De lachlijn, een literatuuronderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De lachlijn, een literatuuronderzoek"

Transcriptie

1 Oorspronkelijke bijdragen Van der Geld en Van Waas: De lachlijn P.A.A.M. van der Geld M.A.J. van Waas De lachlijn, een literatuuronderzoek Samenvatting Trefwoorden: Esthetische tandheelkunde Lachlijn Prothetische tandheelkunde Uit de vakgroep Orale Functieleer van het Academisch Centrum Tandheelkunde (ACTA) Amsterdam. Een fraai gebit dat zichtbaar is tijdens de lach, past in het huidige schoonheidsideaal. Medebepalend voor het uiterlijk is de lachlijn: de projectielijn van de onderrand van de bovenlip op de tandboog van de bovenkaak tijdens de lach. Op basis van een literatuuronderzoek zijn in dit artikel de methoden voor het bepalen van de positie van de lachlijn besproken, zijn demografische gegevens over de positie van de lachlijn verstrekt en is bekeken welke factoren de positie van de lachlijn beïnvloeden. Er is geen eenduidige methode om de positie van de lachlijn te bepalen. Men kan ruwweg onderscheid maken in kwalitatieve en (semi-)kwantitatieve benaderingswijzen. De (semi-)kwantitatieve methoden hebben voor onderzoek duidelijk voordelen, maar hun betrouwbaarheid is niet altijd bekend. Uit onderzoek is gebleken dat de gingiva in de bovenkaak tot en met de eerste molaren bij minimaal 40% van de proefpersonen niet zichtbaar was tijdens de lach en in de onderkaak was dit zelfs bij minimaal 90%. Verder bleek dat bij vrouwen de positie van de lachlijn gemiddeld hoger gesitueerd was dan bij mannen en dat nog niet bewezen is dat de lachlijn lager komt te liggen als mensen ouder worden. Datum van acceptatie: GELD PAAM VAN DER, WAAS MAJ VAN. De lachlijn, een literatuuronderzoek. Ned Tijdschr Tandheelkd 2003; 110: april Adres: Drs. P.A.A.M. van der Geld ACTA Louwesweg EA Amsterdam Afb. 1. Lachen en het zichtbaar zijn van tanden en kiezen bepalen in belangrijke mate de expressie van het gelaat. Inleiding Het aangezicht of gelaat van de mens is een communicatiemiddel bij uitstek en de gelaatsexpressies spelen daarbij een essentiële rol (Andrew, 1965; Frijda, 1999). Dat geldt zeker voor expressies tijdens het lachen, kortweg de lach genoemd. Was het in het verleden nog zo dat kunstenaars het schoonheidsideaal uitdrukten in de vorm en de proporties van het gelaat, tegenwoordig zijn mooie witte tanden en een attractieve lach belangrijke componenten van het schoonheidsideaal. Onder invloed van de reclame en de filmindustrie is de aandacht meer en meer gericht op gezond uitziende, uitbundig lachende, jeugdige mensen (afb. 1). Met betrekking tot de esthetische waarde van de lach zijn niet alleen de grootte, de vorm en de kleur van de gebitselementen belangrijk, maar ook de positie van de gebitselementen ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de kaak. Een sterk in het oog springende component daarbij is de hoeveelheid zichtbare gingiva. Verder moeten de gebitselementen en de gingiva een harmonisch geheel vormen met de lippen (Moskowitz en Nayyar, 1995). Hoe hoger de lippen tijdens de lach worden opgetrokken en hoe meer er dus van de gebitselementen en de gingiva zichtbaar is, des te groter is hun esthetische waarde bij de lach. De onderrand van de tijdens de lach opgetrokken bovenlip wordt de lachlijn genoemd. Bij het opstellen van een tandheelkundig behandelplan, waarbij uiteraard ook de esthetiek aan de orde komt, dient de positie van de lachlijn te worden bepaald. De mate van zichtbaarheid van de gebitselementen en de gingiva kan immers van invloed zijn op de keuze en de uitvoering van een behandeling. Wanneer bijvoorbeeld een eerste molaar in de bovenkaak onzichtbaar is bij de lach, is de noodzaak voor vervanging van een restauratie om esthetische redenen minder groot dan wanneer dit gebitselement bij een hoge lachlijn duidelijk zichtbaar is. Ook kunnen bij een hoge lachlijn de functionele eisen in conflict komen met de esthetische eisen. Een bekend voorbeeld hiervan is de zichtbaarheid van ankers van een partiële prothese. In de internationale literatuur verstaat men onder het begrip lachlijn niet altijd hetzelfde. Sommige Angelsaksische orthodontisten gebruiken het begrip smile line om de positie van de bovenlip ten opzichte van de incisale randen van de centrale bovenincisieven aan te duiden (Rigsbee et al, 1988; Peck en Peck, 1995). Anderen gebruiken termen als smiling lip line (Mackley, 1993) en upper lip line (Ackerman et al, 1998) met dezelfde betekenis. Daarnaast wordt het begrip smile line gebruikt om de relatie aan te geven tussen de curve van de onderlip en de curve van de incisale randen van de gebitselementen in het bovenfront (Hulsey, 1970; Zachrisson, 1998). In dit artikel wordt als definitie van de lachlijn gehanteerd: de projectielijn van de onderrand van de bovenlip op de tandboog van de bovenkaak tij- 350 Ned Tijdschr Tandheelkd 110 (2003) september

2 Hoog Gemiddeld Laag dens de lach. Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de positie van de lachlijn. Dit artikel biedt een overzicht van de beschikbare methoden om de positie van de lachlijn te bepalen, de beschikbare demografische gegevens over de positie van de lachlijn en de factoren die van invloed zijn op de positie van de lachlijn. Materiaal en methode Voor dit onderzoek zijn via MEDLINE alle relevante onderzoeken over de lachlijn tussen 1990 en 2001 getraceerd. Met het trefwoord smile line bleken slechts twee van de negentien gevonden artikelen toegespitst op de positie en het meten van de lachlijn. Omdat een directe analyse door middel van dit trefwoord onvoldoende bleek, zijn andere trefwoorden gebruikt, zoals smile, smiling, esthetics en lip. Voorts zijn via de literatuurreferenties bij de gevonden artikelen nog andere artikelen gevonden. Geïnventariseerd zijn de methoden voor het bepalen van de positie van de lachlijn en er zijn demografische gegevens verzameld over de positie van de lachlijn en de zichtbaarheid van de verschillende gebitselementen en de gingiva tijdens de lach. Als laatste is gekeken naar factoren die de positie van de lachlijn kunnen beïnvloeden, zoals het geslacht, de lengte van de bovenlip, de omvang van de spieren die de bovenlip opheffen, en de leeftijd. verdeelden de onderzoekers visueel de posities van de lachlijn in 3 categorieën. Deze indeling verschilde per onderzoek. In de onderzoeken van Tjan et al (1984) en Dong et al (1999) werd gekeken naar de positie van de bovenlip en het tijdens de lach zichtbare deel van de frontelementen in de bovenkaak. De auteurs onderscheidden daarbij een hoge, een gemiddelde en een lage lachlijn (afb. 2). Bij een hoge lachlijn is een ononderbroken gingivaband boven de frontelementen zichtbaar. Een gemiddelde lachlijn maakt 100% tot 75% van de frontelementen zichtbaar, terwijl de cervicale gingiva niet zichtbaar is. Bij een lage lachlijn is minder dan 75% van de frontelementen zichtbaar. In het onderzoek van Crispin en Watson (1981a; 1981b) en in het onderzoek van Fayyad et al (1995) en Al-Obaida et al (1995) werd een gebitselement visueel in drie gelijke delen verdeeld, te weten een incisale sectie, waarbij ongeveer eenderde van het gebitselement zichtbaar is, een middensectie met zichtbaarheid tussen een- en tweederde en een gingivale sectie met zichtbaarheid van meer dan tweederde van het gebitselement (afb. 3). Met de kwantitatieve benaderingswijze wordt de positie van de lachlijn daadwerkelijk gemeten. Er zijn Afb. 2 Semi-kwantitatieve methode voor het bepalen van de positie van de lachlijn volgens de lachpositie van de bovenlip ten opzichte van de gebitselementen en de gingiva. Afb. 3 Semi-kwantitatieve methode van de lachlijn volgens de zichtbaarheid van gebitselementen in de bovenkaak. Resultaten Het bepalen van de positie van de lachlijn Op grond van de literatuur kunnen drie benaderingswijzen voor het bepalen van de positie van de lachlijn worden onderscheiden, de kwalitatieve, de semi-kwantitatieve en de kwantitatieve. De kwalitatieve benaderingswijze is in twee artikelen gebruikt (Matthews, 1978; Zachrisson, 1998). Hierbij werden de proefpersonen tijdens een gesprek door de onderzoeker geobserveerd. Hierbij werd gekeken of de hoogte en het verloop van de lachlijn in balans waren met de zichtbaarheid, de positie en de afmetingen van de gebitselementen. De semi-kwantitatieve benaderingswijze is in vier onderzoeken gebruikt (Crispin en Watson, 1981a; 1981b; Tjan et al, 1984; Fayyad et al, 1995; Al-Obaida et al, 1995; Dong et al, 1999). Er werden foto s gemaakt van lachende proefpersonen. Aan de hand van de foto s Ned Tijdschr Tandheelkd 110 (2003) september 351

3 Tabel 1. Percentages proefpersonen met een hoge lachlijn in vier onderzoeken, ook uitgesplitst naar geslacht. Onderzoeken Totale populatie Mannen Vrouwen Aantal Gemid- Hoge Aantal Hoge Aantal Hoge proef- delde lach- proef- lach- proef- lachperso- leeftijd lijn perso- lijn perso- lijn nen nen nen Tjan et al, % 207 7% % Rigsbee et al, % 55 38% 46 70% Peck en Peck, % 42 26% 46 54% Dong et al, % drie verschillende methoden beschreven. Bij de eerste methode werd de positie van de lachlijn direct in de mond van de proefpersoon gemeten met een meetlatje (Van Strijen, 1989; Peck en Peck, 1995). De tweede methode maakte gebruik van vier foto s die werden gemaakt tijdens een lach op verzoek (Rigsbee et al, 1988). Ten behoeve van de standaardisering is het hoofd van de proefpersonen gefixeerd met oorsteunen en zijn vooraf oriëntatiepunten op het gezicht getekend. De beste foto werd tot ware grootte vergroot en hierop werden met een meetlat metingen verricht. Bij de derde methode werden foto s gedigitaliseerd en hierop werden met behulp van een computerprogramma metingen verricht. In het onderzoek van Ackermann et al (1999) zijn de op digitale afbeeldingen verrichte metingen vergeleken met de op een studiemodel van dezelfde patiënt verrichte metingen. Op basis daarvan is het digitale meetinstrument gekalibreerd. Vervolgens is voor de meting van de lachlijn de afstand van de onderrand van de bovenlip tot de onderrand van de rechter centrale bovenincisief gemeten. De positie van de lachlijn Tabel 1 toont de percentages proefpersonen met een hoge lachlijn, bij wie minimaal één millimeter gingiva zichtbaar is, uit vier verschillende demografische onderzoeken waarin de (semi-)kwantitatieve benaderingswijze werd toegepast. De resultaten varieerden van 11% tot 51% en een hoge lachlijn kwam bij vrouwen vaker voor dan bij mannen. In twee onderzoeken was dit verschil statistisch significant (Rigsbee et al, 1988; Peck en Peck, 1995). Twee onderzoeken volgens de semi-kwantitatieve benaderingswijze leverden demografische gegevens over de zichtbaarheid van de verschillende gebitselementen en de gingiva tijdens de lach (Crispin en Watson, 1981a; 1981b; Al-Obaida et al, 1995; Fayyad et al, 1995) (tab. 2 en 3). In de bovenkaak waren de frontelementen en de eerste premolaren bij meer dan 80% van de proefpersonen geheel of gedeeltelijk zichtbaar, de tweede premolaren in ongeveer tweederde en de eerste molaar bij ongeveer de helft van de proefpersonen. In de onderkaak waren bij 70% tot 80% van de proefpersonen de frontelementen geheel of gedeeltelijk zichtbaar, de eerste en tweede premolaren bij 45% tot 65% en de eerste molaren bij 30% tot 40% (tab. 2). Bij iets meer dan eenderde van de proefpersonen was in de bovenkaak niet meer dan het incisale tweederde deel van de laterale incisieven, de cuspidaten en de premolaren zichtbaar en dus niets van de gingiva. Voor de centrale incisieven en eerste molaren varieerde dit cijfer van de helft tot tweederde. In de onderkaak was dit cijfer voor alle gebitselementen meer dan 90% (tab. 3). Factoren die de positie van de lachlijn beïnvloeden Rigsbee et al (1988) en Peck en Peck (1995) vonden dat het geslacht invloed heeft op de positie van de lachlijn. Vrouwen hadden statistisch significant vaker een hoge lachlijn dan mannen. Ook vonden zij dat de lengte van de bovenlip in rust bij mannen statistisch significant langer was, maar volgens Peck en Peck (1995) is deze factor niet van invloed op de positie van de lachlijn. De voorzijde van de bovenkaak bleek namelijk bij mannen ook hoger te zijn, hetgeen direct verband lijkt te houden met een langere bovenlip. McAllister et al (1998) toonden met behulp van ultrageluid aan dat de door hen onderzochte vrouwen een significant omvangrijkere musculus zygomaticus hadden dan de mannen. Toch vermoedden zij dat de positie van de lachlijn hier niet mee samenhing. In het onderzoek van Peck en Peck (1995) bleek een relatie te bestaan tussen enerzijds de capaciteit om de bovenlip tijdens lachen extra hoog op te trekken in combinatie met een overmatige verticale grootte van de bovenkaak en anderzijds een gummy smile, dat wil zeggen een hoge lachlijn waarbij veel van de gingiva zichtbaar is. Verouderingsprocessen in de nasolabiale plooi en de invloed hiervan op de lach zijn onderzocht met behulp van magnetic resonance imaging (MRI) (Gosain et al, 1996). Wat de musculus levator labii superioris betreft, zijn met betrekking tot volume, lengte en contractie van de spier geen verschillen gevonden tussen jonge en oude proefpersonen. Het subcutane vetweefsel vertoonde bij de ouderen wel een groter volume en bleek tevens minder beweeglijk te zijn, hetgeen ook de nasolabiale plooi in zijn geheel minder beweeglijk maakt. Discussie Om de positie van de lachlijn te bepalen, is de kwalitatieve benaderingswijze de meest gangbare en in de praktijk de meest toegankelijke. Voor individuele gevallen is deze benaderingswijze misschien goed toepasbaar, maar hij is niet geschikt voor onderzoek omdat er geen sprake is van een objectieve meting. De semi-kwantitatieve benaderingswijze scoort wat het laatste betreft beter en is bovendien eenvoudig en snel uitvoerbaar. Een nadeel is echter dat de metingen met een driepuntenschaal vrij grof zijn. In geen van de onderzoeken waarin een semi-kwantitatieve methode is toegepast, is overigens melding gemaakt van de betrouwbaarheid van de metingen. Met de kwantitatieve benaderingswijze zijn deze nadelen niet aan de orde 352 Ned Tijdschr Tandheelkd 110 (2003) september

4 Tabel 2. Percentage van de gebitselementen die geheel of gedeeltelijk zichtbaar zijn tijdens de lach in twee demografische onderzoeken. door de toepassing van een objectief meetinstrument. Een algemeen probleem van de semi-kwantitatieve en kwantitatieve methoden is dat de proefpersonen moeten lachen op verzoek. Het is de vraag in hoeverre een lach op verzoek overeenkomt met een spontane lach. Ten behoeve van de standaardisering worden de proefpersonen soms zelfs met hun hoofd tussen oorsteunen geklemd. Indien direct aan het gelaat wordt gemeten, moeten de proefpersonen hun lach ook nog vasthouden tot alle metingen zijn voltooid. Het resultaat is dan eerder een meting van een reproduceerbare grimas dan van een ontspannen lach. Dit zou een van de redenen kunnen zijn waarom de frequenties van hoge lachlijnen in de verschillende onderzoeken zo sterk varieerden (tab. 1). De oorzaak van de onderzoeksuitkomst dat bij vrouwen vaker een hoge lachlijn voorkwam dan bij mannen, is niet duidelijk. Een aantal anatomische verschillen van de lippen, de lipspieren, de kaakhoogte en de lengte van de gebitselementen is tot nu toe onderzocht, maar deze lijken hiervoor niet verantwoordelijk (Rigsbeek et al, 1988; Peck en Peck, 1995; McAllister et al, 1998). Rigsbee et al (1988) opperden dat er mogelijk sprake is van een verschillende configuratie van de aangezichtsmusculatuur of van verschillen in de innervatie. Ook zouden verschillen in neuromotorische reacties of psychosociale factoren een rol kunnen spelen. Verder onderzoek zal hierover helderheid moeten geven. Sommige auteurs meldden dat bij oudere mensen bij de lach minder van de gebitselementen in de bovenkaak zichtbaar is omdat de lippen ten gevolge van de veroudering minder elastisch en minder mobiel zijn (Matthews, 1978; Shillingburg et al, 1997). In de onderkaak zou om dezelfde reden juist meer van de gebitselementen zichtbaar zijn. Deze uitspraken zijn echter niet met onderzoek gestaafd, maar waarschijnlijk gebaseerd op praktijkervaringen. Over de invloed van ras en leeftijd zijn helaas geen literatuurgegevens bekend. In twee onderzoeken is gevonden dat de lachlijn bij de laterale incisieven, de cuspidaten en de premolaren hoger lag dan bij de centrale incisieven (Crispin en Watson, 1981a; 1981b; Al-Obaida et al, 1995; Fayyad et al, 1995). Dit is in tegenstelling tot wat men zou verwachten. De positie van de lachlijn moet kennelijk apart per gebitselement worden beoordeeld. Dezelfde onderzoeken toonden aan dat in de bovenkaak bij meer dan eenderde van de proefpersonen de lachlijn zodanig verliep dat slechts een deel van een gebitselement en dus niet de gingivarand zichtbaar was. Dat zou betekenen dat bij veel kroonindicaties geen esthetische bezwaren bestaan tegen supragingivale kroonranden. In de onderkaak zou dit zelfs in 90% of meer van de gevallen mogelijk zijn. Toch constateerden Watson en Crispin (1981) dat maar liefst 96% van de tandartsen in 80% tot 100% van de gevallen kronen met subgingivale randen op de bovenincisieven vervaardigden. Dat blijkt dus in veel gevallen absoluut onnodig te zijn. Zij deden dan ook terecht de aanbeveling vooraf de positie van de lachlijn en de zichtbaarheid van de te behandelen gebitselementen te bepalen. In de orthodontie wordt traditioneel veel aandacht besteed aan de gummy smile, maar in de meeste standaardwerken over orthodontie wordt niet of sporadisch op de lachlijn ingegaan. In aansluiting hierop stelde Zachrisson (1998) dat bij orthodontische behandelingen verschillende fouten worden gemaakt die vooral duidelijk worden als de patiënt zijn tanden laat zien in de rustpositie, tijdens het spreken of bij voluit lachen. Daarom is ervoor gepleit naast een cefalometrische analyse en een modelstudie, op basis van foto s een gedegen gelaatsanalyse tijdens lachen en spreken uit te voeren (Mackley, 1993b; Ackermann et al, 1998). De resultaten van de onderhavige literatuurstudie benadrukken dat er naast een wetenschappelijk belang ook een klinisch belang is van het bepalen van de positie van de lachlijn. Aandacht voor en kennis van de positie van de lachlijn, in casu de zichtbaarheid van de gebitselementen en de gingiva, mogen in de hedendaagse tandheelkunde niet ontbreken. Literatuur Maxilla Mandibula I1 I2 C P1 P2 M1 I1 I2 C P1 P2 M1 Crispin en Watson, 1981 a, b Fayyad et al, 1995 en Al-Obaida et al, Tabel 3. Percentages proefpersonen in twee onderzoeken, bij wie tijdens de lach niet meer dan het incisale tweederde deel van de diverse gebitselementen en dus niets van de gingiva zichtbaar is. Maxilla Mandibula I1 I2 C P1 P2 M1 I1 I2 C P1 P2 M1 Crispin en Watson, 1981 a, b Fayyad et al, 1995 en Al-Obaida et al, ACKERMAN JL, ACKERMAN MB, BRENSINGER CM, LANDIS JR. A morphometric analysis of the posed smile. Clin Orthod Res 1; 1998: AL-OBAIDA MI, JAMANI KD, FAYYAD MA. A visual method of determining marginal placement of crowns: Part II. Marginal placement of posterior crowns. Quintessence Int 1995; 26: ANDREW RJ. The origins of facial expressions. Sci Am 1965; 213: CRISPIN BJ, WATSON JF. Margin placement of esthetic veneer crowns. Part I. Anterior tooth visibility. J Prosthet Dent 1981a; 45: CRISPIN BJ, WATSON JF. Margin placement of esthetic veneer crowns. Part II. Posterior tooth visibility. J Prosthet Dent 1981b; 45: DONG JK, JIN TH, CHO HW, OH SC. The esthetics of the smile: A review of some recent studies. Int J Prosthodont 1999; 12: FAYYAD MA, AL-OBAIDA MI, JAMANI KD. A visual method of determining marginal placement of crowns: Part I. Marginal placement of anterior crowns. Quintessence Int 1995; 26: FRIJDA N. De emoties: een overzicht van onderzoek en theorie. Amsterdam: Bert Bakker, GOSAIN AK, AMARANTE MT, HYDE JS, YOUSIF NJ. A dynamic analysis of changes in the nasolabial fold using magnetic resonance imaging: Implications for facial rejuvenation and facial animation surgery. Ned Tijdschr Tandheelkd 110 (2003) september 353

5 Plast Reconstr Surg 1996; 98: HULSEY CM. An esthetic evaluation of lip-teeth relationships present in the smile. Am J Orthod 1970; 57: MACKLEY RJ. An evaluation of smiles before and after orthodontic treatment. Angle Orthod 1993a; 63: MACKLEY RJ. Animated orthodontic treatment planning. J Clin Ortod 1993b; 27: MATTHEWS TG. The anatomy of a smile. J Prosthet Dent 1978; 39: MCALISTER RW, HARKNESS EM, NICOLL JJ. An ultrasound investigation of the lip levator musculature. Eur J Orthod 1998; 20: MOSKOWITZ ME, NAYYAR A. Determinants of dental esthetics: a rationale for smile analysis and treatment. Compend Contin Educ Dent 1995; 16: PECK S, PECK L. Selected aspects of the art and science of facial esthetics. Semin Orthod 1995; 1: RIGSBEE OH 3RD, SPERRY TP, BEGOLE EA. The influence of facial animation on smile characteristics. Int J Adult Orthodont Orthognath Surg 1988; 3: SHILLINGBURG HT JR, HOBO S, WHITSETT LD. Fundamentals of fixed prosthodontics. Chicago: Quintessenz, STRIJEN PJ VAN. Reproduceerbaarheid van de lippositie in rust en bij lachen. Acta Stomatol Belg 1989; 86: TJAN AH, MILLER GD, THE JG. Some esthetic factors in a smile. J Prosthet Dent 1984; 51: WATSON JF, CRISPIN BJ. Margin placement of esthetic veneer crowns. Part III. Attitudes of patients and dentists. J Prosthet Dent 1981; 45: Summary Key words: Esthetic dentistry Smile line Prosthetic dentistry The smile line and the visibility of teeth Beautiful teeth, visible when smiling, are in line with the present ideal of beauty. The display of teeth when smiling is determined by the smile line: the projection of the lower border of the upper lip on the maxillary teeth when smiling. On the basis of a literature search the determining methods of the smile line are discussed, demographic data of the position of the smile line are given, and factors of influence are examined. There is no unequivocal method for determining the position of the smile line. A rough distinction can be made between qualitative and (semi)-quantitative methods. The (semi)-quantitative methods have clear advantages for research purposes, but their reliability is unknown. It was demonstrated that among minimally 40% of subjects the maxillary gingiva was not visible when smiling. The mandibular gingiva was not visible when smiling among more than 90% of subjects. Furthermore, it appeared that among women the smile line was on average higher situated than among men and that it has not yet been proven that the smile line will be situated lower when growing older. 354 Ned Tijdschr Tandheelkd 110 (2003) september

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

samenvatting Samenvatting

samenvatting Samenvatting samenvatting Bij het verloren gaan van een gebitselement of wanneer deze nooit is aangelegd, bestaat vaak behoefte aan prothetisch herstel. Dit geldt in het bijzonder wanneer het een gebitselement betreft

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

Twee soorten facings in één geheel

Twee soorten facings in één geheel VOORIN DE MOND PORSELEIN EN ZIJDELINGS COMPOSIET Twee soorten facings in één geheel Vooral in die gevallen waarbij door de behandeling de lachvorm en lachlijn veranderd worden en een groter deel van het

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen. Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition :

Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen. Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition : Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition : The Differences between Men and Women Karine Garcia Eerste begeleider:

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Een volledige uitneembare prothese met natuurlijke elementen

Een volledige uitneembare prothese met natuurlijke elementen Een volledige uitneembare prothese met natuurlijke elementen Auteur: Studentnummer: Begeleiders: C.R.G. van den Breemer S1645552 Drs. U. Schepke en Drs. D. van Meegen, Rijksuniversiteit Groningen Inleverdatum:

Nadere informatie

Programma tandheelkunde Costa Rica 12 20 november 2015

Programma tandheelkunde Costa Rica 12 20 november 2015 Programma tandheelkunde Costa Rica 12 20 november 2015 Laurens Tinsel; Inleiding in de forensische odontologie en overige identificatie methodieken Forensisch odontologische casuïstiek in het bijzonder

Nadere informatie

Kronen en bruggen - functies en typen

Kronen en bruggen - functies en typen D.J. Witter, R.A. Hoefnagel, A.E. Gerritsen, N.H.J. Creugers Thema: kronen en bruggen 1 Kronen en bruggen - functies en typen Kronen vervangen delen van gebitselementen. Ze kunnen echter ook implantaatgedragen

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

Het diasteem gedicht met composiet

Het diasteem gedicht met composiet EEN MINIMAAL INVASIEVE CORRECTIE Het diasteem gedicht met composiet Het is weer mode. Een flink diasteem tussen je voortanden. Nederlands topfotomodel Lara Stone heeft er ook een. Haar verdere schoonheid

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Chapter 11. Niet uitneembare implantaat gedragen constructies in de edentate onderkaak. Samenvatting en conclusies

Chapter 11. Niet uitneembare implantaat gedragen constructies in de edentate onderkaak. Samenvatting en conclusies Chapter11 Nietuitneembareimplantaatgedragenconstructiesindeedentateonderkaak. Samenvattingenconclusies 134 Nietuitneembareimplantaatgedragenconstructiesindeedentateonderkaak. Samenvattingenconclusies Volgordevanbehandeling,patiëntselectieendekeuzevoorimplantaatprothetiekzijnalledrie

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Frontale kruisbeet en ruimtegebrek. gecorrigeerd met vier premolaarextracties

Frontale kruisbeet en ruimtegebrek. gecorrigeerd met vier premolaarextracties orthodontie - door Reinier Hoogeveen, tandarts* Frontale kruisbeet en ruimtegebrek gecorrigeerd met vier premolaarextracties Wanneer er sprake is van een omgekeerde frontrelatie zijn premolaarextracties

Nadere informatie

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners?

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Are Premorbid Neuroticism-related Personality Traits a

Nadere informatie

Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training. op Existentiële Voldoening. Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program

Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training. op Existentiële Voldoening. Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training op Existentiële Voldoening Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program on Existential Fulfillment Y. Ducaneaux-Teeuwen Eerste begeleider:

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

E3 Rehabilitatie met brugwerk op implantaten

E3 Rehabilitatie met brugwerk op implantaten E3 Rehabilitatie met brugwerk op implantaten Trefwoorden: Parodontitis Vaste voorziening Verkorte tandboog Abrasie Frederik Ardenois 1 Reden bezoek en wens patiënt Een vrouwelijke patiënt van 53 jaar consulteerde

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

(Hoofdstuk 2-5) (Hoofdstuk 6-9) 151

(Hoofdstuk 2-5) (Hoofdstuk 6-9) 151 Samenvatting Het verlies van tanden en kiezen luidt het slinken van de resterende kaakwallen in. Dit slinken, ook wel resorptie genoemd, is een langzaam voortschrijdend proces. In de onderkaak is de snelheid

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/79793

Nadere informatie

Augmentatie. Up-to-date: leren van casuïstiek

Augmentatie. Up-to-date: leren van casuïstiek Augmentatie Samenvatting Een patiënt draagt 20 jaar een frameprothese in de onder- en bovenkaak, maar wil daarvoor graag een vaste voorziening. Door een te smalle processus alveolaris van de boven- en

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Patiënteninformatie: Straumann-implantaten. Meer dan schitterende tanden. Een betere levenskwaliteit met implantaten.

Patiënteninformatie: Straumann-implantaten. Meer dan schitterende tanden. Een betere levenskwaliteit met implantaten. Patiënteninformatie: Straumann-implantaten Meer dan schitterende tanden. Een betere levenskwaliteit met implantaten. Meer dan een implantaat. Een nieuwe, natuurlijke glimlach. Een implantaatbehandeling:

Nadere informatie

Prothetische dilemma s Prothetische beslissingen en planning bij partieel betande patiënten

Prothetische dilemma s Prothetische beslissingen en planning bij partieel betande patiënten Thema: Peri-implantologische problematiek 1 P.A.M. Versteegh, B.J. Polder Prothetische dilemma s Prothetische beslissingen en planning bij partieel betande patiënten Bij de behandeling van partieel betande

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Prothetische dilemma s Suprastructuurkeuze in de edentate bovenkaak

Prothetische dilemma s Suprastructuurkeuze in de edentate bovenkaak H.J.A. Meijer, H. Reintsema, J.W.A. Slot Prothetische dilemma s Suprastructuurkeuze in de edentate bovenkaak Patiënten met een edentate bovenkaak kunnen problemen hebben met het dragen van een volledige

Nadere informatie

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Bisexuality: the Invisible Social Identity with Visible Health Consequences Maria Verbeek Eerste begeleidster: dr. N.

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar:

Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar: Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar: is er een relatie met een verkorte versie van de NVP-J? Personality Characteristics and Cyberbullying among youngsters of 11

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming

Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming Differences between Immigrant and Native Young Student Mothers

Nadere informatie

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 (SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 Psychologische Inflexibiliteit bij Kinderen: Invloed op de Relatie tussen en de Samenhang met Gepest worden en (Sociale) Angst Psychological

Nadere informatie

Een omvangrijk esthetisch probleem

Een omvangrijk esthetisch probleem GESTRUCTUREERDE AANPAK VAN EEN BEHANDELING Een omvangrijk esthetisch probleem Een man van 58 jaar wenst esthetische verbetering van zijn bovenfront. In het verleden is hij hiervoor verwezen naar een orthodontist,

Nadere informatie

Proefschriften 25 jaar na dato 36. Gebitsontwikkeling en gelaatsgroei gedurende de adolescentie

Proefschriften 25 jaar na dato 36. Gebitsontwikkeling en gelaatsgroei gedurende de adolescentie J.G.J.H. Schols Proefschriften 25 jaar na dato 36. Gebitsontwikkeling en gelaatsgroei gedurende de adolescentie De gebitsontwikkeling eindigt niet na de wisseling van de melkgebit. Mede als gevolg van

Nadere informatie

Orthodontie in de algemene tandartspraktijk 3 Angle Klasse II/1-malocclusie: beter een latere éénfase- dan een vroege tweefasenbehandeling

Orthodontie in de algemene tandartspraktijk 3 Angle Klasse II/1-malocclusie: beter een latere éénfase- dan een vroege tweefasenbehandeling M.A.R. Kuijpers, A.M. Kuijpers-Jagtman Orthodontie in de algemene tandartspraktijk 3 Angle Klasse II/1-malocclusie: beter een latere éénfase- dan een vroege tweefasenbehandeling Over het aanvangstijdstip

Nadere informatie

Zygoma-ankers voor orthodontische verankering Indicaties en chirurgische complicaties

Zygoma-ankers voor orthodontische verankering Indicaties en chirurgische complicaties Oorspronkelijke bijdrage M.T.P. Naphausen, R.R.M. Noverraz, J.K.M. Noverraz-Maertens, M.J.J. de Koning, S.J. Bergé Zygoma-ankers voor orthodontische verankering Indicaties en chirurgische complicaties

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Quality of Life and Depressive Symptoms of People with Multiple Sclerosis:

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

HET HANTEREN VAN OCCLUSALE INDICES IN DE ORTHODONTIE.

HET HANTEREN VAN OCCLUSALE INDICES IN DE ORTHODONTIE. HET HANTEREN VAN OCCLUSALE INDICES IN DE ORTHODONTIE. Prof. Dr. C. Carels 1, Prof Dr. G. Willems 1, Prof Dr B Vande Vannet² KU Leuven 1, VU Brussel², afdeling orthodontie et al. INLEIDING. Omwille van

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

The Outcome of Root-Canal Treatments Assessed by Cone-Beam Computed Tomography Y. Liang

The Outcome of Root-Canal Treatments Assessed by Cone-Beam Computed Tomography Y. Liang The Outcome of Root-Canal Treatments Assessed by Cone-Beam Computed Tomography Y. Liang Samenvatting en Conclusies In dit onderzoek zijn zowel in-vivo als ex-vivo methoden gebruikt om de resultaten van

Nadere informatie

I N F O R M A T I E. permanent restaureren met glas de definitieve doorbraak. dagtraining en hands-on workshop voor tandartsen

I N F O R M A T I E. permanent restaureren met glas de definitieve doorbraak. dagtraining en hands-on workshop voor tandartsen I N F O R M A T I E dagtraining en hands-on workshop voor tandartsen permanent restaureren met glas Deze training is geaccrediteerd met het Q-Keurmerk door de Stichting QuAT KRT-Q punten: 8 www.gcp-dental.com/cursus

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

Orthodontisch-chirurgische behandeling van patiënten met een mandibulaire hypoplasie

Orthodontisch-chirurgische behandeling van patiënten met een mandibulaire hypoplasie Oorspronkelijke bijdragen Stoelinga en Kuijpers-Jagtman: Orthodontisch-chirurgische behandeling P.J.W. Stoelinga 1 A.M. Kuijpers-Jagtman 2 Orthodontisch-chirurgische behandeling van patiënten met een mandibulaire

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Occlusale verticale dimensie bij volledige gebitsprothesen

Occlusale verticale dimensie bij volledige gebitsprothesen R. den Haan, D.J. Witter Thema: De volledige gebitsprothese nader belicht 2 Occlusale verticale dimensie bij volledige Bij volledige is een correcte occlusale verticale dimensie een belangrijke factor

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

De Prothese Academy. Een achtdaagse (update)cursus over de volledige en partiële prothese in al zijn facetten.

De Prothese Academy. Een achtdaagse (update)cursus over de volledige en partiële prothese in al zijn facetten. De Prothese Academy Een achtdaagse (update)cursus over de volledige en partiële prothese in al zijn facetten. Docent: Rien van Waas, emeritus hoogleraar Orale Functieleer, ACTA, Amsterdam Opbouw van de

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression Executief Functioneren en Agressie bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag Executive Functioning and Aggression in a Forensic Psychiatric Population in PPC The Hague Sara Helmink 1 e begeleider:

Nadere informatie

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach.

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach. 1 Master Thesis Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models Using an Item Response Approach. Burnout onder Beginnende Nederlandse Verpleegkundigen: een Vergelijking van Theoretische

Nadere informatie

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten.

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Differences in Personality Traits and Personality Structure between Groups of Eating Disorder

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Patiënteninformatie Implantaten

Patiënteninformatie Implantaten Patiënteninformatie Implantaten Meer kwaliteit van leven met tandimplantaten Tanden en kiezen zijn een deel van uw uitstraling Tanden en kiezen geven u levenskwaliteit. Zij stellen u in staat te genieten

Nadere informatie

Inleiding. Afbeelding 0.1 Een gaaf gebit geeft je een prachtige lach.

Inleiding. Afbeelding 0.1 Een gaaf gebit geeft je een prachtige lach. Inleiding Afbeelding 0.1 Een gaaf gebit geeft je een prachtige lach. Natuurlijk hebben we het allemaal op tv gezien, de extreme makeovers, waarbij en passant het hele gebit wordt meegenomen. Dat zou ik

Nadere informatie

1. Toekomst van de mondzorg 2. Taakherschikking 3. Loopbaan mogelijkheden Veranderende zorgvraag zorgaanbod Tooth decay is the number one chronic illness for children, more prevalent than asthma. (Nash,

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist*

Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT. orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* orale functieleer - door B.P.M. Verlinden, tandarts, en P. Helderop, logopedist* Oromyofunctionele therapie (3) Voorkom relaps door OMFT Verreweg het grootste deel van de patiënten die door tandarts of

Nadere informatie

I N F O R M A T I E. permanent restaureren met glas de biocompatibele aanpak. Middag/avond training en hands-on workshop voor tandartsen

I N F O R M A T I E. permanent restaureren met glas de biocompatibele aanpak. Middag/avond training en hands-on workshop voor tandartsen I N F O R M A T I E Middag/avond training en hands-on workshop voor tandartsen permanent restaureren met glas Deze training is geaccrediteerd met het Q-Keurmerk door de Stichting QuAT KRT-Q punten: www.gcp-dental.com/cursus

Nadere informatie

Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding. Relation between Cyberbullying and Parenting. D.J.A. Steggink. Eerste begeleider: Dr. F.

Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding. Relation between Cyberbullying and Parenting. D.J.A. Steggink. Eerste begeleider: Dr. F. Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding Relation between Cyberbullying and Parenting D.J.A. Steggink Eerste begeleider: Dr. F. Dehue Tweede begeleider: Drs. I. Stevelmans April, 2011 Faculteit Psychologie

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

BEHANDELING VAN EXCESSIEVE GEBITSSLIJTAGE

BEHANDELING VAN EXCESSIEVE GEBITSSLIJTAGE BEHANDELING VAN EXCESSIEVE GEBITSSLIJTAGE De visie van een tandtechnicus Paul Goedegebuure, tandtechnicus TandartsPraktijk jaargang 29, nummer 2 p. 2-10 Inhoud Tandheelkundige TomTom Minimaal invasief

Nadere informatie

Patronen van ontbrekende gebitselementen Een numerieke code om dentale agenesieën te beschrijven

Patronen van ontbrekende gebitselementen Een numerieke code om dentale agenesieën te beschrijven A.J. van Wijk, S.P.K. Tan Patronen van ontbrekende gebitselementen Een numerieke code om dentale agenesieën te beschrijven Aan het uitblijven van een normale gebitsontwikkeling met als gevolg 1 of meerdere

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

wisselgebit 5-7½ jaar wisselen voortanden en doorbraak eerste blijvende kiezen 10-12½ jaar voltooiing wisseling en doorbraak tweede blijvende kiezen

wisselgebit 5-7½ jaar wisselen voortanden en doorbraak eerste blijvende kiezen 10-12½ jaar voltooiing wisseling en doorbraak tweede blijvende kiezen 1 Het gebit 1.1 Inleiding Tanden en kiezen (gebitselementen) bestaan in eerste aanleg uit tandkiemen. Deze tandkiemen bevinden zich in de kaken en groeien daar uit tot gebitselementen. Ze breken in de

Nadere informatie

Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling?

Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling? Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling? Which Factors are associated with Quality of Life after Cancer Treatment? Mieke de Klein Naam student: A.M.C.H. de Klein Studentnummer:

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Maak het Natuurlijk. Lava. Zirkoniumoxide. Kronen en Bruggen

Maak het Natuurlijk. Lava. Zirkoniumoxide. Kronen en Bruggen Maak het Natuurlijk Lava Zirkoniumoxide Kronen en Bruggen Kwalitatieve innovaties Het totale concept: van adruk tot en met kroon of brug De innovaties van 3M ESPE zorgen voor nieuwe standaarden in de tandartspraktijk

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie