Ontwikkeling van een Gelijk-Als-Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de integrale kosten van warmte ten behoeve van de Warmtewet

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkeling van een Gelijk-Als-Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de integrale kosten van warmte ten behoeve van de Warmtewet"

Transcriptie

1 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research TNO-rapport 034-APD Ontwikkeling van een Gelijk-Als-Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de integrale kosten van warmte ten behoeve van de Warmtewet Bouw Laan van Westenenk 501 Postbus AH Apeldoorn T F Datum 25 augustus 2009 Auteur(s) Ing. R.A. Brand Mw. Ing. T. Klomp-Braun Ir. J.B. de Wit Opdrachtgever Ministerie van Economische Zaken s Gravenhage Projectnummer Trefwoorden Warmte Warmtekosten Niet Meer Dan Anders Gelijk Als Anders Rendementsmethode Warmtewet Warmtedistributie Aantal pagina's 80 (incl. bijlagen) Aantal bijlagen 2 Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor onderzoeksopdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan TNO

2 TNO-rapport 034-APD / 71 Samenvatting TNO heeft in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken een rekenmodel ontwikkeld om de integrale kosten van warmtelevering vast te stellen. Deze integrale kosten bestaan uit vaste (afname onafhankelijke) kosten en variabele (afname afhankelijke) kosten. Uitgangspunt voor deze integrale kosten van warmtelevering zijn de kosten die een op een aardgasnet aangesloten gebruiker van warmte moet maken om dezelfde hoeveelheid warmte te genereren als de degene die op een warmtenet is aangesloten. Het rekenmodel berekent het maximum voor deze integrale warmtekosten. Dit maximum wordt Gelijk Als Anders (GAA) genoemd. Op dit moment hanteren de vier grootste warmteleveranciers in grote lijnen en met enkele uitzonderingen - de adviestarieven van EnergieNed. Rekenmodel en rekenresultaten voor de vaste kosten Voor het berekenen van de vaste kosten heeft EnergieNed een transparant rekenmodel ontwikkeld met correcte boekhoudregels. Echter, EnergieNed gaat ervan uit dat niet alleen de installaties in 30 jaar volledig worden afgeschreven, maar ook de aansluitingen. Dit is niet conform de praktijk. De vaste kosten voor SV woningen zijn volgens GAA gelijk aan de vaste kosten van CV woningen. De vaste kosten van CV woningen worden bepaald door tarieven van de netbeheerder en de (vrije) tarieven van leveranciers van aardgas. De vaste kosten van aardgas zijn de afgelopen vijf jaar overigens sterk gestegen. Vaste kosten bestaan uit: 1. eenmalige vaste kosten 2. jaarlijkse vaste kosten. Ad 1. De eenmalige vaste kosten worden gevormd door de aansluitbijdrage. De aansluitbijdrage die voor aardgas is gelijk aan basis aansluitbijdrage voor warmte. Op basis van het investeringsverschil CV- en SV installaties achter de meter dat voor rekening van de bewoner/eigenaar is komt het EnergieNed rekenmodel voor de vaste kosten tot een extra aansluitbijdrage die wordt opgeteld bij de aansluitbijdrage voor aardgas. Als de bewoner niet geheel eigenaar is van de installatie achter de meter, dan wordt genoemd investeringsverschil dus groter, en dus wordt de extra aansluitbijdrage voor de SV bewoner hoger. Daar staat tegenover dat de aankoopkosten van zijn woning in dat geval lager dienen te zijn. In het EnergieNed adviestarief voor warmte wordt er overigens vanuit gegaan dat de bewoner/eigenaar van de woning óók eigenaar is van de SV installatie achter de meter. De SV bewoner/eigenaar investeert dus via de extra aansluitbijdrage - evenveel in zijn installatie als de bewoner/eigenaar die op aardgas is aangesloten. Dit wordt duidelijk aan de hand van onderstaande figuur.

3 TNO-rapport 034-APD / 71 Investering Extra investering aardgas installatie Extra aansluit bijdrage Extra investering warmte installatie Basis installatie Basis installatie Basis Aansluit aansluit bijdrage bijdrage CV (aardgas) Basis aansluit bijdrage SV (warmte) Vergelijk investeringsniveau CV en SV installaties voor de eigenaar van de woning. De extra aansluitbijdrage (EAB) volgt uit het gelijktrekken van beide investeringen Ad 2. De jaarlijkse vaste kosten van een aardgasgestookte CV installatie bestaat uit 1) vastrecht aardgas (netbeheerder+ leverancier), 2) kapitaalslasten CV installatie en 3) onderhoud CV installatie. De bewoner vaneen SV woning heeft ook a) kosten van onderhoud en b) kapitaalslasten van zijn installatie en c) kapitaalslasten van zijn extra aansluitbijdrage. Het verschil van beide kosten (1+2+3-a-b-c) die de CV en SV zelfstandig betalen wordt opgevat als vermeden kosten. Dit bedrag adviseert EnergieNed als bedrag voor het vastrecht van SV woningen. De som van de kapitaalslasten van de installatie in de SV woning en de kapitaalslasten van de extra aansluitbijdrage hoeven niet gelijk te zijn aan de kapitaalslasten van de installatie in de CV woning. Dit verschil wordt door EnergieNed levensduurverschillen genoemd en is onderdeel van de vermeden kosten, zie onderstaande figuur. Totale jaarlijkse kosten, CV = SV Jaarlijkse vaste kosten [ /jaar] Kapitaalslasten eigen installatie Onderhoud Basis CV installatie installatie Vastrecht Aansluit aardgas bijdrage Kapitaaals lasten eigen installatie kapitaalslasten Extra Aansluit Bijdrage (EAB) Levensduur verschillen Vastrecht aardgas Onderhoud SV Directe kosten SV 1 kapitaalslasten Vermeden kosten SV Jaarlijks out of pocket kosten CV Afschrijvingsposten Rente en aflossing EAB SV CV SV Directe kosten SV 2 Onderhoud SV Vermeden kosten SV Vergelijk jaarlijkse vaste kosten CV en SV installaties voor de eigenaar van de woning. De vermeden kosten voor de SV woning volgen uit het gelijktrekken van de jaarlijkse kosten. NB het gaat hier uitsluitend om de kosten die ten laste komen van de eindgebruiker

4 TNO-rapport 034-APD / 71 Om na te gaan of en in hoeverre een bewoner/eigenaar vaste kosten volgens GAA betaalt dient dus bekend te zijn: in welke mate hij eigenaar is van de SV installatie achter de meter welke extra aansluitbijdrage hij zal betalen (nieuwe aansluitingen) of betaald heeft (bestaande aansluitingen) aan de warmteleverancier. De investering in zijn SV installatie achter de meter en een vergelijkbare CV installatie achter de meter. De onderhoudskosten van een referentie CV installatie en zijn SV installatie De parameters die voor de kosten van CV installaties en SV installaties die door EnergieNed zijn gehanteerd wijken aanzienlijk af van de door TNO berekende kosten. Daarnaast is geconstateerd dat de werkelijke marktprijzen die door woningcorporaties worden betaald voor CV en SV installaties aanzienlijk verschillen van de waarden die door EnergieNed en TNO zijn berekend. Bovendien is het in dit verband van belang dat bij de marktprijzen zoals door woningcorporaties geconstateerd er nauwelijks verschillen zijn tussen de kosten van eerste aanleg van SV en CV systemen. Wanneer men de geconstateerde marktprijzen leidend laten zijn voor de kostenparameters in het rekenmodel voor de vaste kosten, dan is het niet of nauwelijks nodig een extra aansluitbijdrage voor nieuwe SV woningen te handhaven omdat de kapitaalslasten van beide installaties (vrijwel) gelijk worden, er van uitgaande dat de bewoner/eigenaar óók eigenaar is van de totale SV installatie achter de meter. In dat geval worden de vermeden kosten (=vastrecht) gelijk aan de vaste kosten van een aardgasaansluiting plus het saldo van de onderhoudskosten CV-SV, ervan uitgaande dat de bewoner/eigenaar in beide gevallen zijn de onderhoudskosten van de installatie achter de meter betaalt. Verschillen tussen de rekenresultaten van EnergieNed met het rekenmodel van EnergieNed en de reken resultaten van TNO met het rekenmodel van EnergieNed worden dus veroorzaakt door het verschil in kostenparameters en niet door de rekenmethodiek. Rekenmodel en rekenresultaten voor de variabele kosten ( GJ kosten) Door EnergieNed wordt tot op heden de marktwaardemethode toegepast om de GJ tarieven te berekenen. Het principe van de marktwaarde van warmte werkt als volgt: de totale energiekosten van steekproefwoningen die aangesloten zijn op warmtedistributie worden gelijk gesteld aan een steekproef van vergelijkbare woningen die aangesloten zijn op gasdistributie. De woningen uit de steekproef dateren van 1976 tot heden. De beide steekproeven (voor het jaar 2009) 1 werden getoetst aan vier aspecten namelijk: Huurder/eigenaar Bouwjaar woning Woningtype Aanwezigheid grote elektrische apparaten 1 Zie EnergieNed Tariefsadvies 2009

5 TNO-rapport 034-APD / 71 De resultaten komen tot stand door het telefonisch enquêteren van bewoners. De aspecten verschillen per steekproef. Zo zijn er bij de gaswoningen veel meer vrijstaande en oudere woningen en minder rijtjeswoningen dan bij de warmtewoningen. In de EnergieNed methode wordt getracht de resultaten van beide steekproeven vervolgens zoveel mogelijk vergelijkbaar te maken door de steekproeven te corrigeren voor genoemde variabelen. Dus: zoveel mogelijk gelijke percentages huurders, gelijke percentages vrijstaande woningen, gelijke percentages grote elektrische apparaten, etc. De marktwaarde methode heeft echter een aantal bezwaren: Een controle op werkelijk afgegeven hoeveelheden warmte in de steekproefwoningen is met de toegepaste onderzoekstechniek (telefonische enquêtes) niet mogelijk. Omdat bij de uitvoering van het onderzoek geen rekening wordt gehouden met de isolatiegraad, het verliesoppervlak en het gebruiksoppervlak van de woningen dominante factoren voor het energieverbruik van een woning - kan niet gecontroleerd worden of de woningen uit de steekproeven wat betreft warmtegebruik gelijk zijn. Het marktwaardeprincipe gaat er stilzwijgend vanuit dat woningen, afgifteinstallaties en bewonersgedrag voor beide populaties volledig identiek zijn. Dat blijkt niet het geval te zijn. Aangezien beide populaties verschillen wat betreft grootte en isolatiegraad (NB: hoofdparameters van de EPN-methodiek) is niet duidelijk hoe hier representatieve steekproeven uit genomen kunnen worden. Een bewoner van een nieuwe woning zal bij niet meer dan anders verwachten dat niet meer dan anders bereikt wordt met de laatste stand der techniek met betrekking tot HR-ketels ( nieuw op nieuw ), ook al omdat zijn vaste kosten ook op die basis (moderne HR-ketel) worden berekend. Bij toepassing van het marktwaardeprincipe wordt zijn warmteprijs echter bepaald door de efficiency van een populatie van bestaande aardgaswoningen met (deels) verouderde aardgastechnologie. De marktwaarde methode levert een praktijkomrekenfactor van 39,68 (EnergieNed 2009, in de jaren lag deze factor aanzienlijk hoger). De Algemene Rekenkamer constateert dat de totstandkoming van de warmteprijs per GigaJoule in de praktijk niet transparant en in sommige opzichten niet betrouwbaar is. Dit wordt volgens de Algemene Rekenkamer veroorzaakt (a) door het feit dat niet alle variabelen die EnergieNed aanhoudt significant zijn voor het aardgasverbruik 1, en (b) doordat EnergieNed uitgaat van het feit dat bijna 100 % van de gaswoningen over een HR-ketel zou beschikken. De Algemene Rekenkamer constateert echter dat dit in werkelijkheid slechts 73 % is. Waarschijnlijk heeft dit, en het advies van het Warmteforum inzake de bepaling van de GJ tarieven, geleid tot de situatie dat in de Warmtewet de rendementsmethode wordt voorgeschreven, en niet de marktwaarde methode. 1 Vanwege (a) zijn correcties op de geconstateerde metingen niet mogelijk.

6 TNO-rapport 034-APD / 71 De Warmtewet gaat dus uit van de rendementsmethode om het maximumtarief voor warmte te berekenen. Voor de definitie van rendementsmethode wordt hier de definitie gebruikt zoals geformuleerd door het Warmteforum: Bij de rendementsmethode worden de kosten van warmte gekoppeld aan de kosten in de gassituatie ( gaspariteit ) via een factor die zijn oorsprong vindt in het energetisch rendement van een gasgestookte installatie. De feitelijke levering van warmte kan bestaan uit warmte voor ruimteverwarming en warm water voor huishoudelijk gebruik. Bij de tariefsstelling van de producten dient uit te worden gegaan van de energetische opwekrendementen op basis van de meest gangbare technologie in nieuwe situaties. TNO heeft invulling geven aan de rendementsmethode door de volgende formule: Warmteprijs SV Warmteprijs = η relatief, CV / SV CV kwh + hulpenergie, CV Q * elektriciteitsprijs bruto, SV Waarin : η relatief, CV / SV = Q Q bruto, SV bruto, CV Warmteprijs SV = De prijs voor 1 GJ warmte die in de SV woning wordt afgenomen op het niveau van de warmtemeter. KWh hulpenergie,cv = Het aantal kwh dat nodig is om warmte en warm tapwater te genereren en te distribueren in een CV woning Warmteprijs CV = Qbruto SV = Qbruto CV = De prijs van 1GJ warmte uit aardgas, gewaardeerd op bovenwaarde. De bruto warmte behoefte van een woning, aangesloten op warmtedistributie (SV) in GJ/jaar De bruto warmte behoefte van een identieke 1 woning, aangesloten op aardgas (CV) in GJ/jaar Het door TNO ontwikkelde rekenmodel is gebaseerd op de het EPN berekeningsprogramma (NPR 5129), toegepast op de zes referentiewoningen van SenterNovem met verschillende ventilatiesystemen. Hiermee zijn de bruto warmtebehoeften voor warm tapwater, ruimteverwarming en de hoeveelheid kwh hulpenergie vastgesteld. De EPC waarde van de woningen is buiten beschouwing gelaten omdat deze voor de berekening van de warmteprijs niet relevant is. TNO laat de extra kosten van koken op elektriciteit ten opzichte van aardgas buiten beschouwing voor de berekening van de maximum warmteprijs omdat warmte voor koken buiten de warmtewet valt. Dit laat onverlet dat de bewoner van een SV woning aangewezen is op het (duurdere) koken op elektriciteit. 1 Identiek wil in dit verband zeggen: bouwkundig en installatietechnisch identiek, waarbij de eindvraag naar warmte voor warm tapwater en ruimteverwarming volledig gelijk zijn. N.B. de EPC waarden van deze woningen hoeven niet gelijk te zijn door het verschil in (al dan niet terecht toegekende) verschillen in opwekrendementen buiten de woning.

7 TNO-rapport 034-APD / 71 Uit berekeningen met het rekenmodel voor de variabel warmtekosten ( GJ kosten ) blijkt het volgende: Bij HR CV ketels volgens de laatste stand der techniek is de hoeveelheid hulpenergie zeer gering. Dit zorgt ervoor dat de warmteprijs voor SV woningen vrijwel volledig wordt bepaald door het relatieve rendement en de aardgasprijs. Het relatieve rendement is afhankelijk van het type woning en het ventilatiesysteem dat de verhouding van warmte voor tapwater en warmte voor ruimteverwarming bepaalt, en daarmee het gemiddelde rendement voor warmteopwekking. Naarmate het rendement van warm tapwater opwekking en het rendement van ruimteverwarming dichter bij elkaar liggen zoals bij de nieuwste CV techniek het geval is - wordt het relatieve rendement minder gevoelig voor woningtype en type ventilatiesysteem. Onderstaande figuren geven de rekenresultaten voor de warmteprijzen uitgaande van de aardgas- en elektriciteitsprijzen per 1 juli 2009 incl. BTW en Energiebelasting - met en zonder afleverset bij de SV woningen en voor de verschillende ventilatiesystemen.

8 TNO-rapport 034-APD / 71 Warmteprijs SV met afleverset, gebalanceerde ventilatie, excl koken 25,00 20,00 tariefsadvies EnergieNed 15,00 tarief 1GJ warmte = 1 GJ aardgas op stookwaarde 10,00 5,00 Prijs taprendement standaard incl hulpenergie standaard Prijs taprendement standaard incl verklaring hulpenergie Prijs 80% taprendement incl hulpenergie standaard Prijs 80% taprendement inclverklaring hulpenergie 0,00 Galerijflat Appartement Rijwoning Hoekwoning 2 onder 1 kap woning Vrijstaande woning gemiddeld gewogen gemiddeld Warmteprijs SV met afleverset, mechanische afzuiging, excl koken 25,00 20,00 tariefsadvies EnergieNed 15,00 tarief 1GJ warmte = 1 GJ aardgas op stookwaarde 10,00 5,00 Prijs taprendement standaard incl hulpenergie standaard Prijs taprendement standaard incl verklaring hulpenergie Prijs 80% taprendement incl hulpenergie standaard Prijs 80% taprendement inclverklaring hulpenergie 0,00 Galerijflat Appartement Rijwoning Hoekwoning 2 onder 1 kap woning Vrijstaande woning gemiddeld gewogen gemiddeld

9 TNO-rapport 034-APD / 71 Warmteprijzen SV zonder afleverset, gebalanceerde ventilatie, excl koken 25,00 20,00 tariefsadvies EnergieNed 15,00 tarief 1GJ warmte = 1 GJ aardgas op stookwaarde 10,00 5,00 Prijs taprendement standaard incl hulp standaard Prijs taprendement standaard in vkl hulp Prijs taprendement 80% incl verklaring hulpenergie Prijs taprendement 80% incl verklaring hulpenergie 0,00 Galerijflat Appartement Rijwoning Hoekwoning 2 onder 1 kap woning Vrijstaande woning gemiddeld gewogen gemiddeld Warmteprijzen SV zonder afleverset, mechanische afzuiging, excl koken 25,00 20,00 tariefsadvies EnergieNed 15,00 tarief 1GJ warmte = 1 GJ aardgas op stookwaarde 10,00 5,00 Prijs taprendement standaard incl hulp standaard Prijs taprendement standaard in vkl hulp Prijs taprendement 80% incl verklaring hulpenergie Prijs taprendement 80% incl verklaring hulpenergie 0,00 Galerijflat Appartement Rijwoning Hoekwoning 2 onder 1 kap woning Vrijstaande woning gemiddeld gewogen gemiddeld

10 TNO-rapport 034-APD / 71 Vanuit de rekenresultaten met het TNO rekenmodel is een algemeen warmtetarief dat gelijk is aan het tarief van de stookwaarde van 1 GJ aardgas (31,59 Nm 3 aardgas) goed verdedigbaar. Het relatief rendement van CV installaties ten opzichte van SV installaties komt hiermee op 0,9 als geen rekening wordt gehouden met elektrische hulpenergie voor CV ketels en het feit dat de SV bewoner aangewezen is op elektrisch koken in plaats van op aardgas. Dit leidt tot een warmteprijs die 31,59 x de prijs van 1 Nm 3 aardgas bedraagt. Zoals gezegd kan door liberalisering van de markt niet meer gesproken worden van de aardgasprijs. Bovendien dient goed gelet te worden op het feit dat leveranciers van aardgas hun vaste en variabele kosten afhankelijk van seizoen en marktomstandigheden laten variëren. Adviezen: Variabele kosten ( GJ kosten) Ga uit van de nieuwste aardgastechnologie. Dit levert voor de gewogen gemiddeld SV woning een warmteprijs op die net boven, op of net onder de prijs van 1 GJ aardgas op stookwaarde ligt. Houd deze prijs van 1 GJ aardgas op stookwaarde aan als algemeen geldende warmteprijs. Neem voor de aardgasprijs de prijs die geldt voor een 1 jaar vast contract bij de drie grootste aanbieders. Wat betreft de variabele GJ kosten is er geen verschil tussen huurders en bewoners/eigenaren. Vaste kosten De vaste kosten van aardgas verschillen niet alleen per netbeheerder, maar ook per leverancier. Dit compliceert de berekening van de GAA vaste kosten. Het landelijk gelijktrekken van de vaste kosten voor aardgasaansluitingen en aardgas gebruik zou handhaving van het NMDA principe sterk vereenvoudigen. Voor nieuwe SV projecten dient de eventuele extra aansluitbijdrage verantwoord te worden op basis van marktconforme investeringskosten. De verwachting is dat de noodzaak van een extra aansluitbijdrage hierdoor verdwijnt. De vaste kosten van SV woningen worden hiermee volgens de EnergieNed methodiek - gelijk aan die van de CV woningen (huurders) voor bewoners/eigenaren worden hierbij opgeteld: de kosten van een all in contract voor onderhoud van de CV ketel indien de warmteleverancier het onderhoud aan de SV installatie voor zijn rekening neemt en het saldo van de Cv/SV onderhoudskosten aal de bewoner/eigenaar de kosten van onderhoud voor eigen rekening neemt. Hierbij wordt uitgegaan van het feit dat de SV bewoner de gehele SV installatie in de woning achter de meter in bezit heeft. Voor bestaande SV woningen, waarvan de bewoner ook eigenaar is, wordt geadviseerd te overwegen de extra aansluitbijdrage als afgeschreven te beschouwen en de resterende waarde van de SV installatie en de referentie CV installatie aan elkaar gelijk te stellen en zonodig de bewoner/eigenaar te maken van de gehele SV installatie achter de meter. Op deze manier vervalt het verschil met de tarieven die voor nieuwe SV woningen gelden. Overigens blijkt hierdoor de huidige vaste kosten van SV voor de bewoner nauwelijks te veranderen. Wat wel sterk zal veranderen bij opvolging van dit advies is de invloed van de- eenmalige extra aansluitbijdrage voor SV.

11 TNO-rapport 034-APD / 71 Omdat de extra aansluitbijdrage is verdwenen, is er ook geen sprake meer van een eventuele nieuwe extra aansluitbijdrage na afloop van de afschrijvingsperiode van de installatie als geheel (30 jaar). Onderstaande tabel geeft de geadviseerde tarieven weer: Bestaande SV woningen Nieuwe SV woningen Huurders Vaste jaarlijkse kosten aardgas (netbeheerder+ leverancier) Vaste jaarlijkse kosten aardgas (netbeheerder+ leverancier) Bewoners eigenaren Vaste jaarlijkse kosten aardgas (netbeheerder + leverancier) + saldo jaarlijkse onderhoudskosten Vaste jaarlijkse kosten aardgas (netbeheerder + leverancier) + saldo jaarlijkse onderhoudskosten

12 TNO-rapport 034-APD / 71 Afkortingen en definities Afleverset AMVB BW CV EPC EPN GAA GD GJ NMDA Marktwaardemethode NMDA Opwekkingsrendement voor warmte (EPN) OW Praktijkomrekenfactor Samenstel van voorzieningen in een SV-woning voor ruimteverwarming en warm tapwater bereiding (doorstoomtoestel) Algemene Maatregel Van Bestuur Bovenwaarde brandstof (voor Gronings aardgas geldt: 1 m 0 3 = MJ = 0,03517 GigaJoule) Centraal verwarmingssysteem, hier gereserveerd voor aardgasgestookte systemen. Voor warmtegestookte systemen wordt de afkorting SV gebruikt Energie Prestatie Coëfficiënt Energie Prestatie Norm Gelijk Als Anders Gas Distributie GigaJoule = 1000 MJ = Joule (eenheid van energie, meestal gebruikt voor warmte) Niet Meer Dan Anders Principe zoals omschreven in artikel 4 van de warmtewet Methode waarbij de warmteprijs wordt bepaald door de energie verbruikscijfers van een groep gasdistributiewoningen en een groep warmtedistributie woningen. Deze groepen zijn steekproefsgewijs tot stand gekomen. Niet Meer Dan Anders Effectiviteit van de warmteopwekking op bovenwaarde onder gebruiksomstandigheden voor het verwarmen van tapwater en/of ruimteverwarming (in fractie). Onderwaarde brandstof (voor Gronings aardgas geldt: 1 m 0 3 = MJ = 0,03165 GigaJoule ) De factor waarmee de warmteprijs wordt bepaald, i.e. hoeveel m 3 aardgas er per GJ warmte wordt gerekend. Hoe lager de factor, des te minder m 3 aardgas per GJ warmte. Bij het toepassen van de rendementsmethode bepaalt het product van de aardgasprijs en de praktijkomrekenfacor de warmteprijs ( /GJ).

13 TNO-rapport 034-APD / 71 Rendement op bovenwaarde (van een systeem of apparaat) Rendement op onderwaarde Rendementsmethode SV Systeemrendement (EPN) Variabele kosten warmtesystemen Vaste kosten warmtesystemen WD De systeemoutput in MJ gedeeld door de brandstofinput in MJ, gewaardeerd op bovenwaarde De systeemoutput in MJ gedeeld door de brandstofinput in (van een systeem of apparaat) MJ, gewaardeerd op onderwaarde Methode waarbij de warmteprijs wordt bepaald door opwekkings- en systeemrendementen van aardgasgestookte (CV) systemen en van warmtegestookte (SV)systemen binnen de woning Centrale verwarmingssystemen die met warmte worden gestookt, ook wel Stads Verwarming of warmtedistributie genoemd. Fractie van de opgewekte warmte die effectief wordt benut Jaarlijkse variabele kosten van warmtesystemen die volledig worden bepaald door het geregistreerde warmtegebruik ( /GJ), dit wordt ook wel de "warmteprijs" genoemd Jaarlijkse vaste kosten van warmtesystemen die geheel onafhankelijk zijn van het geregistreerde warmtegebruik ( /jaar) Warmte Distributie

14 TNO-rapport 034-APD / 71 Inhoudsopgave Samenvatting... 2 Afkortingen en definities Inleiding De warmtewet Huidige tariefsstelling warmte Methodiek voor het bepalen van de vaste kosten van warmtelevering De geldende tarieven voor de vaste kosten van warmtelevering bij de vier grootste warmtebedrijven. (Per 1 juli 2009) Methodiek voor het bepalen van de variabele kosten van warmtelevering De geldende tarieven voor de variabele kosten ( GJ kosten, /GJ) van warmtelevering De huidige tarieven van aardgas voor CV woningen De vaste tarieven van de netbeheerder De vaste tarieven van de aardgasleverancier De variabele aardgastarieven Beoordeling van de kosten van CV en SV installaties die EnergieNed hanteert in het EnergieNed vaste kosten model De kosten van de CV ketel De onderhoudskosten van CV ketels De kosten van SV installaties De onderhoudskosten van SV units De TNO parameters ingevuld in het EnergieNed rekenmodel en de invloed op de berekening van de vaste jaarlijkse kosten De parameters van woningcorporaties, ingevuld in het EnergieNed rekenmodel en de invloed op de berekening van de vaste jaarlijkse kosten Gevolgen van de berekeningen met het EnergieNed rekenmodel voor de vaste kosten van warmtelevering op basis van de door TNO gevonden kostenparameters voor SV en CV systemen voor de te berekenen vaste kosten Beoordeling van de EnergieNed rekenmethode om de variabele warmtekosten ( GJ kosten ) te berekenen Conclusies m.b.t. de berekening van de variabele kosten volgens de EnergieNedmethode De rendementsmethode voor de variabele warmtekosten ( GJ kosten ): invulling door TNO Resultaten met het rekenmodel voor variabele warmtekosten Conclusies met betrekking tot de variabele warmtekosten Conclusies Advies met betrekking tot vaste en variabele warmteprijzen... 66

15 TNO-rapport 034-APD / Literatuur Verantwoording Bijlage(n) 1: Investeringen CV ketels 2: Onderhoudskosten CV ketels

16 TNO-rapport 034-APD / 71 1 Inleiding Het Ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft TNO gevraagd een Gelijk Als Anders (GAA) rekenmodel te ontwikkelen waarmee de maximumprijs voor de integrale warmtekosten (= het GAA tarief) in de zin van de warmtewet vastgesteld kunnen worden. De ontwikkeling van het rekenmodel warmtekosten is vooral bedoeld om inhoud te geven aan artikel 4.4 van de warmtewet. Van belang is dat onderscheid gemaakt wordt tussen: 1. de vaste kosten voor warmtelevering (resp. gaslevering); en 2. de variabele kosten -ook GJ kosten genoemd - voor warmtelevering (resp. gaslevering). Het GAA tarief geldt voor iedere persoon die door de warmtewet als gebruiker wordt gedefinieerd. Dit betekent dat GAA voor én de vaste kosten én de variabele kosten separaat dient te gelden. Dit om te voorkomen dat de situatie zou kunnen optreden dat een rekenmodel dat voor de gemiddelde gebruiker GAA is, voor een verbruiker met een afwijkend verbruik de situatie van niet-gaa oplevert. Het is voor EZ van belang dat het rekenmodel hanteerbaar is en eenduidige, indexeerbare resultaten oplevert. Dit past bij de uitgangspunten die EZ gesteld heeft, namelijk: 1. Een eenvoudige, transparante tariefsstructuur 2. Een juiste balans tussen consumentenbescherming en levensvatbaarheid van warmteprojecten. Ad 1.EZ wenst één maximum GJ prijs voor alle warmtelevering tot 124 GJ/jaar, die gebaseerd is op artikel 4 van de warmtewet. De maximum prijs voor de totale vaste jaarlijkse kosten (hierna vaste kosten te noemen) is afhankelijk van de installatie (kw vermogen totale systeem) en het geleverde tapwaterniveau (CW 3 t/m 6) en wordt bepaald door de totale vaste kosten van een vergelijkbare aardgasgestookte installatie. Ad 2. Het kan zijn dat de integrale GAA prijzen (vast en variabel) niet dat niveau hebben waarbij een rendabele exploitatie van warmte mogelijk is, dus niet de redelijke prijs kan zijn zoals deze in artikel 5 van de warmtewet bedoeld wordt. In dat geval kan gebruik wellicht gebruik gemaakt worden van het pooling principe zoals voorgesteld door de NMA [2] Wat betreft punt 2 geldt bovendien, dat de problematiek van GAA tarieven geheel los staat van de doelen die men in het algemeen beoogt met warmtedistributie: duurzaamheid, energiebesparing en onafhankelijkheid van de brandstof aardgas. Distributie van warmte zal zich als duurzame voorziening onder de conditie van GAA tarieven moeten bewijzen ten opzichte van andere duurzame mogelijkheden bij gelijk subsidieniveau, bijvoorbeeld aan de hand van gereduceerde hoeveelheid CO 2 per eenheid investering of subsidie. De problematiek van GAA prijzen waarvoor rendabele warmtelevering niet mogelijk is valt buiten het kader van dit rapport.

17 TNO-rapport 034-APD / 71 Variabele kosten van warmtelevering ( GJ kosten ) Door TNO is enige jaren geleden voorgesteld de variabele warmteprijs geheel te laten bepalen door de stookwaarde van aardgas, en niet door gebruiksinvloeden [1]. Dit zou de bepaling van de GJ tarieven drastisch vereenvoudigen. Aan de hand van het rekenmodel voor de variabele warmtekosten zal dit voorstel getoetst worden. Overigens kan niet meer van de aardgasprijs worden gesproken. Deze verschillen inmiddels aanzienlijk van leverancier tot leverancier. Daarnaast rekent de leverancier van aardgas inmiddels vaste kosten die tussen leveranciers sterk kunnen verschillen. De vaste kosten voor aardgas variëren dus niet alleen per netbeheerder, maar ook per (door de gebruiker gekozen) leverancier. Deze problematiek is voor huurders en eigenaren/bewoners gelijk. De maximum tarieven dienen voor huurders en bewoners/eigenaren gelijk te zijn. Een en ander maakt dat Niet Meer Dan Anders (NMDA)ofwel het bepalen en handhaven van het maximum tarief voor GJ kosten niet eenvoudig: een extra reden voor transparantie en eenvoud in de toe te passen rekenmethodiek voor de maximum tarieven. In dit rapport zal invulling worden gegeven aan de rendementsmethode om de variabele warmtekosten te berekenen. Vaste kosten van warmtelevering ( vastrecht ) Met betrekking tot de vaste kosten kan gesteld worden dat ook hier eenvoud en transparantie gewenst zijn. Hier liggen de zaken echter minder eenvoudig doordat vaste kosten veelal betrekking hebben op investeringen die in het verleden zijn gedaan en doordat installaties kunnen verschillen. Denk hierbij aan: Capaciteit van de aansluiting CW waarde tapwatersysteem Eigendomsverhouding van installaties binnen de woning. Onderhoudsplicht (leverancier warmte, woningcorporatie, bewoner/eigenaar, gebruiker woning). Om praktische reden wordt in de vergelijking van kosten uitgegaan van een G6 aansluiting en een tapwatercomfort op CW4 niveau voor CV woningen. De invloed van de eigendomsverhouding en de onderhoudsplichten zullen uitgebreid aan de orde komen. Uitgangspunt in dit rapport voor het berekenen van de vaste kosten is het EnergieNed rekenmodel voor de vaste kosten. TNO hanteert dit model, met parameters die verschillen van de EnergieNed parameters. Voor huurders is het maximum tarief voor de vaste kosten ( vastrecht ) eenvoudig het vaste tarief voor aardgaslevering. Voor bewoners/eigenaren ligt dit aanzienlijk gecompliceerder.

18 TNO-rapport 034-APD / 71 Indeling van dit rapport In hoofdstuk 2 van dit rapport zal de inhoud van de warmtewet behandeld worden. In hoofdstuk 3 de huidige methodiek en resulterende tarieven voor warmte(vast en variabel). In hoofdstuk 4 komen de aardgastarieven aan de orde. In hoofdstuk 5 komen de vaste kosten van CV en SV installaties aan de orde zoals deze door het EnergieNed rekenmodel en TNO rekenmodel ( = EnergieNed rekenmodel met gewijzigde parameters) worden berekend. In hoofdstuk 6 komen de variabele kosten van warmte aan de orde zoals berekend door EnergieNed. Hoofdstuk 7 geeft de invulling van de rendementsmethode door TNO. Hoofdstuk 8 behandelt de resultaten van het TNO rekenmodel voor de variabele warmtekosten. Hoofdstuk 9 bevat de conclusies. Hoofdstuk 10 bevat het TNO advies inzake de maximum vaste en variabele warmtetarieven en daarmee voor de maximale integrale kosten van warmtelevering.

19 TNO-rapport 034-APD / 71 2 De warmtewet Warmtedistributie wordt in Nederland op een groot aantal plaatsen toegepast. Argumenten voor aanleg van warmtedistributie zijn: CO 2 reductie en brandstofbesparing, vooral bij inzet van restwarmte Warmtevoorziening is niet aan één brandstof (meestal aardgas) gebonden Historisch is de aanleg van warmtenetten goed verklaarbaar, zeker als het gaat om dichtbebouwde gebieden en daar waar geen aardgasdistributienet aanwezig is. Bovendien waren in het verleden de rendementen van elektriciteitsopwekking laag en werd relatief veel hoogwaardige warmte als bijproduct opgewekt. Tot slot was de warmtevraag vanuit de gebouwde omgeving groot. Op dit moment en in de toekomst kunnen deze zaken overigens anders liggen. Denk hierbij aan de opkomst van zgn. nul energie woningen en duurzame opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen Warmtedistributiesystemen worden overal in de wereld aangetroffen, vooral in de stedelijke gebieden met een relatief koud klimaat. Met warmtedistributie is men tot op heden gebonden aan één warmteleverancier. Er is dus geen vrije markt voor warmte, zoals deze voor elektriciteit en aardgas bestaat. Om deze reden is een warmtewet [3] ontwikkeld, naast de reeds bestaande Elektriciteitswet en Gaswet. De warmtewet is met name ontwikkeld om de positie van de (klein)verbruiker te beschermen. De warmtewet is aangenomen door de eerste en tweede kamer, maar nog niet van kracht.

20 TNO-rapport 034-APD / 71 In verband met de warmtetarieven die aan gebruikers wordt berekend of berekend kan worden is artikel 4 van de warmtewet van belang: De maximumprijs is gebaseerd op de integrale kosten die een verbruiker zou moeten maken voor het verkrijgen van dezelfde hoeveelheid warmte bij het gebruik van gas als energiebron. Deze kosten worden bepaald met de rendementsmethode. Integrale kosten: Verbruiker: De totale kosten van warmtelevering Een persoon die warmte afneemt van een warmtenet en een aansluiting heeft van maximaal 1000 kilowatt. Warmte: warm water of tapwater bestemd voor ruimteverwarming of koeling, sanitaire doeleinden en huishoudelijk gebruik 1 Warmtenet: het geheel van tot elkaar behorende, met elkaar verbonden leidingen, bijbehorende installaties en overige hulpmiddelen dienstbaar aan het transport van warmte, behoudens voor zover deze leidingen, installaties en hulpmiddelen zijn gelegen in een gebouw of werk 2 van een verbruiker of van een producent en strekken tot toe- en afvoer van warmte ten behoeve van dat gebouw of werk. Rendementsmethode: Bij de rendementsmethode worden de kosten van warmte gekoppeld aan de kosten in de gassituatie ( gaspariteit ) via een factor die zijn oorsprong vindt in het energetisch rendement van een gasgestookte installatie. De feitelijke levering van warmte kan bestaan uit warmte voor ruimteverwarming en warm water voor huishoudelijk gebruik. Bij de tariefsstelling van de producten dient uit te worden gegaan van de energetische opwekrendementen op basis van de meest gangbare technologie in nieuwe situaties. 1 Er wordt om deze reden uitgegaan van het feit dat warmte voor koken buiten de warmtewet valt. Warmte wordt gedefinieerd als warmte in de vorm van warm water of warm tapwater. Voor zover bekend wordt in huishoudens geen gebruik gemaakt van met warm water gestookte kookapparatuur. 2 Dit betekent dat een verbruiker wiens woning die aangesloten is op blokverwarming, waarbij het warmtenet in het gebouw ( blok ) is gelegen, geen verbruiker zou zijn in de zin van de warmtewet. Echter, volgens de interpretatie van de NMA [2] zou een woning in een blok als een aparte woning worden moeten worden gezien die aangesloten is op een voor die woning - extern warmtenet. Op deze wijze vallen woningen in blokken die voorzien worden van (collectieve) blok verwarming dus onder de warmtewet. Voor deze woningen geldt dus ook een maximum warmtetarief. Probleem is dat de warmte die aan deze woningen afgeleverd wordt vaak niet wordt gemeten. Om deze reden lijkt het in het geval dat de warmte die door de woning wordt afgenomen niet wordt gemeten - zinvol de maximum prijs van warmte 1) in het geval het blok van externe (SV) warmte wordt voorzien van toepassing te laten zijn op het tarief dat voor de (collectieve) inkoop van warmte geldt en 2 )in het geval dat het blok van een (aardgasgestookte) locale warmtevoorziening is voorzien deze maximum tarieven niet te laten gelden.

21 TNO-rapport 034-APD / 71 Deze formulering van de rendementsmethode is ontleend aan de brief die het warmteforum op 21 maart 2007 heeft verstuurd aan de tweede kamer der Staten Generaal [3] Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld met betrekking tot de elementen en wijze van berekening van een maximumprijs. Het door TNO ontwikkelde rekenmodel, hoofdonderwerp van dit rapport, is bedoeld om inhoud te geven aan deze algemene maatregel van bestuur. De bepaling in artikel 4 wordt vaak het Niet-Meer-Dan-Anders (NMDA) principe genoemd. Om vast te stellen of tarieven conform het NMDA zijn moet bekend zijn wat de Gelijk-Als-Anders (GAA) tarieven zijn. De TNO rekenmodellen richten zich op het bepalen van deze GAA tarieven, zie hoofdstuk 5 t/m 8.

22 TNO-rapport 034-APD / 71 3 Huidige tariefsstelling warmte Warmteleveranciers bij warmte valt leverancier en netbeheerder voor zover bekend steeds samen, soms is de leverancier ook de producent van de warmte zijn tot op heden vrij hun tarieven te kiezen. Vaak zijn (contractuele) afspraken gemaakt over levering volgens het NMDA principe. Dit wordt overigens door de verschillende partijen op een verschillende manier uitgelegd [4,5]. EnergieNed de overkoepelende organisatie van Nederlandse energiebedrijven stelt jaarlijks een adviestarief [7] op aan haar leden. De leden zijn vrij om dit advies te volgen. EnergieNed adviseert zowel met betrekking tot de vaste als de variabele warmtekosten 3.1 Methodiek voor het bepalen van de vaste kosten van warmtelevering De belangrijkste methode hiervoor is de methode zoals ontwikkeld door EnergieNed. In deze aanpak bestaat het vaste deel van het tarief voor SV-woningen uit: Eenmalige kosten: o o o De basis aansluitbijdrage voor de SV woning. Deze is gelijk aan de aansluitbijdrage voor CV woningen een extra aansluitbijdrage voor de SV woning (eventueel) een zgn. rentabiliteitsbijdrage Het jaarlijks vastrecht. Dit vastrecht is vervolgens in te delen in de volgende subposten: o o o een basis vastrecht bedrag dat gelijk is aan het vastrecht voor aardgas kosten uitgespaard onderhoud CV-ketel (verschil in onderhoudskosten SV SV) verschillen in levensduur: resultaat van het gelijkstellen van de jaarlijkse kapitaalslasten van de CV- en de SV-installatie De eenmalige kosten De eenmalige kosten worden opgebouwd uit de basis aansluitbijdrage zoals die geldt voor CV-woningen plus een extra aansluitbijdrage gebaseerd op het verschil tussen de noodzakelijke investeringen voor een SV- en een CV-installatie. Op basis van aangenomen bedragen voor installatiecomponenten van zowel CV- als SV-installaties - EnergieNed baseert zich op een rapport van Energy Experts International [7] - volgt de extra aansluitbijdrage als aangegeven in onderstaande figuur.

23 TNO-rapport 034-APD / 71 Investering Extra investering aardgas installatie Extra aansluit bijdrage Extra investering warmte installatie Basis installatie Basis installatie Basis Aansluit aansluit bijdrage bijdrage CV (aardgas) Basis aansluit bijdrage SV (warmte) Vergelijk investeringsniveau CV en SV installaties voor de eigenaar van de woning. De extra aansluitbijdrage (EAB) volgt uit het gelijktrekken van beide investeringen Beide installaties worden voorzien van een basisinstallatie, dat zijn die installatiedelen die voor beide installaties gelijk zijn (o.a. radiatoren, leidingen). De investering die door de SV-bewoner moet worden gedaan in de eigen installatie is volgens EnergieNed lager dan die door de SV-bewoner moet worden gedaan. In de EnergieNed methode worden de investeringen in CV en SV gelijkgetrokken door het invoeren van de extra aansluitbijdrage. Strikt gezien is dit geen extra aansluitbijdrage in de in van een aansluitvergoeding. Het gaat hier om het feit dat de SV woning minder hoeft te investeren. Om de investering voor beide bewoners gelijk te trekken betaalt de SV bewoner direct of indirect een investeringsvergoeding aan de warmteleverancier. NB In deze rekenmethode heeft de extra aansluitbijdrage van de SV-woning dus methodisch niets te maken met de investeringen die de warmteleverancier/distributeur moet doen om SV-systemen aan te leggen. De extra aansluitbijdrage volgt - uitsluitend - uit het gelijktrekken van de investeringen die de SV- en de CV-woningen moeten verrichten. Het kan echter wel zo zijn dat de warmteleverancier/ distributeur deze extra aansluitbijdrage nodig heeft om de netaanleg te financieren. Eigendomsverhouding installatie en wijze van financieren Het is duidelijk dat de hoogte van de investering óók bepaalt wat de extra aansluitbijdrage zou moeten zijn. In het extreme geval dat de totale installatie in de SV woning eigendom is van de leverancier zal de extra aansluitbijdrage gelijk zijn aan de totale extra investering in de CV installatie. Voor de bewoner/eigenaar is het in dit geval van belang dat hij bij de aanschaf van de woning nagaat in hoeverre hij inderdaad niet betaalt voor de installatie, want die wordt immers niet zijn eigendom. Dit geldt ook voor het geval hij voor een deel eigenaar is. Het kan aantrekkelijk zijn voor de eigenaar/bewoner om de installatie zoveel mogelijk in eigendom te hebben. Hij kan de rente van de hypothecaire lening voor zijn woning (incl. installatie, installatie is onderdeel van de opstallen) namelijk fiscaal aftrekken. Het is zoals bekend zeer gebruikelijk om de aankoop van een woning met een hypothecaire lening te financieren.

24 TNO-rapport 034-APD / 71 Overigens valt het in het EnergieNed adviestarief de aanduiding warm water apparaat geheel samen met de aanduiding afleverset. Afleverset en warmwaterapparaat zijn derhalve identieke apparaten [25]. EnergieNed gaat er in zijn tariefsadvies vanuit dat de installatie dat de SV installatie na de warmtemeter geheel in eigendom is van de bewoner, tenzij anders vermeld. Dat wijkt overigens af van de praktijk, waarbij de warmteleverancier meestal eigenaar is van de afleverset. Kosten van aansluiting op warmte versus kosten van aansluiting op gas. Door het gelijktrekken van de investeringskosten voor beide systemen wordt bereikt dat de kosten van aansluiting over het algemeen niet gelijk zijn. Dit is het geval wanneer de werkelijke investeringskosten voor de CV en SV situatie verschillen en/of omdat de installaties niet volledig in eigendom zijn van de eigenaar/bewoner. Aansluitingen worden over het algemeen niet afgeschreven door de bewoner/eigenaar, installaties uiteraard wel door slijtage, technische en economische veroudering. EPN, aansluitbijdrage en rentabiliteitsbijdrage In sommige gevallen wordt de extra aansluitbijdrage verhoogd met een zogenaamde rentabiliteitsbijdrage. Hierin is verwerkt dat er bij nieuwbouwwoningen minder in de woning zelf geïnvesteerd hoeft te worden om een zekere EPC waarde te halen. Dit laatste wordt veroorzaakt door de hoge (forfaitaire) opwekkingsrendementen van warmte voor SV woningen buiten de woning die in de EPN worden aangehouden [8]. De rentabiliteitsbijdrage is omstreden en wordt lang niet altijd toegepast. Het is duidelijk dat het realiseren van eenzelfde EPC waarde door het toepassen van minder isolatie de basis voor de rentabiliteitsbijdrage in het nadeel is van de SV-woning omdat deze dan meer warmte gaat gebruiken die gemeten wordt en dus ook betaald moet worden. De rentabiliteitsbijdrage blijft hier verder buiten beschouwing Jaarlijkse vaste kosten Vervolgens worden ook de jaarlijkse kosten van de installaties (CV en SV) aan elkaar gelijk gesteld. Het resulterende verschil in jaarlijkse vaste kosten worden de vermeden kosten genoemd. Deze vermeden kosten worden in de EnergieNed methode aan de SVbewoner in rekening gebracht onder de noemer vastrecht. Onderstaande figuur geeft aan hoe dit plaatsvindt. De CV-woning betaalt jaarlijks (1) vastrecht voor zijn gasaansluiting en (2) onderhoudskosten voor zijn CV-installatie, daarnaast heeft hij de kapitaalslasten van zijn CV-installatie - aanschaf, rente, afschrijving, etc. - (3) De SV-woning betaalt jaarlijks (a) (geringe) onderhoudskosten voor zijn eigen SVinstallatie, daarnaast heeft hij de kapitaalslasten SV-installatie aanschaaf, rente, afschrijving (b) en de kapitaalslasten van zijn extra aansluitbijdrage (c). Voor de kosten van afschrijving is het van belang dat de manier waarop wordt afgeschreven voor beide systemen gelijk is, in het bijzonder het te hanteren rentepercentage, de inflatie en de afschrijftermijn. Dit staat los van de vraag in hoeverre deze grootheden met de werkelijkheid overeenkomen. De wet houdt zich aan een periode van 30 jaar, zonder rekening te houden met de werkelijke afschrijftermijnen. Deze termijn zal hier ook voor de levensduur van de aansluitingen worden gehanteerd. De afschrijvingen van de basis aansluitbijdrage blijft buiten beschouwing omdat beide systemen deze aansluiting op gelijke wijze afschrijven. Het is duidelijk uit de onderstaande figuur dat de vermeden kosten

25 TNO-rapport 034-APD / 71 toenemen als de kapitaalslasten van de EAB dalen doordat de afschrijftermijn van de EAB langer wordt gekozen dan 30 jaar. Ook het rentepercentage heeft uiteraard invloed op de kapitaalslasten van alle investeringen. Totale jaarlijkse kosten, CV = SV Jaarlijkse vaste kosten [ /jaar] Kapitaalslasten eigen installatie Onderhoud Basis CV installatie installatie Vastrecht Aansluit aardgas bijdrage Kapitaaals lasten eigen installatie kapitaalslasten Extra Aansluit Bijdrage (EAB) Levensduur verschillen Vastrecht aardgas Onderhoud SV Directe kosten SV 1 kapitaalslasten Vermeden kosten SV Jaarlijks out of pocket kosten CV Afschrijvingsposten Rente en aflossing EAB SV CV SV Directe kosten SV 2 Onderhoud SV Vermeden kosten SV Vergelijk jaarlijkse vaste kosten CV en SV installaties voor de eigenaar van de woning. De vermeden kosten voor de SV woning volgen uit het gelijktrekken van de jaarlijkse kosten. NB het gaat hier uitsluitend om de kosten die ten laste komen van de eindgebruiker Naarmate de bewoner/eigenaar een kleiner deel van de SV installatie in bezit heeft, worden zijn vermeden kosten en dus zijn vaste kosten die hij aan de warmteleverancier betaalt hoger. Zijn woning zou in dat geval navenant lager in prijs moeten zijn. De vermeden kosten worden door EnergieNed opgebouwd uit: 1. Vastrecht voor aardgas 2. Kosten onderhoud CV ketel minus kosten onderhoud SV installatie (voor zover betaald door de gebruiker) 3. Levensduurverschillen Ad 1: Ad 2: De kosten van het vastrecht voor aardgas zijn te ontlenen aan de door de locale netbeheerder vastgestelde tarieven. Deze tarieven kunnen van regio tot regio en van netbeheerder tot netbeheerder verschillen. Bovendien brengen leveranciers van aardgas vaste kosten in rekening. Daarnaast spaart de SV-woning onderhoud uit aan zijn gasketel: hij heeft deze immers niet. Er wordt hier uitgegaan van de situatie dat de warmteleverancier alle onderhoud van de installatie voor zijn rekening neemt. Hiervoor wordt door EnergieNed een bedrag van 101 aangehouden. De SV-woning heeft volgens EnergieNed 18 per jaar aan onderhoudskosten, voornamelijk voor de thermostatische radiatorafsluiters en/of de ruimtethermostaat.

26 TNO-rapport 034-APD / 71 Ad 3: Omdat na doorberekening van vermeden kosten en afschrijvingen nog steeds een verschil resteert tussen SV en CV, wordt, om deze op te heffen, een post levensduurverschillen opgenomen, waarin tot uitdrukking komt dat de jaarlijkse kapitaalslasten ten gevolge van de investeringen niet gelijk zijn, maar gelijk worden getrokken vanwege GAA. Onderstaand schema geeft het rekenmodel van EnergieNed weer met de parameters voor 2009 [7]. De kosten zijn exclusief BTW. Bij de invulling is uitgegaan van de volgende feiten: Tapwatervoorziening op CW4 niveau Bewoner is eigenaar van de afleverset incl. warm tapwatersysteem Het systeem excl. radiatoren en thermostaat wordt onderhouden door de warmteleverancier Beide installaties zijn na 30 jaar volledig afgeschreven. Beide aansluitingen zijn na 30 jaar afgeschreven Complicatie is, zoals gezegd, dat de installaties volledig zijn afgeschreven en afbetaald na 30 jaar, maar de aansluitingen over het algemeen niet. De warmtewet spreekt zich hier niet over uit. Dit houdt in dat volgens deze methodiek na 30 jaar sprake is van een volstrekt nieuwe situatie en dus ook van een nieuwe extra aansluitbijdrage voor de SV bewoner en voor beide bewoners een basis aansluitbijdrage. Als na 30 jaar de basisaansluiting niet is afgeschreven en de extra aansluitbijdrage wél dan ontstaat er ongelijkheid tussen de SV en de CV installatie. Het is mogelijk deze aansluitbijdrage over de werkelijke levensduur van de SV aansluiting en de CV aansluiting te verrekenen (bv 100 jaar) of de extra aansluitbijdrage af te schaffen. In beide gevallen nemen de extra vaste kosten die de SV woning aan de leverancier zou moeten betalen toe ten opzichte van de CV woning. Zie onderstaande rekenresultaten voor de berekeningen volgens EnergieNed, voor 30 jarige afschrijving van de installaties (sommige onderdelen korter) en opheffing van de SV aansluiting en de CV aansluiting na 30 jaar, en voor opheffing van de aansluitingen na 100 jaar. Tot slot de situatie dat er geen extra aansluitbijdrage wordt geheven, en dat de rente 0% bedraagt. Het model blijkt overigens betrekkelijk ongevoelig te zijn voor renteverschillen. Voor een eigenaar/bewoner is het overigens gunstig om de extra aansluitbijdrage zo hoog mogelijk te kiezen. Kosten van aansluitingen zijn kosten van opstallen en dus zijn de kosten van hypothecaire leningen voor hem aftrekbaar. Op deze manier worden de vermeden kosten verlaagd en dus ook het vastrecht. Uiteraard heeft de keuze van de parameters invloed op de hoogte van de vaste tarieven. Hierop wordt in hoofdstuk 5 uitgebreid ingegaan.

Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte

Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte 1 Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte ies: e kosten: voor bestaande projecten: Vastrecht SV = Vastrecht gas + all in rhoudskosten CV. voor nieuwe projecten (na 1-1-2007) de EAB zodanig in

Nadere informatie

Berekeningsgrondslagen voor warmtelevering

Berekeningsgrondslagen voor warmtelevering verwarming ir. J.B. de Wit, ing. A.A.L.Traversari mba De verrekening van warmtelevering (deel 2) Berekeningsgrondslagen voor warmtelevering Het niet-meer-dan-anders-principe wordt al jaren op verschillende

Nadere informatie

Beoordeling van de tariefsaanbeveling van Vestin en EnergieNed met betrekking tot Niet Meer Dan principe

Beoordeling van de tariefsaanbeveling van Vestin en EnergieNed met betrekking tot Niet Meer Dan principe Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 034-APD-2009-00241

Nadere informatie

NMDA, een redelijke prijs voor warmte

NMDA, een redelijke prijs voor warmte energie ir. J.B. de Wit, ing. A.A.L.Traversari mba De verrekening van warmtelevering (deel 1) NMDA, een redelijke prijs voor warmte Bij de verrekening van warmtelevering wordt uitgegaan van het nietmeer-dan-anders

Nadere informatie

Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer Dan Anders principe, voor levering van Warmte aan kleinverbruikers.

Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer Dan Anders principe, voor levering van Warmte aan kleinverbruikers. H. Heiner Prozastraat 1 1321 KP Almere Tel. / Fax. 036 5464266 Datum: 9 oktober 2009 e-mail h.heiner@heiner.nl Blad: 1 van 6 Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer

Nadere informatie

Toetsing van het NMDA principe in de wijk Ypenburg te Den Haag

Toetsing van het NMDA principe in de wijk Ypenburg te Den Haag Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2006-A-R0249-B

Nadere informatie

ZWARTBOEK - Warmtewet en ACM Besluit

ZWARTBOEK - Warmtewet en ACM Besluit H. Heiner Prozastraat 1 1321 KP Almere Tel. / Fax. 036-5464266 E-mail: h.heiner@heiner.nl Almere 26 januari 2015 Blad 1 van 4 ZWARTBOEK - Warmtewet en AC Besluit Bij het opstellen van dit zwartboek is

Nadere informatie

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Vanuit de Regio Utrecht heeft Eneco diverse vragen ontvangen en zijn er onduidelijkheden ontstaan over de

Nadere informatie

Actie Giga Joule. Warmtewet. N M D A - principe / beginsel. versus M A X I M U M P R I J S. Dupliek inzake Consultatie warmtebesluit en warmteregeling

Actie Giga Joule. Warmtewet. N M D A - principe / beginsel. versus M A X I M U M P R I J S. Dupliek inzake Consultatie warmtebesluit en warmteregeling Actie Giga Joule Warmtewet N M D A - principe / beginsel versus M A X I M U M P R I J S & Dupliek inzake Consultatie warmtebesluit en warmteregeling 27 juni 2010 R. Louwerse, vrz. agj Warmtewet & NMDA

Nadere informatie

NIET MEER DAN Tariefadvies voor levering van warmte aan kleinverbruikers 2006

NIET MEER DAN Tariefadvies voor levering van warmte aan kleinverbruikers 2006 Stichting Niet Meer Dan p/a Prozastraat 1 1321 KP Almere Tel. / Fax. 036 5464266 Almere 1 februari 2006 NIET MEER DAN Tariefadvies voor levering van warmte aan kleinverbruikers 2006 Introductie De Stichting

Nadere informatie

Actie Giga Joule. Warmtebesluit (AMvB) en Warmteregeling. Voorstel voor een. eenvoudige en transparante. bepaling van een. Nie t Meer Dan Anders

Actie Giga Joule. Warmtebesluit (AMvB) en Warmteregeling. Voorstel voor een. eenvoudige en transparante. bepaling van een. Nie t Meer Dan Anders ctie Giga Joule Warmtebesluit (MvB) en Warmteregeling Voorstel voor een eenvoudige en transparante bepaling van een zuivere Nie t Meer Dan nders M X I M U M P R I J S 24 januari 2010 R. Louwerse, vrz.

Nadere informatie

b Aftrekpost 1 - elektrisch koken 55,84 - Totaal vastrecht * 492,66

b Aftrekpost 1 - elektrisch koken 55,84 - Totaal vastrecht * 492,66 Reactie van Eneco op vragen uit Regio Zuid-Holland De onderstaande informatie is ook geldig voor klanten in Amstelveen Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Vanuit de Regio Zuid-Holland heeft

Nadere informatie

tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas

tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas tariefopbouw collectief warmtenet Uw woning wordt duurzaam verwarmd door een collectief warmtenet van Cogas. Wij brengen hiervoor kosten in rekening,

Nadere informatie

Aan: Ministerie van EZ T.n.v. L. den Ouden ALP 562 Postbus 20101 2500EC Den Haag consultatie@minez.nl NMa / Energiekamer warmtewet@nmanet.

Aan: Ministerie van EZ T.n.v. L. den Ouden ALP 562 Postbus 20101 2500EC Den Haag consultatie@minez.nl NMa / Energiekamer warmtewet@nmanet. Burgerinitiatief-Stadsverwarming / Stichting WETEN2002 Tilburg Bieslookweg 122 5044DR Tilburg Tel.013-5904255 / 0648751328 E-mail stadsverwarming-burgerinitiatief@hetnet.nl Aan: Ministerie van EZ T.n.v.

Nadere informatie

Warmtewet vervolg. implementatie proces

Warmtewet vervolg. implementatie proces Warmtewet vervolg implementatie proces Indien Verhuurder ook Warmte-leverancier is, verandert de structuur /afwikkeling van de gemaakte kosten naar de huurder! => Advies- e/o Instemmings-plichtig! Landelijke

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ter uitvoering van de Warmtewet (Warmtebesluit)

Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ter uitvoering van de Warmtewet (Warmtebesluit) Concept Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ter uitvoering van de Warmtewet (Warmtebesluit) Op de voordracht van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van

Nadere informatie

TKO 111111"11111111111111116111111"111111. MO Bouw en Ondergrond. Offerte 1 00028. Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt

TKO 11111111111111111111116111111111111. MO Bouw en Ondergrond. Offerte 1 00028. Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt llederizndse Organisatie voor toegepast-nztiarweterischappelkjk vaderzockpretherlands Organisation for Applied Sciemi5c Research MO Bouw en Ondergrond TKO Retouradres: Postbus 342, 7300 AH APELDOORN Ministerie

Nadere informatie

memo I. Vaste kosten Ministerie van Economische Zaken Aan Stuurgroep uitwerking warmtewet Uitwerking NMDA: synthese van onderzoeken en beleidskeuzen

memo I. Vaste kosten Ministerie van Economische Zaken Aan Stuurgroep uitwerking warmtewet Uitwerking NMDA: synthese van onderzoeken en beleidskeuzen Ministerie van Economische Zaken Aan Stuurgroep uitwerking warmtewet Directoraat-generaal voor Behandeld door memo Uitwerking NMDA: synthese van onderzoeken en beleidskeuzen Datum 25 augustus 2009 Memonurnmer

Nadere informatie

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing MJA Workshop Wet & Regelgeving Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing Lex Bosselaar Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Warmtewet en utiliteitsbouw MJA workshop 19 juni 2014 Baarn Lex Bosselaar

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

1. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:

1. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder: (Tekst geldend op: 13-12-2013) Besluit van 10 september 2013, houdende regels ter uitvoering van de Warmtewet (Warmtebesluit) Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Achtergrond Warmtewet

Achtergrond Warmtewet Achtergrond Warmtewet Bron: AEDES Handreiking Warmtewet voor Woningcorporaties (VERSIE 1, dd 21 oktober) 1. Achtergrond: De Warmtewet is ontstaan als initiatiefwet vanuit de Tweede Kamer. Het heeft tien

Nadere informatie

Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2013

Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2013 Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2013 December 2012 Vereniging Energie-Nederland Vereniging van Energieproducenten, -handelaren en -retailbedrijven in Nederland De

Nadere informatie

Workshopmiddag Warmtewet

Workshopmiddag Warmtewet Workshopmiddag Warmtewet Femke Heine en Mahir Sari 31 oktober 2013 Disclaimer: Aan deze presentatie kunnen geen rechten worden ontleend. Algemeen 2 Op welke wijze gaat er door ACM gecommuniceerd worden

Nadere informatie

- Vastrecht In Hengelo wordt één vastrecht gehanteerd, uitgaande van een HR-combiketel (dus zowel voor ruimteverwarming als warm tapwater).

- Vastrecht In Hengelo wordt één vastrecht gehanteerd, uitgaande van een HR-combiketel (dus zowel voor ruimteverwarming als warm tapwater). Dienst / Sector: PZ/COM Hengelo, 5 december 2006 Registratienummer: 121679 Raadsvergadering d.d. 12 december 2006 Agendanummer: C.3. Portefeuillehouder: We Onderwerp: Tariefstelling Warmtenet Hengelo WIJ

Nadere informatie

Themabijeenkomst Warmtewet

Themabijeenkomst Warmtewet Themabijeenkomst Warmtewet Bas de Zwart Even voorstellen: Adviseur bij IF Technology Adviesbureau op het gebied van hernieuwbare warmte en koude en marktleider advies bodemenergie 60 mensen in Arnhem Beleid

Nadere informatie

Uitleg bij de presentatie

Uitleg bij de presentatie Uitleg bij de presentatie No 1 1985 Om één GJ te produceren is theoretisch 31,593 m³ gas nodig indien de CV ketel 100% rendement levert. In 1985 was het rendement van een CV ketel 71,1 %, en is er dus

Nadere informatie

Consultatieverslag Warmteregeling 1. Algemeen

Consultatieverslag Warmteregeling 1. Algemeen Consultatieverslag Warmteregeling Om betrokkenen in de gelegenheid te stellen te reageren op de concept Warmteregeling, is deze van 15 september tot en met 13 oktober 2014 via internet geconsulteerd. In

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit van.tot wijziging van het Warmtebesluit Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Op de voordracht van Onze Minister van Economische

Nadere informatie

Vraag en Antwoord over de Warmtewet

Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag Antwoord 1 Wat is de Warmtewet? De Warmtewet is er om huurders te beschermen tegen het betalen van te hoge kosten voor energieverbruik en meer inzicht te geven

Nadere informatie

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 1 Presentatie Warmtewet Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 Beschermingsinstrumenten Warmtewet 2 Maximumprijs Leveringsovereenkomst Verplichting tot zo nauwkeurig mogelijk

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

Wat voor welke warmte?

Wat voor welke warmte? Wat voor welke warmte? Eindrapport Delft, augustus 2009 Opgesteld door: C. (Cor) Leguijt D. (Dorien) Bennink F.J. (Frans) Rooijers B.L. (Benno) Schepers Colofon Bibliotheekgegevens rapport: C. (Cor) Leguijt,

Nadere informatie

Pagina 1/19. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/206989 Zaaknummer: 14.1291.52

Pagina 1/19. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/206989 Zaaknummer: 14.1291.52 Ons kenmerk: ACM/DE/2014/206989 Zaaknummer: 14.1291.52 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, eerste lid, artikel 6, eerste lid en artikel 8, vijfde lid, van de Warmtewet.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 25449 13 september 2013 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 4 september 2013, nr. WJZ/ 13132689, houdende

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 1

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 1 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 1 Datum: 28 september 2010. Deelsessie: 19.00 20.00 uur Kamer van Lelystad. Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Tarieven stadsverwarming. Toelichting: In Lelystad zijn ca. 5.000

Nadere informatie

Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ten uitvoering van de Warmtewet

Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ten uitvoering van de Warmtewet Ontwerp van een algemene maatregel van bestuur, houdende regels ten uitvoering van de Warmtewet Ten geleide: Op grond van artikel 12, vierde lid, van de Warmtewet wordt de voordracht van een algemene maatregel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden,

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden, Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 0 Contactpersoon Doorkiesnummer Mailadres 1/5 Geachte Tweede Kamerleden, U heeft op 5 december de

Nadere informatie

EPA labelstappen met lucht-naar-water warmtepompen

EPA labelstappen met lucht-naar-water warmtepompen Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 034-APD-2010-00337

Nadere informatie

Pagina 1/19. en artikel 8, vijfde lid, van de Warmtewet. Ons kenmerk: ACM/DE/2013/206623 Zaaknummer: 13.1362.52

Pagina 1/19. en artikel 8, vijfde lid, van de Warmtewet. Ons kenmerk: ACM/DE/2013/206623 Zaaknummer: 13.1362.52 Ons kenmerk: ACM/DE/2013/206623 Zaaknummer: 13.1362.52 Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2014.

Nadere informatie

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2014.

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2014. Ons kenmerk: Zaaknummer: ACM/DE/2013/206623 13.1362.52 Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2014.

Nadere informatie

Richtlijn Garanties van Oorsprong voor hernieuwbare warmte

Richtlijn Garanties van Oorsprong voor hernieuwbare warmte Richtlijn Garanties van Oorsprong voor hernieuwbare warmte Richtlijn Garanties van Oorsprong voor hernieuwbare warmte Pagina 2 van 8 Inleiding Deze Richtlijn is opgesteld door de warmteproducenten en -leveranciers

Nadere informatie

Tariefstelling stadsverwarming. 24 april 2007

Tariefstelling stadsverwarming. 24 april 2007 Tariefstelling stadsverwarming 24 april 2007 Tariefstelling stadsverwarming Inhoud Deel I Conclusies, aanbevelingen en bestuurlijke reacties Deel II Onderzoeksbevindingen Tariefstelling stadsverwarming

Nadere informatie

Wat is er gedurende het hele traject van stadsverwarming voorbij gekomen.

Wat is er gedurende het hele traject van stadsverwarming voorbij gekomen. Aan: Ministerie van Economische Zaken T.a.v. Lineke den Ouden, ALP 562 Postbus 20101 2500 EC Den Haag consultatie@minez.nl Almere, 25 januari 2010 Geachte mevrouw Den Ouden, Wij, als Stichting Niet Meer

Nadere informatie

Warmtewet. Wat houd dit nu in? Maart 2014

Warmtewet. Wat houd dit nu in? Maart 2014 Warmtewet Wat houd dit nu in? Maart 2014 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. Vanaf deze datum is de invulling van het Niet Meer Dan Anders beginsel (NMDA) gereguleerd door de overheid.

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 359 Besluit van 10 september 2013, houdende regels ter uitvoering van de Warmtewet (Warmtebesluit) 0 Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods,

Nadere informatie

BEKOM vs Ennatuurlijk 20-08-2014

BEKOM vs Ennatuurlijk 20-08-2014 BEKOM vs Ennatuurlijk 20-08-2014 Mijn naam is Jan Willems Ik woon in de Haagse Beemden en ben een van de verbruikers die een klacht heeft ingediend bij de Geschillencommissie Energie Ik zal mij even voorstellen

Nadere informatie

2. ACM heeft Reeshof bij brief van 26 maart 2015 uitgenodigd voor de hoorzitting op 21 april 2015.

2. ACM heeft Reeshof bij brief van 26 maart 2015 uitgenodigd voor de hoorzitting op 21 april 2015. BESLUIT OPENBAAR Ons kenmerk: ACM/DJZ/2015/204085 Zaaknummer: 14.1291.52.1.03 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) op het bezwaar van de Stichting Reeshofwarmte tegen het besluit van ACM

Nadere informatie

Warmtewet & EED (Energy Efficiency Directive) Vastgoed Management Nederland 26 november 2013

Warmtewet & EED (Energy Efficiency Directive) Vastgoed Management Nederland 26 november 2013 Warmtewet & EED (Energy Efficiency Directive) Vastgoed Management Nederland 26 november 2013 Onderwerpen ista Nederland B.V. Achtergrond Warmtewet en de EED NL.V.V.E. Basisvarianten Installatie Noodzakelijke

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Doel en aanleiding

TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Doel en aanleiding TOELICHTING I ALGEMEEN 1. Doel en aanleiding Deze regeling strekt tot wijziging van de Warmteregeling als gevolg van een rapportage van het Nationaal Expertisecentrum Warmte waarin wordt aanbevolen enkele

Nadere informatie

1 Heeft u kennisgenomen van het artikel De problematiek van blokverwarming; invoering per 1 januari 2014? 1

1 Heeft u kennisgenomen van het artikel De problematiek van blokverwarming; invoering per 1 januari 2014? 1 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

De Warmtewet: wat u moet weten. Iman Brinkman

De Warmtewet: wat u moet weten. Iman Brinkman De Warmtewet: wat u moet weten Iman Brinkman Doel van de Warmtewet Bescherming van kleine, gebonden eindverbruikers (consumenten, kleinzakelijk) tegen de afhankelijkheid van een warmteleverancier De Warmtewet

Nadere informatie

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen nergiebesparing Industrie Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen cvketel cvketel cvketel cvketel cvketel gas elektric iteit cvketel cvketel cvketel Huidige situatie portiekflat Portiek

Nadere informatie

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2016.

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2016. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/206939 Zaaknummer: 15.1111.52 Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2016.

Nadere informatie

Betreft Internetconsultatie Warmtebesluit en Warmteregeling 1 december 2009

Betreft Internetconsultatie Warmtebesluit en Warmteregeling 1 december 2009 Ministerie van Economische Zaken T.a.v. Lineke den Ouden, ALP 562 Postbus 20101 2500 EC Den Haag Betreft Internetconsultatie Warmtebesluit en Warmteregeling 1 december 2009 Geachte mevrouw Den Ouden, Den

Nadere informatie

Warmtewet. Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties. mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten

Warmtewet. Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties. mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten Warmtewet Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten Even voorstellen mr.drs. J.Chr. (Jan) Rube 2006: Nederlands recht (UvA) 2008: Politicologie (UvA) 2004-2005:

Nadere informatie

Pagina 1/11. Openbaar Besluit. Ons kenmerk: ACM/DJZ/2014/207355 Zaaknummers: 14.0631.52.1.01 t/m 31 Datum: 18 december 2014

Pagina 1/11. Openbaar Besluit. Ons kenmerk: ACM/DJZ/2014/207355 Zaaknummers: 14.0631.52.1.01 t/m 31 Datum: 18 december 2014 Ons kenmerk: ACM/DJZ/2014/207355 Zaaknummers: 14.0631.52.1.01 t/m 31 Datum: 18 december 2014 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op het bezwaar van de bewoners van Hoogeland Naaldwijk tegen het

Nadere informatie

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven.

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Gevolgen Warmtewet Waarvoor dient de Warmtewet? De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Voor wie geldt de Warmtewet? Voor iedereen

Nadere informatie

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas.

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas. Project: woningen Maasbommel Datum: april 2014 Onderwerp: jaarrapportage nr. 4 Inleiding Eind februari 2013 zijn de drie woning in Maasbommel opgeleverd aan de huurders van Woonstichting De Kernen. Deze

Nadere informatie

ECLI:NL:RBOBR:2015:1734

ECLI:NL:RBOBR:2015:1734 ECLI:NL:RBOBR:2015:1734 Instantie Datum uitspraak 26-03-2015 Datum publicatie 30-03-2015 Zaaknummer 2629774 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Rechtbank Oost-Brabant Civiel recht Eerste

Nadere informatie

Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014. Albert Koedam

Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014. Albert Koedam Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014 Albert Koedam Tariefcomponenten voor Vanaf 1-1-2014 warmtelevering Plafond = Maximumprijs: Gebruiksonafhankelijk deel in (vastrecht, max 254) Gebruiksafhankelijk deel

Nadere informatie

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 1 Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014 Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 Opzet presentatie 2 Wat regelt de Warmtewet? reikwijdte van de wet maximum prijs leveringsovereenkomst

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Warmteopwekking in de Muziekwijk Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Artikelen 2 Muziekwijk Wijk met 333 woningen Gefaseerde bouw Duurzaam verwarmen Opdrachtgever: SWZ Opdracht

Nadere informatie

Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2008

Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2008 Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2008 E 2008-1802 10 december 2007 EnergieNed Federatie van Energiebedrijven in Nederland EnergieNed is de federatie waarin bedrijven uit de

Nadere informatie

Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2005

Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2005 Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2005 2004-33 december 2004 EnergieNed Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2005 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1

Nadere informatie

Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw

Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw warmtepompen Dick Reijman Potentieelstudie van SenterNovem Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw De bestaande woningbouw is één van de sectoren die een forse bijdrage kan leveren aan

Nadere informatie

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier?

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier? Sinds 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. De Warmtewet heeft voor iedereen die geen eigen cv-installatie heeft gevolgen in de afrekening van de servicekosten. De invoering van de Warmtewet is veel

Nadere informatie

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh]

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh] Notitie Petten, 15 december 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Carolien Kraan, Sander Lensink S. Breman-Vrijmoed (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Basisprijzen SDE+ 2015 Samenvatting

Nadere informatie

Memo Energiekosten Leidsche Rijn

Memo Energiekosten Leidsche Rijn Memo Energiekosten Leidsche Rijn Project 9165 Kostenvergelijking Stadsverwarming en Gas in Utrecht Leidse Rijn Aan Gemeente Utrecht Van Pieter Nuiten, Helmer den Dekker, Geurt Donze (W/E adviseurs) Datum

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 35546 8 december 2014 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 5 december 2014, nr. WJZ/14190770, tot wijziging

Nadere informatie

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd EERST NOM PROJECT 2013 RIJSWIJK Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Energiekosten nieuwbouw woningen Uniforme bepalingsmethodiek. Datum 29 april 2014 Referentie 20131748-03

Energiekosten nieuwbouw woningen Uniforme bepalingsmethodiek. Datum 29 april 2014 Referentie 20131748-03 Gatwickstraat 11 1043 GL AMSTERDAM Postbus 94204 1090 GE AMSTERDAM T +31 (0)20-6967181 F +31 (0)20-6634962 E Amsterdam@chri.nl www.chri.nl K.v.K 58792562 IBAN NL71 RABO 0112 075584 Energiekosten nieuwbouw

Nadere informatie

Tariefadvies voor de levering. van warmte aan. Kleinverbruikers 2006

Tariefadvies voor de levering. van warmte aan. Kleinverbruikers 2006 Tariefadvies voor de levering van warmte aan Kleinverbruikers 2006 2005-58 december 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Tariefadvies 1993 tot en met 2005 3 1.2 Effect van de EPN-wetgeving voor het nmda-beginsel

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

Toelichting. 1. Inleiding

Toelichting. 1. Inleiding Toelichting 1. Inleiding Met deze wijziging van de Regeling energieprestatievergoeding huur (hierna: de regeling) wordt uitvoering gegeven aan artikel 3 van het Besluit energieprestatievergoeding huur

Nadere informatie

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2017

Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2017 Ons kenmerk: ACM/DE/2016/207915 Zaaknummer: 16.1166.52 Besluit tot vaststelling van de maximumprijs en de berekening van de eenmalige aansluitbijdrage en het meettarief warmteverbruik per 1 januari 2017

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 De hierna genoemde tarieven voor de aansluitbijdrage, de investeringsbijdrage, het vast recht en het warmtetarief

Nadere informatie

Energie-Index advies tbv huursector

Energie-Index advies tbv huursector Energie-Index advies tbv huursector Ulft, 2 juli 2015. Project: ATAG E-I oplossingen Projectnummer: 2015-018 Woningtype: Rij-tussenwoningen bj 46/64, 65/74, 75/91 Opdrachtgever: ATAG Verwarming Nederland

Nadere informatie

Datum 14 februari 2014 Betreft Beantwoording vragen met betrekking tot tarieven bij stadsverwarming

Datum 14 februari 2014 Betreft Beantwoording vragen met betrekking tot tarieven bij stadsverwarming > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 29 048 Voorstel van wet van de leden Ten Hoopen en Samsom tot het stellen van regels omtrent de levering van warmte aan verbruikers (Warmtewet)

Nadere informatie

Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2010

Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2010 Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruiker 2010 Rapport Tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2010 E 2010-4 19 december 2009 EnergieNed Vereniging van

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014

Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014 Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014 1. Warmtewet algemeen Het waarom van de Warmtewet Als een huurder is aangesloten op stadsverwarming of blokverwarming (1 grote installatie voor

Nadere informatie

Parameters Warmteregeling Datum 4 juli 2017 Status Definitief

Parameters Warmteregeling Datum 4 juli 2017 Status Definitief Parameters Warmteregeling 2017 Datum 4 juli 2017 Status Definitief Colofon Opdrachtnemer Opdrachtgever Nationaal Expertise Centrum Warmte, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) Contactpersoon:

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v.

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v. i.o.v. Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid warmte@zuid Antwerpsesteenweg 260 2660 Antwerpen-Hoboken T +32 78 35 30 20 warmteagent@infrax.be www.warmteadzuid.be De hierna genoemde tarieven voor

Nadere informatie

Regiobijeenkomst Warmtewet. 29 januari 2015

Regiobijeenkomst Warmtewet. 29 januari 2015 Regiobijeenkomst Warmtewet 29 januari 2015 Inhoud Doel Warmtewet Wat en wie vallen onder de Warmtewet Gevolgen Praktisch Risico s Grootste uitdagingen Wat kan Hellemans Consultancy voor u doen? Doel Warmtewet

Nadere informatie

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden,

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Leiden, 13 april 2015 Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Onze wijken Stevenshof en Roomburg zijn de twee grootste wijken in Leiden waar woningen zijn aangesloten op stadsverwarming. Uit een persbericht

Nadere informatie

OPWEKKINGSRENDEMENT ALPHA INNOTEC LWD 50A LUCHT-WATER WARMTEPOMPSYSTEEM

OPWEKKINGSRENDEMENT ALPHA INNOTEC LWD 50A LUCHT-WATER WARMTEPOMPSYSTEEM GELIJKWAARDIGHEIDSVERKLARING OPWEKKINGSRENDEMENT ALPHA INNOTEC LWD 50A LUCHT-WATER WARMTEPOMPSYSTEEM In opdracht van Alpha Innotec heeft TNO voor functie ruimteverwarming het opwekkingsrendement bepaald

Nadere informatie

Levering duurzame warmte (Y)ours Leiden. Brochure. Bewoners

Levering duurzame warmte (Y)ours Leiden. Brochure. Bewoners Levering duurzame warmte (Y)ours Leiden Brochure Bewoners 1. Inleiding De collectieve duurzame energievoorziening in het project Yours is gebaseerd op Energie Opslag in de bodem als natuurlijke bron, aangevuld

Nadere informatie

WHITEPAPER WERKING VAN WARMTEKRACHT- KOPPELING

WHITEPAPER WERKING VAN WARMTEKRACHT- KOPPELING WHITEPAPER WERKING VAN WARMTEKRACHT- KOPPELING Auteur: Fred de Lede 1 Werking van warmtekrachtkoppeling De basis van warmtekrachtkoppeling met een motor is dat deze draait om stroom te genereren (zie onderstaande

Nadere informatie

Kentallen warmtevraag woningen

Kentallen warmtevraag woningen Kentallen warmtevraag woningen Colofon Dit rapport is opgesteld door Marijke Menkveld (ECN) Datum 26-01-2009 Status definitief Inhoudsopgave Inleiding...3 Ketels en andere verwarmingssystemen...3 Verschillen

Nadere informatie

Datum Referentie E-mail Behandeld door 26 maart 2015 20140737-02 peter-paul.smoor@dpa.nl P. Smoor/CVr

Datum Referentie E-mail Behandeld door 26 maart 2015 20140737-02 peter-paul.smoor@dpa.nl P. Smoor/CVr Gatwickstraat 11 1043 GL AMSTERDAM Postbus 9396 1006 AJ AMSTERDAM T +31 (0)20-6967181 F +31 (0)20-6634962 E amsterdam.ch@dpa.nl www.chri.nl MEMO T.a.v. Van Mevrouw C. Bouwens ir. P.M. Smoor K.v.K 58792562

Nadere informatie