Minor Machines in Motion

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Minor Machines in Motion"

Transcriptie

1 Minor Machines in Motion Techniek Ontwerpen van snelle en nauwkeurige machines

2 Inhoud 04 Introductie 07 Deelnemende bedrijven 08 Lesprogramma 14 Samenvattingen MiM projecten 14 Modular Loader: Failure Analysis & Redesign Proposal 15 Heidenhain: Indirect vs. Indirect meten 16 MasterFormer 17 Inpakstation 18 Solar wafer lifting mechanism 20 Artikelen van studenten 21 De opmars van engineering software 26 Veilige samenwerking tussen mens en robot in werkomgeving 2 Minor Machines in Motion 3

3 Introductie Raymond: Absoluut de juiste keuzeminor! Minor Machines in Motion In de minor Machines in Motion draait het om het ontwerpen van snelle en nauwkeurige machines. Mechanisch worden er hoge eisen gesteld aan het ontwerp en toleranties. En even belangrijk is Motion Control, kort gezegd het regelen van motoren in servosystemen. Snelle en nauwkeurige machines zijn onmisbaar in de productie van moderne, high-tech producten en apparaten. Denk bijvoorbeeld aan machines voor toepassing in de sectoren solar, food, automotive, medical, semiconductor (chipfabricage) etcetera. Dergelijke machines worden wel aangeduid als high tech low volume : technisch hoogstaande machines die in kleine series worden geproduceerd. Bij het ontwerpen van zulke snelle en nauwkeurige machines werk je nauw samen met mensen uit andere vakgebieden (mechanisch, elektrisch, besturing) en vaak ook met toeleveranciers. Daarnaast moet je inzicht hebben in de samenhang van het machineontwerp met het productieproces dat op de machine gaat plaatsvinden. Uiteraard heb je creativiteit nodig om goede oplossingen te bedenken voor complexe ontwerpproblemen. In de praktijk omvat het ontwerpen van snelle en nauwkeurige machines vaak het hele traject van initiatieffase tot en met het realiseren van een prototype. Dit betekent niet alleen het pakket van eisen en wensen opstellen en het ontwerp bedenken, maar vaak ook het voorbereiden en begeleiden van realisatie en testen. In de minor Machines in Motion werk je aan een project dat (meestal) afkomstig is uit een bedrijf. Naast theorievakken en practica, volg je gastcolleges die door bedrijven worden verzorgd. Hierin worden specifieke onderwerpen behandeld die van belang zijn bij het ontwerpen van snelle en nauwkeurige machines. Daarnaast geven gastcolleges en bedrijfsbezoeken een beeld van de beroepspraktijk. 4 Minor Machines in Motion 5

4 Deelnemende bedrijven Sjors: Dynamisch gedrag 1&2 zeer interessante vakken. Zeer leuk project, goede aansluiting op lesstof en uitdagend. Marel Townsend Further Processing (Boxmeer) Marel Meat Processing (Oss) Mars Nederland (Veghel) Heidenhain Nederland (Ede) Roth & Rau (Eindhoven) Assembléon (Eindhoven) Vanderlande (Veghel) Jentjens (Veghel) GEA Food Solutions (Weert) KMWE (Eindhoven) Lenze Nederland ( s-hertogenbosch) B&R (Breda) Rexroth (Eindhoven) Vekoma Rides Manufacturing (Vlodrop) VDL ETG (Eindhoven) Blueprint Automation (Woerden) Ammeraal Beltech (Heerhugowaard) VDL Steelweld (Breda) WWA (Best) Benier ( s-hertogenbosch) ABB (Etten-Leur) Kranendonk (Tiel) Lectoraat Mechatronica, Avans Hogeschool Breda 6 Minor Machines in Motion 7

5 Dirk: Tijdens deze minor zie je zeer veel bedrijven (bijna elke week één!). Dit is een zeer leerzame minor, omdat je later lastiger bij bedrijven binnenkomt. Daarnaast worden er veel vakken gegeven die goed aansluiten bij het project. Lesprogramma Minorproject Studenten werken in groepen van 3 tot 5 personen aan een project dat (meestal) afkomstig is van een bedrijf. Elke groep heeft een eigen project. Het project wordt grotendeels bij Avans Hogeschool uitgevoerd, zodat studenten kunnen deelnemen aan lessen en practica. Wel brengen studenten enkele bezoeken aan het bedrijf voor informatie uitwisseling en afstemming. Aan het eind van elk blok wonen studenten de presentaties van de andere projectgroepen bij (voor bredere beeldvorming en van elkaar leren). Het doel van het project is vaardigheid verkrijgen/vergroten in het doen van een groot project, waarbij gebruik gemaakt wordt van methodisch ontwerpen en projectmatig werken. Ook is het project bij voorkeur multidisciplinair (Werktuigbouwkunde en Industriele automatisering in 1 team). Het project omvat alle fasen van probleemdefinitie tot en met detailontwerp en, indien mogelijk, realisatie van een proof of concept of prototype. Wat betreft doorlooptijd (20 weken) is het project vergelijkbaar met het latere afstudeerproject. Companies in Motion Tijdens de lesweken maken we elke week kennis met minimaal één bedrijf. Soms komt het bedrijf bij ons langs, maar meestal gaan we naar het bedrijf toe. Doelstelling is steeds om inzicht te verschaffen in de bedrijfstak, de bedrijfsprocessen, het werkveld van de afgestudeerde engineer en toekomstige ontwikkelingen. Een bedrijfsbezoek omvat doorgaans een rondleiding door de productie en de assemblage. Vaak komt daarbij een bezoek aan meet- en/of testfaciliteiten en een cleanroom. De bedrijven richten zich alle op het ontwerp en de bouw van snelle en nauwkeurige machines, de focus in onze minor. Snel en nauwkeurig zijn natuurlijk relatieve begrippen (zie figuur). Dit maakt, dat we een grote verscheidenheid aan bedrijven tegenkomen bij Machines in Motion. De studenten waarderen Companies in Motion met name, omdat daarbij inzicht wordt verkregen in de beroepspraktijk. De student krijgt daarbij een goed beeld van het scala aan mogelijkheden om af te studeren en uiteraard ook van de ideaal passende baan met het diploma op zak. De bedrijven steken niet onder stoelen of banken dat ze zeer geïnteresseerd zijn in studenten die de minor Machines in Motion hebben gevolgd! Ook communicatie met de contactpersoon van het bedrijf voor informatie uitwisseling en afstemming draagt bij aan verbreding en vormt tevens een voorbereiding op het latere afstudeerproject en de beroepspraktijk. Vanaf pagina 14 in dit boekje worden de projecten beschreven, die studenten Machines in Motion (MiM) hebben uitgevoerd in het studiejaar Minor Machines in Motion 9

6 Dynamisch gedrag van servoaangedreven machines 1 De ontwerper van snelle machines ziet zich voor de taak gesteld mechanismen in te zetten, die een goede werking en betrouwbaarheid van de machine garanderen bij de vereiste productiecapaciteit. Een goede werking en betrouwbaarheid betekenen dat het systeem met een voorspelbare nauwkeurigheid moet functioneren. In deze cursus maakt de student kennis met de factoren, die de nauwkeurigheid van het mechanisme beïnvloeden. Naast het kunnen bepalen van de te bereiken onnauwkeurigheid leert de student ook inschatten welke praktijkmaatregelen moeten worden genomen om het mechanisme te verbeteren. Denk daarbij aan het vergroten van de productiecapaciteit of het verminderen van de storingskans. Deze inschatting kan worden gedaan aan de hand van een model van het mechanisme. Dat model bestaat uit massa s, veren en overbrengingen. De student leert in deze cursus het model op te stellen, en vervolgens dat model om te zetten naar een vereenvoudigd model met slechts één massa en één veer. Vanuit het vereenvoudigd model kan dan de onnauwkeurigheid van het mechanisme worden voorspeld. Het dynamisch gedrag van een mechanisme kan zo worden geanalyseerd op één of twee A4-tjes, dus zonder dat uitgebreide wiskundige berekeningen of computersimulaties moeten worden gemaakt. Deze cursus wordt ondersteund door enkele practica. Motion Control Motion Control staat voor beheersen van beweging. Een aandrijving brengt een machine in beweging, die kan worden beheerst met behulp van een besturing. Bij motion control komen aandrijf- en besturingstechniek samen. De hightech machinebouwer ziet zich voor de taak gesteld aandrijf- en besturingstechniek in te zetten, die het best in staat is om de vereiste productkwaliteit te realiseren tegen de laagste kostprijs. In deze cursus maakt de student kennis met een pallet aan mogelijkheden die motion control kan bieden om tot een afgewogen conceptontwerp te kunnen komen. Rob: Leuke minor, als je houdt van bewegende machines. Hiervan zit de minor vol en dat trekt mij zeer aan. Gezien de snelle ontwikkelingen op dit terrein is gekozen voor nauwe samenwerking met enkele motion control bedrijven, zodat de student kan werken met de laatste stand der techniek. Meerdere motion control cases worden geanalyseerd en doorgenomen met specialisten van motion control bedrijven. Daarbij wordt gebruik gemaakt van testopstellingen met servoaandrijvingen. Middels verslagen en presentaties wisselen studenten de opgedane kennis onderling uit. 10 Minor Machines in Motion 11

7 Dynamisch gedrag van servoaangedreven machines 2 Het ontwikkelen van servosystemen is in hoge mate een multidisciplinaire aangelegenheid. Regeltechnici, software-engineers, elektrotechnici en werktuigbouwers werken daarbij samen. Het is dan ook van groot belang, dat deze disciplines over gemeenschappelijke begrippen beschikken. Het doel van deze cursus is dan ook om enkele van deze begrippen uit te werken en de relevantie daarvan bij het ontwerp van elektromechanische servosystemen te laten zien. De student raakt vertrouwd met het conceptontwerp van elektromechanische servosystemen. Bij het inleidende vak Dynamisch gedrag van servoaangedreven machines 1 is een tool-box aangereikt om het dynamisch gedrag van mechanismen te analyseren. Ton: Met deze minor zie je veel bedrijven. Verder is het vak Dynamisch gedrag van servoaandrijvingen erg interessant. Bij Dynamisch gedrag van servoaangedreven machines 2 breiden we deze tool-box verder uit. We gaan daarbij in op de aandrijving van het mechanisme middels een elektromechanisch servo-systeem. Het dynamisch gedrag van een servoaangedreven machine kan zo worden geanalyseerd op enkele A4-tjes, dus zonder dat uitgebreide wiskundige berekeningen of computersimulaties moeten worden gemaakt. Deze cursus wordt ondersteund door enkele practica. Robottoepassingen Bij het automatiseren van menselijke arbeid worden industriële robots steeds vaker toegepast. In de minor Machines in Motion besteden we daarom aandacht aan de mogelijkheden en de beperkingen bij de toepassing van industriële robots en tools. Studenten werken een case uit en maken kennis met enkele bedrijven, die hun sporen op het gebied van robotintegratie hebben verdiend. Constructieprincipes De constructeur van snelle en nauwkeurige machines ziet zich voor de taak gesteld ontwerpkeuzes te maken die de vereiste prestaties garanderen bij een acceptabele kostprijs. Bij deze ontwerpvraagstukken wordt onder meer nagedacht over: het bereiken van een zo hoog mogelijke stijfheid, zonder de massa van de bewegende delen te verhogen het minimaliseren van (de invloeden van) wrijving en speling de repeterende maakbaarheid van de constructie het beperken van invloeden van buitenaf op de constructie, zoals veranderingen in de omgevingstemperatuur, of een niet-stabiele ondergrond. het voorkomen van overbepaaldheid In deze cursus maken we kennis met beschreven constructieprincipes, die we gaan aanvullen met de ervaringen van constructeurs in bedrijven (best practices). Door dat in de komende studiejaren te blijven doen, bouwen we een kennisbank op, die ten dienste komt van toekomstige studenten en ook de beroepspraktijk. Uiteraard is het de bedoeling, dat de student leert deze principes toe te passen. Daarbij speelt het minorproject een belangrijke rol: daar kunnen de verkregen inzichten direct worden toegepast in het ontwerp. De student zal vervolgens na de minor, bij het afstuderen en later ook in de beroepspraktijk blijvend moeten werken aan zijn of haar ontwerpvaardigheden, en zodoende zich verder ontwikkelen op dit gebied. De verkregen inzichten bij dit vak helpen de student om daarbij een goede start te maken. Kennisbank in aanbouw: Website MiM Constructieprincipes Bij het ontwerpen van succesvolle Machines in Motion is het nauwkeurig bewegen en positioneren van groot belang. Uit de analyse van het dynamisch gedrag, dat de student in andere vakken leert, volgen de gewenste eigenschappen van bewegende systemen, zoals massa, stijfheid, wrijving en speling. Vervolgens is het van belang dat deze eigenschappen ook daadwerkelijk kunnen worden behaald in de te realiseren machine. Bij het werken aan dergelijke vraagstukken is het van belang, dat je kunt voortbouwen op aanwezige ervaring. Zo hoef je niet voor elk ontwerpdetail opnieuw het wiel uit te vinden en kun je je doelmatiger richten op de kern, want dat is al lastig genoeg. In de minor Machines in Motion wordt voor dit doel een kennisbank opgebouwd in de vorm van een website. 12 Minor Machines in Motion 13

8 Samenvattingen projecten Titel Modular Loader: Failure Analysis & Redesign Proposal Studenten Emiel Griffioen, Sjors Hienekamp, Raymond van der Wee In opdracht van Marel Townsend Further Processing Begeleidend docent Eric Kivits Studiejaar De Modular Loader, een deel van een worstenmachine van Marel, bleek ondanks diverse aanpassingen niet in staat de gewenste levensduur mee te gaan. Het probleem leek te ontstaan in het onderdeel dat onder andere de uitlijning van de worsten verzorgt. Het achterhalen van de oorzaak van het falen van dit onderdeel (de Transfer Head) door het uitvoeren van een grondige analyse en het doen van verbetervoorstellen was de kern van deze opdracht. Rik: 6 maanden vanuit Apeldoorn heen en weer gereisd, maar het was het meer dan waard. Vooral Dynamisch gedrag van servoaangedreven systemen was erg leerzaam. De analyse bestond voornamelijk uit drie onderdelen. Een schrankanalyse, een dynamische analyse en een simulatie in Simulink ter controle. Daarnaast zijn buig- en wrijvingsproeven gedaan om bepaalde grootheden te kwantificeren en diverse invloeden op de wrijving te identificeren. De schrankanalyse leverde een theoretische waarde op voor de wrijvingscoëfficiënt waarbij het mechanisme zou schranken, wat het falen tot gevolg zou kunnen hebben. Uit de wrijvingsproef bleek vervolgens dat het mechanisme in het gunstigste geval al op 45% kritisch opereert. Verschillende in de praktijk voorkomende invloeden kunnen deze waarde sterk verhogen. Uit de dynamische analyse bleek vervolgens dat de voor de constructie noodzakelijke speling bovenkritische botsingskrachten tot gevolg konden hebben. Deze krachten, gecombineerd met een onzekere factor in de vorm van de gecombineerde wrijvingscoëfficiënt, kunnen uiteindelijk zorgen voor het plastisch vervormen van bepaalde onderdelen in het mechanisme en vervolgens tot falen van de Transfer Head. Op basis van de analyse is een concept herontwerp opgeleverd dat naast een betere geleiding van het kritische onderdeel voorziet in het elimineren van de schadelijke spelingen. Titel Heidenhain: Indirect vs Direct meten Studenten Rik Posthumus, Rob van der Heijden, Rens Joosten en Marthijn de Laat In opdracht van Heidenhain en Avans Hogeschool Begeleidend docent Eric Kivits Studiejaar Heidenhain is gespecialiseerd in meetsystemen met hoge nauwkeurigheid. Wij kregen de opdracht om voor Heidenhain en Avans Hogeschool een opstelling te ontwerpen en te bouwen, die het verschil aantoont tussen direct en indirect meten van de positie van een last, aangedreven door een servomotor. Bij direct meten kijken we naar de last, bij indirect meten kijken we naar de positie van de motor. Het nadeel van indirect meten is dat de meting geen rekening houdt met spelingen in het systeem of het uitzetten van materialen door warmte. Dit gebeurt bijvoorbeeld Rens: Veel interessante dingen gezien en gehoord tijdens bedrijfsbezoeken en presentaties. Ook een leuk project gehad, vooral toen we echt aan de slag konden. bij een spindel van een freesbank. Deze uitzetting kan een onnauwkeurigheid tot 0.3 mm tot gevolg hebben, onvoldoende om de gewenste kwaliteit te bereiken. Nu worden door machinebouwers ingewikkelde oplossingen bedacht om deze afwijkingen te compenseren. Echter, het lijkt logischer om de positie direct op de slede van de spindel te meten met een lineaire encoder, en zodoende precieze meetwaarden te verkrijgen. Een eis van Heidenhain was om het verschil op een confronterende manier te laten zien. Dit hebben we gedaan door een demonstrator te bouwen, die op beide manieren kan meten en de meting te valideren door een losstaande meettaster. Aan de hand van meetwaarden wordt het verloop tussen de beide metingen, tijdens het verwarmen van de spindel met een infraroodlamp, duidelijk. We hebben de motor gekozen en de opstelling doorgerekend op basis van de theorie uit de vakken van de minor. Voor de bouw en het programmeren van de opstelling hebben we samengewerkt met de toeleveranciers. 14 Minor Machines in Motion 15

9 Samenvattingen MiM projecten Titel MasterFormer Studenten David Vogels, Ton van Bommel, Tom den Ouden, Joost Litjens In opdracht van Marel Townsend Further Processing Begeleidend docent Alex Zehenpfenning Studiejaar De MasterFormer is een machine die vlees met minimale druk vormt tot een ambachtelijk eindproduct. Dit gebeurt met behulp van vormblokken, die in verschillende productvormen en afmetingen beschikbaar zijn. Het wisselen van vormblokken in de machine kost veel tijd, wat lange stilstand tot gevolg heeft. De opdrachtgever wil deze omsteltijd flink gereduceerd hebben. Ook is er de wens om de machine flexibeler te maken. De vormblokken zitten namelijk aan een ketting bevestigd, waardoor de afmetingen aan de kettingsteek gekoppeld zijn. Uit brainstormsessies kwamen twee soorten concepten naar voren. Een kleine aanpassing aan de machine waardoor de gewenste omsteltijd behaald kan worden, of de machine compleet omgooien, wat behalve minimale omsteltijd ook maximale flexibiliteit oplevert. Samen met de opdrachtgever is er besloten voor de uitdagende optie te gaan, namelijk het volledig herontwerpen van de MasterFormer. In dit nieuwe ontwerp is de kettingaandrijving weggewerkt, en vervangen door het vliegende zaag principe. Dit houdt in dat het te bewerken product, in dit geval een strook vlees, constant wordt aangevoerd op de lopende band. Het bewerkingsstation synchroniseert met de strook vlees en voert hierbij zijn bewerking uit. Na de bewerking beweegt deze weer snel terug voor de volgende bewerking. Aan dit bewerkingsstation zitten verschillende aandrijvingen bevestigd om alle benodigde bewegingen uit te kunnen voeren. Binnen de beschikbare tijd is het ontwerp tot in de aandrijvingen vastgelegd en is de werking ervan aangetoond. In de figuur is het bewerkingsstation met zijn verschillende aandrijvingen boven de lopende band weergegeven. Titel Inpakstation Studenten Dirk Frank, Harold van de Laar, Hein Overeijnder en Jan Poelgeest In opdracht van Mars Nederland bv Begeleidend docent Alex Zehenpfenning Studiejaar Twee studenten zijn tijdens hun afstudeerstage bezig geweest met het herontwerpen van een handpakstation voor Mars Nederland te Veghel. Al snel bleek het automatiseren van het complete inpakstation de enige manier om het ergonomisch verantwoord te maken. Deze studenten hebben het project niet af kunnen ronden. Toen hebben studenten van de minor Machines in Motion dit opgepakt, zij moesten het ontwerp waar nodig verbeteren, maar ook zorgen dat de machine zou gaan draaien, dus de aandrijving, aansturing, sensoren en bekabeling, alles moest geregeld worden. David: Leuke minor gericht op precisie bewegende machines. Mede door de interessante bedrijfsbezoeken en interactie met bedrijfsleven heb ik het als erg leerzaam ervaren als werktuigbouwkunde student. Het concept bleek al aardig goed doordacht, al waren er wel enkele plekken voor verbetering. Zo bleek de vacuümpomp teveel lawaai te maken. Dit is opgelost door een frequentieregelaar toe te passen, die ook is getest op de juiste instelling. Verder is ook het frame langer gemaakt, zodat er meer gebruik gemaakt kan worden van standaard onderdelen. Daarnaast is door de projectgroep het elektrisch tekeningenpakket afgerond. Dat betekent dat alle sensoren en de componenten voor de besturingskast zijn uitgezocht, zoals de servodrives, frequentieregelaars, automaten en de PLC. De totale besturingskast is gebouwd en in bedrijf gesteld zodat de machine weer draait. Het programmeren is nog niet afgerond maar daar gaat Harold mee verder als afstudeeropdracht zodat de machine alsnog afkomt. Het ligt in de lijn der verwachting dat er tijdens die periode nog een machine omgebouwd gaat worden op dezelfde manier, omdat het een succesvol concept is gebleken. 16 Minor Machines in Motion 17

10 Samenvattingen MiM projecten Titel Solar wafer lifting mechanism Studenten Tim Dané, Harm Cornelissen, Remy Kalishoek, Bastiaan Klaasse In opdracht van Roth & Rau Eindhoven (voormalig OTB Solar) Begeleidend docent Ine van Aken Studiejaar Dit project is uitgevoerd in opdracht van Roth & Rau Eindhoven. Om onderzoek te doen naar het printen van functionele materialen, zoals de zilveren circuits die de opgewekte elektriciteit van een zonnecel afvoeren, heeft Roth & Rau een printer ontwikkeld. Deze PIXDRO IP410 kan zes wafers per keer printen. Deze wafers moeten echter wel met de hand op de tafel gelegd worden. Daarom was er vraag naar een systeem dat de wafers automatisch kan neerleggen, positioneren en oppakken. Dit maakt het mogelijk om op experimenteel niveau kleine series wafers te printen. De aan- en afvoer van de wafers gebeurt met een robot die de wafers oppakt met een vork. Aangezien de wafers niet aan de bovenkant aangeraakt mogen worden kan de robot ze niet direct nauwkeurig op de tafel positioneren. Daarom moest er een systeem ontwikkeld worden dat de robot in staat stelt om onder de wafers te komen zonder dat daarbij de bovenkant van de wafers wordt aangeraakt. Na opstellen van het eisenpakket bleek dat de wafers toch aan de bovenzijde mochten worden aangeraakt, mits dit binnen één millimeter van de rand gebeurt. Na het bedenken van een aantal concepten is er gekozen voor een ontwerp dat met behulp van vacuüm van bovenstaande mogelijkheid gebruik maakt. Om deze vacuümkop te testen is er in de tweede fase van het project een testopstelling ontworpen en gerealiseerd waarmee de situatie in de IP410 nagebootst kan worden. Met deze opstelling hebben we kunnen aantonen dat het concept werkt met voldoende precisie. Tom: Een zeer leerzame minor waarin verschillende geautomatiseerde processen werden behandeld. Naast de variërende projecten zijn de vele bezoeken aan bedrijven erg interessant. Bron: Agfa Graphics 18 Minor Machines in Motion 19

11 Artikelen van studenten Marthijn: Als IA-er was de lesstof interessant en erg nuttig voor de toekomst, vooral het modelleren van een mechanisme. De opmars van engineering software Onmisbare tijdsbesparing of verschraling van kennis en kunde? Auteurs: Sjors Hienekamp en Raymond van der Wee, studenten minor Machines in Motion, Avans Hogeschool s-hertogenbosch, 2012 Al sinds de jaren 70, toen de eerste softwarepakketten op het gebied van CAD/CAM op de markt kwamen, is er een duidelijke opmars van engineering software gaande. In dit artikel wordt die trend beschreven aan de hand van drie voorbeelden uit de recentere vakliteratuur die betrekking hebben op het voorspellen van het dynamisch gedrag van mechanismen. Dit relatief nieuwe vakgebied is in het afgelopen decennium steeds belangrijker geworden door de ontwikkeling van steeds snellere en nauwkeurige systemen. Een gedegen kennis en kunde met betrekking tot dit vakgebied is daarom een belangrijke competentie van de moderne engineer. Matrixberekening In 2000 is er door onderzoekers van de Servische Universiteit voor Techniek en Kunst onderzoek gedaan naar interne redundantie. Volgens de onderzoekers was dit dé manier om het dynamisch gedrag van een robot te verbeteren. Wanneer de stand van één of meer schakels binnen een mechanisme geen effect heeft op de uiteindelijke positie en oriëntatie van de uitgang spreekt men van interne redundantie. Deze ogenschijnlijk nutteloze schakels hebben wel degelijk een belangrijke functie als het gaat om het verhogen van de totale stijfheid van het mechanisme en verdeling van de verschillende belastingen. Om deze interne redundantie in kaart te brengen, maken de onderzoekers gebruik van een puur wiskundige methode. Door het gebruik van matrices kunnen de verschillende stijfheden binnen het systeem aan elkaar gekoppeld worden. In de afbeelding hiernaast is een simpel voorbeeld van zo n matrix weergegeven. Door het manipuleren van bepaalde waarden binnen de matrix is het mogelijk om de meest optimale configuratie te bereiken. Figuur: Relatief eenvoudige matrix 20 Minor Machines in Motion 21

12 Simulatie op basis van theoretische vergelijkingen Een andere methode is toegepast door het Robot Technology Lab van Samsung in Korea. Rond 2005 kreeg de technologie voor het maken van LCD schermen een grote impuls waardoor het mogelijk werd om steeds grotere schermen te fabriceren. Omdat het hier zeer delicate glasplaten betreft, zal er voor de handling een robot moeten worden ontworpen met een scherp oog op het dynamisch gedrag. De methode die de wetenschappers van Samsung hiervoor hebben gebruikt bestond voor een deel uit wiskundige en natuurkundige vergelijkingen. Deze vergelijkingen worden in een simulatie programma gestopt. Door verschillende bedrijfstoestanden te simuleren, worden er trillingen in het systeem geïntroduceerd. Als output geeft het simulatie programma de zwakke plekken van de robot weer. Door deze plekken constructief te verbeteren kan de robot worden geoptimaliseerd. SAM: Synthese en Analyse van Mechanismen Door stijgende energieprijzen is in 2012 het thema green machines steeds belangrijker geworden. Daarom is er een software programma ontworpen waarmee energie en rendementsverliezen in hoogdynamische machines geminimaliseerd kan worden. Dit programma (Synthese en Analyse van Mechanismen: SAM) maakt gebruik van het feit dat door lichter construeren, minder hard versnellen, en toevoeging van passieve compensatie onderdelen de motor minder energie nodig heeft voor de beweging. In dit programma kan het verloop van aandrijfkrachten/koppels worden geanalyseerd. Het concept van de constructie staat binnen enkele minuten op het scherm inclusief animatie. Met de Optimalisatiemodule kan de ontwerper verschillende variabelen variëren. Figuur: LCD transfer robot Figuur: Probleemoplossing met SAM 22 Minor Machines in Motion 23

13 Modelvorming massa-veer systemen De twee voorgaande voorbeelden van modelvorming laten een steeds prominentere rol voor de softwarematige berekening zien. Dynamische modellering op basis van de theorie van massa-veer systemen is evenals de matrixberekening een volledig theoretische analyse. Hierbij wordt een beroep gedaan op het mechanisch inzicht en kennis van sterkteleer en dynamica van de engineer. Deze bijna ambachtelijke vorm van modelvorming kan een krachtige methode zijn om snel inzicht te krijgen in het dynamisch gedrag van een mechanisme. Naar aanleiding van de uitkomst kan de engineer eenvoudig bepalen welke onderdelen het meest bijdragen aan dynamische instabiliteit en plaatsonnauwkeurigheid van het mechanisme. Zo kan worden voorkomen dat onnodige tijd en energie gestopt wordt in het aanpassen van onderdelen die weinig tot niets bijdragen aan een gunstiger dynamisch gedrag. Daarnaast biedt de uitkomst van deze methode aanknopingspunten voor het bepalen van de (servo)motor en overbrenging. Opmars van engineering software: goed of slecht? De ontwikkeling van specialistische engineeringsoftware is al geruime tijd gaande. Al ruim voor het jaar 2000 deed CAD/CAM zijn intrede in de techniek. Sinds de jaren 80 zijn dergelijke 3D CAD programma s niet meer weg te denken uit de ontwerpafdelingen van technische ondernemingen. Waar vroeger nog alle tekeningen met de hand werden gemaakt en daardoor veel tijd kostten, is het tegenwoordig een fluitje van een cent om tekeningen te genereren vanuit het 3D ontwerp. Echter, dit tijdrovende werk werd voor het merendeel door lager geschoold personeel gedaan. Het ontwerp zelf kwam en zal nog steeds moeten komen van goed opgeleide engineers die diepgaand nadenken over alle aspecten ervan en er verschillende berekeningen aan moeten en kunnen uitvoeren. Die ambachtelijke manier van werken gaat meer en meer verloren door allerhande technische software die weliswaar veel tijd (en dus geld) besparen, maar mogelijk een verschraling van de kennis en kunde van de engineers tot gevolg kunnen hebben. Het gevaar dreigt dus dat door de opmars van engineering software het hoger technisch personeel steeds minder hands on engineering competenties gebruiken waardoor de theoretische basis weg kan vallen. Wij zien een taak voor het onderwijs om deze trend voor te zijn en het toekomstig hoger technisch personeel een degelijke theoretische basis te bieden. De besproken massa-veer methode wordt onderwezen op Avans Hogeschool te Den Bosch en maakt zo deel uit van de kennis en kunde van het hoger technisch personeel van de toekomst. Figuur: De achtereenvolgende stappen van deze methode Bronnen M. Vukobratovic, V. Potkonjak and V. Matijevic, Internal redundancy the way to improve robot dynamics and control performances.. In: Journal of Intelligent and Robotic Systems nr. 27 (2000), op p Jong Hwi Seo, Hong Jae Yim, Jae Chul Hwang, Yong Won Choi and Dong Il Kim, Dynamic load analysis and design methodology of LCD transfer robot. In: Journal of Mechanical Science and Technology nr. 22 (2008), op p H.Schrama, Optimalisatie van mechanismen leidt tot lichtere aandrijvingen en minder energieverbruik. In: Constructeur nr. 4 (2012), op p Internet: (geraadpleegd op ) 24 Minor Machines in Motion 25

14 Veilige samenwerking tussen mens en robot in werkomgeving Auteurs: Emiel Griffioen en Rob van der Heijden, studenten minor Machines in Motion, Avans Hogeschool, 2012 Mensen vervangen door robots is niet nieuw meer en gebeurt al lange tijd. Dit zijn vaak industriële robots achter hekwerken die worden ingezet voor zeer nauwkeurig of juist zeer repeterend werk. Echter, niet alle werkzaamheden kunnen gedaan worden door robots, daar zijn nog steeds mensen voor nodig. Volgens professor Robert Babuska Denk van het TU Delft Robotics Institute tegenover NUzakelijk 1, is dit bijvoorbeeld aanwezig in de tuinbouw. In de tuinbouw is het verpakken van groenten niet volledig te automatiseren, maar wel te versnellen als mens en robot samenwerken. Het is daarom de uitdaging om mens en robot te laten samenwerken in dezelfde omgeving. Het gaat hierbij dus niet meer om industriële robots achter hekwerken, maar over robots die veilig zijn voor de mens in dezelfde omgeving. Tegenwoordig wordt er veel onderzoek gedaan naar de veiligheid van deze robots. Op dit moment kun je de mogelijke oplossingen verdelen in twee categorieën, namelijk de passieve en actieve methode. Bij de passieve methode wordt de veiligheid gewaarborgd door het mechanisch ontwerp van de robot. Actieve veiligheid wordt gerealiseerd met behulp van sensoren en regelingen. Actief beveiligen op de stroomsterkte van de motoren Op de Pusan National University in Zuid Korea hebben Hwan-Wook Je, e.a. onderzoek gedaan ² naar het actief veilig maken van een robot door terugkoppeling op de stroomsterkte. Een botsing ontdekken en absorberen kan door naar de stroom van elke servomotor in elk scharnier te kijken. Hierbij worden geen extra sensoren en moeilijke control-technieken gebruikt. De positie, snelheid en koppel worden door de stroom geregeld. Doordat stroom evenredig is aan benodigde koppel kan doormiddel van een te grote variatie in de stroom een botsing worden gedetecteerd. De moeilijkheid is het herkennen van de botskracht. Tijdens stilstand is de stroom relatief constant. Bij een botsing gaat de motor meer stroom gebruiken om toch zijn positie te behouden. Elke afwijking kan hierdoor herkend worden als een botsing. Tijdens een beweging is dit lastiger, omdat de wrijving, snelheid, massa en positie moeten worden meegenomen in de berekeningen. De figuren maken dit probleem duidelijker. In figuur 1a is de hoek van de robot en de motor stroom in een grafiek uit gezet in de tijd. In figuur1b is te herkennen dat er enkele afwijkingen in de stroom zijn tijdens deze cyclus. Deze hoge amplitudes zijn echter geen botskrachten, maar veranderingen van draairichting. Om stroomvariaties van botskrachten en bewegingskrachten te kunnen scheiden is een regeling nodig. Om de detectie regelaar de stroomvariatie door bewegingskrachten niet als een botsing te laten herkennen wordt er vermenigvuldigd met de input positiewaarde naar de snelheidregelaar. De input positiewaarde is de afstand van een regelstap. Deze waarde is proportioneel met het verschil van de positie en de eindpositie. Doordat de robotsnelheid gestaag toeneemt en gestaag afneemt tijdens het veranderen van richting, is de positiewaarde hier laag, omdat de snelheid daar nul is. Hierdoor zal de hoge amplitude worden gecompenseerd en niet worden gezien als een botsing. Uit een negatieve of positieve waarde kan de richting van de botsing worden bepaald. Bij een botsing wordt snel de stroom verkleind of vergroot om naar de vorige positie te gaan. De botsing wordt geabsorbeerd door het teruggaan naar de vorige positie. Deze manier van een robot stoppen bij een botsing is veel beter voor het geraakte object of mens, dan wanneer de stroom er meteen af wordt gehaald en er dus niets wordt geabsorbeerd. De onderzoekers hebben testen gedaan met deze techniek. Door een andere instelling was al eens eerder een soortgelijke test gedaan, met constante detectie waardes. Hierbij werd de botsing na 22 milliseconden gedetecteerd. Het bleek dat de botsing met de variabele waardes al na 6 milliseconden werd ontdekt. Figuur 1 26 Minor Machines in Motion 27

15 Passieve Beveiliging Passieve beveiligingen zijn puur mechanisch en zijn vaak sneller en betrouwbaarder dan actieve beveiligingen. Actieve beveiligingen zijn afhankelijk van software en energietoevoer en wanneer hier storing optreedt kan dit gevaar opleveren. Bij een passief beveiligde robot wordt de robot intrinsiek veilig genoemd. Intrinsiek veilig is een vorm van veiligheid die als eigenschap, van binnenuit, werkelijk aanwezig is. Een apparaat dat intrinsiek veilig is, zal dus zelfs bij een defect veilig zijn. Bij een robot wil dit zeggen, dat wanneer de besturing op hol slaat of uitvalt, de robot nog steeds veilig is voor de mens. Statisch in balans en lage motorkracht Mathijs Vermeulen en Martijn Wisse van de TU Delft hebben onderzoek gedaan 3 naar het ontwerp van een intrinsiek veilige robotarm. Zij concludeerden dat de huidige robots een grote massa hebben en daardoor ook sterke motoren die niet voor mensen terugdeinzen. De oplossing ligt volgens hen bij het reduceren van de massa en daarmee ook het verkleinen van de motorkracht. In dit onderzoek is uitgegaan van een pijntolerantie van 100 [kpa], waarbij gezegd moet worden dat 150 [kpa] de laagst gerapporteerde pijntolerantie van de mens is. Het minimum raakvlak van de robot op de mens was 5 [cm 2 ], waardoor de toelaatbare botskracht 50 [N] is. Het ontwerp is gebaseerd op een robot in de fruitindustrie. Deze robot moet een gewicht van 1,2 [kg] verplaatsen over een afstand van 0,8 [m] in 1,5 [s]. De minimum motorkracht wordt bepaalt door het optillen van het product. De kracht waarmee de robot de mens kan raken bij een storing in opgaande beweging is de maximale motorkracht minus gravitatie. Echter in een neergaande beweging is dit de maximale motorkracht plus de gravitatie. Zie de situatieschets in figuur 2. De oplossing volgens de onderzoekers is het gebruik van voorgespannen veren. De situatieschets is in figuur 3 te zien. De veer zal aan de vaste wereld worden vastgemaakt, omdat dit anders een extra massatraagheid toevoegt aan de robotarm. Deze veer moet ervoor zorgen dat de robot en zijn last in volledige statisch evenwicht zijn Om het systeem in evenwicht te houden bij verschillende hoeken en massa s, moet de veerspanning steeds aangepast worden. De juiste veerspanning wordt bereikt door twee parallelle veren met verschillende stijfheden en katrollen. Deze katrollen zorgen voor de juiste uitrekverhouding tussen hoekverdraaiing en verplaatsing van de veer. Hierdoor is de robot en zijn massa ten alle tijden in evenwicht, en is er maar een kleine motorkracht nodig om de massa te bewegen. De kracht waarbij de robot de mens kan raken is nu dan ook alleen die kleine motorkracht. Uiteindelijk bleek de robot inderdaad intrinsiek veilig en waren 4,5 Watt DC motoren voldoende om de massa van 1,2 [kg] te verplaatsen over een afstand van 0,8 [m] in 1,5 [s]. Figuur 2 Veilige gewrichten in de robotarm Naast Mathijs Vermeulen en Martijn Wisse hebben ook Jung-Jun Park, Jae-Bok Song en Hong-Seok Kim van de Korea University en het Korea Institute of Industrial Technology onderzoek gedaan 4 naar intrinsiek veilige robots. Ook zij hebben onderzoek gedaan naar veiligere robots die gebruik maken van veren. Belangrijk voor passief beveiligde robots is dat ze tijdens hun bezigheden in de veilige zone een hoge stijfheid hebben, zodat ze snel en precies kunnen werken. Als ze echter in de gevarenzone terecht komen moeten de robots juist een lage stijfheid hebben om de botsing met eventueel een mens op te kunnen vangen. Het Safe link mechanisme is een ontwerp dat hierop inspeelt. Het idee is om te werken met een veer en zijn stijfheid. Deze stijfheid moet zoals eerder beschreven hoog zijn in de veilige situatie, maar bij een bepaalde kracht (botskracht) Figuur 3 Figuur 4 juist heel laag. Er bestaan alleen geen veren met deze eigenschappen. Vandaar het principe dat in figuur 4 te zien is. Wanneer er een External force uitgeoefend wordt kan dit gecompenseerd worden door de Resisting force. Wanneer de Transmission angle kleiner is dan 45 graden of groter dan 135 graden, is er een lage Resisting force nodig om in evenwicht te blijven. Als de hoek 90 graden benaderd is deze benodigde kracht een stuk hoger. Dit principe van verschil in krachten bij bepaalde hoeken is uitgewerkt in een ontwerp met een zuiger en krenk in combinatie met een veer. Zie figuur 5. Dit ontwerp is geplaatst in een gewricht van een robotarm. Zie figuur 6. Zoals te zien is, is het ontwerp twee keer in het gewricht geplaatst. Eén voor de verplaatsing naar boven en één voor de verplaatsing naar onder. Dit ontwerp is getest en de resultaten zijn te zien in figuur 7. Het blauwe gedeelte stelt het werkgebied voor, het groene gedeelte de veilige zone en rood de onveilige zone. Goed is te zien dat ook in dit onderzoek wordt uitgegaan van een maximum botskracht van 50[N]. Er is te zien dat het gehele ontwerp niet of nauwelijks hoekverdraaiing heeft tot 31[N], daarna wordt het mechanisme abrupt minder stijf en geeft mee. Deze 31[N] is in dit onderzoek dan ook de veiligheidsgrens. Figuur 5 Figuur 6 Figuur 7 28 Minor Machines in Motion 29

16 Samenwerken van robots en mens Zoals de onderzoeken bewijzen zijn er zeker mogelijkheden om robots veilig te maken voor de mens, maar er zitten ook nadelen aan vast. Wanneer een robot actief beveiligd wordt door de methode om naar de stroom te kijken worden moeilijke dynamische berekeningen en sensors bespaard. De testen van deze Universiteit uit Zuid Korea tonen aan dat de beveiliging snel reageert en dat het de botsing absorbeert. Maar net als alle actieve beveiligingen kunnen er wel storingen optreden. Passief beveiligde robots kunnen zeer veilig worden ontworpen, waardoor het samenwerken met de mens zeker mogelijk is. Het nadeel van deze robots is wel de maximale botskracht van 50N die de mens kan verdragen. Dit beperkt de versnelling van de robots en dus ook de capaciteit van de robot. Er zal in de toekomst zeker worden samengewerkt tussen mens en robot, maar met de huidige passieve technieken zal dit voorlopig alleen gebeuren in processen waarbij niet al te hoge versnellingen nodig zijn. De actieve beveiligingsmethode reageert zeer snel, maar is niet intrinsiek veilig. Daar zal altijd rekening mee gehouden moeten worden en vraagt daarom om toepassing van aanvullende veiligheidsvoorzieningen. Maar wie weet het? Het idee van toen is de realiteit van nu 1. geraadpleegd op Hwan-Wook Je, Jun-Young Baek, Min Cheol Lee, Pusan National University, Zuid-Korea, Current based Compliance Control Method for Minimizing an Impact at Collision of Service Robot Arm, pagina , International journal of precision engineering and manufacturing, April 2011 vol. 12, No Mathijs Vermeulen,Martijn Wisse, Delft University of Technology, Nederland, Intrinsically Safe Robot Arm: Adjustable Static Balancing and Low Power Actuation, pagina , Internal Journal of Social Robotics, September 2010 vol. 2, No Jung-Jun Park, Jae-Bok Song, Hong-Seok Kim, Korea University, Zuid-Korea, Safe Joint Mechanism Based on Passive Compliance for Collision Safety, pagina 49-61, Recent Progress in Robotics: Viable Robotic Service to Human, Minor Machines in Motion 31

17 Meer weten? Voor meer informatie over de minor Machines in Motion kun je terecht bij de coördinatoren van deze minor: Avans Hogeschool s-hertogenbosch Academie voor Industrie en Informatica Opleiding Werktuigbouwkunde Onderwijsboulevard DE s-hertogenbosch T (073) E W ir. I. van Aken T E. ir. E. Kivits T E.

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

SEW-EURODRIVE Driving the world. Servomotoren. Dynamiek binnen handbereik

SEW-EURODRIVE Driving the world. Servomotoren. Dynamiek binnen handbereik SEW-EURODRIVE Driving the world Servomotoren Dynamiek binnen handbereik Servomotoren CMP Precisie, dynamiek en kracht in een bijzonder compacte constructie - daarvoor staan de krachtige servomotoren van

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

Franck Wtb Advies 1 jaar!

Franck Wtb Advies 1 jaar! 1 s e p t e m b e r 2 0 07 Franck Wtb Advies 1 jaar! Het is inmiddels een jaar geleden dat ik, Rowald Franck, ben gestart met mijn adviesbureau. Vanuit Franck Wtb Advies worden met name sterkteberekeningen

Nadere informatie

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren?

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waar Vision & Robotics Veldhoven Wanneer Donderdag 12 juni 2014 15:40 16:00 uur Spreker Martin van den Berg Eltrex

Nadere informatie

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor.

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor. Pneumatische pompen vormen al vele jaren de steunpilaar van de verfcirculatiewereld en daar zijn goede redenen voor. Ze zijn eenvoudig, betrouwbaar en dankzij de langzame heenen-weer gaande beweging beschadigen

Nadere informatie

Ergonomische eigenschappen van 50-plussers

Ergonomische eigenschappen van 50-plussers Ergonomische eigenschappen van 50-plussers Ontwerpen met DINED & Eisenwijzer Tot stand gekomen in het kader van RAAK Vitale Oudere Auteurs L. Koopmans MSc; onderzoeker lectoraat Industrial Design Redactie

Nadere informatie

math inside Model orde reductie

math inside Model orde reductie math inside Model orde reductie Model orde reductie Met het voortschrijden van de rekenkracht van computers en numerieke algoritmen is het mogelijk om steeds complexere problemen op te lossen. Was het

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

praktijk theorie vaardigheden kennis mechanica statica dynamica thermodynamica stromingsleer

praktijk theorie vaardigheden kennis mechanica statica dynamica thermodynamica stromingsleer MungosWorks is sinds 28 januari 2004 actief als technisch ontwerpen adviesbureau gericht op automatisering. Wij ontwikkelen innovatieve systemen die bedrijfsprocessen beter, goedkoper, efficiënter en/of

Nadere informatie

engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017

engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017 engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017 leerroutes: elektrotechniek, engineering, design and InnovatIon, ProdUct design en technische BedrIjFsKUnde creating tomorrow Engineering In het eerste deel

Nadere informatie

De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325.

De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325. Pagina: 1 / 5 De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325. Het nieuwe alternatief voor een High End servosysteem. Deze nieuwe servocontroler heeft

Nadere informatie

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270)

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) instructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) pi.ict09.3.v1 ECABO, 1 april 2002 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

Leerstoelvoorlichting

Leerstoelvoorlichting Leerstoelvoorlichting Design Engineering / Ontwerptechniek Wessel Wits 20 maart 2013 Voorlichting Design Engineering Programma Vakgebied Onderzoeksgebieden Vakkenpakket Stage & Afstuderen Studenten impressie:

Nadere informatie

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK elcom Sinds 1956 produceert WEBER Schraubautomaten schroef- en inpersautomaten voorzien van automatische aanvoersystemen. In de machines zijn vele patenten verwerkt.

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie

IE Motoren Event HOE KUN JE ENERGIEBESPARING IN MACHINES BEREIKEN? Eric-Jan Huijbregts Account Manager B&R Industriële Automatisering B.V.

IE Motoren Event HOE KUN JE ENERGIEBESPARING IN MACHINES BEREIKEN? Eric-Jan Huijbregts Account Manager B&R Industriële Automatisering B.V. IE Motoren Event HOE KUN JE ENERGIEBESPARING IN MACHINES BEREIKEN? Eric-Jan Huijbregts Account Manager B&R Industriële Automatisering B.V. Energiebesparing Waarom? Energiebesparing Een wereldwijde uitdaging

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld Kracht door samenwerking VDL Steelweld VDL Steelweld VDL Steelweld staat op het gebied van productieautomatisering bekend als de innovatieve systeemintegrator. Wij hebben deze reputatie gedurende de afgelopen

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva. ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.nl 1 CONTENT Ontwerpen van technische innovaties Het innovatielab Cases Discussie

Nadere informatie

INFORMATIE PRODUCT. CNC-gestuurde pons-nibbelmachine Model PAC HRT 300

INFORMATIE PRODUCT. CNC-gestuurde pons-nibbelmachine Model PAC HRT 300 PRODUCT INFORMATIE PAC B.V. Van de Abeelestraat 7 4307 BM Oosterland Tel. +31 (0)111-648100 Fax +31 (0)111-641201 www.pacnet.nl E-mail info@pacnet.nl K.v.K. 24190007 B.T.W. NL 802125190B01 CNC-gestuurde

Nadere informatie

Inkjet codeersystemen

Inkjet codeersystemen Inkjet codeersystemen Betrouwbaar, efficiënt, nauwkeurig alphajet CONSUMENTEN GOEDEREN cosmetica BARCODE CHEMICALIËN farmaceutica bouwmaterialen INDUSTRIËLE GOEDEREN elektronica componenten voedingsmiddelen

Nadere informatie

Proceszeker onbemand frezen

Proceszeker onbemand frezen Digimagazine voor de verspanende en additive manufacturing industrie in de Benelux! Nr 14 - januari 2013 Automatisering Foutloos onbemande productie hoog nauwkeurige werkstukken Business case Pimpel Benelux

Nadere informatie

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Figurenlijst... 1 Inleiding... 2 Gedrag van het zonnepaneel gekoppeld aan een weerstand... 2 Gedrag van de DC-motor

Nadere informatie

Plan van aanpak. Small Solar Vehicle (SSV) Adriaenssens Ben Billiet Alexander Crabbé Joris Rogiers Matthias Timmerman Willem Van Coillie Karst

Plan van aanpak. Small Solar Vehicle (SSV) Adriaenssens Ben Billiet Alexander Crabbé Joris Rogiers Matthias Timmerman Willem Van Coillie Karst Plan van aanpak Small Solar Vehicle (SSV) Adriaenssens Ben Billiet Alexander Crabbé Joris Rogiers Matthias Timmerman Willem Van Coillie Karst Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Goedkeuring

Nadere informatie

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY ACADEMY KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY 2014 Nieuw in 2014: RF6: Software Reliability Yellow Belt Design for Six Sigma Advanced Statistics Course ACADEMY 2014 is toonaangevend wanneer het gaat

Nadere informatie

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv tsb - bescom bv Beweging tsb-bescom realiseert the best move voor u. Oftewel: voor het zo slim mogelijk auto matiseren van bewegingen. Om dit te bereiken, leveren we alle apparatuur op het gebied van sensoren,

Nadere informatie

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE.

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. Dat is onze belofte. DeRoovers heeft een brede ervaring op het gebied van product ontwikkeling. Een rode draad in deze ervaring

Nadere informatie

Voortgangsverslag 1.4

Voortgangsverslag 1.4 Voortgangsverslag 1.4 Leon van Luijk Koudekerk a/d Rijn mei 2012 Haagse Hoge School Voorwoord In het kader van de HBO opleiding werktuigbouwkunde duaal is dit het voortgangsverslag van het vierde blok

Nadere informatie

Professionele bachelor elektromechanica

Professionele bachelor elektromechanica 1ste jaar (semester 1 en 2) 1ste jaar - gemeenschappelijk traject "Een stevige basis" 2de jaar (semester 3 en 4) 2de jaar - gemeenschappelijk traject "Een technologiebad" 3de jaar (semester 5 en 6) Afstudeerrichting

Nadere informatie

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum Process Solutions Process Installations The smart way forward in food and beverage Find your optimum Find your optimum The smart way forward in food and beverage. In de food & beverage-industrie bent u

Nadere informatie

De kracht van samenspel

De kracht van samenspel De kracht van samenspel Er zijn ambities in het spel U wilt zeker zijn van de continuïteit en beschikbaarheid van techniek. U wilt een prettige, veilige werkomgeving in een nieuw kantoorpand. U wilt uw

Nadere informatie

Competentieontwikkeling

Competentieontwikkeling Competentieontwikkeling persoonlijke gegevens afhandeling contract datum Studentgegevens einddatum contractperiode Student Merlijn Camp oplevering procesverslag Studentnummer 11099003 oplevering portfolio

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

High Tech Sector Arbeidsmarkt en Onderwijs

High Tech Sector Arbeidsmarkt en Onderwijs High Tech Sector Arbeidsmarkt en Onderwijs Presentatie Raad van Advies Engineering, 14 april 2011 Jos Gunsing Lector Mechatronica Academie voor Technologie en Management Avans Hogeschool Mechatronica?!

Nadere informatie

Vitotherm Technische informatie. www.vitotherm.nl

Vitotherm Technische informatie. www.vitotherm.nl Vitotherm Technische informatie www.vitotherm.nl Deze folder informeert u over de producten en dienstverlening van Vitotherm B.V. Soms moet je iets durven investeren om vervolgens veel te besparen. Dit

Nadere informatie

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD HBO-ICT INFORMATICA BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 2014-2015 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, SOFTWARE ENGINEERING, SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING CREATING TOMORROW HBO-ICT DE VIERJARIGE DEELTIJDOPLEIDING

Nadere informatie

Wanneer een direct-drive motor toe te passen. Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV

Wanneer een direct-drive motor toe te passen. Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV Wanneer een direct-drive motor toe te passen Waar Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV Eltrex Motion B.V. Producten & Projecten Mechanische

Nadere informatie

Koppelen van werelden!

Koppelen van werelden! Koppelen van werelden! Maakindustrie Nefit-Bosch Simulatie Ergo-Design Industriële Automatisering Hollander Techniek Nefit 2 Doelstelling Verkorten Time-to-Market bij Request for Change Case Nefit Verschillende

Nadere informatie

DeR-Tec Aandrijftechniek

DeR-Tec Aandrijftechniek DeR-Tec Aandrijftechniek Mechanische variatoren MODULE (VAKCODE): BEROEPSPRODUCT: Stage Stage werkplan PERIODE: Blok 2: 18-11-2013 t/m 07-02-2014 RAPPORT VAN: Stefan Immerzeel (10056025) Stagebegeleider:

Nadere informatie

STOW mobile. De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet.

STOW mobile. De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet. STOW mobile De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet. mobiele pallet stellingen De Stow Mobile verrijdbare stelling is een systeem met hoge dichtheid

Nadere informatie

Informatie over Lenzen

Informatie over Lenzen Informatie over Lenzen Camera CCD Sensor: De grootte van de camerabeeld sensor (CCD) beïnvloed ook de kijkhoek, waarbij de kleinere beeldsensoren een smallere kijkhoek creëren wanneer gebruikt met eenzelfde

Nadere informatie

Lineaire servomotoren voor de industrie

Lineaire servomotoren voor de industrie Lineaire servomotoren voor de industrie Elektrisch aandrijfsysteem Vrij positioneerbaar over de gehele slaglengte Nauwkeurige en dynamische positionering Lange levensduur door lineare directe aandrijving

Nadere informatie

Lineaire aandrijftechniek en Motion control

Lineaire aandrijftechniek en Motion control Lineaire aandrijftechniek en Motion control Alles draait om de perfecte oplossing Allround in motion control, engineering en service. Dat is de kracht van ERIKS. Of het nu gaat om een hoogwaardige standaardaanpak

Nadere informatie

Het nieuwe Systeem. Minder gewicht. Meer voordelen. Aluminium bedrijfswageninrichtingen

Het nieuwe Systeem. Minder gewicht. Meer voordelen. Aluminium bedrijfswageninrichtingen Het nieuwe Systeem Minder gewicht. Meer voordelen. Aluminium bedrijfswageninrichtingen De bedrijfswageninrichting van vandaag is gemaakt uit aluminium Het systeem is natuurlijk van ALUCA. Brandstof besparen

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

THEME Competence Matrix - Mechatronics

THEME Competence Matrix - Mechatronics COMPETENTIEGEGIED COMPETENTIE ONTWIKKELINGSSTAPPEN 1. Onderhouden van systemen en borgen van de betrouwbaarheid Hij/zij kan het elementaire onderhoud van machines en systemen, volgens planning uitvoeren.

Nadere informatie

Navio Electronische besturingssystemen

Navio Electronische besturingssystemen MD-can besturingscomputer Het is moeilijk om in de bestaande PLC techniek een PLC te vinden die magneten van kleppen rechstreeks kan aansturen. Daarom heeft Hydrosta een eigen besturingscomputer ontwikkeld.

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal Kracht door samenwerking VD Leegte Metaal VD Leegte Metaal Een bijzonder geavanceerd machinepark, gekwalificeerde lassers, een op flexibiliteit en oplossingen gerichte aanpak, een strakke organisatie,

Nadere informatie

Satellite XT. CNC Bewerkingscentrum

Satellite XT. CNC Bewerkingscentrum 1 Zaagblad 2 Cut and separation (optioneel) Satellite XT De EMMEGI SATELLITE XT is een ultramodern 5-assig bewerkingscentrum, speciaal ontworpen voor het bewerken van grote en zware profielen van aluminium,

Nadere informatie

Your added value provider

Your added value provider Energiebesparing Presentatie Energiebesparing waarom? Meer netto winst Efficient proces Energie besparen Minder CO2 beter milieu Minder onderhoud Energiebesparing: Energieverbruik Wereldwijd Rendement,

Nadere informatie

3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering

3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering 3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering 1 Vergelijking subtractieve met additieve productietechnologie Subtractief (Conventioneel

Nadere informatie

krukas of as) waar de kracht de machine ingaat.

krukas of as) waar de kracht de machine ingaat. We hebben geprobeerd om de woordenlijst zo begrijpelijk mogelijk te maken zonder ingewikkelde vergelijkingen en lange verklaringen. Voor een gedetailleerder beeld van ingewikkelde begrippen als Kracht,

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Core Powertools - Koeling

Core Powertools - Koeling Core Powertools - Koeling Project WH3.1 Productontwikkeling MODULE (VAKCODE): BEROEPSPRODUCT: THCP Plan van Aanpak PERIODE: WH3.1 Productontwikkeling PROJECTLEDEN: Manuel Görlitz(12091715), Steven Leo(11113529),

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Inleiding Energie-efficiëntie is zelden de primaire zorg bij het programmeren van een robot. Hoewel er in onderzoek reeds methodes werden ontwikkeld

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014 Robots in de Bouw Kees van Hee Stubeco 30-10-2014 Agenda Wat is een robot? Voorbeelden van robots in de bouw Teleoperated Service Robots Rose: service robot voor de zorg Stand van de technologie Andere

Nadere informatie

Machinebouw Event 2015. Harro Bosch - Omron

Machinebouw Event 2015. Harro Bosch - Omron Machinebouw Event 2015 Harro Bosch - Omron Modulariteit Waar zit het Concept Design Detail Design Procurement Assemble, Wire & Program Test Ship Install & Maintain Machinebouwer Projectmatig Seriematig

Nadere informatie

Tussen creativiteit en degelijkheid

Tussen creativiteit en degelijkheid Uitnodiging Intreerede Laure Itard Lector Energie en de Gebouwde Omgeving No-nonsense energieontwerp: Tussen creativiteit en degelijkheid Dinsdag 30 november 2010 Dr. Laure Itard is per 1 januari 2010

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Pneumatica Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste 100% aanwezigheid Ingeschatte

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

persinformatie Hoe kleiner, hoe efficiënter Energie besparen met montagegereedschap

persinformatie Hoe kleiner, hoe efficiënter Energie besparen met montagegereedschap persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Multiparts Bocht. Transporten. Member of the

Multiparts Bocht. Transporten. Member of the Multiparts Bocht Transporten Member of the Multiparts een introductie Multiparts is het aanspreekpunt binnen de Kaak-Groep als het gaat om snelle levering van hoogwaardige transportsystemen die direct

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

TI 6-12. Middenkader engineering

TI 6-12. Middenkader engineering TI 6-12 ineering Middenkader engineering Middenkader engineering Schooljaar 2013-2014 Techniek & Informatica Techniek Kies voor de opleiding middenkader engineering iddenkader engineering Middenkad Kun

Nadere informatie

Verbeteren van processen in industriële organisaties

Verbeteren van processen in industriële organisaties Verbeteren van processen in industriële organisaties met Lean Six Sigma Black Belt voor de Industrie Praktische opleiding van The Lean Six Sigma Company Wat doet een Black Belt voor de Industrie? Een goed

Nadere informatie

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht Wetenschap Energie omzetting Energie overbrenging Krachten en beweging Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Verbeteringen door technisch design Onderdelen aan elkaar monteren Evalueren Mechanismen

Nadere informatie

(Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil

(Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil (Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil 21 april 2016 Ik ben 15 jaar en ik wil iets met techniek, dus kies ik voor 3 Ik kies voor een technische opleiding bij: Summa Bouw & Infra metselaar,

Nadere informatie

Welkom. CFD in de bouw 23 april 2015 Barlucca - Breda

Welkom. CFD in de bouw 23 april 2015 Barlucca - Breda Welkom CFD in de bouw 23 april 2015 Barlucca - Breda 1 Inhoud Korte voorstelling Actiflow Trends in CFD-land en hoe Actiflow hierop inspeelt Dagprogramma 2 Actiflow: experts in fluid dynamics Actiflow

Nadere informatie

De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance

De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance Date 1-11-2013 1 Lang Lean, Perfecte Performance? De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance COPE 2013 Oskar Roemeling University of Groningen o.p.roemeling@rug.nl

Nadere informatie

Technolgie & e-health

Technolgie & e-health Technolgie & e-health Nationaal Zorgberoepen Debat Prof.dr.ir. Pieter Jonker Utrecht 13 December 2013 Delft University of Technology Technolgie & e-health Nationaal Zorgberoepen Debat Prof.dr.ir. Pieter

Nadere informatie

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1.

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1. Inhoudsopgave: 1. Opdrachtomschrijving 1.1 Het Project 2. Probleemstelling / Doelstelling 2.1 Probleemstelling 2.2 Doelstelling 2.3 Eisen 3. Uitwerkingen van de vragen: 3.1 Welke coördinaten moeten worden

Nadere informatie

Engineering & Projects Production Assembly & Testing

Engineering & Projects Production Assembly & Testing Engineering & Projects Production Assembly & Testing Marssteden 212 7547 TD Enschede Postbus 1300 7500 BH Enschede T: 053-4310573 F: 053-4306600 E: info@gme.nl I: www.gme.nl GM Engineering & Projects Algemeen

Nadere informatie

Nieuwe rekenmethode (voertuigafhankelijke) verkeerslichtenregelingen

Nieuwe rekenmethode (voertuigafhankelijke) verkeerslichtenregelingen Nieuwe rekenmethode (voertuigafhankelijke) verkeerslichtenregelingen Carl Stolz DTV Consultants Bart Veroude DTV Consultants Samenvatting In dit paper worden delen van een nieuwe methode voor het doorrekenen

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT-Stappenmotoren

ELEKTRICITEIT-Stappenmotoren ELEKTRICITEIT-Stappenmotoren 1 Stappenmotoren...1 1.1 Inleiding....1 1.2 Wat is nu juist een stappenmotor?... 2 1.3 Waar vinden we stappenmotoren?... 3 1.4 Soorten stappenmotoren?... 3 1.5 Permanente magneet

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

LEAN & GREEN. Hoe kun je rekening houden met groene voorzieningen in het ontwerp, design & productieproces. 1 februari 2011 N-B-C - Nieuwegein

LEAN & GREEN. Hoe kun je rekening houden met groene voorzieningen in het ontwerp, design & productieproces. 1 februari 2011 N-B-C - Nieuwegein LEAN & GREEN Hoe kun je rekening houden met groene voorzieningen in het ontwerp, design & productieproces. Ter introductie Ben Vellinga 10 jaar werkzaam binnen OEM vacuumpompen en compressoren Gardner

Nadere informatie

Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines. Verlaag uw kosten en time-to-market

Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines. Verlaag uw kosten en time-to-market Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines Verlaag uw kosten en time-to-market Eén partner voor een gezamenlijk doel Schneider Electric is een wereldwijde leider op het gebied van automatiseringsoplossingen

Nadere informatie

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Productie Automatisering Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Automatisch kwaliteit Productieautomatisering is voor veel bedrijven een belangrijke factor om kwaliteit te optimaliseren,

Nadere informatie

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken!

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Wij zijn Vitsch Electronics. Een krachtig team van vakmensen met de juiste kennis en ervaringen die uw elektrotechnische opdracht efficient aanpakken om tot

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Werkend Leren in de opleiding Werktuigbouw studiejaar 2013-2014

Werkend Leren in de opleiding Werktuigbouw studiejaar 2013-2014 Werkend Leren in de opleiding Werktuigbouw studiejaar 2013-2014 Opleiding Werktuigbouwkunde HAN Auteur: Richard Kaandorp Datum: 23 1-2013 Versie: 1 - - 0 Vooraf De opleiding Werktuigbouw maakt deel uit

Nadere informatie

Speel op veilig! Reyskens B. 1

Speel op veilig! Reyskens B. 1 Speel op veilig! Reyskens B. 1 Doel van het veiligheidscircuit. De machine bij bevel veilig stoppen met als resultaat: geen gevaar (beweging) meer, mogelijke aansturingen van energie beletten het starten

Nadere informatie

Nulmeting. naam: Leon van Luijk studentnummer: 11099088

Nulmeting. naam: Leon van Luijk studentnummer: 11099088 Nulmeting naam: Leon van Luijk studentnummer: 11099088 Deze nul meting geeft een indicatie op welk niveau ik deze opleiding ben begonnen. Het niveau wordt gemeten door 15 verschillende competenties. Al

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Programma. Dinsdag 27 november 2012. Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine

Programma. Dinsdag 27 november 2012. Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine WELKOM Programma Dinsdag 27 november 2012 Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine Het bedrijf ProduLAS Robotica Productie Engineering Service

Nadere informatie

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Doelgroep: Duur: Doelen: Bijlagen: leerlingen die de techniekdag gaan bezoeken er wordt uitgegaan van een lesuur van 50 minuten leerlingen

Nadere informatie

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU M 80 DWANGMENGER (80 L) De Baron M80 is een krachtige en efficiënte menger. De M80 zorgt voor een optimale mengkwaliteit voor verschillende samenstellingen

Nadere informatie

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1.1 Wat is proportionaal-hydrauliek? In de proportionaal-hydrauliek worden de hydraulische componenten zoals pompen, stuurschuiven, overdrukkleppen, reduceerkleppen,

Nadere informatie

SC + /SPC + /TPC + haakse vertragingskasten Sterke prestaties bij lage overbrengingen

SC + /SPC + /TPC + haakse vertragingskasten Sterke prestaties bij lage overbrengingen alpha SC + /SPC + /TPC + haakse vertragingskasten Sterke prestaties bij lage overbrengingen Stil Nauwkeurig Krachtig SC + /SPC + /TPC + haakse vertragingskasten Uw voordelen: Hoog vermogen bij lage overbrengingen

Nadere informatie

Besam IFD type EN, TF en TM

Besam IFD type EN, TF en TM Besam IFD type EN, TF en TM Industriële snelvouwdeuren Ideaal voor een snelle doorgang bij middelgrote tot grote entrees ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions Verkrijgbaar in vele aantrekkelijke

Nadere informatie

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie.

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie. Kantbanken HD-ATC DS 3-5 C DS 3-5 C 0/0/70/15 0/0/70/15 Automation Automation DS 36-2 C DS 36-2 C 0/50/85/0 0/50/85/0 Lasertechnologie Lasertechnologie DS 98-1 C DS 98-1 C 0/100/70/10 0/100/70/10 Stanztechnologie

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november De PROFIBUS, PROFINET & Ede, 18 november 2011 IO-Link dag 2011 The basics of PROFINET Harm Geurink Product Manager AUTOMATION Phoenix Contact bv hgeurink@phoenixcontact.nl PROFINET Trends in de markt:

Nadere informatie

De system engineer: succesfactor in het ontwikkelproces

De system engineer: succesfactor in het ontwikkelproces De system engineer: succesfactor in het ontwikkelproces ir. Tom Bijnagte, HiPrecision De system engineer: succesfactor in het ontwikkelproces Even voorstellen Ontwikkelproces System Engineering Succesfactoren

Nadere informatie

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider Current state Inleiding Het doel van het united mobility project is om een voertuig te ontwerpen en te bouwen. De vraag vanuit de opdrachtgever was om een zo zuinig mogelijk voertuig te ontwikkelen. Om

Nadere informatie