intern is een kwartaaluitgave van de bni beroepsvereniging nederlandse interieurarchitecten bnı # maart

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "intern is een kwartaaluitgave van de bni beroepsvereniging nederlandse interieurarchitecten bnı. 2014 # 1-2-3-4 maart"

Transcriptie

1 bnı. intern is een kwartaaluitgave van de bni beroepsvereniging nederlandse interieurarchitecten 2014 # maart

2 colofon Intern verschijnt vier keer per jaar in een oplage van 750 exemplaren. ISSN: BNI R.J.H. Fortuynplein 6,1019 WL Amsterdam +31[0] , redactie Bureau Bax, Amsterdam, aan dit nummer werkten mee Annette van Apeldoorn, Kees Berendsen, Oette van Dael, Anja Dirks, Wies Harmeling, Henk Hulscher, Mariana Idiarte, Eric Kampherbeek, Nelleke Karst, Evelien Koekkoek, Karin en Wessel Kuik, Claudia Linders, Peter C. van de Meeberg, Grazyna Mielech, Joey Rademakers, Gerrit Schilder, Harm Scholtens, Doret Schulkes, Rob Wagemans, Ingrid van Zanten. coverbeeld Hanke Lumens foto: Eric Kampherbeek concept Kummer & Herrman, Utrecht advertenties, grafische verzorging en druk E Media Groep, Broek op Langedijk +31[0] , abonnementen BNI-leden ontvangen Intern gratis. Ben je geen lid, maar wil je Intern wel ontvangen? Een abonnement kost 49 euro per jaar. Ga naar en schrijf je in. Na inschrijving ontvang je een factuur. Zodra deze betaald is, krijg je Intern een jaar toegestuurd. Opzeggen kan tot twee maanden voor het verstrijken van de abonnementstermijn. Zonder opzegging wordt het abonnement met een jaar verlengd. Adreswijzigingen kun je mailen naar disclaimer Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de BNI. Aan de inhoud van deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. sponsors hoofdsponsor 6 interview Hanke Lumens creëert opdrachten Abet Lagedijk Noord VA IJsselstein +31[0] subsponsors 16 acquisitie Weet wat je zoekt! 36 meningen Wel of geen Facebook?

3 Ruim 170 inspirerende decoren Keuze uit 7 spraakmakende structuren Duurzame keuze Unieke Superpan drager Gehele collectie verkrijgbaar in Melamine, HPL en ABS band. Gehele collectie in 10 en 18mm uit voorraad leverbaar Advertentie pagina Advertentie pagina Wilt u ook een Finsa Architectenboek ontvangen? Mail dan nu naar: soluciones en madera

4 Als het om houten vloeren gaat EIGEN PRODUCTIE SCHERPE PRIJZEN 15 JAAR GARANTIE Volg ons via facebook en win een houten vloer Advertentie pagina bnı. intern is een kwartaaluitgave van de bni Interieurarchitect anno 2014 De afgelopen jaren hebben hun tol geëist. Veel interieurarchitecten stopten ermee en een groot aantal bureaus werd opgeheven. Tegelijk zijn er interieurarchitecten die ondanks of misschien wel dankzij de crisis flink aan de weg timmeren. Zij weten in te spelen op de kansen die een veranderende maatschappij met zich meebrengt en hun rol als interieurarchitect aan te passen aan een markt in transitie. Hoe zij dat doen, lees je in deze Intern. Zo vertelt Hanke Lumens op pagina 6 hoe zij naast ontwerper, ook ondernemer is geworden. Doret Schulkes benutte de crisis om eens goed na te denken over de koers die ze wil varen (pagina 12). En Anja Dirks bureau kwam in een stroomversnelling doordat zij zich specialiseerde in interieur en dementie (pagina 10). De meeste opleidingen hebben (nog) geen terugval in het aantal aanmeldingen, maar de academies beseffen maar al te goed dat het vak onder druk staat en dat de rol van de interieurarchitect sterk verandert. Hoe zij hun leerlingen voorbereiden op de toekomst lees je op pagina 30. Wie moeite heeft het hoofd boven water te houden in tijden van crisis, doet er volgens financieel adviseur Peter van de Meeberg goed aan de bedrijfsvoering eens tegen het licht te houden. Op pagina 28 vertelt hij waarop je kan bezuinigen en waarin je juist moet investeren. Meer tips op pagina 16 waar Annette van Apeldoorn van adviesbureau Archipunt uitlegt hoe je op een slimme manier opdrachten binnenhaalt. Verder in deze Intern Kees Berendsen die ingaat op de auteursrechten op onbegonnen werk (pagina 15). De rubriek Voltooid met een bijzonder project van interieurarchitect Oette van Dael (pagina 34). Een mooie selectie producten en materialen door Joey Rademakers op pagina 46. En op pagina 48 lees je in de nieuwe rubriek Op de bank waarom Abet Laminati sinds januari hoofdsponsor is van de BNI. Bureau Bax redactie Intern beroepsvereniging nederlandse interieurarchitecten # 1 maart 2014 inhoudsopgave 5 voorwoord 6 interview Hanke Lumens creëert opdrachten 10 interview: Anja Dirks 12 interview: Doret Schulkes 14 interview: Wessel Kuik 15 recht: onbegonnen werk 16 acquisitie Weet wat je zoekt! 28 financiën: bezuinigen en investeren 30 academie: voorbereid op de toekomst? 34 voltooid: de Tovertuin 36 meningen Wel of geen Facebook? 44 artikel: beroepservaring 46 de selectie van: Joey Rademakers 48 op de bank: Menno Bouwens 50 in memoriam: Louis de Boer 51 inbox nieuwe leden 5

5 interview tekst: Klaartje Bax beeld: Dimitri Langereis (foto met boekenkast), Herman van Heusden (foto met keuken), Luuk Kramer (foto gang met lichtkoepel) interview Wanneer opdrachten niet voor het oprapen liggen, moet je creatief zijn. Eigen initiatieven ontplooien, samenwerkingen opzoeken. BO6 architecten is daarin erg bedreven. Zo is het bureau van René de Prie en Hanke Lumens mede-initiatiefnemer bij de ontwikkeling van villa s en woon-werkgebouwen. Interieurarchitect Hanke Lumens: We zijn een beetje ondernemers geworden. Hierdoor creëren we opdrachten voor onszelf waar we met plezier aan werken. Wat is de ultieme opdracht voor jou? Het ontwerp van een huis. Dat is echt een oeropgave. Een plek waar je iets alledaags en privé als wonen vorm mag geven. Bijna alle grote architecten hebben wel een keer een woning gemaakt. Het ontwerp van een huis heeft de hele wereld in zich; een gezicht naar de buitenwereld en een veilige binnenwereld. Ontwerpen jullie veel woningen? Ja, nieuwbouw en verbouwingen van woonhuizen voor particuliere opdrachtgevers zijn onze corebusiness. Ik heb de laatste jaren heel vaak s avonds vergaderd. Geen probleem voor mij, want ik vind overleg met particulieren een feestje. Je bent samen de baas over het proces dat concreet en overzichtelijk en relatief kort is. Je kunt heel makkelijk ter zake komen. Als je met professionele partijen werkt, zoals bijvoorbeeld een woningbouwvereniging, zit daar vaak een politiek spel achter. Dat praat heel anders. Hoe ziet een ontwerp van jouw hand eruit? Tijdloos en ingetogen met goede verhoudingen, mooie zichtlijnen en veel ruimtelijkheid. Dat vind ik belangrijk. Ik was laatst op bezoek bij een bevriend architect in Zwitserland waar ik vlak na mijn studie een aantal jaren gewerkt heb. Ik heb toen een villa bezocht die ik destijds ontworpen heb. Ik zag elementen in het ontwerp die nu nog in mijn werk zitten. Ik vroeg me af heb ik al die tijd stil gestaan?, maar het is gewoon waar ik voor sta. Ik wil niet alles voorkauwen Een woning is een oeropgave bnı. ıntern. 6 # 1 maart

6 interview interview Wat zijn dat voor elementen? Ik ontwerp vaak elementen die ruimtes structureren maar niet opsluiten. Ik ben dol op parcourtjes, die zorgen voor dynamiek in een ruimte. En ik ben altijd bezig met het ordenen van bergruimte. Ik ontwerp veel inbouwkasten en kastenwanden als onderdeel van de ruimte. Op die manier ontstaat er rust en krijgen objecten die je neerzet in een kamer echt de aandacht. Over het algemeen zijn mijn ontwerpen vrij kaal. Daarmee geef ik de bewoners de mogelijkheid om zelf de woning in te kleuren met hun privéspullen. Ik wil niet alles voorkauwen. Help je een opdrachtgever nooit met inkleuren? Zeker wel. Ik geef aan welke wandvlakken geaccentueerd moeten worden. En ik geef altijd met een vlekkenplan suggesties hoe ze hun meubels kunnen opstellen. Af en toe adviseer ik opdrachtgevers bij de aankoop van meubels. Maar ik vind het belangrijk dat de gebruiker zijn eigen stempel kan drukken. BO6 is een tweemansbedrijf. Hoe is de samenwerking tussen René de Prie en jou? Wij kennen elkaar al heel lang. We komen allebei uit Limburg en hebben tegelijkertijd op de academie in Maastricht gezeten. Niet dat we al die tijd contact hadden, maar onze levens en loopbanen vertonen nogal wat parallellen. Die gemeenschappelijke achtergrond geeft een vertrouwd gevoel. Maar veel belangrijker is dat we heel erg op één lijn zitten qua ontwerp en aanpak. We vullen elkaar goed aan en hebben een heel natuurlijke rolverdeling. Hoe is die rolverdeling? We maken vaak samen een concept. Daarna werk ik dat uit. Ik bijt me er helemaal in vast. Ik onderhoud het contact met de opdrachtgever en vind het heerlijk om op de bouw aanwezig te zijn. Om het ontwerpproces niet te verstoren, is het handig dat René soms de rol van proces- en budgetbewaker inneemt. René is veel zakelijker dan ik. Hij is de ondernemer van ons tweeën. Hij ziet overal kansen, ook in economisch lastige tijden. Wat voor effect heeft de crisis gehad op BO6? We waren ooit een bureau met zeven man, daarvan zijn er nog twee over. Toch voelt het niet zo omdat we met veel meer mensen samenwerken. Op het steigereiland op IJburg delen we met 15 andere ontwerpers een kantoorruimte. Met deze groep hebben we een samenwerkingsverband XOOMlab. We huren elkaar in, verwijzen naar elkaar door, acquireren gezamenlijk, wisselen kennis uit. Samen hebben we een veel groter netwerk. Af en toe voelt het alsof we één groot bureau zijn. Maar jullie zijn ook concurrenten? Nee, we zijn meer collega s. Iedereen hier heeft zijn eigen specialisme. Door de crisis hebben we wel meer concurrentie gekregen. Ons bureau is geen grote speler. Ontwerpen voor particulieren is een beetje werken in de marge. Wij maken de gebakjes. We merken dat ook grotere bureaus zich nu op deze markt storten. Opdrachtgevers zijn heel erg aan het shoppen. Ze kunnen bij ons terecht, maar ze kunnen ook naar een ander. Dus zoeken wij naar mogelijkheden om werk voor onszelf te creëren. Door eigen initiatieven te ontplooien, komen opdrachtgevers weer naar ons toe. En kunnen wij die klussen doen waar we graag aan werken. Om wat voor soort initiatieven gaat het? Overleg met particulieren vind ik een feestje Het is in 2002, lang voor de crisis, begonnen met een rijtje woningen op IJburg. René bouwde op een vrije kavel een eigen woning en dacht als ik die buurkavels nou ook eens ga bebouwen. Samen met een aannemer hebben wij toen vijf verschillende woningen op die kavels ontwikkeld. Met het huis van René in aanbouw als visitekaartje waren de woningen in no time verkocht. Voor een aantal hiervan hebben we ook het interieur ontworpen, inclusief meubelwerk. Wat voor projecten volgden na dat eerste succes? Een ander voorbeeld is het bedrijfspand de XXX-en op IJburg. Samen met Dirk Jan van Wieringhen Borski van BNB Architecten is dit project geïnitieerd en ontworpen. Op een van de etages zitten wij zelf met de partners van XOOMlab. In de 3800 m2 bedrijfsruimte zitten verder zeer uiteenlopende ondernemingen. Voor verschillende bedrijven hebben we ook het interieur ontworpen. Verder zijn we op dit moment we mede-ontwikkelaar van zeven vrijstaande villa s in Amsterdam-Zuidoost en van een woon- en werkgebouw van elf lagen in de Buiksloterham in Amsterdam- Noord. Wat doet BO6 precies bij deze projecten? Samen met BNB Architecten ontwerpen wij het casco van deze woningen en zetten we ze in de markt. En het mooie van mede-ontwikkelaar zijn, is dat je ook meebeslist over de kwaliteit van de bouw. Natuurlijk hebben we te maken met budgetten. Je kunt geld maar een keer uitgeven, daarom is het heel belangrijk om bij het ontwerp van het casco de juiste keuzes te maken. Kies bijvoorbeeld voor verdiepingshoge deuren in plaats van voor een mooie deurklink. Zitten er aan deze projecten ook interieuropdrachten vast? Dat proberen we natuurlijk wel. Als mensen aan tafel zitten om een woning of een werkunit te kopen, laten wij ze ook de mogelijkheden voor een goed interieur zien. Niet iedereen zal ervoor kiezen om ook het interieur te laten vormgeven, maar als er enkele opdrachten uit voortkomen is dat prachtig. Het is werk dat we zelf gecreëerd hebben. Maar je neemt ook een risico? Ja dat klopt. Ondernemen betekent ook risico s nemen, maar als je niets onderneemt, gebeurt er niets. En je moet natuurlijk zorgen dat je de risico s spreidt. Daarom doen wij dit soort projecten niet alleen, maar samen met andere partijen. Op IJburg onderzoeken we nu met een collectief op wat voor manieren je eindgebruikers al in een vroeg stadium bij de planvorming kunt betrekken. Misschien is dit niet een project waar meteen opdrachten voor ons uit voortkomen, maar door initiatief te nemen, word je er wel bij betrokken. Ook hier is het een kwestie van vooraan gaan staan. Niet afwachten tot een wethouder de stedebouwkundige plannen ontvouwt, maar vooruit denken. Hanke Lumens (Roermond, 1964) twijfelde na het gymnasium tussen een studie klassieke talen of interieurarchitectuur. Het werd de Stadsacademie voor Toegepaste Kunsten in Maastricht. Na haar afstuderen in 1987 werkte ze kort bij de gemeentelijke monumentenzorg, maar al snel begon het te kriebelen. Ze wilde liever ontwerpen. Ze ging aan de slag bij architectenbureau Bert van Bunningen in Maastricht. Na een klein jaar vertrok ze naar Zwitserland omdat daar heel veel gebouwd werd op dat moment. Ze werkte er vijf jaar lang bij het architectenbureau van Pierre Schweizer in Sierre, een klein stadje op een uur rijden van Lausanne. Wij hadden het druk. Ik heb daar heel veel praktijkervaring opgedaan. Terug in Nederland werkte Hanke bij architectenbureau Van Herk en de Kleijn in Amsterdam. In 2001 ging ze aan de slag bij BO6, het bureau van René de Prie. Nadat ze jarenlang alleen maar aan architectonische opdrachten had gewerkt, ging Hanke bij BO6 ook aan de slag met interieurontwerpen. In 2011 werd ze partner bij het bureau. BO6 is mede-ontwikkelaar van projecten als bedrijfspand de XXX-en, Black Jack in Amsterdam- Noord en Villa Solo in Amsterdam Zuid-Oost. bnı. ıntern. 8 # 1 maart

7 interview interview tekst en beeld: Interieur+dementie Sterk door scherpe visie Een schets van een woonkamer van een woongroep voor kleinschalig wonen voor ouderen met dementie Ontwerpbureau Interieur+dementie heeft het druk. Het bureau heeft zich gespecialiseerd in interieuropgaven voor de zorg. De focus ligt op ontwerpen voor mensen met dementie. Interieurarchitect Anja Dirks: Wij hebben ons gespecialiseerd door ontwerpend onderzoek in de zorg en dat bleek van grote waarde. Hoe komt het dat jullie het druk hebben en andere interieurarchitecten niet? In de zorg wordt betrokkenheid bij de doelgroep, de bewoners en de medewerkers erg belangrijk gevonden en onze visie sluit hier goed op aan. We profileren ons met specialistische kennis en dat heeft onze vindbaarheid sterk verbeterd. Ons netwerk heeft door ons ontwerpend onderzoek een flinke boost gekregen. We zijn zichtbaarder geworden voor potentiële opdrachtgevers. Een sterke visie spreekt opdrachtgevers aan en vergroot je kansen op een opdracht. Zijn jullie gegroeid? Ja de afgelopen twee jaar laten een sterke groei zien. Dit komt doordat wij vanuit onze eigen fascinatie werken en nieuwe initiatieven aanpakken. De zorg was daarbij een goede keuze. Want in de zorg is veel gaande; de veranderende consument, de dubbele vergrijzing en diverse overheidsmaatregelen. We hebben op het juiste moment een stroomversnelling te pakken. Ook veranderingen in de maatschappij spelen een rol. Denk aan meer aandacht voor de mens, voor de beleving en aan een soort terug-naar-de-basis mentaliteit. Waarden die de kern van het vak interieurarchitectuur vormen. Wat houdt jullie specialisatie precies in? Het ontwerpend onderzoek is de motor van onze specialisatie. Dit onderzoek is uitgevoerd in vier fasen: een literatuurstudie, een analyse van bestaande verpleegen verzorgingshuizen, expertlabs en het vertalen van alle informatie naar zogenoemde ontwerpscenario s. Vanuit het ontwerpend onderzoek is in 2013 de eerste ontwerpopdracht verkregen en vanaf dat moment is het snel gegaan. Hoe hebben jullie het onderzoek gefinancierd? Wij hebben een belangrijke financiële bijdrage van het stimuleringsfonds creatieve industrie ontvangen. Zonder deze injectie was het moeilijk geweest. Is specialisatie altijd een goed idee? Door specialisatie kun je kennis opbouwen en deze uitdiepen door praktijkervaring op te doen. Een grote meerwaarde. Daarnaast kan specialisatie je ook kwetsbaar maken, want ontwikkelingen gaan snel, voor je het weet is je kennis achterhaald of overbodig. Heb je tips voor collega's die worstelen om het hoofd boven water te houden? Nauwelijks. We kunnen stellen dat je bij jezelf moet blijven en focus moet houden of formuleren, maar als er geen opdrachten komen, is het natuurlijk ontzettend moeilijk om het vol te houden. Wel denken wij dat een uitgesproken visie of aanpak helpt. En specifiek voor starters? Deze groep heeft het waarschijnlijk het moeilijkst aangezien ervaring en ontwerppraktijk je helpen bij het formuleren en het vinden van je eigen visie en aanpak. Als je hiertoe geen kans krijgt, wordt dat erg lastig. Vanuit je eigen fascinatie een focusgebied kiezen, zelf onderzoeken wat hierbinnen de mogelijkheden zijn en je daarmee online profileren zou kunnen werken. Keep on going is onze tip. Heb je bepaalde eigenschappen nodig om als interieurarchitect te kunnen overleven? Geloof in jezelf en in het belang van interieurarchitectuur! Een plattegrond van een groepswoning binnen een grootschalig woonzorgcomplex voor ouderen met dementie Interieur+dementie Interieur+dementie ontwerpt, onderzoekt en adviseert op het gebied van woon- en zorgomgeving voor ouderen met dementie. Het bureau is een samenwerkingsverband van initiatiefnemers Marielle Wetzels en Anja Dirks. Vanuit ervaringen uit de eigen ontwerppraktijk en de fascinatie voor de mens in de gebouwde omgeving is in 2011 een ontwerpend onderzoek opgezet waarin medisch/wetenschappelijke kennis vertaald wordt naar de ontwerppraktijk. Interieur+dementie werkt momenteel aan verschillende interieuropdrachten voor nieuwbouw van woonzorggebouwen. De opgaven variëren van 600 tot m². bnı. ıntern. 10 # 1 maart

8 artikel artikel tekst: Doret Schulkes beeld: interieurfotograaf.eu Betere focus door crisis Werk dat bij het zelfstandig zijn hoorde, vond ik een noodzakelijk kwaad. Als ik een ochtend aan facturatie of btw-opgave besteedde, had ik het idee dat ik niets had gedaan. Alles wat ik uit handen kon geven, besteedde ik uit. Toen ik wat ruimer in de tijd kwam zitten, ben ik me meer in het ondernemerschap gaan verdiepen. Nu vind ik het leuk om daaraan te werken. Ik ben ook meer gaan nadenken over de koers die ik wil varen met mijn bedrijf. Voorheen werkte ik van opdracht naar opdracht. Ik had geen duidelijk beleid, wist niet goed waar ik heen wilde. Nu heb ik dat veel helderder voor ogen. Particulieren Ik heb ontdekt dat het creëren van een woonomgeving mijn ultieme opdracht is. Je kunt zoveel voor mensen betekenen. Het resultaat van je werk is belangrijk voor hun levensgeluk. Dat klinkt misschien hoogdravend, maar zo voelt het wel. De interieurs die ik maak, hebben invloed op de levens van de mensen die er wonen. Daardoor vind ik het een grote verantwoordelijkheid. Nu ik weet welke klanten ik het liefste wil hebben, probeer ik meer te sturen in het type opdrachten dat ik wil binnenhalen. Tot twee jaar geleden nam ik alles aan. Nu richt ik me vooral op particulieren. Ik probeer hen te laten weten wat mijn expertise is en wat ik voor hen kan betekenen. Laagdrempelig In verband met de crisis vertel ik vaak dat je beter je huis kunt verbouwen dan een ander huis kopen. Een interieurarchitect kan je huis zo aanpassen dat het je droomhuis wordt. Verder probeer ik laagdrempelig te zijn. Ik bied deeladviezen aan op basis van een uurtarief. Dat is intensief werken, maar mensen komen met je in aanraking en ze komen daarna sneller bij je terug met een vervolgopdracht. Veel mensen zijn bang dat een interieurarchitect erg kostbaar is en nemen daarom geen contact op. Ik laat ze zien dat kleine ingrepen grote resultaten kunnen opleveren. Zo merken ze dat het inschakelen van een interieurarchitect geen bakken met geld hoeft te kosten. Ambassadeurs Afgelopen jaar heb ik hard gewerkt aan het bereiken mijn doelgroep. Zo heb ik mijn website aangepast. Ik heb mijn site nu zo ingericht dat ik er makkelijk een nieuwe tekst op kan zetten. Mijn site blijft up to date en interessant voor bezoekers. Enkele keren per jaar verstuur ik geïnteresseerde abonnees een nieuwsbrief. Ook via facebook laat ik mensen weten wat me bezighoudt en waar ik mee bezig ben. Ik heb inmiddels een groeiende groep mensen om me heen die belang stellen in mijn activiteiten en ambassadeurs voor me zijn. Kennis delen Naast mijn online activiteiten probeer ik zichtbaar te zijn op face-to-face bijeenkomsten. Zo geef ik regelmatig lezingen. Vorig jaar tijdens de beurs Eigen Huis Verbouwen en Inrichten heb ik een lezing gegeven met tips waar particulieren thuis ook wat mee kunnen. Door kennis te delen tijdens een lezing wil ik laten zien dat een interieurarchitect kennis en ervaring heeft waar mensen veel aan hebben. Ik ben niet bang dat ik mijn know-how weggeef of mezelf overbodig maak. Al die losse tips zijn samen nog geen volledig uitgebalanceerd ontwerp. Het zijn meer slimme oplossingen die particulieren laten zien dat het inschakelen van een interieurarchitect een goed idee is. Ik heb aan deze lezingen een aantal contacten overgehouden die nu mijn nieuwsbrief ontvangen. Zo probeer ik ervoor te zorgen dat mensen zich blijven herinneren wat ik doe. World Interiors Day Ik probeer ieder jaar iets te organiseren rondom interieurarchitectuur. Komende maanden staat de organisatie van World Interiors Day 2014 op het programma. Jammer dat er vorig jaar maar zo weinig aandacht aan geschonken is. Interieurarchitecten zouden zelf wat meer energie mogen steken in het promoten van het vak. World Interiors Day, een dag waarop interieurarchitecten aan potentiële opdrachtgevers kunnen laten zien wat het vak inhoudt en wat we voor iemand kunnen betekenen, vind ik daarom erg belangrijk. Ik wil daar graag tijd insteken. Wie nog meer? Zie ook: Hollen van opdracht naar opdracht, zonder duidelijke visie of richting. Voor de crisis had Doret Schulkes zoveel opdrachten dat de bedrijfsmatige kant van haar onderneming weinig aandacht kreeg. Door de crisis ontstond er meer tijd om na te denken over haar bedrijf en heeft ze haar doelen scherper in beeld. Ik stuur nu veel meer in het type opdrachten dat ik wil. bnı. ıntern. 12 # 1 maart

9 artikel tekst en beeld: Wessel Kuik Binnenhuisarchitectuur recht tekst: Kees Berendsen In de rubriek recht komen allerlei juridische zaken aan bod. Stuit je wel eens op een juridisch probleem? Heb je een vraag over bouwrecht, auteursrecht of ondernemingsrecht? Mail je vraag of probleem naar Drie-in-één: ontwerp, shop en meubelmakerij Voordat Nederland in 2008 in een recessie raakte, groeide het aantal opdrachten voor Wessel Kuik Binnenhuisarchitectuur flink. Interieurarchitecten Wessel en Karin Kuik opereerden meer als manager van hun personeel in plaats van dat ze nog creatief bezig waren. Ze besloten een klein bedrijf te blijven, maar wel onderscheidend met drie takken: ontwerp, shop en meubelmakerij. Wessel Kuik Binnenhuisarchitectuur werd in 2002 opgericht door Wessel. Karin studeerde op dat moment nog aan de Willem de Koning Academie in Rotterdam. In 2005 kwam Karin ook in het bedrijf en breidden ze uit met een interieurstudio in de binnenstad van Oudewater. We doen niet alleen interieurontwerp, we verkopen daarnaast interieurproducten en hebben een eigen meubelmakerij. Onder de loep Na de opening van de studio in 2005 steeg het aantal opdrachten aanzienlijk. We namen personeel aan en verhuisden onze meubelmakerij naar een eigen pand. Een succesverhaal. Of toch niet? Onze bevlogenheid en liefde voor het vak verdwenen naar de achtergrond. We waren managers geworden van een kleinschalig productiebedrijf en moesten steeds vaker in concurrentie werken. Er bleef weinig tijd over voor idee-ontwikkeling en we misten de voldoening van het contact met onze klanten. We hadden alles in huis om te doen wat we leuk vonden, maar we deden het niet. Door de crisis werden we gedwongen onze manier van werken onder de loep te nemen en onze bedrijfsvoering aan te passen. En dat pakte positief uit. We beseften dat we gelukkig worden van het ontwerpen en realiseren van complete interieurs. We hebben bewust gekozen om vooralsnog niet meer te groeien in omvang, maar wel in kennis en kwaliteit. We willen een bedrijf zijn dat samen met opdrachtgevers stijlvolle, tijdloze interieurs ontwerpt en realiseert. Onze ontwerpen, ons team, onze manier van werken en onze eindresultaten moeten altijd voldoen aan onze kernwaarden: persoonlijk, oorspronkelijk en compleet. Onderscheidend De crisis heeft zeker invloed gehad op ons bedrijf. Maar het gaf ons bedrijf een positieve wending. Door de crisis hebben wij even pas op de plaats gemaakt en gekeken wat voor bedrijf we nou precies willen zijn. Met de verkoop van interieurproducten en onze meubelmakerij onderscheiden we ons van veel andere interieurarchitecten. En dat is in tijden van schaarste natuurlijk belangrijk. Door onze drie bedrijfsonderdelen zijn we voor veel opdrachtgevers aantrekkelijker. Ze vinden het een voordeel dat wij onze ontwerpen volledig realiseren en tot in de kleinste details zelf maken. Dit resulteert in zowel budgettair als technisch goed haalbare projecten. Een voorbeeld van zo n project dat wij vorig jaar hebben gerealiseerd is het interieur van Juwelier de Vaal in Bergambacht. Een uniek bedrijf, met een winkel en een ambachtelijke goud- en edelsmederij waar ook nieuwe technieken, zoals 3d-printen, worden toegepast. Wij werden gevraag het interieur te ontwerpen en te bouwen. Een opdracht naar ons hart, omdat we naast het maken van het ontwerp ook konden meedenken in een onderscheidend winkelconcept. Rechten op onbegonnen werk Voordat een interieurarchitect een getekende overeenkomst heeft met zijn opdrachtgever, heeft hij al diverse werkzaamheden verricht. Gaat de opdracht niet door, dan krijgt hij vaak niet betaald. ald. Ook komt het voor dat een aannemer vervolgens met zijn ideeën verder gaat! Kees Berendsen legt uit hoe het zit met de rechten op onbegonnen werk. Als interieurarchitect ben je voortdurend in de weer opdrachten binnen te halen in de hoop dat het er ook echt van komt. Je legt contacten en bezoekt potentiële opdrachtgevers. In feite is dit de onderhandelingsfase. Als deze goed verloopt en daadwerkelijk tot een opdracht leidt, bied je de opdrachtgever een contract aan. Onbetwistbaar Meestal wordt hiervoor het bekende BNI-model gebruikt. Het contract is deels een bevestiging van hetgeen in de voorfase al was afgesproken, deels een aanvulling in de vorm van afspraken over nog niet eerder besproken zaken. De kwaliteit van het contract is belangrijk. Een slecht of onduidelijk contract is vragen om problemen. Als jurist kom ik vaak genoeg contracten tegen die op het eerste gezicht in orde lijken, maar die uiteindelijk niet voldoen. Niet zozeer om wat er wel in staat, maar om wat er niet in staat. Als er bijvoorbeeld in de voorfase afspraken zijn gemaakt over de honorering ng van de werkzaamheden in die fase, is het belangrijk dat die in het definitieve contract worden vastgelegd. Dat kan natuurlijk alleen met betrekking tot punten die je met je opdrachtgever aantoonbaar al was overeengekomen. Gespreksverslagen, correspondentie en ieder er middel waaruit onbetwistbaar kan worden afgeleid welke concrete afspraken al gemaakt waren, ook op financieel gebied, zijn dus belangrijk. Ze vormen het uitgangspunt voor wat er in de definitieve overeenkomst moet komen. Schetsen en bouwtekeningen Ook als de opdracht niet doorgaat, is het nuttig bewijs te kunnen leveren van wat er in de voorfase was afgesproken. Er is in die fase al het een en ander gebeurd, maar er is nog geen schriftelijk contract. Je hebt gesprekken gevoerd over het door jou gemaakte plan, s uitgewisseld met allerlei informatie over de mogelijkheden, schetsen gemaakt etc. Je hebt dat misschien zelfs kosteloos gedaan, althans kosteloos voor het geval de overeenkomst niet door mocht gaat. Ik zou dat overigens uit zakelijk oogpunt afraden. Je hebt de potentiële opdrachtgever, ook als de overeenkomst niet doorgaat, immers vaak al allerlei informatie en inzichten verstrekt waarvan hij bij de verdere realisatie van zijn plan kan profiteren. Als een opdracht niet doorgaat is dat op zichzelf al vervelend. Daar komt bij dat je je zonder schriftelijk contract onzeker kunt voelen over bijvoorbeeld de auteursrechtelijke status van de voorlopige schetsen en bouwtekeningen die je gemaakt hebt. Kan de opdrachtgever naar de aannemer om de hoek gaan en vragen of hij iets voor hem kan maken uitgaande van jouw idee? Communicatie vastleggen Het is jammer dat het antwoord niet ronduit ja of nee is. Voert de aannemer het plan uit exact volgens jouw schetsen of misschien met een paar wijzigingen erin, dan kun je daartegen vermoedelijk wel met succes optreden. Neemt hij alleen het idee van het plan over en steekt hij het in een heel ander jasje, dan zal je op auteursrechtelijk gronden veel minder been hebben om op te staan. En je kunt het raden: daar tussenin zit een heel grijs gebied. Misschien is er geen sprake van een inbreuk, maar is het gedrag van de opdrachtgever of van de aannemer op andere gronden toch aanvechtbaar. Het goed vast leggen van de communicatie met de opdrachtgever helpt. Ook s gelden als bewijs. Hoe dan ook, de ervaring leert dat je minder snel narigheid zult hebben als je zichtbaar behoedzaam te werk gaat zonder blijk van achterdocht te geven. Dus laat op een natuurlijke manier zien dat je je bewust bent van de intellectuele eigendomsrechten op je werk! Kees Berendsen Kees Berendsen is expert op het gebied van intellectueel eigendomsrecht. Hij is gespecialiseerd in auteursrecht, modelrecht en merkenrecht, maar behandelt ook contractuele kwesties en incassozaken. BNI-leden betalen een uurvergoeding van 150 euro. Leden die een service-abonnement afsluiten krijgen op het uurtarief een korting van 50 euro. In geval van conflicten is een eerste globale beoordeling van de vraag of er sprake is van een zaak gratis. Voor vragen mail of bel bnı. ıntern. 14 # 1 maart

10 acquisitie acquisitie tekst: Annette van Apeldoorn (Archipunt) Weet wat je zoekt! Acquisitie, de term alleen al is afschrikwekkend. Zeker in deze tijd kan het verwerven van nieuw werk als een grote druk voelen. Annette van Apeldoorn van adviesbureau Archipunt ontkracht drie mythes over acquisitie en geeft er drie praktische tips voor in de plaats. Het is misschien een rare vraag, maar waarom pleeg je eigenlijk acquisitie? Het antwoord lijkt een open deur: om opdrachten te krijgen. Wanneer je specifieker omschrijft wat dat voor opdrachten moeten zijn, blijkt vaak dat niet iedere willekeurige opdracht gewenst is. Je zoekt een opdracht met een reden. Omdat je onderneming meer continuïteit nodig heeft, omdat je een specialisatie wilt ontwikkelen of omdat je nu extra inkomen nodig hebt terwijl je maar twee dagen per week beschikbaar bent. Kortom, je zoekt niet zomaar een opdracht, maar je zoekt de juiste opdracht. Dit betekent dat je kieskeurig moet zijn. Het is makkelijker om opdrachten te vinden als je doelgericht aan je acquisitie werkt, zelfs in moeilijke tijden. Kieskeurigheid kan je helpen om focus te vinden en daarmee je kans te vergroten op die ene juiste opdracht. Het belangrijkste ingrediënt daarbij is investeren in het opbouwen van een netwerk. Niet uniek Een van de eerste stellingen in elk boek over marketing en acquisitie is dat je je unieke verkooppunt moet ontdekken. Daarmee onderscheid je je van anderen en kun je je eigen unieke opdrachtgevers vinden. Veel mensen lopen hier direct vast omdat ze het moeilijk vinden om te benoemen waar ze uniek in zijn. Dat is ook lastig, want vaak ben je helemaal niet zo uniek als je hoopt. Natuurlijk heb je je eigen stijl en je eigen ontwerpopvattingen, maar je bent echt niet de enige met oog voor detail, aandacht voor duurzaamheid en daglicht of een voorliefde voor innovatieve oplossingen. Voor je het weet strandt je poging om je unieke competenties te benoemen in een nietszeggende opsomming van gemeenplaatsen. Gelukkig hoef je niet uniek te zijn. Je moet wél weten waar je goed in bent. Vorig jaar sprak ik een opdracht- gever die vijf architecten had uitgenodigd voor een selectie. De architecten hoefden geen ontwerp te maken, in plaats daarvan werd ze gevraagd alleen een geschreven visie in te dienen. Ze legde me uit dat ze dat weloverwogen had gedaan. "Ik ga ervan uit dat ze alle vijf goed kunnen ontwerpen. Ik heb hun werk bekeken en dat is me wel duidelijk. Wat ik wil weten, is wat ze nog meer te bieden hebben." Bijkomende vaardigheden Het komt niet vaak voor dat een opdrachtgever het zo expliciet benoemt, maar het maakt wel duidelijk waar het om gaat. Je ontwerpvaardigheden zijn goed, je hebt je opleiding afgerond en je werkt dagelijks aan het uitbreiden van je vakkennis. Overige competenties, denk aan gespreksvaardigheden, conflictbeheersing of onderhandelingstechnieken, moet je zelf zien te ontwikkelen. Toch zijn het die 'bijkomende' vaardigheden die een groot deel van het verschil maken. Archipunt heeft een onderzoek onder opdrachtgevers van architectenbureaus gedaan. Daaruit bleek dat 'goed kunnen luisteren' een even belangrijk selectiecriterium is voor opdrachtgevers als 'creativiteit' en 'ervaring met de opgave'. Een projectontwikkelaar die meedeed aan dit onderzoek formuleerde het als volgt: "Wij willen geen traditionele architect meer, maar iemand die op een nieuwe manier, in nieuwe verbanden kan samenwerken." Gelukkig hoef je niet uniek te zijn Iemand laten praten is de beste manier om indruk te maken gever- gewenste eindresultaat te komen. Het is essentieel om van jezelf te weten welke competenties je buiten je vakgebied om hebt. En dat je weet hoe je die sterke punten onder de aandacht van je opdrachtgever kunt brengen. Luisteren Als je weet wat jouw specifieke kwaliteiten zijn, dan moet je volgens het handboek acquisitie aan je elevator pitch werken. Je weet wel, in drie minuten aan een vreemde in de lift kunnen vertellen wat jij te bieden hebt. Hoewel het goed is om dat te kunnen, is het omgekeerde minstens zo belangrijk. Kan je ook drie minuten luisteren? Stel een paar goede vragen en luister aandachtig naar wat je gesprekspartner bezig houdt. Eenvoudige maar krachtige vragen zijn bijvoorbeeld: Wat speelt er binnen jouw bedrijf? Wat is de grootste uitdaging waar je voor staat? Wat zijn nieuwe ontwikkelingen bij jullie? Mensen praten graag en iemand laten praten is de beste manier om aardig gevonden te worden en dus om indruk te maken. Daarbij leer je wat iemand bezig houdt, hoe hij praat en denkt, en met welke problemen hij zit. Nodig de ander uit om zijn probleem te pitchen. En schroom niet om aan het einde van een gesprek expliciet te maken wat jij voor hem of haar kunt betekenen. Het is belangrijk dat je laat merken dat je net zoveel interesse hebt voor de dingen waar hij of zij mee bezig is, als voor hetgeen wat jij daarin kunt betekenen. Risico s beperken De stelregel van de nieuwe tijd is dat je als ontwerper ondernemender moet worden. Maak van jezelf een merk, bedenk nieuwe concepten, ga grensoverschrijdende samenwerkingen aan en wees niet bang financieel gehaaid te zijn. Ondernemen is risico nemen! Maken die kreten je ongemakkelijk en vraag je je af waar je moet beginnen, dan ben je niet de enige. Het is namelijk lastig om van niets iets te maken. Het is eenvoudiger en ook verstandiger om iets nieuws te maken van iets wat je al hebt. Kan een bekende opdrachtgever een deur zijn naar een nieuw type opgave? Of kan je proberen om met je ervaring in een bepaalde sector onbekende partijen te benaderen? Wanneer je ervoor zorgt dat je de grootste risico s in een project beperkt tot één aspect van de opdracht, kun je toch je opdrachtportefeuille verbreden terwijl je projecten Waar je als architect geneigd bent om je te presenteren op grond van je unieke competenties op je vakgebied, is het voor een opdrachtgever vaak niet zo belangrijk dat jij als enige of beste de opdracht kunt vervullen, maar dat je je sterke punten op je vakgebied ook in een breder verband kan aanwenden om tot het -door de opdrachtbeheersbaar houdt. Een opgave in een sector waar je geen ervaring mee hebt, kun je beter niet combineren met ook nog eens een nieuwe organisatorische context. Bij een opdrachtgever waar je vaker mee gewerkt hebt, blijft het project beheersbaar, ook al moet je vakinhoudelijk even op je tenen lopen. Voor een onbekende opdrachtgever een project realiseren waar je geen ervaring mee hebt, brengt aanzienlijke risico's met zich mee. Is de nieuwe opdrachtgever een betrouwbare partij? Heb je een goede inschatting gemaakt van de tijd die je nodig hebt om de opgave af te ronden? Focussen Bepaal welk type opdrachtgevers je zoekt en in welk segment je werk zoekt. Werk je voor particulieren of professionals, zoek je een grote of kleine opdracht, maak je graag deel uit van een team of werk je liever zelfstandig? Zoek in je opdrachtenportefeuille naar balans tussen opdrachten met een laag en een hoog risico. Hoe meer nieuwe factoren, hoe groter de inspanning die nodig is om de opdracht te verwerven. Het is verstandig daar routinewerk naast te hebben dat weinig aandacht vraagt en waarvan je weet dat je voldoende kwaliteit levert zonder al te veel extra inspanning. Het is kortom belangrijk om te focussen op het type opdracht dat je zoekt en te bepalen waar je kansen liggen. Wees niet uniek, maar ben je bewust van je kwaliteit en je ondersteunende vaardigheden om die kwaliteit te vertalen naar waarde voor je opdrachtgever. Werk niet aan je elevator pitch, maar stel centraal waar je potentiele opdrachtgever mee bezig is en wat jij daaraan kan bijdragen. Onderneem minder, kijk goed naar de vaardigheden en contacten die je al hebt. En probeer vandaaruit je opdrachten te differentiëren. Archipunt Oriëntatie op opdrachten Het feit dat zowel de markt als de maatschappij sterk in beweging is, is voor veel ontwerpers aanleiding om steeds kritischer te kijken naar de opdrachtenportefeuille en de mogelijkheden die de markt biedt. Archipunt heeft een ontwikkelingstraject opgezet, waarmee bureaus worden ondersteund bij het beantwoorden van vragen die een heroriëntatie met zich meebrengt. In drie workshops wordt vanuit verschillende invalshoeken gekeken naar het bureau en de omgeving waarin het opereert. Door middel van opdrachten wordt informatie verzameld, die als basis dient voor een goed onderbouwd beeld van de wensen en mogelijkheden. Elk bureau is uniek. Het is dan ook belangrijk om te onderzoeken hoe een bureau vanuit eigen ervaring, kennis en netwerk zich kan aanpassen aan de veranderende marktomstandigheden. Samen met de directie en het management werkt Archipunt van binnen naar buiten om uiteindelijk een duidelijk advies te kunnen geven over de ambitie, kwaliteit, marktpositie en identiteit. bnı. ıntern. 16 # 1 maart

11 Creacoustics Innovatief in akoestische oplossingen Creacoustics zijn functioneel en duurzaam en bieden tevens de mogelijkheid om op geheel eigen wijze het karakter en de uitstraling van een ruimte te bepalen. Het complete assortiment aan akoestische producten is inzetbaar voor binnenruimtes van kantoren, scholen en zorginstellingen. De geluidabsorberende werking is te danken aan schapenwol, een natuurlijk product met veel positieve eigenschappen. Deze eigenschappen bieden de ideale basis om een prettig binnenklimaat te creëren. Creacoustics is een product van deblick b.v.

12 Meer comfort, frisse lucht, in hoogte verstelbaar en duurzaam KIT bouwt de brug voor uw communicatie Advertentie pagina Advertentie pagina TECElux spoeltechniek Creëert nieuw interieurbeeld: glas met allerlei wandafwerkingen te combineren Futuristische wijze van spoelen: optisch met de sen-touch (ook mechanisch mogelijk) Optie: hoogteverstelling Optie: luchtreinigingssysteem Duurzaam: waterbesparing tot zelfs 50 % Geschikt voor elk type keramisch toilet en douche-wc Betrouwbaar dankzij hoge kwaliteit Kit is de brug van het geconcentreerd kantoorwerk tot de communicatieve uitwisseling. Korte stavergadering of kleine laptop presentatie - alles is mogelijk. Kit is compleet bekabelbaar en biedt alle belangrijke aansluitingen voor de moderne mediawereld. Voor meer informatie en uitleg over TECElux. Scan de QR-code Intelligente Installatietechniek TECE Nederland GmbH Tel: (0592) Rietveldenweg 47 NL-5222 AP s-hertogenbosch Tel Fax

13 bezoek ons op standnr. V30

14 Advertentie pagina Advertentie pagina Ontwerper Daniel Figueroa Model X-Code

15 FLOS.COM Advertentie pagina Advertentie pagina MYRIAD V SQUARE ACCENT OP KEUZE De strakke, nieuwe 15W Myriad V Square LED downlight biedt accentverlichting met een smalle of brede lichtbundel, met een waaier aan IP beschermingswaarden. De diverse verwisselbare componenten en accessoires omvatten een kit voor randloze inwerking in plaasterplafonds. Myriad V Square LED is efficiënter dan halogeen, met betere, scherpere bundels, uitstekend geschikt voor residentiële en commerciële toepassingen. AIM BY R. & E. BOUROULLEC 2013 Myriad V Square LED levert 953lm (63,87 lm/w) bij 3000K en 983lm (65,53lm/W) bij 4000K. Beschikbaar in zwart, wit of zilver.

16 financiën financiën tekst: Peter C. van de Meeberg Financiën onder de loep Wie moeite heeft het hoofd boven water te houden in tijden van crisis, doet er goed aan zijn bedrijfsvoering tegen het licht te houden. Is je bedrijf wel crisisproof? Zijn de lasten niet te hoog? Kan er bespaard worden? Financieel adviseur Peter van de Meeberg van Partners in Planning bekijkt de crisis vanuit financieel perspectief. mingsvorm? Vaak zijn hebben bedrijven een bv, terwijl ze beter in de vorm van een eenmanszaak gerund kunnen worden met de daarbij behorende ondernemersfaciliteiten en niet te vergeten de toekomstige winstbox. Bij doorlopend hoge winsten is de bv-vorm interessant, maar voor de gemiddelde mkb-onderneming ligt dit anders. Het omslagpunt ligt voor de vuist weg bij een winstvolume van 150 duizend euro. Waarbij er een goede afstemming dient te zijn tussen de hoogte van het salaris en het dividendbeleid. Besparen De meerkosten voor een bv liggen op jaarbasis al snel rond de 3 duizend tot 5 duizend euro. Of je terug kunt keren vanuit de bv naar de eenmanszaak hangt van tal van fiscale factoren af. Bepalende zaken zijn vaak het eventuele pensioen eigen beheer, onroerend goed op de balans, stamrechtverplichtingen en de stand van eventuele rekeningcourant saldi. De primaire besparing in de crisistijd begint dus met het beoordelen van de ondernemingsvorm. Maar er zijn meer mogelijkheden. Wat te denken van de post accountancy? Ook hier zien we forse verschillen in de markt. Je kunt op dit punt besparen door zelf de boekhouding te voeren en de accountant alleen aan te stellen als controleur. De aanschaf van een boekhoudpakket zijn de kosten niet meer tegenwoordig. En een bijkomend voordeel is dat je inzicht krijgt in je onderneming. Een ondernemer die in deze tijd investeert in een werknemer plukt daar in de toekomst de vruchten van. Doe je het niet, dan is de kans groot dat de collega-ondernemer die nu geen personeel heeft en in zichzelf investeert straks je concurrent is op de arbeidsmarkt. En misschien ben jij dan wel je bedrijfsopvolger kwijt. Dit kan je eenvoudig voorkomen door je personeel een financieel plan aan te bieden. Op jouw kosten als werkgever of op gezamenlijke kosten. Natuurlijk kunnen er ook tijden zijn of komen waarin je afscheid moet nemen van een werknemer. Ook dan is het van belang dit goed te regelen met de nodige begeleiding. Want ook hier leidt dit tot besparingen. Het komt zelden voor dat een bedrijf niet kan besparen Kortom, een goede ondernemer heeft altijd inzicht in zijn bedrijfsvoering middels een stevig onderbouwd financieel plan. Hij realiseert verantwoorde besparingen, verbetert geldstromen, streeft naar optimaal rendement en durft te investeren in financiële begeleiding. Veel Nederlandse bedrijven zijn financieel niet fit. Denken wij als Nederlanders zo gemakkelijk over financiële onderwerpen? Veelal wel. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat wij uitblinken in financieel doe-hetzelven, maar onvoldoende inzicht hebben in financiële producten. Recent onderzoek heeft bovendien aangetoond dat Nederlanders niet zo financieel onderlegd zijn als ze zelf vaak denken. Sterker nog in Europa lopen Nederlanders hierin zelfs achter. Bepaalde vakgebieden zijn werk voor specialisten. Doe-het-zelven kan je duur komen te staan. Inventariseren Hoge lasten zijn voor veel bedrijven een probleem. Hoe is het zover gekomen? De afgelopen jaren hebben zich gekenmerkt door adviseurs die het goed met je voor hadden, maar je overspoeld hebben met financieel ondoorzichtige producten. Het vertrouwen in de financiële sector is daardoor sterk gedaald. Recent bleek dat financiële manipulaties niet uitsluitend voorbehouden zijn aan bepaalde banken met het snelle jongens imago. Het lijkt wel of er overal in het financiële stelsel steken zijn laten vallen. De conclusie die we in ieder geval hebben kunnen trekken is dat alles waarmee de woorden provisie of commissie verbonden kunnen worden, niet goed voor je is. In mindere tijden is besparen een hot issue. Soms zelfs een noodzaak om te overleven. Om te kunnen zien of je überhaupt geld kunt besparen zal er eerst een gedegen inventarisatie gemaakt dienen te worden. Je moet dus de bereidheid hebben om te investeren aan de voorkant. Als de inventarisatie eenmaal is gemaakt, kan er bepaald worden hoe en waarop er bezuinigd kan worden. Er dient niet alleen gekeken te worden naar besparingen, maar ook naar verbeteringen. Soms moet er ook geïnvesteerd worden in hiaten die ontdekt worden in de financiële huishouding. Plannen Of je nu zelfstandig ondernemer bent, werknemer in loondienst of starter; een goede financiële planning is van cruciaal belang. Zeker als starter is het slim om het direct goed aan te pakken en de valkuilen waar anderen intrappen te vermijden. Ook als je in de luxe fase beland bent en aan vermogensvorming wilt doen voor later, is het goed kritisch te (laten) bekijken welke weg je het best kan bewandelen. In de Verenigde Staten is het heel normaal als ondernemer een Financial Life planner of coach te hebben. In dat opzicht lopen we behoorlijk achter in ons kikkerlandje. Nederlanders blinken uit in financieel doe-het-zelven Na de inventarisatiefase wordt duidelijk waarop bespaard kan worden. Het komt zelden voor dat er geen bezuinigingen mogelijk zijn. Wil je besparen en de continuïteit van je onderneming waarborgen, dan is het belangrijk dat je onderneming binnen het juiste juridisch systeem acteert. Zit je wel in de juiste onderne- Een goede financiële planning is van cruciaal belang Naast het feit dat ondernemingen vaak zijn volgepropt met woekerpolissen en dure overlijdensrisicoverzekeringen, is het zeker van belang ook de aandacht te richten op overige verzekeringen zoals arbeidsongeschiktheid. Tel al je verzekeringspremies eens op en bedenk dan dat een gemiddeld intermediair twintig procent van de premie krijgt. Hoe vaak zie je jouw intermediair eigenlijk? En zijn je verzekeringen wel eens goedkoper aangeboden? Onnodig om te zeggen dat hier vaak een grote besparing te behalen is. Bedenk eens wat je echt nodig hebt aan dekkingen, mogelijk kan je zelf wel bepaalde risico s opvangen. Verzekeren is een noodzakelijk kwaad. Investeren Hoe ga je besparend te werk als je personeel hebt? Je zult moeten investeren. Misschien niet je eerste keus, maar wel essentieel. In de eerste plaats wordt arbeid een schaars goed in de toekomst. Goed en gemotiveerd personeel is belangrijk voor je eigen succes. Wat levert investeren in je personeel op? Je werknemers blijven of worden financieel fit. En dit bespaart kosten op ziekteverzuim en uiteindelijk beperkt het arbeidsongeschiktheid. Partners in Planning Partners in Planning is een onafhankelijk adviesbureau op het gebied van financiële en fiscale planning. Voor elke relatie wordt een basisplanning opgesteld. Een planning waarmee u inzicht krijgt in de scenario s lang leven, overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid. Partners in Planning adviseert ook over estate planning, pensioenen, vermogensbeheer (sparen en beleggen), arbeidsongeschiktheid, assurantiën en hypotheken. Ook voor juridische zaken zoals arbeidsrecht, het opstellen van contracten en voor het voeren van accountancy kan Partners in Planning ondersteuning bieden. bnı. ıntern. 28 # 1 maart

17 academie academie Voorbereid op de toekomst? Academie Minerva, Groningen Veel interieurarchitecten stoppen ermee omdat ze niet meer rond kunnen komen. Gebrek aan opdrachten is het probleem. Is de rol van de interieurarchitect uitgespeeld? Intern vroeg het een aantal coördinatoren en docenten van verschillende academies. Hoe zien zij de toekomst van het vak? En hoe bereiden ze hun studenten voor op de veranderende praktijk? Voorbereiden op breed werkveld tekst: Nelleke Karst, Hogeschooldocent Ruimtelijk Ontwerp, Academie voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Popcultuur Minerva, Hanzehogeschool Groningen De instroom is in Groningen de laatste jaren niet veranderd. Wel herkennen wij de problemen. Niet alleen de economische situatie, maar ook de veranderende rollen in het bouwproces en de aanbestedingsprocedures maken het lastig opereren voor interieurarchitecten. Toch zijn er ook kansen. Wij blijven geloven in het vak en zijn toekomst. Herbestemming is zo n kans. Versterkt door de financiële crisis is er veel belangstelling voor herbestemming en (tijdelijk) hergebruik. Leegstand is een probleem dat op allerlei niveaus in de maatschappij en de markt aandacht vraagt. Juist op dit gebied kan een interieurarchitect van grote betekenis zijn. Het thema komt tijdens de opleiding dan ook uitgebreid aan bod. Bij de eindexamens kwam het eveneens voorbij: van de herbestemming van een oude watertoren tot die van een industriële kolenmuur. Voor de zorg is ook aandacht. Neem verzorgingstehuizen. Naast beleidsmatige ontwikkelingen, is de zorgvraag anders dan tien jaar geleden. De nieuwe oudere heeft specifieke wensen als het over de laatste levensjaren gaat. Hierdoor ontstaan kansen om met nieuwe initiatieven te komen. In de praktijk is vraag naar ontwerpers die opgaven kritisch bevragen, die kunnen schakelen tussen rollen, die overzicht kunnen houden, die initiatieven ontplooien en interdisciplinair kunnen samenwerken. Wij proberen onze studenten daarom voor te bereiden op een breed werkveld. In het vaste deel van het curriculum behandelen we maatschappelijke thema s en krijgen studenten het vak beroepsvoorbereiding. Ook doen ze een semester praktijkervaring op. In het flexibele deel van het curriculum komen actuele thema s aan bod. In dit deel van de opleiding is ruimte om te experimenteren met diverse vormen van samenwerking en ondernemerschap. Veranderingen in de praktijk hebben natuurlijk hun weerslag op de opleiding. We spelen in op de actualiteit en zijn ook structureler aan het kijken waar we heen willen; brede ontwerppraktijk versus ambachtelijke kennis en kunde. Veranderingen in de titelwetgeving spelen hierin ook een rol. Leren door te doen tekst: Claudia Linders, hoofd Interieurarchitectuur en Meubelontwerpen, Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Den Haag Transitie is een van de sleutelwoorden van deze tijd. Een proces waarin het ene paradigma plaatsmaakt voor een nieuw paradigma. Het wordt niet meer zoals het was, zegt men. En als daar ergens sprake van is, dan is dat in ons vak. Het vak van de ruimtelijk ontwerper, de architect en de interieurarchitect, staat onder druk. De afgelopen jaren is meer dan de helft van de mensen werkzaam in de ruimtelijke disciplines op straat komen te staan. En toch leiden wij nog steeds elk jaar zo n twintig tot dertig zelfstandig ontwerpers op. Dat doen we omdat we ervan overtuigd zijn dat ons vak een grote meerwaarde heeft. We geloven dat een goed ontwerp bijdraagt aan het welbehagen, aan een verbonden samenleving en daarmee uiteindelijk aan een gezonde economie. Dat doen we juist omdat er in een tijd van transitie een noodzaak is om vooruit te kijken, voorbij de horizon. En dat is feitelijk wat ontwerpen is: zichtbaar maken van en vormgeven aan wat we nog niet kennen. Wij leiden proactieve ontwerpers op die niet alleen professioneel zijn en het vak tot in de finesse beheersen, maar ook hun hart volgen. Die een visie of missie hebben, want daarmee weten ze hun weg in de wereld te vinden. Zeker wanneer die wereld in beweging is en opnieuw moet worden uitgevonden. De afgelopen jaren is met de opleiding Interieurarchitectuur en Meubelontwerpen een nieuwe koers ingezet. Een koers die aansluit op de dynamiek van deze tijd, waarin zekerheden kantelen en dat wat vaststaat beweeglijk blijkt. Onder het motto learning by doing: experimenteel maak-onderwijs krijgt niet alleen experiment, maar vooral ontwerpend onderzoek en ondernemerschap een nieuw kader en een nieuwe vorm. Leren door te doen houdt niet op bij het behalen van de titel, het is een alsmaar doorgaand proces. Ook of juist in tijden van crisis. Academie Minerva, Groningen bnı. ıntern. 30 # 1 maart

18 academie academie Kritische en proactieve ontwerpers Studeren zonder grenzen tekst: Grazyna Mielech, studieleider Ruimtelijk Ontwerp, AKV St. Joost, Avans Hogeschool, Breda AKV St. Joost, Breda tekst: Harm Scholtens, afdelingsdocent Ruimtelijk Ontwerpen, Willem de Kooning Academie, Rotterdam Het open karakter van het beroep interieurarchitect verandert de laatste jaren door een toename aan regelgeving en verantwoordelijkheden. De ruimtelijk ontwerper moet zich bovendien verregaand gaan specialiseren om de startkwalificaties gedefinieerd door Bureau Architectenregister te behalen. Tegelijkertijd vraagt de markt meer en meer om een ontwerper die in staat is om te werken aan ruimtelijke opdrachten met een interdisciplinair karakter. De missie van het onderwijs bestaat zeker niet alleen uit het volgen van de beroepspraktijk, het onderwijs geeft mede vorm aan die beroepspraktijk door het intensief inspelen op de ontwikkelingen. Het werkgebied van de ruimtelijk ontwerper is zeer breed geworden. De opleiding Ruimtelijk Ontwerp van AKV St.Joost concentreert zich op de inrichting of herbestemming van een bestaande ruimte, op het vormgeven van objecten die in direct contact staan met de gebruiker en op de communicatie van het ruimtelijk beeld met de gebruiker in de openbare ruimte. Het koesteren van de eigenheid en identiteit van elke student vormt de basis voor het opleiden van (zelf) kritische, veelzijdige, ondernemende en authentieke ontwerpers. Ontwerpers die in staat zijn een regisserende rol te spelen in de beroepspraktijk door complexe opdrachten te initiëren en te coördineren en als adviseur bij opdrachten betrokken te zijn. De academie besteedt veel aandacht aan het ontwikkelen van een onderscheidende mentaliteit: kritisch en proactief. In dat groeiproces zijn de docenten coaches die de studenten helpen om zich een opgave eigen te maken en een eigen oplossing te bedenken. Aan de hand van diverse projecten en activiteiten hebben de studenten de mogelijkheid om de verschillende werkdomeinen af te tasten. Samenwerking met grafisch ontwerpers, audiovisuele vormgevers, industriële ontwerpers, kunstenaars, architecten en stedenbouwkundigen is aan de orde van de dag. Intensief communiceren is essentieel om tot betekenisvolle ontwerpen te komen die verrassen en inspireren. De student leert om, in een toenemende complexiteit, zelf de regie te voeren over het eigen leer- en ontwikkelingsproces. Dit vermogen is ondertussen kenmerkend geworden voor het aangeboden onderwijs. Om in een steeds veranderende wereld te kunnen opereren, is het belangrijk te blijven leren. AKV St.Joost streeft ernaar de kunstacademie een inspirerende plek te laten zijn, waarbij studenten van alle jaren met elkaar kunnen werken. Dat is belangrijk omdat door contacten en reflecties met anderen de student versterkt wordt in zijn eigen leerproces. Multidisciplinair samenwerken tekst: Ingrid van Zanten, coördinator Interieurarchitectuur, ArtEZ Hogeschool voor de kunsten, Arnhem & Zwolle ArtEZ leidt interieurontwerpers op voor een toekomst die voortdurend in ontwikkeling is. We zijn van mening dat ontwerpers en interieurarchitecten in staat moeten zijn maatschappelijke tendensen te signaleren en deze op te pakken als ontwerpopgaven binnen de interieurarchitectuur. Interieurarchitecten en -ontwerpers moeten niet alleen verblijfsruimten kunnen maken, maar ook begrijpen wat er in de wereld gebeurt en welke invloeden bepaalde fenomenen hebben. Door technologische ontwikkelingen leven we in een eeuw waarin kennis sneller groeit dan de mens als individu kan bevatten. Vroeger beheerste de mens de techniek, nu beheerst de techniek de mens. Het delen van kennis en kunde van artistieke, creatieve processen en ondernemerschap is nodig om maatschappelijk belangrijke 'innovaties' of designoplossingen te realiseren voor de samenleving. In de masteropleiding werken studenten samen binnen case-study s waarin ze ontwerpend onderzoek doen naar actuele thema s als scholenbouw van de toekomst. Of naar de werkomgeving van mensen met een verstandelijke beperking. Het zijn vaak complexe vraagstukken die alleen binnen multidisciplinaire teams kunnen worden onderzocht. Dit brengt met zich mee dat broedplaatsen ontstaan, of open design spaces waar meerdere disciplines elkaar ontmoeten en samenwerken. In Zwolle werken studenten daarom ook binnen de academie met illustratoren, grafisch ontwerpers, animatoren en docenten in opleiding. Onze visie op de actuele ontwikkelingen in het vakgebied daagt nog steeds nieuwe studenten uit, dat blijkt uit de constante, zelfs groeiende, instroom van studenten op de opleidingen. Dat ze als aspirant-ontwerper keihard moeten werken om deze rol op zich te nemen, daar zijn ze zich volledig van bewust. Tijdens de opleiding werken ze aan de eigen ondernemendheid, bijvoorbeeld door ontwerpvragen voor reële opdrachtgevers op te pakken. Ze ontdekken daarbij wat hen onderscheidt van anderen, maar ze ontdekken dat externe invloeden als financiële middelen, veranderende visies bij opdrachtgevers en regelgeving een rol spelen in een ontwerpproces. Een veranderende maatschappij zal altijd vragen om andere, nieuwe oplossingen voor de ons omringende ruimte. ArtEZ is voortdurend bezig studenten zich daarvan bewust te maken. Willem de Kooning Academie, Rotterdam Ondanks de crisis is het aantal aanmeldingen bij onze afdeling licht gestegen. Twee jaar geleden hebben we met de opstelling van het nieuwe curriculum geprobeerd zo goed mogelijk rekening te houden met de verschuiving van het werkveld naar herbestemming en transformatie, duurzame ontwikkeling en zelfs processtrategie aangaande ruimtelijke vraagstukken. Natuurlijk leer je nog steeds de basis van het ontwerpen, materialiseren en presenteren. Maar daarbij is er vanaf jaar één een ondernemingsprogramma ingevoerd dat de student in een vroeg stadium attendeert zakelijk alert te zijn en nieuwe kansen aan te grijpen. Een aantal studenten is bijvoorbeeld een fysieke webwinkel gestart in een leegstaande winkelstraat. Daar zijn interessante contacten gelegd. Ook heeft een groepje studenten een gemeenschappelijke tuin aangelegd op een terrein dat enigszins verloederd raakte. Inclusief een echt werkende waterzuiveringsinstallatie. Zonder de ogen te sluiten voor de moeilijkheden die deze tijd met zicht mee brengt, kiezen wij ervoor met een positieve attitude op zoek te gaan naar de kansen die er in de nabije toekomst liggen. Er is niet veel geld, maar in Rotterdam is een positieve ontwikkeling voelbaar. Mensen krijgen - soms samen met grote corporaties of de gemeente die steeds meer uitbesteed - zelf het heft in handen en komen erachter dat je samen krachtig kunt zijn als je de handen ook echt uit de mouwen steekt. Onze studenten zitten nauwelijks in een klaslokaal. Ze zijn op allerlei plekken in de stad actief en staan midden in de maatschappij. Het is niet meer alleen een wereld van producten, maar ook een wereld van systemen. Met complexere verbanden tussen disciplines onderling. Studenten gaan bij ons zelfs een aantal kwartalen bij een andere afdeling studeren! Na tweeëneenhalf jaar vakstudie kunnen studenten drie kanten op: de commerciële, de sociale of de autonome. En komen studenten van alle richtingen elkaar tegen. Dit is een volstrekt nieuwe denkwijze, die even wennen is, maar waarschijnlijk de juiste. De student leert al vroeg manoeuvreren in een complexe wereld waar de grenzen tussen disciplines vervagen. Met deze aanpak hopen we enerzijds kundige en anderzijds veelzijdige ontwerpers af te leveren. In de praktijk blijkt slechts een klein percentage in het eigen vakgebied terecht te komen. In juni organiseren we een groot alumni evenement om van onze studenten van de laatste acht jaar een beeld te krijgen hoe het met ze gaat en hoe ze hun boterham verdienen. Deze informatie is voor ons heel belangrijk. Dat onze studenten op een of andere manier een rol kunnen gaan spelen in de ruimtelijke praktijk gaat ons zeer aan het hart. bnı. ıntern. 32 # 1 maart

19 voltooid voltooid tekst: Oette van Dael beeld: Sacha Barnard Fotografie De Tovertuin is een concept van stichting Het Vergeten Kind (voorheen de Guusje Nederhorst Foundation). Deze stichting zet zich in voor vergeten kinderen die noodgedwongen opgroeien in opvangcentra in Nederland. Het gaat om kinderen die niet gewoon kind kunnen zijn. Kinderen met soms heftige geestelijke littekens die niet in hun eigen bed kunnen slapen, omdat ze mishandeld, misbruikt, verwaarloosd, verstoten of gevlucht zijn. Vertrouwd en veilig In de opvangcentra is vaak weinig bewegingsvrijheid. Er zijn niet veel speelmogelijkheden en er is weinig specialistische hulp. Medewerkers zetten zich met hart en ziel in, maar het ontbreekt hen aan mogelijkheden en financiële middelen om het voor de kinderen aangenaam en leefbaar te maken. Stichting Het Vergeten Kind creëert huiselijke leefomgevingen waarin kinderen zich prettig en veilig voelen. Waarin ze kunnen spelen, leren en leven. Het doel van elke Tovertuin is kinderen in opvangcentra een rustpunt te bieden. Een vertrouwde dagelijkse omgeving van waaruit ze kunnen kijken naar een betere toekomst. Een omgeving die het fysieke en geestelijke welzijn bevordert en de sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling positief beïnvloedt. Racebaan en poppenhoek De meeste Tovertuinen worden gemaakt in ruimtes die al als speelruimte in gebruik zijn. Dit zijn vaak sombere plekken: vierkante ruimtes met een marmoleum vloer en wat speelgoed. Bij het ontwerp van een Tovertuin wordt goed gekeken hoe zo n ruimte verbeterd kan worden. Is de akoestiek goed? Kan de verlichting beter? Welke materialen zijn het meest geschikt? Voor de Tovertuin in het asielzoekerscentrum in Utrecht zijn de wensen en eisen van het centrum door de Tovertuinpartners omgezet naar een bijzondere speel- en leefomgeving. Het opvallendste element aan deze Tovertuin is de levensgrote racebaan die in de vloer verwerkt is. Daarnaast is de Tovertuin voorzien van een eetkamer, een plek waar ouders en kinderen samen kunnen zijn, een leeromgeving, een bouwplaats en een poppenhoek. Alle speelelementen zijn op een creatieve manier in de ruimte geplaatst. Woezel en Pip De belangrijkste inspiratiebron voor de Tovertuinen is de wereld van Woezel en Pip. Woezel en Pip leven in een veilige omgeving, de Tovertuin, waar ze veel avonturen beleven. BlinkStudio probeert deze wereld te vertalen naar een wereld waarin het vergeten kind kan spelen, leren en ontdekken. De kleuren zijn zacht en vrolijk. Kleuren die een rustige basis geven waardoor er niet te veel prikkels zijn. Een te veel aan kleur kan voor kinderen onrustig zijn. De kleuren worden gecombineerd met warme, houten of houtlook interieurelementen. Hierdoor ontstaan ruimtes die veilig en vertrouwd aanvoelen. Ook de indeling draagt hieraan bij. Grote ruimtes worden door lage scheidingswanden, voorzien van speelelementen als vier-op-een-rij, opgedeeld in kleinere ruimtes. Lambrisering zie je ook in elke Tovertuin terug. Dit maakt de tuinen huiselijk en vriendelijk. Bovendien zorgt het ervoor dat wanden aan de onderzijde minder snel beschadigd raken. Oette van Dael Oette van Dael studeerde in 2007 af aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Tijdens en na haar studie werkte ze bij verschillende bedrijven om ervaring op te doen. In 2010 richtte ze vervolgens haar eigen ontwerpbureau BlinkStudio op. BlinkStudio is actief in zowel de zakelijk als de particuliere markt. Sinds 2010 is het bureau betrokken bij stichting Het Vergeten Kind. Als extern interieurarchitect ontwerpt Van Dael bijzondere speelplekken, Tovertuinen, voor kinderen in opvangcentra. Veilig en vertrouwd Oette van Dael van BlinkStudio ontwerpt Tovertuinen: bijzondere speelplekken voor kinderen in opvangcentra. Onlangs realiseerde ze de vijftiende Tovertuin in het asielzoekerscentrum in Utrecht. Het opvallendste element aan deze Tovertuin is de levensgrote racebaan die in de vloer verwerkt is. Het ontwerp stimuleert het fysieke en geestelijke welzijn van kinderen bnı. ıntern. 34 # 1 maart

20 meningen meningen beeld: Krijn van Noordwijk (portret Rob Wagemans) Iedereen op facebook? In crisistijd grijpen interieurarchitecten alles aan om potentiële opdrachtgevers te bereiken. En wat is dan makkelijker dan social media? Met social media is je bereik ineens veel groter. Of kosten Facebook, Linkedin en Twitter juist veel tijd en levert het maar weinig op? Intern vroeg vier mensen uit het vakgebied naar hun ervaringen. Zijn social media een must voor de interieurarchitect van nu? Rob Wagemans, Concrete Amsterdam Bij sociale media als Facebook bepaal je niet zelf de uitstraling van je publicatie en de omgeving waarin je iets publiceert. Wij vinden het belangrijk om een professionele uitstraling te hebben die we zelf kunnen controleren. Daarom onderhoudt Concrete al jaren een goede relatie met professionele media en besteedt daar veel aandacht aan. Concrete adverteert nooit. De opgeleverde projecten moeten sterk en aantrekkelijk genoeg zijn om wereldwijd gepubliceerd te worden. De actieve pers- en marketing afdeling van Concrete is verantwoordelijk voor de archivering en distributie van alle Concrete-projecten. We reageren alleen op vragen. In interviews en artikelen kunnen wij uitleggen wat we graag doen en wat we goed kunnen. Daar komen de opdrachtgevers op af die wij zoeken. Bij sociale media is het veel lastiger om die opdrachtgevers te bereiken die we willen. Concrete geeft regelmatig lezingen en interviews die als middel worden gebruikt om de visie en missie te verspreiden. Daarnaast is er het boek the world according to concrete waarin de visie van ons bureau beschreven wordt. Ook zorgen we dat onze website altijd up to date is. We houden onze 1500 e-contacten actief op de hoogte van alles wat we doen met ieder kwartaal een digitale nieuwsbrief, de concretetoday, en een e-flyer voor elk opgeleverd project, de concreteupdate. En natuurlijk is persoonlijk contact altijd mogelijk. Concrete is bereikbaar via telefoon, of de voordeur van houseofconcrete voor een kopje thee of koffie.deze aanpak werkt voor ons heel goed. We zien daarom geen noodzaak voor additionele sociale media. Rob Wagemans is oprichter van Concrete Mariana Idiarte is zelfstandige adviseur voor de creatieve industrie. Ze geeft advies en coaching aan architecten, ontwerpers en kunstenaars over (internationaal) ondernemen, strategie, business development, communicatie en onderhandeling. Mariana geeft cursussen en (gast-)colleges bij o.a. de BNA Academie en de Fontys Academie voor Architectuur en Stedenbouw. Zie ook: Mariana Idiarte, business consultant voor ontwerpers, architecten en kunstenaars Social media zijn niet meer weg te denken in de communicatiewereld. Toch is het massale gebruik van social media alleen niet per se een reden om je ook aan te sluiten. Er is een aantal redenen te bedenken om in ieder geval te overwegen social media te gebruiken. Het aantal gebruikers van social media wereldwijd blijft groeien en telt miljoenen: dat is een gigantische markt met veel potentieel, ook voor interieurarchitecten. Social media bieden communicatieve mogelijkheden die vroeger ongekend waren. Bij traditionele media zoals persberichten en publicaties, bestaat er een filter tussen de zender en de ontvanger van de publicatie. Communicatie is eenzijdig. Bij social media is het contact direct. Dit maakt interactie met het publiek mogelijk, er is dialoog. Dit kan eerstehands, waardevolle informatie aan een bureau leveren. Het gebruik van social media is in eerste instantie laagdrempelig. Een profiel op Facebook maken, is gratis en klaar binnen enkele minuten. Maar dit betekent niet dat het kosteloos is: het onderhouden van een profiel kost tijd en aandacht. Om goed gebruik te maken van de mogelijkheden die social media bieden moet een bureau er strategish mee omgaan. Inhoud moet ingepland worden, reacties moeten actueel blijven. Men moet zich eerst afvragen wat en wie hij wil bereiken met social media en onderzoeken welke social media zijn doelgroep gebruikt. Als je erover denkt om social media toe te voegen aan de communicatiestrategie van je bureau, loont het zeer de moeite om er aandacht aan te besteden en zonodig een deskundige te raadplegen. Uitendelijk is het moeilijk te meten of opdrachten direct via social media worden vekregen. Wel zijn social media een belangrijk onderdeel om de reputatie van een bureau te versterken en er is een duidelijk verband tussen een sterke reputatie en het verkrijgen van opdrachten. Evelien Koekkoek, interieurarchitect Ik denk dat je als interieurarchitect niet meer zonder social media kunt. Dat heeft te maken met veranderingen in de wereld om ons heen. Interieurarchitecten houden zich graag bezig met de tastbare omgeving. Zoals we allemaal weten is er een verschuiving gaande waarbij de niet-tastbare wereld misschien wel belangrijker wordt dan de fysieke omgeving. De digitalisering gaat steeds verder en het grootste deel van onze tijd bevinden wij ons in een digitale wereld. Zouden interieurarchitecten de digitale omgeving soms ook moeten vormgeven? De marketing van veel interieurarchitecten bestaat uit netwerken. Het gaat om wie je kent en wie jou kent. Mond-tot-mond reclame is vaak erg nuttig. Behalve het fysieke netwerk is er nu ook het digitale netwerk waar wij gebruik van maken. Persoonlijk vind ik dit een perfecte manier om ook mijn fysieke netwerk uit te breiden. Digitaal en analoog lopen in elkaar over, het zijn geen twee aparte werelden en naar mijn mening is het zonde als je hier geen gebruik van maakt als interieurarchitect. Ik maak graag gebruik van social media en help vakgenoten met hun social media door mijn kennis te delen. Ik zie het als een verrijking. Daarnaast scheelt het me heel veel tijd. Ik hoor je denken maar social media kosten toch alleen maar tijd? Nou nee, niet als ik het vergelijk met hoeveel tijd het me zou kosten om evenveel mensen te bereiken en te ontmoeten in de fysieke wereld. Nadat je je online hebt verbonden en je het idee hebt dat je echt iets aan elkaar hebt, spreek je fysiek af. Je netwerk wordt hier kwalitatief beter van. Ik zoek gericht naar mijn doelgroep op Twitter en LinkedIn en dankzij discussies en berichten ontstaat er in razend tempo kennisdeling. Bloggen is een vorm van social media die erg belangrijk is voor het delen van kennis. Blogs zorgen niet alleen voor open informatie, maar ze maken websites interactief, omdat lezers reacties kunnen plaatsen. Zo krijg je contact met je websitebezoekers en dat zijn wellicht potentiële opdrachtgevers. Te veel interieurarchitecten willen kennis voor zichzelf houden, dat is heel ouderwets. Denk je nou echt dat als je gratis tips weggeeft iemand jouw vak meteen kan uitoefenen? Het geeft je meer geloofwaardigheid en uiteindelijk meer opdrachten als je je open stelt. Evelien Koekkoek is interieurarchitect en BNIbestuurslid. Zie ook: Wies Harmeling, tutor aan de masteropleiding interieurarchitectuur van de HKU. Zie ook: interieurarchitectuur.hku.nl, facebook.com/mia.tsi, twitter.com/mia_hku Wies Harmeling, tutor aan de masteropleiding interieurarchitectuur van de HKU Social media zijn een belangrijk middel om bepaalde doelen die je hebt als interieurarchitect te ondersteunen. De rol van interieurarchitect is langzaam aan het veranderen. Hij is niet meer alleen een specialist die een bepaalde opgave uitvoert. Steeds vaker treedt een interieurarchitect op als initiator of regisseur. In die nieuwe rol is het belangrijk om zichtbaar te zijn op een breder vlak. Een interieurarchitect moet laten zien dat hij bij maatschappelijke thema s een volwaardige gesprekspartner kan zijn. Neem bijvoorbeeld de vergrijzing. Welke consequenties heeft dat voor de ruimtes om ons heen? Interieurarchitecten kunnen hun mening en oplossing laten horen door zich te mengen in dit debat. Een van onze studenten heeft als afstudeerproject het initiatief genomen voor herontwikkeling van het Zwitsal-terrein in Apeldoorn. Via social media heeft ze contact gelegd met bewoners in de omgeving van het terrein en hen gevraagd wat zij graag zouden zien op dit terrein. Dit heeft echt een sneeuwbaleffect gecreëerd. Meedenkmiddagen voor omwonenden, actiegroepen. Haar vragen op Facebook hebben echt iets aangezwengeld. Op die manier kun je social media dus gebruiken om op meta niveau mee te denken. Waar is behoefte aan op deze plek? Door al in een vroeg stadium mee te denken of zelf een vraag op te roepen, creëer je ook werk voor jezelf. Uiteindelijk komt er toch vaak een interieurarchitectonische opgave uit voort. Wij proberen onze studenten op de masteropleiding uit de tent te lokken met de vraag hoe verhoud jij je tot een bepaald maatschappelijk probleem. Wij proberen ze over de grens van een programma van eisen heen te laten kijken. Daarbij kan de inzet van social media heel handig zijn. De studenten krijgen bij ons geen les in het gebruik ervan, maar we wijzen ze wel op de mogelijkheden. Een voorbeeld daarvan is de procesverslaglegging die de studenten opzetten tijdens hun afstudeerfase. Een blog waar de studenten wereldkundig maken waar ze mee bezig zijn. Daarnaast maakt de opleiding zelf ook gebruik van social media en vraagt elk semester twee studenten om gast-beheerder te zijn. Wanneer je social media zowel privé als beroepsmatig gebruikt, raad ik aan deze gescheiden te houden. Je zakelijke contacten zitten niet te wachten op een tweet over de kinderen. Verder is het een kwestie van geven en nemen. Als je alleen bezig bent om jezelf te promoten, ben je minder interessant voor anderen. Probeer discussies uit te lokken, stel vragen, gooi er eens een stelling in. Dan kun je elkaar tot nieuwe inzichten brengen en elkaar wijzen op interessante bijeenkomsten. Zorg dat je een waardevolle gesprekspartner bent. bnı. ıntern. 36 # 1 maart

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Netwerk. 12-4-2013 10.00 uur tot 16.30 uur

Netwerk. 12-4-2013 10.00 uur tot 16.30 uur WELKOM Netwerk 12-4-2013 10.00 uur tot 16.30 uur Door Andrew David (H4 organisatie training advies) i.s.m. HAN Centrum voor Ondernemerschap FNV Zelfstandigen Andrew David Dynamisch Zelfstandig Communicatieve

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING ONLINE MARKETING ANGELCOACHING MARCA VAN DEN BROEK Met mijn bedrijf AngelCoaching zet ik me in voor succesvol ondernemen als kunstenaar//creatief. WAAR GAAT HET OM? Zichtbaarheid Onderscheidend (en authentiek)

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Actueel EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Keuzes voor de juiste richting. Dat is de essentie! De Jager Actueel is een uitgave voor ondernemers. Met dit blad informeren wij u

Nadere informatie

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Opdracht... 4 Doelen... 4 Inhoud... 4 Werkwijze... 5 Productinhouden en beoordeling...

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST Werkboek MEER MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST MANIER! Hoofdstuk 1 Nieuwe klanten nodig? Marketing is een vakgebied waar veel om te doen is.

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bedrijfsfilosofie... 3. Liberforte Pensioen... 4. Liberforte Hypotheek... 5. Liberforte Werkgeversdiensten... 6

Inhoudsopgave. Bedrijfsfilosofie... 3. Liberforte Pensioen... 4. Liberforte Hypotheek... 5. Liberforte Werkgeversdiensten... 6 2 Inhoudsopgave Bedrijfsfilosofie...................... 3 Liberforte Pensioen...................... 4 Liberforte Hypotheek...................... 5 Liberforte Werkgeversdiensten..................... 6 3

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap Het Ambachtshuis Brabant Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap u Vakmanschap benutten Ambachten maken wezenlijk deel uit van de Nederlandse economie. Ze worden beoefend door bijna 1 miljoen Nederlanders,

Nadere informatie

totaaladvies en persoonlijke aandacht

totaaladvies en persoonlijke aandacht totaaladvies en persoonlijke aandacht assurantiën makelaardij hypotheken financieel advies uw wensen Opnieuw beginnen in het huis van uw dromen. Financiële verplichtingen aangaan voor een periode van soms

Nadere informatie

VOORDAT JE START ALS ZZP ER

VOORDAT JE START ALS ZZP ER www.damd.nl Voordat je start als zzp er Voordat je als zzp er gaat starten, is het verstandig om na te gaan of je inderdaad ondernemer wil zijn. Dit kun je doen door aan jezelf vragen te stellen als: zie

Nadere informatie

Tijmen Kroes. Voor een financiele toekomst die werkt.

Tijmen Kroes. Voor een financiele toekomst die werkt. Tijmen Kroes Voor een financiele toekomst die werkt. Hoe prettig is zekerheid? Tijmen Kroes regelt het voor u Hoe prettig is het om de zekerheid te hebben dat uw financiële toekomst goed geregeld is? De

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

WIJ WENSEN U FIJNE FEESTDAGEN EN EEN JAAR VOL SCHOONHEID! Marina Laméris Roel van Norel

WIJ WENSEN U FIJNE FEESTDAGEN EN EEN JAAR VOL SCHOONHEID! Marina Laméris Roel van Norel WIJ WENSEN U FIJNE FEESTDAGEN EN EEN JAAR VOL SCHOONHEID! Marina Laméris Roel van Norel Beste relatie, Traditiegetrouw ontvangt u van ons een eindejaarsgroet waarin we het een en ander vertellen over het

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

Schrijf met meer impact

Schrijf met meer impact Schrijf met meer impact Het volledige trainingsprogramma om met je teksten meer klanten te werven In het Schrijf met meer impact -programma leer je hoe je met jouw eigen schrijfstijl meer ideale klanten

Nadere informatie

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Inleiding Ondanks het feit dat iedereen weet dat netwerken van belang is - we zullen dan ook niet meer ingaan op het waarom - blijkt dat veel mensen

Nadere informatie

Belangrijke stappen in je voorbereiding

Belangrijke stappen in je voorbereiding Belangrijke stappen in je voorbereiding Een bedrijf starten kan op allerlei manieren: fulltime, parttime of als zzp'er. Wat je ook kiest, je moet goed voorbereid aan de slag. Onderstaande punten helpen

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden Timemanagement Als manager heb je veel verschillende werkzaamheden: je geeft leiding aan je medewerkers, maar je hebt ook je eigen taken. Je hebt met je medewerkers te maken, met andere collega s en afdelingen

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Auteur: Leni Minderhoud info@45plusondernemer.nl Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Audio 2 Onderscheidend vermogen, specialisatie en toegevoegde waarde Welkom terug bij de tweede audioles van

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn 1 Kaders bij zelfsturing: financieel gezond zijn Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn Financieel

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden

Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden Arbeidsverzuim door stress, werknemers die soms voor langere tijd uitvallen: een teken dat mensen veel, soms wel te

Nadere informatie

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1 Uw bedrijf in beeld De manier waarop en de vorm waarin uw bedrijf zich presenteert, bepaalt in grote mate de beeldvorming van het bedrijf bij uw huidige en toekomstige relaties en klanten. Dit geldt voor

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Organiseren. werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye

Organiseren. werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye Organiseren werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye Inhoud 1. Organiseren is keuzes maken 6. Planning en digitaal organiseren 7. E-mail organiseren Pagina

Nadere informatie

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen 30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen Waarom Jij koopt drie tot vier huizen in je leven. Je makelaar verkoopt er honderden. Hij kent dus het onderhandelingsspel beter dan jij. Wanneer

Nadere informatie

Muziektherapeut en/of ondernemer?

Muziektherapeut en/of ondernemer? Muziektherapeut en/of ondernemer? STerk door Eigen merk. NVvMT Actiefdag te Wolfheze Zaterdag 15 juni 2013 Cun van Heerden Inhoud presentatie Waarom een eigen praktijk? Therapeut of ondernemer? Combinatie

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Workshop begin je eigen bedrijf

Workshop begin je eigen bedrijf Workshop begin je eigen bedrijf Eindelijk eigen baas. Nu ook in het weekend! Impressie van de workshop over ondernemerschap Woensdag 27 juni 2012 De deelnemers Waren hier om te verkennen of zelfstandig

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie

17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie Beste lezer, Fijn dat je de moeite hebt genomen om dit e-book te downloaden, met daarin 17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie. Veel ondernemers worstelen met het maken van kwaliteitsafspraken

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

HUISMAKEOVER FRANCHISE SAMEN SUCCESVOL ONDERNEMEN. passie en ondernemerschap ERVAAR HET VERSCHIL

HUISMAKEOVER FRANCHISE SAMEN SUCCESVOL ONDERNEMEN. passie en ondernemerschap ERVAAR HET VERSCHIL HUISMAKEOVER FRANCHISE SAMEN SUCCESVOL ONDERNEMEN passie en ondernemerschap ERVAAR HET VERSCHIL SAMEN WERKEN SAMEN SUCCESVOL ONDERNEMEN Het is mogelijk, samen succesvol ondernemen! HuisMakeOver biedt haar

Nadere informatie

EXPERTS MET KARAKTER

EXPERTS MET KARAKTER EXPERTS MET KARAKTER KANSEN BENUTTEN? EERST ZIEN, DAN SCHAKELEN Tempo-Team is specialist in flexibele arbeid. Door onze koppeling van commercieel denken en een sterke betrokkenheid, zijn we al 35 jaar

Nadere informatie

Alles goed geregeld voor nu en straks

Alles goed geregeld voor nu en straks FINANCIEEL TOTAALPLAN Deze brochure is een uitgave van FDC Financieel Planners & Adviseurs (FDC). FDC heeft ruim 60 vestigingen door heel Nederland. Hiermee vormt FDC een landelijk netwerk van adviseurs

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

Het Netwerk Boek. Zakelijk Netwerken. Wie Wat Waar Waarom Hoe. Social Media Personal Branding Tips

Het Netwerk Boek. Zakelijk Netwerken. Wie Wat Waar Waarom Hoe. Social Media Personal Branding Tips Het Netwerk Boek Netwerk Boek Rob B. Tol Wie Wat Waar Waarom Hoe Zakelijk Netwerken Social Media Personal Branding Tips Success Stories Interviews Do s & Don ts Cases Voorbeelden Oefeningen Tests 3 Inhoud

Nadere informatie

De langzaam brandende lont van al wat mogelijk is, wordt ontstoken door verbeelding Emily Dickinson

De langzaam brandende lont van al wat mogelijk is, wordt ontstoken door verbeelding Emily Dickinson Hoe ve r k o o p jij jo u w pr o d u c t of di e n s t. Voorbeeld: ik ben gespecialiseerd in herenmodefoto s en heb al vele bedrijven als zzp-er succesvol mogen ondersteunen met het optimaliseren van de

Nadere informatie

"Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt."

Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt. "Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt." (Pieter Klaas Jagersma) Belastingen voor veel starters iets waar ze liever niet over nadenken omdat het niet leuker te maken is en zo ingewikkeld

Nadere informatie

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0 ContentDocument Een website ontwerpen zonder dat je beschikt over goede content is als het ontwerpen van een maatpak zonder de maten van de drager op te nemen. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website

Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website Inleiding Ik schrijf dit plan vanwege het feit dat ik een eenmansbedrijf op wil gaan starten in de webdesign branche en dit omdat ik de laatste

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Ervaar het verschil tussen werken en carrière maken.

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Ervaar het verschil tussen werken en carrière maken. Uniting Expertise, Accelerating Ambitions Ervaar het verschil tussen werken en carrière maken. Onze focus? Jouw persoonlijke ambities overtreffen. De beste zijn in ons vakgebied. Dat is waar de specialisten

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

In hoeverre is jouw bedrijf zo ingericht dat mensen thuis aan de keukentafel een verhaal vertellen over jouw bedrijf?

In hoeverre is jouw bedrijf zo ingericht dat mensen thuis aan de keukentafel een verhaal vertellen over jouw bedrijf? Hoe word je als makelaar herinnerd? Hoe val je de dag van vandaag op? Hoe kan je uitspringen in deze schreeuwende multimedia maatschappij? Hoe zorg je ervoor dat je vertrouwen opbouwt en een goede indruk

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief

nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief 48 Sushi nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief 49 Een rood-actie, een sushibattle - zomaar enkele succesvolle socialmedia-acties van Japas in Ermelo. De tijd van strooien met

Nadere informatie

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Over BouwTeam Oost Sinds 1999 is BouwTeam Oost actief in de bouw sector als bouwbedrijf, en profileert zicht sindsdien als een traditionele kwaliteitsbouwer. Met

Nadere informatie

- Opening - Motivatie - Jezelf verkopen - Afsluiting. In de volgende pagina s vind je hier meer over. Hoe schrijf je een goede sollicitatiebrief?

- Opening - Motivatie - Jezelf verkopen - Afsluiting. In de volgende pagina s vind je hier meer over. Hoe schrijf je een goede sollicitatiebrief? Een goede sollicitatie gaat altijd uit van een CV én sollicitatiebrief. Het een kan niet zonder het ander en juist als beide documenten goed op elkaar afgestemd zijn, maak je de meeste kans om uitgenodigd

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer.

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer. http://www. Welkom Organisaties die afscheid gaan nemen van medewerkers helpen wij door deze medewerkers te begeleiden op weg naar nieuw werk: tijdig, passend en in een goede sfeer. Dat scheelt organisaties

Nadere informatie

Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd

Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd Voor u ligt de Plameco brochure met sfeerbeelden, impressies en mogelijkheden. Kijk, lees en geniet... (zo mooi kan het ook bij u worden!) Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd Welkom U

Nadere informatie

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist?

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? Ik ben Nathali Meurs-Pas, mijn bedrijf heet NML Design Interieurontwerp & Styling. Ik woon in Amsterdam,

Nadere informatie

Informatieboekje BUDGET COACH

Informatieboekje BUDGET COACH Informatieboekje BUDGET COACH Inhoud Budgetcoach... 3 Het coachingstraject... 4 Inzicht in uw financiën... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. gezonde financiële toekomst... 4 Schulden... 6 Bespaartips...

Nadere informatie