol. 22, No. 3, pp ). 15

23 De graad van moeilijkheid wordt in een paar gevallen ook vergeleken met andere cases, zoals dit het geval is bij de SANAC case: The SANAC Case was more difficult, compared to the other cases we used in management accounting (Everaert P., Bruggeman W., and G. De Creus, 2008, Sanac Inc.: From ABC to time-driven ABC (TDABC) An instructional case, Journal of, Ed. 26, ). We merken ook nog op dat in sommige papers, zoals bijvoorbeeld de Sanac case, er gewerkt wordt met de term challenging in de plaats van difficulty. De vraagstelling is ook identiek. Waar bij difficulty het woord difficult staat, vinden we bij challenging het woord challenging. The case was challenging (Ivancevich S., and G. Joseph, 2001, Zacha Technology Corporation: Internal Control Assurance Service Reporting an E-Commerce Environment,, Vol. 16, No. 3, pp ) en Reading and responding to the case requirements was challenging (Heitger L., and D. Heitger, 2008, Jamestown Electric Supply Company: Assessing Customer Profitability,, Vol. 23, No. 2, pp ) zijn enkele voorbeelden Teamwork skills Bij cases waar er in groep moet gewerkt worden komt er nog een extra criterium voor: teamwork skills. De ondervraging hiervan kan op verschillende manieren gebeuren: een eerste mogelijkheid is dat men vraagt in welke mate de case heeft bijgedragen aan de kwaliteiten om in groep te werken. Voorbeelden hiervan zijn Completing the case was a good lesson or is a good practice of teamwork skills (B. Lamberton, 2008, Baier Building Products, Inc.: Performance Incentives and Variance Analysis in Sales Distribution,, Vol. 23, No. 2, pp ) of Working as a group to complete the financial statement cases allowed/helped me to learn how to be an effective member in a group project (Bamber E., and L. Bamber, 2006, Using 10-K Reports Brings Management to Life,, Vol. 21, No. 3, pp ). Via deze vragen wil men te weten komen of de 16

24 student door de case of de oefening geleerd heeft om samen te werken in een groep of team. Een andere mogelijkheid is dat men peilt of het werken in groep eerder een hindernis was of een troef. Voorbeelden hiervan zijn This assignment is handled best by working in groups (Jennings J., and E. Henry, 2008, Safety Products, Inc.: A Case in Financial Analysis of A Failing Company, Journal of, Ed. 26, pp ) of Working in groups hindered me in completing the assignment (Sawyer A., Tomlinson S., and A. Maples, 2000, Developing Essential Skills Through Case Study Scenarios, Journal of, Ed. 18, pp ). Zo kan men eventueel aanpassingen maken aan de oefening als blijkt dat individueel werken of in team werken niet als ideaal wordt ervaren Student demographics Het laatste criterium dat we zullen opsommen is misschien wel de meest evidente die wordt toegepast: de student demographics. Deze categorie is zo noodzakelijk dat we ze in alle cases met vragenlijsten of surveys terugvinden. De standaardvragen die hierbij horen zijn de leeftijd, het geslacht, de richting die de studenten volgen of welk beroep ze uitoefenen. Het komt ook voor dat er in de student demographics gepeild wordt naar de ervaring van de participanten. Deze ervaring kan allerlei van aard zijn. Bijvoorbeeld het aantal jaar relevante werkervaring (M. Reid, 2001, Helga Havalot: A Case in Corporate Tax Planning,, Vol. 16, No. 2, pp ). 17

25 De Transfer-Pricing Case (Feltham T., Philips F., and N. Sheehan, 2003, The Same Difference? A Transfer-Pricing Case,, Vol. 18, No.1) meet dan weer de relevante ervaring met de door de didactische werkvorm behandelde materie. De volgende vragen worden gesteld aan de studenten: - How many in-class discussions have you used previously in this accounting class? - How many in-class discussions have you used previously in other classes? 2.3. De schalen Tot dusver hebben we de tweede en derde kolom van tabel II behandeld. De vierde kolom bevat de gebruikte schalen waarmee de statements of vragen uit de derde kolom worden beantwoord. De meest toegepaste schaallengten zijn 5- en 7-punts Likertschalen waarmee de studenten moeten aantonen in welke mate ze akkoord zijn met de stelling. Een voorbeeld van 5-punt Likertschalen vinden we terug bij de Sachiko case (M. Gujarathi, 2008, Sachiko Corporation: A Case in International Financial Statement Analysis,, Vol. 23, No. 1, pp ). De verdeling is als volgt: 1 = strongly disagree, 2 = disagree, 3 = neutral, 4 = agree en 5 = strongly agree. De Vitalogistics case (Asare S., and A. Wright, 2007, Identifying and Evaluating Audit Issues: The Case of Vitalogistics,, Vol. 22, No. 1, pp ) geeft ons een voorbeeld van een 7-punt Likertschaal. Hier is de verdeling: 1 = strongly disagree, 2 = monderately disagree, 3 = slightly disagree, 4 = neutral, 5 = slightly agree, 6 = moderately agree en 7 = strongly agree. Deze volgorde kan natuurlijk perfect worden omgekeerd. 18

26 Er wordt niet altijd gemeten in hoeverre de studenten akkoord zijn met de statements. Andere vaak gebruikte schalen zijn bijvoorbeeld: - 1 (not proficient at all) 5/7 (quite proficient), bij het meten van skills proficiency; (Gujarathi M., and V. Govindarajan, Falcon, Inc.: Performance Evaluation of Foreign Subsidiaries,, Vol. 22, No. 2, pp ) - 1 (very weak) 5/7 (very strong), bij het meten van understanding; (Agoglia C., Brown K., and D. Hanno, 2003, Dickinson Technologies, Inc.: Assessing Control Environment and Fraud Risk,, Vol. 18, No. 1.) - 1 (not familiar at all) 5/7 (highly familiar) bij het meten van knowledge; (Tarca A., Brown P., Hancock P., Woodliff D., Bradbury M., and T. Van Zijl, 2007, The Matrix Format Income Statement: A Case Study about Earnings Management and Reporting Financial Performance,, Vol. 22, No. 4, pp ) - 1 (highly uncomfortable) 5/7 (highly comfortable) bij het meten van comfortability; (Dunn C., Gerard G., and J. Worrel, 2003, Evaluation of Network Operating System Security Controls,, Vol. 18, No. 3, pp ) - 1 (low knowledge) 5/7 (high knowledge) bij het meten van de learning objectives; (Ivancevich S., and G. Joseph, 2001, Zacha Technology Corporation: Internal Control Assurance Service Reporting an E-Commerce Environment,, Vol. 16, No. 3, pp ) 19

27 Naast deze eerder traditionele meetschalen vinden we ook vaak open vragen terug, bijvoorbeeld bij het meten van usefulness: - What parts of the case do you think were most useful in furthering your understanding of the importance of fair market values in the audit process? - What parts of the case do you think were most useful in furthering your understanding of the importance of information search in the audit process? (Kohlbeck, M., Cohen J., and L. Holder-Webb, 2009, Auditing Intangible Assets and Evaluating Fair Market Value: The Case of Reacquirred Franchise Rights,, Vol. 24, No. 1, pp ). Behalve open vragen en 5/7-punt Likertschalen worden er ook schalen gebruikt: - van 1 tot en met 9; Realism of Premier Punch case? waar 1 staat voor unrealistic en 9 voor realistic. (Brown K., and G. Tsakumis, 2007, Assessing Business Risk: The Case of Premier Punch, Inc., Journal of, Ed. 25, ) - van 1 tot en met 10; How much did the Summer Technology case help you prepare for the final exam? waar 1 staat voor unhelpful en 10 voor helpful. (M. Kohlbeck, 2005, Reporting Earnings at Summer Technology A Capstone Case Involving Intermediate Topics,, Vol. 20, No. 2, pp ); - of van 0 tot en met 100. How much effort were you willing to put into this project, relative to textbook readings and traditional homework assignment? waar 0 staat voor much less, 50 voor the same en 100 voor much more. (Kiger J., and A. Rose, 2004, Internal Control Evaluation of a Restaurant: A Teaching Case,, Vol. 19, No. 2, pp ). 20

28 Zoals eerder vermeld bij learning objectives, bestaan sommige vragenlijsten uit een PRE versie en een POST versie (Dunn K., and S. Bhattacharya, 2007, Costallocation Decisions in Member Controller Country Clubs: A Case Analysis, Journal of, Ed. 25, pp ). Zo moeten de gebruikers van de case de statements twee maal invullen. Een eerste keer voor de aanvang van de case of spel en een tweede keer nadien. Via deze twee versies hopen de lesgevers om een evolutie vast te stellen in de studenten hun vaardigheden of attitudes, alsook de impact van de case hierin. 21

29 3. Methodologie Voor onze literatuurstudie hebben we verschillende wetenschappelijke papers en artikels gelezen. In dit hoofdstuk bespreken we kort waar we deze data hebben gevonden en hoe we hebben verzameld Bepaling van de steekproef Om een antwoord te kunnen bieden op de twee onderzoeksvragen hebben we verschillende papers doorgenomen uit de accounting literatuur. Deze artikels hebben we gezocht in drie teaching accounting journals: - (US); - Journal of (US); - en, an International Journal (UK). De tijdspanne of periode van ons onderzoek is de periode We hebben namelijk vastgesteld dat er voor 2000 weinig tot geen artikels zijn met nieuw didactisch materiaal. Er werd wel vermeld wat men evalueerde, maar zonder de bijhorende vragenlijsten of statistische tabellen. 22

30 3.2. Dataverzameling Deze accounting journals en hun papers hebben geleid tot een uitgebreide database. In totaal bevat deze database 86 (n = 86) artikels. Deze data kan u terugvinden achteraan in de appendix. Appendix 1 bevat de tabel die een antwoord geeft op research question 1 (een onderzoek van nieuw didactisch materiaal in de accounting literatuur: gebied, onderwerp, type,...). De acht kolommen betekenen het volgende: - Jaar: het jaar waarin het artikel werd gepubliceerd; - Titel: de volledige titel van het artikel; - Auteur(s): de schrijver(s) van het artikel; - Journal: uit welke accounting journal het artikel komt; - P.P.: welke bladzijden het artikel bestrijkt; - Area: welk gebied het artikel bevat; - Topic: het onderwerp van het artikel; - Type: welk soort didactisch materiaal er in het artikel wordt gebruikt; - Evaluation criteria: welke evaluatie criteria we in het artikel terug vinden. Tijdens het opstellen van tabel I hebben we simultaan tabel II gemaakt. Deze tabel vindt u terug in appendix 2 en biedt net zoals tabel I op research question 1 een antwoord op de tweede onderzoeksvraag (een analyse van de gebruikte criteria inzake evaluatie van die didactische werkvormen). - Evaluation criteria: idem kolom 8 van tabel I; - Items: de items (statements en vraagstellingen) die bij de evaluatie criteria uit kolom 2 horen; - Scale: de schaal waarop de items uit kolom 3 worden gemeten; - Pre & Post?: in deze kolom duiden we met een X aan wanneer het construct en de items twee maal ondervraagd worden. Een eerste keer in een PRE versie en een tweede keer in een POST versie. 23

31 4. Resultaten In dit hoofdstuk zullen we kwantitatieve analyse behandelen van de twee onderzoeksvragen Didactisch materiaal Resultaten per gebied Tabel 1 (zie bijlage) toont ons de frequentietabel van alle onderzochte papers uit tabel I (appendix 1). Zoals reeds vermeld in onze literatuurstudie zien we hier duidelijk in welke gebieden van de accounting de meeste artikelen zich situeren: de top drie omvat 89,5% van alle werkvormen en bestaat uit management accounting (38,4%), audit (29,1%) en financial reporting (22,1%). De resterende 10% bevinden zich in de domeinen tax (7,0%), corporate governance (2,3%) en ethics (1,2%). [ Voeg hier tabel 1 in ] Resultaten per werkvorm Deze resultaten vinden we terug in tabel 2 (zie bijlage). Op basis van die tabel kunnen we volgende zaken vaststellen: het overgrote deel van de nieuwe didactische werkvormen zijn cases of gevalstudies. Maar liefst 88,4% of 76 van de 86 werkvormen zijn cases. Andere didactische werkvormen die toegepast worden zijn projecten (4,7%), exercises (3,5%) en business games (1,2%). Het valt dus op dat er bijzonder weinig business games worden gebruikt. Dit is niet onbelangrijk aangezien wij zelf een spel hebben uitgevoerd rond target costing (zie deel 5). [ Voeg hier tabel 2 in ] 24

32 4.2. Evaluatiecriteria van het didactisch materiaal Voor de frequenties van de evaluatie criteria verwijzen wij naar tabel 3 (zie bijlage). Deze tabel bevat per criterium het numerieke en percentuele aantal papers dat het betreffende criterium ondervraagt. In het totaal hebben we 86 (n = 86) artikels onderzocht. [ Voeg hier tabel 3 in ] We zien op basis van tabel 3 dat er criteria zijn die zeer vaak voorkomen alsook criteria die minder frequent terug te vinden zijn. Bij 75,6% van de didactische werkvormen worden de learning objectives geëvalueerd. Als we daar knowledge (14,0%) bijvoegen, komen we aan bijna 90%. Het is duidelijk dat dit het allerbelangrijkste criterium is. De volgende criteria komen ook vaak terug: satisfaction (41,9%), realism (29,1%), usefulness (26,7%), difficulty (23,3%) en recommendation (20,9%). Deze vijf categorieën mogen dus ook niet over het hoofd worden gezien. De overige criteria komen in mindere mate voor. Critical thinking wordt getoetst in 16 gevallen (18,6%) terwijl clarity en teamwork skills slechts respectievelijk 8 (9,3%) en 7 (8,1%) keer toegepast worden. 25

33 5. Target Costing Spel 5.1. Opzet Dit is het tweede deel van onze masterproef. De conclusies uit ons literatuuronderzoek bieden ons een basis om het target costing spel aan te vatten. Dit spel had plaats op 26 november 2009 als onderdeel van een management accounting cursus onder leiding van Professor Everaert. Onze bijdrage aan dit spel was het voorbereiden van de oefening, het beantwoorden van de studenten hun vragen tijdens de redesigns en als belangrijkste het opstellen van de vragenlijsten die deze studenten moesten invullen tijdens de oefening. De studenten kregen tijdens het binnen komen een kaartje met hun studentennummer en groepsnummer op ingevuld. Op hun plaatsen vonden ze LEGO blokjes en een bundel instructies. Na een korte inleiding mochten ze de eerste vragenlijst invullen en de truck bouwen. Dit is allemaal nog het voorbereidende werk. Wanneer dit achter de rug is, krijgen de studenten de precieze uitleg omtrent hun opdracht (hun groepsobjectief, de redesigns, wat mag en wat niet mag,...) en mogen ze aan het spel beginnen. We hebben de studenten ingedeeld in twee even grote groepen. De eerste groep kreeg een target cost van $16,500 en de tweede groep kreeg als opdracht een zo goedkoop mogelijke truck te bouwen. Ter informatie: de basis truck, die ze in de voorbereiding hebben gebouwd, kost $20,000. De studenten die klaar zijn komen bij ons langs om een kwaliteitscontrole uit te voeren en na het invullen van de derde vragenlijst, zit het spel er op en is er een pauze. Tijdens deze pauze controleren wij alle definitieve ontwerpen om te zien of aan alle redesigns voldaan is. Alle ontwerpen werden goedgekeurd. De les werd afgesloten met een theoretische Powerpoint presentatie rond target costing en een presentatie van de groepsresultaten. 26

34 Dit spel had als leerobjectieven de studenten op een niet-traditionele wijze te laten kennis maken met het concept target costing. Zo leerden de studenten dat er bepaalde kosten zijn waar je niet kan in snoeien, de zogenaamde special parts (wielen, raam, stuur,...). Ze leerden ook dat het aantal unieke onderdelen in de truck een niet geringe invloed heeft op de uiteindelijke kostprijs. Naast het kostobjectief kregen de leerlingen ook drie verplichte veranderingen de redesigns voorgeschoteld. Deze redesigns zorgden op hun beurt ook voor een verhoging van de kosten, waar de studenten creatief moesten mee omspringen. Het resultaat van het spel was dat de groep met target cost een lagere gemiddelde kostprijs had dan de groep zonder target cost. Dit duidt erop dat de studenten met target cost harder hun best hebben gedaan om de target cost te halen en/of te overschrijden Vragenlijst met evaluatie criteria In dit deel zullen we onze vragenlijst/questionnaire/survey voorstellen die we de deelnemers van ons target costing spel hebben voorgeschoteld. De vragenlijst bestaat uit drie delen die telkens op een ander moment werden ingevuld: vragenlijst 1 voor de start van spel, vragenlijst 2 middenin en vragenlijst 3 na afloop. De vragenlijsten kunt u terug vinden in appendix 3. Na de literatuurstudie hebben we ons een beeld kunnen vormen van welke criteria er het vaakst gebruikt worden bij het beoordelen van nieuw didactisch materiaal in de accounting literatuur, alsook de bijbehorende items. De resultaten hiervan dienen als basis voor onze vragenlijsten. We hebben de volgende criteria overgenomen: knowledge (in een pre en een post versie), learning objectives, clarity (opgesplitst in clarity of instructions en clarity of cost objective), comfort, teamwork skills, realism, recommendation, satisfaction, difficulty en usefulness. [ Voeg hier appendix 3 in ] 27

35 Vragenlijst 1 Vragenlijst 1 kregen de studenten bij aanvang van het spel. De eerste acht vragen omvatten groepsnummer, studentennummer, groepsobjectief (target cost of minimalisatie kosten), het vertrouwen in een goede uitkomst, de motivatie om het goed te doen en de ervaring met het gebruik van LEGO. De eerste twee vragen (groeps- en studentennummer) worden aan het begin van iedere vragenlijst opnieuw gevraagd. Dit doen uit administratieve overwegingen. We willen ook weten van de studenten hoeveel redesigns ze denken nodig te hebben om tot een succesvolle oplossing te komen. Dit is vraag 9. Deze vraag is belangrijk aangezien we dit willen vergelijken met vraag 15 uit vragenlijst 2. Na het invullen van vragenlijst 1 mogen de studenten aan het spel beginnen. Daarom willen we ook weten hoe duidelijk onze instructies tot dusver waren. Dit doen we aan de hand van open vraag 10. Vragen 11 tot en met 14 vormen het criterium knowledge, pre. Deze vragen peilen naar de vertrouwdheid die de studenten hebben met principes of begrippen die toegepast worden in ons target costing spel, namelijk: - het concept target costing; - het concept design-to-cost; - het principe van cost management tijdens de NPD (new product development) fase; - en het principe van trade-offs tijdens de NPD fase. Het is belangrijk dat de studenten dit invullen voor het spel begint omdat we na afloop in vragenlijst 3 dezelfde vragen nogmaals stellen. Dit zijn vragen 50 tot en met 53. Deze vormen samen het criterium knowledge, post. Zo kunnen we vergelijken of er een signifcant verschil bestaat in de vertrouwdheid voor en na het spel. De toetsing hiervan vindt u terug in hoofdstuk 5. 28

36 Voor onze vraagstelling hebben we ons laten inspireren door de Mexican Corporate Governance case (Austen L., Reisch J., and L. Sees, 2007, Actions Speak Louder than Words: A Case Study on Mexican Corporate Governance,, Vol. 22, No. 4, pp ). Daarin vinden we bij het criterium knowledge volgende vraagstellingen die ook getoetst worden aan de hand van een 7-punt Likertschaal: - how familiar are you with the ramifications of the Sarbanes-Oxley Act of 2002?; - how familiar are you with the concept of corporate governance in the US?; - how familiar are you with the concept of corporate governance in Mexico?; - how familiar are you with the term independence as it relates to a company s Board of Directors?; - how familiar are you with how businesses are organized in Mexico?; - how familiar are you with the term financial transparency as it relates to corporation? Deze items werden beantwoord aan de hand van een 7-punt Likertschaal variërend van 1 (not familiar) tot 7 (familiar). Vragenlijst 2 Vragenlijst 2 kregen de studenten voorgeschoteld terwijl ze aan de redesigns bezig waren. Er wordt gevraagd in te vullen hoeveel redesigns ze in het totaal hebben uitgevoerd vooraleer ze aan hun definitieve oplossing kwamen. Dit is vraag 15. Vraagt 16 peilt in welke mate de tijdsdruk invloed heeft gehad op hun effectiviteit terwijl vraag 17 onderzoekt in welke mate de nieuwe design change information invloed heeft gehad op hun ervaring van het spel. Vraag 18 tenslotte laat de studenten schatten welke positie hun groep zal innemen in vergelijking met de anderen. Clarity of Instructions en Clarity of Cost Objective Vragen 19 en 20 vormen het criterium Clarity of Instructions. Aangezien het de eerste keer is dat we dit spel uitvoeren, willen we weten of de studenten alles goed hebben begrepen. In de literatuur hebben we vastgesteld dat het criterium clarity meestal wordt gemeten aan de hand van open vragen. Bijvoorbeeld Did you find anything in the case unclear or unrealistic? If so, what specific part(s) of the case were unclear or unrealistic? (Smith P., and M. Kohlbeck, for 29

37 Derivatives and Hedging Activities: Comparison of CF versus FV Hedge,, Vol. 23, No. 1, pp ). Wij hebben gekozen om dit niet te doen. We willen namelijk de duidelijkheid van meerdere zaken toetsen. Vraag 19 (the instructions we received were clear) toetst de duidelijkheid van de instructies en vraag 20 (overall, the redesign exercise was clear) de duidelijkheid van de oefening als geheel. Vragen 25 (we knew exactly the cost reduction objective to aim for) en 28 (the cost reduction objective of our group was rather vague) meten dan weer de duidelijkheid van het kostenobjectief en vormen het criterium Clarity of Cost Objective. De bijhorende items hebben we niet teruggevonden in de literatuur en hebben we bijgevolg zelf geformuleerd. Belangrijk bij dit criterium is dat vraag 28 omgekeerd geformuleerd is dan vraag 25. Vraag 28 zal dus moeten gehercodeerd worden bij verdere analyse. Dit criterium is belangrijk voor ons verder onderzoek. We willen weten of het doel van de oefening voor beide groepen duidelijk was. Daarom zullen we de gemiddelden van beide groepen (met en zonder target cost) met elkaar vergelijken en onderzoeken of er een significant verschil bestaat. De statistische resultaten hiervan vindt u terug in hoofdstuk 5. Comfort Vragen 21 (I found it comfortable using the LEGO parts during the truck redesign exercise) en 22 (I understood how to use the product costing worksheet) vormen het criterium Comfort. Ons target cost spel verschilt van andere business games door twee zaken: het gebruik van LEGO en het invullen van een worksheet om de totale kost te berekenen. Daarom is het belangrijk dat we de studenten ondervragen naar hoe ze deze zaken hebben ervaren. Hebben ze al nadelen ondervonden, heeft het hen gehinderd,... 30

38 Dit criterium kwam eigenlijk niet voor in onze literatuur. Wel hebben we verschillende cases gevonden waar men peilde naar het comfort maar dit als onderdeel van een ander of groter criterium. Voorbeeld van comfort als onderdeel learning objectives: de ADAM case (Gujarathi M., and R. McQuade, 2009, Amazing Deals Auto Mart: Financial Reporting and Analysis of Receivables and Securization,, Vol. 24, No. 1, pp ). - I feel more comfortable in applying an accounting pronouncement to a real-life situation. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). Voorbeeld van comfort als onderdeel van difficulty: Evaluation of Network Operating System Security Controls (Dunn C., Gerard G., and J. Worrel, 2003,, Vol. 18, No. 3, pp ). - Rate how comfortable you feel assessing risk associated with network operating system controls. - Rate how comfortable you feel importing data from ASCII files into Microsoft Excel. - Rate how comfortable you feel using PivotTables in Microsoft Excel. - Rate how comfortable you feel importing data from ASCII files into Microsoft Acces. - Rate how comfortable you feel creating queries in Microsoft Acces. Deze items werden beantwoord aan de hand van een 7-punt Likertschaal variërend van 1 (highly uncomfortable) tot 7 (highly comfortable). Teamwork skills Het volgende criterium dat we willen ondervragen zijn de teamwork of groep skills. We hebben groepjes gevormd van 2 à 3 studenten en hebben ervoor gezorgd dat er geen enkele student alleen in een groep zat. Daarom ondervragen we de participanten naar hoe ze het teamwerk hebben ervaren en het als positief of negatief beschouwen. Vragen 23 en 26 zijn de bijbehorende items. 31

39 Vraag 23 (completing the redesign exercise is a good practice of teamwork skills) hebben we gekopieerd uit de Baier Building case (B. Lamberton, 2008, Baier Building Products, Inc.: Performance Incentives and Variance Analysis in Sales Distribution,, Vol. 23, No. 2, pp ) - Completing the case is a good practice of teamwork skills. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly agree) tot 5 (strongly disagree). Vraag 26 (Working in group hindered me in completing the redesign exercise) hebben we gehaald uit Sawyer A., Tomlinson S., and A. Maples, 2000, Developing Essential Skills Through Case Study Scenarios, Journal of, Ed. 18, pp Working in groups hindered me in completing the assignment. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). Merk op dat vraag 26 tegengesteld is geformuleerd aan vraag 23 en bijgevolg ook gehercodeerd zal moeten worden. Difficulty of Cost Objective Dit criterium meet hoe moeilijk het was voor de studenten om het groepsdoel te halen. Het doet dit aan de hand van vraag 24 (the objective of our group was easy to attain) en vraag 27 (it was difficult to achieve our group s objective). Als dit criterium voorkomt in de literatuur is het uitsluitend de totale werkvorm die beoordeeld wordt. Zoals bijvoorbeeld in de Zacha Technology case (Ivancevich S., and G. Joseph, 2001, Zacha Technology Corporation: Internal Control Assurance Service Reporting an E-Commerce Environment,, Vol. 16, No. 3, pp ) - The case was challenging. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 10-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 10 (strongly agree). 32

40 Vragen 24 en 27 zijn dus statements die we niet uit de literatuur hebben gehaald, maar zelf hebben opgesteld. Net als vragen 26 en 28 ten opzichte van respectievelijk vragen 23 en 25 is vraag 24 omgekeerd geformuleerd ten opzichte van vraag 27. Ook hier zal hercodering noodzakelijk zijn. Satisfaction (1) Dit criterium kwam ongeveer in de helft van de door ons onderzochte papers voor en mag bijgevolg niet in onze vragenlijst ontbreken. Zoals eerder vermeld in onze literatuurstudie omvat dit criterium drie elementen: de interesse, de aangenaamheid en de positieve leerervaring. Vraag 29 (I enjoyed working on the redesign exercise) behandelt de aangenaamheid en hebben we gehaald uit de JKN case (Jones III A., and C. Norman, 2006, Decision Making in a Public Firm: An Instructional Case in Risk Evaluation, Client Continuance, and Auditor Independence within the Context of the Sarbanes-Oxley Act of 2002, Acounting, Vol. 21, No. 4, pp ) - I enjoyed working on the JKN case. Dit item werd beantwoord aan de hand van een schaal variërend van 0 (strongly disagree) tot 100 (strongly agree). Vraag 30 (the truck redesign exercise was interesting) behandelt dan weer de interesse. Deze vraagstelling hebben we in meerder papers terug gevonden, zoals de Denim Finishing case (Caplan D., Melumad N., and A. Ziv, 2006, ABC and Cost Interdependencies among Products: The Denim Finishing Company,, Vol. 20, No. 1, pp ) - The Denim Finishing Case was interesting. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 7-punt Likertschaal variërend van 1 (disagree) tot 7 (agree). 33

41 of de Zacha Technology case (Ivancevich S., and G. Joseph, 2001, Zacha Technology Corporation: Internal Control Assurance Service Reporting an E-Commerce Environment,, Vol. 16, No. 3, pp ) - The case was interesting. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 10-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 10 (strongly agree). Vragenlijst 3 Deze vragenlijst werd ingevuld na het experiment. Nadat de studenten deze vragenlijsten hebben ingediend, krijgen ze een pauze. Tijdens die pauze inspecteren wij de ingediende trucks en verzamelen we de ingevulde vragenlijsten. Realism Het criterium realism omvat vragen 31 en 32 en is ook onontbeerlijk in een goede vragenlijst. Het kwam ongeveer in 1/3 van de gevallen voor. Vraag 31 (the truck redesign exercise was a good illustration of a real-world application of redesign) hebben we gehaald uit de PrimeCo case (Myring M., and R. Bloom, 2007, International Transfer Pricing and Intellectual Property: The PrimeCo Case,, Vol. 22, No. 4, pp ) - The case is a good illustration of a real world application of transfer pricing. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly agree) tot 5 (strongly disagree). en vraag 32 (the truck redesign exercise provided a realistic context for studying design-to-cost) uit de Global Electronics case (Brewer P., Juras P., and E. Brownlee II, 2003, Global Electronics, Inc.: ABC Implementation and the Change Management Process,, Vol. 18, No. 1.) - The GE case provided a realistic context for studying ABC implementations. - The GE case provided a realistic context for studying the behavioural factors that aid or hinders ABC adaption. 34

42 Deze items werden beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). Satisfaction (2) Vraag 33 (overall, the truck redesign exercise was a beneficial learning experience) behoort tot het eerder vermelde criterium satisfaction, meer bepaald de derde categorie: de positieve leerervaring. We vinden deze leerervaring terug in verschillende cases en telkens op dezelfde manier ondervraagd: This case was a beneficial learning experience (Everaert P., Bruggeman W., and G. De Creus, 2008, Sanac Inc.: From ABC to time-driven ABC (TDABC) An instructional case, Journal of, Ed. 26, ). De term beneficial wordt soms vervangen door positive (D. Javrin, 2008, Detecting Spreadsheet Errors: An Case,, Vol. 23, No. 3, pp ) - The case was a positive learning experience. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 7-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 7 (strongly agree). of valuable (Asare S., and A. Wright, 2007, Identifying and Evaluating Audit Issues: The Case of Vitalogistics,, Vol. 22, No. 1, pp ) - Overall, I found the case to be a valuable learning experience. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 7-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 7 (strongly agree). Learning objectives Het volgende criterium dat we behandelen is het criterium bij uitstek: de learning objectives. Onvermijdbaar als er een vragenlijst ingevuld wordt in verband met een case of spel. Vragen 34 tot en met 38 behandelen de learning objectives en vragen aan de studenten hoe hun kennis is van volgende principes: - de invloed van materiaalselectie op de productie kost; - de invloed van unieke stukken op de productie kost; - het invoegen van kost reductie in de ontwerpfase; - de trade-offs tussen kwaliteitseisen en productie kost; 35

43 - en de techniek van target costing. Doordat de learning objectives werkvorm specifiek worden opgesteld hebben we ze niet kunnen overnemen uit de literatuur. Wel hebben we ons op bepaalde cases gericht inzake de verwoording van de statements. Een modelvoorbeeld van zo n case is de Reliance Corporation case (M.R. Gujarathi, 2007, Reliance Corporation: Inventory Write-Downs and Reversals,, Vol. 22, No. 3, pp ) - the case helped me in understanding the information in the footnote disclosures; - the case helped me better understand the issues of integrity and ethical in financial reporting; - Deze items werden beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). Usefulness Dit criterium wordt gemeten door vragen 39, 40 en 41. Elke vraag meet de nuttigheid op basis van een andere didactische werkvorm. Vraag 39 (the truck redesign exercise was more useful, compared to self-study of chapter 17 in the textbook) toetst de nuttigheid aan zelfstudie, vraag 40 (the truck redesign exercise was more useful, compared to traditional lectures) aan traditionele lessen met bijvoorbeeld Powerpoint presentaties en vraag 41 (the truck redesign exercise was more useful, compared to other cases we have seen in this class) vergelijkt de nuttigheid met andere cases die de studenten reeds hebben behandeld, zoals bijvoorbeeld Case Construct, Case Seligram, Case Classic Pen Company, 36

44 Voor de opstelling van deze items hebben we ons laten leiden door de Restaurant case (Kiger J., and A. Rose, 2004, Internal Control Evaluation of a Restaurant: A Teaching Case,, Vol. 19, No. 2, pp ) - In comparison to doing a textbook project or a textbook case, how much do you feel you learned from doing the restaurant project? - Relative to textbook readings and traditional homework assignments, how much did you learn about internal controls by completing the restaurant project? - How much did you learn about internal control in a restaurant setting by completing the restaurant project? - Deze items werden beantwoord op de volgende schaal: 0 (much less) 50 (same) 100 (much more). Recommendation Recommendation of aanbeveling is het laatste criterium dat we behandelen. Ook hier bestaat het uit twee items. Vraag 42 (I recommend using this truck redesign exercise again in this course, next year) meet in welke mate de studenten het spel aanbevelen aan de studenten van volgend jaar en vraag 43 (I recommend that instructors at other universities use this truck redesign exercise in a management accounting class) meet of de studenten het target costing spel aanraden aan andere universiteiten. Vraag 42 hebben we, mits een kleine herformulering, gehaald uit de ADAM case (Gujarathi M., and R. McQuade, 2009, Amazing Deals Auto Mart: Financial Reporting and Analysis of Receivables and Securization,, Vol. 24, No. 1, pp ) - I would recommend that this case be used as a part of this course in the future. Dit item werd beantwoord aan de hand van een 5-punt Likertschaal variërend van 1 (strongly disagree) tot 5 (strongly agree). 37

45 Vraag 43 hebben we dan weer uit de Franchise Rights case (Kohlbeck, M., Cohen J., and L. Holder-Webb, 2009, Auditing Intangible Assets and Evaluating Fair Market Value: The Case of Reacquirred Franchise Rights,, Vol. 24, No. 1, pp ). Deze open vraag hebben we geherformuleerd om het antwoord te kunnen toetsen op een 7-punt Likertschaal. - Would you recommend that instructors at other universities use this case? Why or why not? De volgende twee vragen op vragenlijst 3 zijn open vragen. Vraag 44 (what did you like about the truck redesign exercise?) vraagt naar de positieve punten van het spel. Deze open vraag hebben we teruggevonden in de case Applying Principles to a Partnership Dissolution (Reinstein A. And D. Johnson, 2004, Journal of, Ed. 23, pp ) - What do you like/don t you like about the case? Open vraag 45 (in what way could the truck redesign workshop have been improved?) peilt naar extra commentaar van de studenten. Aangezien we dit spel voor het eerst uitvoeren, is het extra interessant om te vragen aan de leerlingen wat we eventueel kunnen veranderen of aanpassen tegen de volgende keer. Deze vorm van ondervragen hebben we in de literatuur niet teruggevonden. Vragen 46 tot en met 49 zijn de student demographics: leeftijd, geslacht, studierichting en aantal jaar werkervaring. Vragen 50 tot en met 53 ten slotte vormen het criterium knowledge, post. Dit werd in het begin van dit hoofdstuk al besproken. 38

46 5.3. Validering van de vragenlijst Descriptive Statistics Populatie Vooraleer we van start gaan met het onderzoeken van de vragenlijst zullen we eerst de populatie beschrijven. Er waren tijdens het spel 50 leerlingen aanwezig (n = 50). We hebben de studenten ondervraagd naar hun leeftijd, hun geslacht, hun studierichting die ze volgen en hoeveel jaar werkervaring ze reeds hebben. Tabellen 4, 5 en 6 (zie bijlage) bevatten deze data. Tabel 4 toont ons dat de deelnemers van het target costing spel een gemiddelde leeftijd van 21,82 jaar hebben. De jongste participanten zijn 20 jaar oud en de oudste 24. Het volgende item in de tabel is de werkervaring. Er werd de studenten gevraagd in te vullen hoeveel jaar werkervaring ze tot nu toe hebben. 49 van de 50 studenten hebben ingevuld dat ze nog geen ervaring hebben op de werkvloer en slechts één student heeft een jaar ervaring. Dit leidt tot het zeer kleine gemiddelde van 0,02 jaar ervaring. [ Voeg hier tabel 4 in ] Tabel 4 eindigt met de redesigns. Redesigns zijn zoals eerder vermeld de wijzigingen die de studenten moesten uitvoeren op de truck. Op de derde lijn staat het aantal geschatte redesigns. Dit moesten de studenten invullen vooraleer het spel begon, vandaar de term geschatte. Na het spel vulden ze in hoeveel herwerkingen ze effectief hebben moeten uitvoeren. Algemeen kunnen we stellen, bij het bekijken van de gemiddelden, dat de studenten het aantal redesigns hebben onderschat. Het gemiddeld aantal geschatte redesigns bedraagt 3,08 en het gemiddeld aantal effectieve redesigns 4,42. We merken ook op dat het minimum aantal effectieve herwerkingen 0 bedraagt. Dit betekent dat minstens één groep erin is geslaagd om het spel te spelen zonder redesigns uit te voeren. 39

47 [ Voeg hier tabel 5 in ] Tabel 5 bevat de indeling van de populatie volgens geslacht. We zien dat deze bestaat uit 38 mannen en 12 vrouwen of beter gezegd 3 maal zoveel mannen als vrouwen. [ Voeg hier tabel 6 in ] De laatste tabel, tabel 6, geeft dan weer de gevolgde studierichtingen weer. We stellen vast dat bijna de helft van de studenten ingenieurswetenschappen studeren, namelijk 21 van de 50. De andere gevolgde opleidingen situeren zich ook in de wetenschappen: informatica (#5), chemie (#6), wiskunde (#7), fysica/sterrenkunde/geografie (#4). De resterende 7 participanten studeren onder andere biomedische wetenschappen (#4), sociologie (#2) en biochemie en biotechnologie (#1). Gemiddelden en spreiding Frequentietabellen zoals hierboven zijn vooral nuttig wanneer we een zicht willen krijgen op nominale data. Als we te maken hebben met niet-nominale gegevens bestaan er betere maatstaven. Wij willen nu de belangrijkste kenmerken van de verschillende variabelen achterhalen. Dit doen we door het gemiddelde en de spreiding rond dat gemiddelde te berekenen. [ Voeg hier tabel 7 in ] In tabel 7 (zie bijlage) vindt u de variabelen terug van vraag 19 (Clarity of instructions, item 1) tot en met vraag 43 (Recommendation, item 2). Alle variabelen worden trouwens gemeten op dezelfde schaal, namelijk een 7-punt Likert schaal. 40

48 Het eerste wat opvalt is dat het merendeel van de variabelen een hoog gemiddelde heeft dat zich situeert tussen 5 en 6. Deze variabelen hebben ook een lage spreiding. Maar we vinden toch enkele variabelen met een laag gemiddelde en een hoge spreiding, namelijk Difficulty Cost Objective, item 1 ( The objective of our group was easy to attain ), Clarity Cost Objective, item 1 ( We knew exactly the cost reduction objective to aim for ), Difficulty Cost Objective, item 2 ( It was difficult to achieve our group s objective ), Clarity Cost Objective, item 2 ( The cost reduction objective of our group was rather vague ) en Usefulness, item 3 ( The truck redesign exercise was more useful, compared to other cases we have seen in this class ). Deze variabelen met een laag gemiddelde en hoge spreiding behandelen dus voornamelijk het groepsobjectief. Dit duidt erop dat de gebruikers hierover een veel minder gelijkaardige mening hebben dan over de andere variabelen zoals bijvoorbeeld de duidelijkheid, het realisme, We staan ook even stil bij het deel van de vragenlijst dat twee maal voorkomt, namelijk de elementen die de knowledge testen. Op het eerste gezicht kunnen we vaststellen dat de gemiddelden een stuk hoger en de spreiding een stuk lager liggen bij de POST vragenlijst dan bij de PRE vragenlijst. Na het target costing spel antwoorden de studenten dus positiever en consistenter met elkaar. Hieruit zouden we dus kunnen besluiten dat het spel haar doel heeft bereikt en een positief effect heeft gehad op de kennis en vertrouwdheid van de studenten. Bij de variabele Usefulness, item 1 ( The truck redesign exercise was more useful, compared to self-study of chapter 17 in the textbook ) merken we het lage aantal geldige antwoorden op (#47). Dit is logisch aangezien we ervan kunnen uitgaan dat niet alle leerlingen het hoofdstuk al op voorhand hebben geleerd en zo deze vraag niet kunnen invullen. Tot nu toe hebben we de beschrijvende analyse behandeld. Hieruit hebben we interessante opzichten gehaald, maar het blijft de vraag hoe statistisch significant deze resultaten zijn. Ze zijn misschien louter toevallig? Dit kan worden nagegaan aan de hand van toetsen. In het volgende deel bespreken en illustreren we enkele van deze statistische toetsten. 41

49 Cronbach alpha s Vooraleer we van start gaan met de berekening van summated scale zullen we eerst een betrouwbaarheidsanalyse uitvoeren, meer bepaald de berekening van Cronbach s Alpha. Om deze factor te berekenen moeten we eerst enkele variabelen hercoderen, namelijk Clarity of Cost Objective, item 2; Difficulty of Cost Objective, item 1; en Team work skills, item 2. Deze drie uitspraken zijn tegengesteld geformuleerd aan de overige items. [ Voeg hier tabel 8 in ] Tabel 8 (zie bijlage) toont ons de Cronbach s Alphas van onze constructs. De eerste kolom geeft ons de verschillende evaluatie criteria, inclusief hun items. De tweede en de derde kolom geven de Cronbach s Alpha weer en de derde en vierde kolom bevatten het gemiddelde en de standaarddeviatie per item. Om te weten wat een goede score is, wordt er in de literatuur met drie categorieën gewerkt: Cronbach s Alpha s groter dan 0.80, Cronbach s Alpha s tussen 0.60 en 0.80 en Cronbach s Alpha s kleiner dan De volgende constructs hebben een Cronbach s Alpha groter dan.80: Knowledge, pre (.87); Clarity of Cost Objective (.82); Difficulty of Cost Objective (.84); Recommendation (.90) en Knowledge, post (.89). Hier is een verwijdering van items met als doel het verder verhogen van Alpha overbodig. De summated scale kan dan ook onmiddellijk worden berekend. De volgende constructs hebben een Cronbach s Alpha gelegen tussen.60 en.80: Clarity of Instructions (.79); Comfort (.61); Satisfaction (.79); Realism (.76) en Learning objectives (.71). Bij deze waarden moeten de items met de laagste Item-Total Correlation en/of de hoogste Alpha if Item Deleted stapsgewijs worden verwijderd om zo de waarde van Alpha te verhogen. Hierbij dient wel een afweging te worden gemaakt tussen de toename in Alpha en het aantal geëlimineerde items. Zo is bijvoorbeeld een toename in Alpha met 0.02 ten gevolge van de eliminatie van vier uitspraken niet gerechtvaardigd. De berekening van een summated scale is in deze situatie steeds toegestaan. 42

50 Bij Clarity of Instructions, Comfort, Realism en Learning Objectives kunnen we de Cronbach s Alpha niet verhogen en zullen we dus onmiddellijk de summated scale berekenen. Satisfaction is een ander verhaal. We zien dat we de Cronbach s Alpha kunnen verhogen van 0.79 naar 0.90 wanneer we het derde item uit het construct halen. Dit zullen we dan ook doen. De andere twee items mogen niet verwijderd worden, want deze elimineren leidt tot een ernstige daling van de Cronbach s Alpha (respectievelijk 0.56 en 0.63). Na het verwijderen van item 3 kunnen we ook hier de summated scale berekenen. De resterende clusters zijn Usefulness en Team work skills. Zij hebben beide een Cronbach s Alpha kleiner dan 0.60, respectievelijk 0.51 en Ook hier moet men, stapsgewijs, de items met de laagste Item-Total Correlation en/of de hoogste Alpha if Item Deleted verwijderen. Als de Alpha na herhaalde eliminatie kleiner blijft dan 0.60 kan er geen schaal worden gevormd aan de hand van de overblijvende items, en is de berekening van een summated scale niet toegestaan. Bij Usefulness kunnen we de Cronbach s Alpha doen stijgen, namelijk als we het derde item eruit halen. Dit leidt tot een stijging van Alpha van 0.51 naar Voor de overblijvende twee items zullen we een summated scale berekenen. Bij Teamwork skills kunnen we geen items verwijderen. De Cronbach s Alpha blijft kleiner dan 0.60 wat ertoe leidt dat er voor dit evaluatie criterium geen schaal kan worden gevormd. Deze informatie omtrent de Cronbach s Alpha s hebben we gehaald uit volgend boek: De Pelsmacker P., Janssens W., Van Kenhove P. and Wijnen K., 2002, Marktonderzoek met SPSS statistische verwerking en interpretatie, Garant. Meer bepaald, uit hoofdstuk 7 Exploratieve factoranalyse (pp ). 43

51 Factoranalyse Om volledige zekerheid te hebben rond onze dimensies zullen we naast de berekening van de Cronbach s Alphas een exploratieve factoranalyse uitvoeren. Het doel hiervan is om onze grote hoeveelheid van variabelen te herleiden tot een kleiner aantal dimensies. Deze worden ook wel factoren genoemd. We hebben gekozen voor de principale componenten analyse (PCA) en hebben de techniek gevolgd zoals beschreven in hoofdstuk 7 van het boek Marktonderzoek met SPSS (Wijnen et al.). Vooraleer we conclusies trekken uit tabel 9, moeten we controleren of onze factoranalyse wel zinvol is. Aan de basisveronderstellingen is alleszins voldaan: (1) het meetniveau is interval of ratio (de vragenlijst bevatte 7-punts Likertschalen die strikt genomen een ordinaal meetniveau hebben, maar die in de praktijk vaak als intervalgeschaald worden behandeld omwille van de assumptie van gelijke intervallen ); (2) de variabelen zijn gestandardiseerd (aangezien we op zoek gaan naar de onderliggende dimensies voor de oorspronkelijke variabelen, is er gekozen voor het analyseren van de correlatiematrix, en dus voor het standaardiseren van de variabelen). [ Voeg hier tabel 9 in ] Een factoranalyse is enkel zinvol als de betrokken variabelen onderling voldoende gecorreleerd zijn. We hebben daarvoor drie methoden om deze zinvolheid te meten: - Bartlett test of sphericity - Kaiser-Meyer-Olkin measure of sampling adequacy - De anti-image correlatiematrix 44

52 Bartlett test of sphericity gaat na of er een voldoende hoge mate van correlatie is tussen tenminste een aantal van de opgenomen variabelen, en stelt m.a.w. H0: correlatiemtrix = eenheidsmatrix (d.w.z. dat de variabelen ongecorreleerd zijn). In het huidige voorbeeld wordt de nul-hypothese verworpen. De p-waarde is in beide gevallen <.001 (in beide gevallen.000). Volgens Barlett test of sphericity is een factoranalyse dus zinvol. Een volgende maatstaf om de mate van correlatie tussen de variabelen, en dus de toepasbaarheid van factoranalyse, na te gaat is de Kaiser-Meyer-Olkin measure of sampling adequacy statistiek. De globale MSA waarde bedraagt voor de eerste factoranalyse.673 en voor de tweede factoranalyse.670. Aangezien deze waarden telkens >.50 toont ook deze statistiek aan dat factoranalyse nuttig is. De anti-image correlatiematrix geeft dezelfde resultaten. Nu we weten dat een factoranalyse zinvol is en dus mag uitgevoerd worden, kunnen we de resultaten van deze factoranalyse bespreken. Deze zijn terug te vinden in tabel 9. De volgende criteria vormen sterke dimensies: Knowledge pre, Knowledge post, Recommendation, Difficulty of Cost Objective, Clarity of Cost Objective, Realism, Clarity of Instructions, Satisfaction (exclusief item 3) en Learning Objectives. Niet toevallig zijn dit de constructs die in het vorige punt een hoge Cronbach s Alpha hebben. Er wordt geen dimensie gevormd door de items van Usefulness, Teamwork Skills en Comfort. Deze drie constructs hadden ook de laagste Cronbach s Alphas en zijn als gevolg minder betrouwbare factors in vergelijking met de overige 9 criteria. Na deze twee betrouwbaarheidsanalyses kunnen we besluiten dat, met uitzondering van het criterium Teamwork Skills, alle criteria bestaan uit voldoende sterke items. We mogen dus de summated scale bereken, wat we in het volgende punt zullen doen. In wat volgt zullen we dus niet meer werken met de verschillende items, maar met de overkoepelende dimensies. 45

53 Summated scales Na het bereken van de Cronbach s Alphas en de uitvoering van onze factoranalyse hebben we besloten om een summated scale te berekenen van alle criteria behalve Teamwork Skills. Deze summated scale zal worden berekend als het gemiddelde van alle variabelen die de respectievelijke factor typeren. Zo zal bijvoorbeeld de summated scale van Clarity of Instructions bepaald worden als het gemiddelde van de scores op de uitspraken van Clarity of Instructions, item 1 en Clarity of Instructions, item 2. Starten doen we met de descreptieve statistieken van ieder criterium. De minima, maxim, gemiddelden en standaard deviaties vinden we terug in tabel 10 (zie bijlage). We stellen vast dat het merendeel van de criteria een gemiddelde heeft tussen 5 en 6. Dit betekent dat de studenten zeer positief waren over het target costing spel. [ Voeg hier tabel 10 in ] Het criterium difficulty scoort het laagst (gemiddelde van 3,25) maar ook dit is positief, het betekent dat de deelnemers ons game niet buitengewoon moeilijk vonden. Nu willen we weten of er een verschil bestaat tussen de studenten met target cost en die zonder. We vergelijken dus de gemiddelden tussen beide groepen voor ieder evaluatiecriteria. Om te zien of er significante verschillen zijn, zullen we een One-way ANOVA uitvoeren. Het resultaat van deze toets vindt u terug in tabel 11. [ Voeg hier tabel 11 in ] Deze tabel toont ons dat alle variabelen een significantie hebben groter dan 0.05 wat betekent dat we de nulhypothese van gelijke gemiddelden moeten aanvaarden. Dit wil zeggen dat er geen significant verschil bestaat tussen het 46

54 gemiddelde van de target cost groep en de groep met minimalisatie van kosten. De enige uitzondering hierop is het criterium Clarity of Cost Objective. Hier vinden we een significantie van (< 0.05). We moeten in dit geval de nulhypothese verwerpen en de alternatieve hypothese van ongelijke gemiddelden aanvaarden. Dit wil zeggen dat er een significant verschil bestaat tussen beide groepen inzake de duidelijkheid van het kostenobjectief. De groep met target cost had een gemiddelde score op dit construct van 5.88 terwijl de groep zonder target cost een gemiddelde score van 4.56 behaalt. We kunnen dus met 95% zekerheid stellen dat de groep met target cost het kostenobjectief van het target costing spel duidelijker vond dan de groep zonder. Op tabel 10 kunnen we ook aflezen dat het evaluatie criterium Knowledge, post behoorlijk beter scoort dan het criterium Knowledge, pre. Om te weten of dit verschil al dan niet aan het toeval te wijten is, zullen we een t-test uitvoeren voor gepaarde waarnemingen. Het resultaat van deze t-test is samengevat in tabel 12. [ Voeg hier tabel 12 in ] De gepaarde t-test toont ons het verschil in gemiddelde score, namelijk 2,45. De tweezijdige significantie aan de rechterkant van de tabel is kleiner dan Dit betekent dat we de nulhypothese (het gemiddelde van Knowledge, post = het gemiddelde van Knowledge, pre) kunnen verwerpen. We kunnen dus met 95% zekerheid stellen dat de truck redesign exercise een positief effect heeft op de vertrouwdheid en de kennis van de studenten inzake target costing. 47

55 5.4. Validering van het TC spel Weergave resultaten in de literatuur We hebben de opdracht gekregen om onze factoranalyse en onze Cronbach s Alphas te vergelijken met deze uit de literatuur. Jammer genoeg moeten we vaststellen dat geen enkele case één van deze betrouwbaarheidsmaatstaven toepast. Alle cases rapporteren hetzelfde: het gemiddelde, de standaardafwijking en soms een gepaarde t-test bij pre en post metingen van bijvoorbeeld knowledge of skills proficiency. Er zijn twee soorten rapportages terug te vinden in de literatuur. De eerste vorm is het louter bespreken van de resultaten in een doorlopende tekst zonder bijhorende items of vragenlijsten. Dit is het geval bij de Maxwell case (CA McKnight, 2008, Maxwell and Company: Staff Auditor Embezzlement at a Small Client,, Vol. 23, No. 2, pp ). Evidence of Efficacy The case was given to undergraduate sophomores enrolled in the second semester of Principles of. The students were asked to type answers and participate in class discussion. The case generated quality written answers and active participation in class. Student feedback on the case was obtained on a five-point Likert-type scale, with 1 being strongly disagree and 5 being strongly agree. The students believed that the case increased their understanding of the fraud triangle (4.26). They found the classroom discussion was informative about accounting firms quality control standards (4.29), highlighted the importance of segregation of duties (4.39), and emphasized the importance of group assignment participation (4.50). They believed the written requirements for the case were a manageable length (4.05). Overall, case classroom discussion was interesting and informative for the students (4.34). Based on the student feedback, we made improvements to the case, including more details and direction on the requirements. 48

56 De tweede vorm van rapportage is het publiceren van de vragenlijsten met de daarbij horende statistieken: gemiddelde, standaarddeviatie,... Een standaard voorbeeld hiervan vinden we terug in de ADAM case (Gujarathi M., and R. McQuade, 2009, Amazing Deals Auto Mart: Financial Reporting and Analysis of Receivables and Securization,, Vol. 24, No. 1, pp ). FIGUUR 1 Cases of andere werkvormen waar er meer informative gegeven wordt dan in het voorbeeld hierboven hebben we niet teruggevonden. Geen enkele paper vermeldt het uitvoeren van een factoranalyse, de berekening van Cronbach s Alpha of het vormen van summated scales. 49

57 Zelfs wanneer er een pre en een post versie is van een vragenlijst krijgen we enkel de gemiddelden voorgeschoteld. De toetsing van beide gebeurt wel in alle gevallen en er is ook altijd een significant verschil maar deze resultaten worden slechts kort, en louter tekstueel, besproken. We krijgen geen statistische toetsen of andere informatie omtrent de constructs en items. Hieronder vindt u het voorbeeld van de ADAM case. FIGUUR 2 Analysis of Faculty and Student Feedback Results are presented in Table 2. The change cannot be attributed solely to the experience of case analysis; however, it is encouraging to see that there were significant improvements in the perceived proficiency of each skill /concept by both undergraduate and graduate students. For both groups, the improvement was statistically significant for each skill /concept at the 1 percent level. 50

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Continuous testing in DevOps met Test Automation

Continuous testing in DevOps met Test Automation Continuous ing in met Continuous testing in met Marco Jansen van Doorn Tool Consultant 1 is a software development method that emphasizes communication, collaboration, integration, automation, and measurement

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR?

BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR? BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR? Presentatie BIM Praktijkdag 2016 Drs. Henri Busker 21 april 2016 Overzicht 1 Introductie 2 Stand van zaken BIM in Nederland en Europa 3 Wensen en behoeften 4

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper?

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Churchill et al. (1985): Meta-analyse 116 artikelen belangrijkste determinanten v succes: (1) persoonlijke kenmerken (uiterlijk; sociale achtergrond;

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals Executive Academy Permanente Educatie voor Professionals Permanente Educatie voor Professionals Wat is de Executive Academy? De Executive Academy is een samenwerking tussen de Amsterdam Business School

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Ontwikkelingen binnen Integratie

Ontwikkelingen binnen Integratie Ontwikkelingen binnen Integratie Informatica & Economie Integratie 1 Recap Innovatie Silicon Valley Financiering Engineering Nieuwe methodes Modelleren Outline Cloud Business Intelligence Big Data Internet

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1983 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Augmented Reality as a Game Changer

Augmented Reality as a Game Changer Augmented Reality as a Game Changer Putting Augmented Reality to work, TWNKLS.com 13 oktober 2015 Smart Maintenance http://www.smc-congres.nl/ Gerben Harmsen www.twnkls.com Alexander Apostolovski alexander@apostolovski.com

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

De impact van de performance audits van het Rekenhof

De impact van de performance audits van het Rekenhof De impact van de performance audits van het Rekenhof Survey bij ambtenaren van de federale overheid Ella Desmedt - Rekenhof - 13 november 2014 Inhoud Waarom onderzoek naar impact PA? Onderzoeksvragen Wat

Nadere informatie