Protonentherapie: geladen deeltjes sparen gezond weefsel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Protonentherapie: geladen deeltjes sparen gezond weefsel"

Transcriptie

1 Protonentherapie: geladen deeltjes sparen gezond weefsel Meer dan de helft van de kankerpatiënten in Nederland krijgt, vaak in combinatie met andere behandelingen als chirurgie en chemotherapie, bestralingsbehandelingen met fotonen- of röntgenstraling toegediend. Naast deze huidige bestraling is de bestralingstechniek met behulp van protonen (positief geladen waterstofkernen), ofwel de protonen- radiotherapie respectievelijk protonentherapie, sterk in opkomst. De basiswerking van protonentherapie is een mikprecisietechniek met dosisverhoging (bragg peak effect) in de tumor waarmee de kankercellen zeer doelmatig worden vernietigd met zo min mogelijk schade aan gezond weefsel (killing more tumorcells with less lateral damage). Het klinische voordeel is betere resultaten met verhoogde genezings- en overlevingskansen. Een bijkomend voordeel is dat de schade aan gezonde weefsels als gevolg van de bestraling met 60%- 80% wordt verminderd. Vergelijkende weergave dosering protonen en fotonen Bij de huidige, traditionele bestraling (röntgen / fotonen) komt de meeste straling in het gezonde weefsel terecht en bereikt slechts een gering percentage ervan de tumor zelf. Dit kan op den duur bestralingsschade opleveren met afwijkingen en chronische, invaliderende en zelfs fatale bestralingsziekten als gevolg. Met de protonentherapie is deze bestralingsschade evident gereduceerd (zie afbeelding). Schematische weergave effect van protonen (dr.f.groenevelt) Fotonen: meeste straling vóór de tumor hoge integrale dosis Protonen:, meeste straling in de tumor geen straling achter de tumor 1

2 Hoewel de gunstige eigenschappen van protonen voor de radiotherapie al in 1946 werden onderkend, duurde het nog tot de jaren negentig voordat de protonentherapie haar weg naar het ziekenhuis vond om te beginnen vooral in de VS, waar patiënten deze therapie konden krijgen nadat de Amerikaanse toezichthouder FDA de Protonenbestralers had toegestaan. Sindsdien is wereldwijd een forse groei van protonen- faciliteiten te constateren; in Nederland hebben we alleen nog experimentele ervaring. Het bestralingsprobleem spitst zich toe op het traceren van de tumor op het moment van bestralen. Dit is noodzakelijk omdat door lichaamsacties als ademhaling, hartslag en darmperistaltiek de tumor doorlopend beweegt en ook van vorm en grootte verandert. Door de huidige computergestuurde technologische ontwikkeling is het mogelijk, via advanced 3D- realtime imaging met een protonenstraal de tumor in drie dimensies af te tasten en doelmatig te vernietigen. Door deze nieuwe ontwikkeling in beeldvormende technieken kan de Protonentherapie uitermate geschikt en veilig zijn voor tumoren in kwetsbare lichaamsgebieden, zoals hersenen, ruggenmerg, het hoofd- halsgebied e.a., en in het bijzonder bij kinderen, omdat zij extra kwetsbaar zijn voor schade die straling kan toebrengen. Door de protonentherapie kunnen bij kinderen groei- en ontwikkelingsstoornissen als gevolg van straling en/of radioactiviteit worden gereduceerd en kan ook de kans op nieuwvorming van tumoren in het bestraalde weefsel worden verkleind. Daarnaast zijn er binnen de fotonenbestraling ook nieuwe ontwikkelingen gaande om steeds preciezer de tumor te kunnen bestralen. Zowel de fotonen- als de protonenbehandeling kunnen naast elkaar toegepast worden. De (Nederlandse) Gezondheidsraad schat dat in ons land zo n (klinisch geselecteerde) patiënten jaarlijks in aanmerking kunnen komen voor Protonentherapie. Zoals gezegd is er mondiaal een forse groei van protonenfaciliteiten te constateren. Momenteel zijn er wereldwijd bijna 40 klinieken operationeel en zijn inmiddels meer dan patiënten met protonentherapie behandeld. In de VS is meer dan twintig jaar klinische ervaring opgedaan. In Duitsland echter zijn vier klinieken opgericht, op een bevolking van 80 miljoen inwoners, die te kampen hebben met een te laag patiëntenvolume. Een tegenstrijdige ontwikkeling waar partijen in Nederland goed naar moeten kijken wat daar de oorzaken van zijn. In Nederland is de ervaring met Protonentherapie gering, waardoor er voor onze hooggekwalificeerde radiotherapeuten een achterstand dreigt op te treden. Om een succesvolle en effectieve introductie van faciliteiten voor protonentherapie in Nederland te realiseren zijn veel partijen betrokken. Overheid, ziekenhuisbesturen, medici, financiers, zorgverzekeraars, patiënten- belangenorganisaties en andere partijen kennen verschillende perspectieven, hebben verschillende verantwoordelijkheden en werken op dit moment regelmatig in wisselende samenwerkingsverbanden wat de voortgang van het proces niet altijd ten goede komt. Om dit proces in goede banen te leiden is een zorgvuldige analyse van mogelijk vertragende elementen noodzakelijk. Het innovatiecyclus- model voor de protonentherapie laat zien welke stappen achtereenvolgens zouden moeten worden doorlopen om deze therapie ook in Nederland in 2

3 te kunnen voeren op hoofdlijnen: eerst klinische toetsing ( engineering - cyclus), gevolgd door onderzoek naar de financiële haalbaarheid (product/dienstontwikkeling). Het knelpunt doet zich voor in de open- marktcyclus. Deze punten hebben een vertragend effect op snelle markttoetreding (het ondernemerschap). Wij signaleren de volgende vertragende elementen binnen het innovatiecyclus- model: Klinisch bestaat er nog geen eenduidigheid over de resultaten van de protonentherapie (evidence- based medicine). Vanuit de oncologische beroepsgroepen bestaat er geen eenduidige stellingname over de introductie van de Protonentherapie in Nederland. De wisselende visies en incoherente samenwerking van (oncologische) ziekenhuisbesturen aangaande de organisatie van de oncologie in Nederland zorgen voor frustratie en daarmee vertraging. Ondanks het positieve advies van de Gezondheidsraad en de afgifte van vier vergunningen door VWS, zorgt een blijvende discussie over nut en noodzaak van protonentherapie voor vertraging. Zorgverzekeraars Nederland verwacht dat Nederland in eerste instantie gebaat zal zijn bij één Protonentherapie centrum. Door met name internationale samenwerking te zoeken met nieuw op te richten Protonentherapiecentra in omringende landen, en daar ook zorg in te kopen, kunnen grote investeringen bespaard blijven in ons land in een tijd van forse bezuinigingen. 3

4 Het aantrekken van financiering voor één protonenfaciliteit (± 80 miljoen euro) werkt voor potentiële financiers ontmoedigend nu het Ministerie van VWS heeft besloten er een beperking aan te verbinden van maximaal 600 te behandelen patiënten per jaar in de opstartfase. De kans bestaat dat financiers door het gering aantal patiënten en investeringsmogelijkheden daardoor hun pijlen zullen richten op andere innovaties binnen de oncologie. Voor de Zorgverzekeraars zijn er door gebrek aan garanties over de meerwaarde en kosteneffectiviteit van protonentherapie te weinig zekerheden om het benodigde eerste ontwikkelkapitaal uit een gezamenlijk innovatiefonds te kunnen verschaffen. Terughoudendheid van de Nederlandse banken om t/m 2020 vier klinieken te financieren. Hun voorkeur gaat uit naar eerst één kliniek die bestralings- behandelruimte verhuurt aan UMC s, om vervolgens pas bij aangetoond succes een tweede en volgende klinieken te financieren. Het afgeven van bankgaranties door UMC s voor vreemd vermogen, zien banken als een risico voor de financiële positie van het ziekenhuis. In het kader van de klinische verantwoordelijkheden is de keuze van het financieringsmodel en de bestuurlijke structuur complex voor UMC s. Krijgt de nieuwe Protonenfaciliteit een projectfinancieringsstructuur of wordt het een Zelfstandig Behandel Centrum? Het winstuitkeringsbeleid in de zorg was nog niet helder, waardoor verschaffers van eigen vermogen wachten met instappen. De landelijke visie van de Zorgverzekeraars met betrekking tot het zorginkoopbeleid van Protonentherapie is pas in juli 2014 bekend geworden. Het zorginkooptraject verliep helaas niet synchroon met het vergunningentraject via VWS. De oplossing ons inziens om tot een gedragen visie van het complexe vraagstuk m.b.t. de meerwaarde van Protonentherapie te komen, is de ombuiging van: Ego- naar Ecosysteem onder leiding van een onafhankelijke commissie en voorzitter. Het Ecosysteem is een model van samenwerking waar inhoud, vakmanschap, gelijkwaardigheid, respect en wederkerigheid voorop staan. Het patiëntenbelang moet in het overleg centraal staan. In de praktijk kan deze route alleen maar succesvol zijn door alle betrokken partijen samen te brengen voor een structureel overleg waarbij de volgende vier aspecten centraal zouden moeten staan: 1. Vorming ecosysteem (= alle stakeholders bij elkaar brengen) 2. Gezamenlijke inhoudelijke analyse (= voor welke patiëntgroepen heeft Protonentherapie toegevoegde waarde?) 3. Visie op landelijke strategie van protonentherapie (= is een protonenfaciliteit in Nederland gewenst?) 4a. Zo ja: locatie(s), business model, groeicapaciteit, aantal faciliteiten. 4b. Zo nee: op basis van aantal patiënten, kwaliteit, toegankelijkheid en beschikbare capaciteit in het buitenland. Pas na een positieve uitkomst in deze fase van overleg en evaluatie over de meerwaarde van Protonentherapie, kan een eerste inventarisatie worden gemaakt van de relevante aspecten die in het business case model tegenover elkaar afgewogen dienen te worden: o.a. 4

5 kosten/baten Protonentherapiebehandeling, ontwikkeling alternatieve behandelingen, vraagontwikkeling, best practices buitenland etc. etc. Dr. Frits Groenevelt, Bestuursvoorzitter CCI Foundation en Marlies Dorhout Mees, bestuurslid CCI Foundation 5

Protonen Radiotherapie: nut en noodzaak. Marcel Verheij Afdeling Radiotherapie

Protonen Radiotherapie: nut en noodzaak. Marcel Verheij Afdeling Radiotherapie Protonen Radiotherapie: nut en noodzaak Marcel Verheij Afdeling Radiotherapie Radiotherapie in Nederland: trends Enkele feiten: 2014: ca. 105.000 nieuwe kankerpatiënten 2020: ca. 123.000 nieuwe kankerpatiënten

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Protonen Radiotherapie Een innovatie binnen handbereik

Protonen Radiotherapie Een innovatie binnen handbereik Protonen Radiotherapie Een innovatie binnen handbereik Symposium ter gelegenheid van de opening van het UMC Groningen Cancer Center Hans Langendijk Afdeling Radiotherapie UMCG Groningen Inleiding INLEIDING

Nadere informatie

Stereotactische bestraling van de long

Stereotactische bestraling van de long Stereotactische bestraling van de long In deze folder leest u meer over stereotactische radiotherapie van de long. Deze informatie is een aanvulling op de algemene patiënteninformatie. Doel van de behandeling

Nadere informatie

8.1 Intra Operatieve Radiotherapie (IORT) bij borstkanker

8.1 Intra Operatieve Radiotherapie (IORT) bij borstkanker 8.1 Intra Operatieve Radiotherapie (IORT) bij borstkanker Van uw arts heeft u te horen gekregen dat u in aanmerking komt voor Intra Operatieve Radiotherapie (IORT). In dit hoofdstuk leggen we u in het

Nadere informatie

Stereotactische bestraling van de lever

Stereotactische bestraling van de lever Stereotactische bestraling van de lever In deze folder leest u meer over stereotactische bestraling (radiotherapie) van kwaadaardige afwijkingen in de lever. Deze informatie is een aanvulling op de algemene

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker Deze folder is bedoeld voor onze patiënten en de mensen in hun omgeving. Wij willen u graag informeren over onze succesvolle behandelingsmethode

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel RADIOTHERAPIE PROSTAATKANKER INHOUD Wat is radiotherapie eigenlijk?...3 Uitwendige bestraling...3 Inwendige bestraling...5 Gang van zaken...7 Eerste

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Informatie voor patiënten F0752-4510 september 2008 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Proefpersoneninformatie

Proefpersoneninformatie Proefpersoneninformatie Het optimaliseren van de radiotherapie techniek voor de bestraling van patiënten met slokdarm- of longcarcinoom m.b.v. active breathing controle (ABC). Geachte mevrouw, meneer,

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie, voorafgaand aan een operatie van

Nadere informatie

informatie bij borstbestraling

informatie bij borstbestraling informatie bij borstbestraling 1. Wat is radiotherapie? Radiotherapie, of ook wel bestralingsbehandeling genoemd, heeft tot doel de ontwikkeling van snelgroeiende cellen te stoppen. Deze vorm van behandeling

Nadere informatie

Oncologische zorg bij ouderen

Oncologische zorg bij ouderen Oncologische zorg bij ouderen Balanceren tussen over- en onderbehandeling Johanneke Portielje, HagaZiekenhuis Kring ouderenzorg AMC & partners 12 juni 2013 mamma carcinoom

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is protonenbestraling?

Samenvatting. Wat is protonenbestraling? Samenvatting Wat is protonenbestraling? Behandeling met protonen (deeltjes met een massa en een lading) is een veelbelovende ontwikkeling op het terrein van de moderne radiotherapie. De fysische eigenschappen

Nadere informatie

Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom?

Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom? Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom? Prof. dr. D. Van den Weyngaert UZA / ZNA Middelheim Symposium Hoofd en Hals kanker - Erica Algemeen Ziekenhuis Campus Geel - 21 september

Nadere informatie

Hfdst 3: Radiotherapie Prof. Van den Bogaert

Hfdst 3: Radiotherapie Prof. Van den Bogaert 1. Inleiding Hfdst 3: Radiotherapie Prof. Van den Bogaert Radiotherapie Oncologie: specialisme binnen de oncologie dat kanker behandelt met ioniserende straling soms RT alleen soms combi met hlk en/of

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel. Radiotherapie. LONGKANKER Radiotherapie

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel. Radiotherapie. LONGKANKER Radiotherapie Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel LONGKANKER INHOUD Wat is radiotherapie eigenlijk?... 3 Gang van zaken... 4 Het eerste bezoek... 4 Vervolgafspraken... 5 Bijwerkingen...

Nadere informatie

Medische Toepassingen van pixel detectors. Jan Visser

Medische Toepassingen van pixel detectors. Jan Visser Medische Toepassingen van pixel detectors Courtesy ATLAS collaboration Jan Visser Viva Fysica, Amsterdam January 2015 Courtesy Linda B. Glaser Foto s maken in Hoge Energie Fysica Vertex resolutie ~ 15

Nadere informatie

Behandeling van kanker in het hoofd halsgebied

Behandeling van kanker in het hoofd halsgebied Behandeling van kanker in het hoofd halsgebied Verantwoordelijk docent: Prof. Dr. L.E. Smeele Randvoorwaarden Om een goed advies te kunnen geven over het behandelen van kanker moet aan 2 voorwaarden zijn

Nadere informatie

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Proefpersoneninformatie Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Geachte mevrouw, meneer, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts, ontvangt u hierbij

Nadere informatie

mammaprint adviezen hernia-operatie borstkanker ZorgSaam

mammaprint adviezen hernia-operatie borstkanker ZorgSaam mammaprint adviezen na een bij hernia-operatie borstkanker ZorgSaam 1 2 Mammaprint Deze folder geeft u informatie over de Mammaprint, een laboratoriumtest die kan worden ingezet bij de behandeling van

Nadere informatie

Bestraling longen of lever d.m.v. gating Informatie voor patiënten

Bestraling longen of lever d.m.v. gating Informatie voor patiënten Bestraling longen of lever d.m.v. gating Informatie voor patiënten Inhoud Voorwoord... 3 1. Voorbereiding op CT-simulatie... 4 2. De CT-simulatie... 4 3. Voorbereiding op de bestraling... 5 4. De behandeling

Nadere informatie

De gang van zaken op de afdeling radiotherapie

De gang van zaken op de afdeling radiotherapie Radiotherapie Patiënteninformatie De gang van zaken op de afdeling radiotherapie U ontvangt deze informatie, omdat wij u graag meer vertellen over onze afdeling radiotherapie, de behandelingen die wij

Nadere informatie

Stereotactische radiotherapie voor hersenmetastasen

Stereotactische radiotherapie voor hersenmetastasen Radiotherapie Stereotactische radiotherapie voor hersenmetastasen www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl RTH015 / Stereotactische radiotherapie

Nadere informatie

Behandeling op de afdeling Radiotherapie; informatie voor tieners

Behandeling op de afdeling Radiotherapie; informatie voor tieners Behandeling op de afdeling Radiotherapie; informatie voor tieners Inleiding In dit boekje lees je over wat je allemaal kunt verwachten als je voor behandeling naar de afdeling radiotherapie komt. Even

Nadere informatie

Bestraling prostaatkanker

Bestraling prostaatkanker Bestraling prostaatkanker Informatie voor patiënten Zoals u van uw uroloog heeft vernomen, is bij u prostaatkanker ontdekt. Het vooronderzoek heeft gelukkig geen afwijkingen getoond die op uitzaaiingen

Nadere informatie

Julia s kralenketting

Julia s kralenketting DE VOLKSKRANT WETENSCHAP ZORG PROTONENTHERAPIE TEGEN KANKER 40 Negenmaandengeledenkreeg Juliaopeensmoeitemetlopen.Zebleekeentumorinhaarbekkentehebben,zogrootalseentennisbal. SIR EDMUND / 5 JULI 2014 Komende

Nadere informatie

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Status bepaling: 99,4% Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Vóór het starten van de behandeling

Nadere informatie

Samenvatting. Ziektelast door kanker

Samenvatting. Ziektelast door kanker Samenvatting Ziektelast door kanker Kanker is, na hart- en vaatziekten, de belangrijkste doodsoorzaak in de Nederlandse bevolking met ruim 30 procent van alle overledenen (40 000 per jaar in 2005). Jaarlijks

Nadere informatie

Planningsbesluit radiotherapie 2000

Planningsbesluit radiotherapie 2000 VWS Planningsbesluit radiotherapie 2000 21 september 2000/nr. CSZ/ZT/2095183 Welzijn en Sport; Gelet op artikel 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen en op artikel 1, onder b, van het Besluit

Nadere informatie

Radiotherapie (brachytherapie) bij de behandeling van kanker in de neus

Radiotherapie (brachytherapie) bij de behandeling van kanker in de neus Radiotherapie (brachytherapie) bij de behandeling van kanker in de neus In deze folder leest u meer over de inwendige radiotherapie (brachybestraling) bij de behandeling van kanker in de neus met behulp

Nadere informatie

KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA

KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA AZ Klina legt hierbij de resultaten voor van de tweede kwaliteitsmeting van onze borstkankerzorg. Deze resultaten werden in januari 2015 meegedeeld door het Kankerregister

Nadere informatie

Intra- Operatieve Radiotherapie. Eenmalige bestraling bij borstkanker

Intra- Operatieve Radiotherapie. Eenmalige bestraling bij borstkanker IntraOperatieve Radiotherapie Eenmalige bestraling bij borstkanker Belangrijkste punten van deze folder: U wordt geopereerd voor borstkanker en tijdens de operatie eenmalig inwendig bestraald. De operatie

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties platform voor zorginnovaties Ontwikkeling Business Case MAC 25 november 2010 Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van De Ideale Connectie (REAP) Pagina: 2 Business Case De business case

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker 1. Heelkunde (chirurgie) (operatie): - Borstsparend: betekent wegname van het gezwel met veiligheidsmarge van gezond weefsel rondom en wegname van de schildwachtklier (poortwachterklier

Nadere informatie

Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom In deze folder leest u meer over stereotactische bestraling (radiotherapie) bij de behandeling van uitzaaiingen in de wervelkolom (wervelmetastasen).

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting Er is in de afgelopen jaren veel vooruitgang geboekt in de ontwikkeling van doelgerichte behandelingen tegen kanker. Helaas wordt ook

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts Longkanker en nieuwe ontwikkelingen Dr. SA Smulders longarts Indeling Cijfers over longkanker Een vlekje op de foto, en wat dan? - Diagnostiek - Stadiering - Behandelplan Behandelmogelijkheden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Protonentherapie een afgewogen keuze van de zorginkoop

Protonentherapie een afgewogen keuze van de zorginkoop Bijlage 02 bij N-14-9139 Protonentherapie een afgewogen keuze van de zorginkoop Managementsamenvatting Opdrachtgever: Zorgverzekeraars Nederland Rotterdam, 24 juni 2014 Protonentherapie een afgewogen

Nadere informatie

2 Wat is radiotherapie 4. 3 Waarom radiotherapie 4. 4 Voorbereiding op de behandeling CT-scan Masker 6. 5 Bestraling 7

2 Wat is radiotherapie 4. 3 Waarom radiotherapie 4. 4 Voorbereiding op de behandeling CT-scan Masker 6. 5 Bestraling 7 Radiotherapie 2 Inhoud Pagina 1 Inleiding 4 2 Wat is radiotherapie 4 3 Waarom radiotherapie 4 4 Voorbereiding op de behandeling 5 4.1 CT-scan 5 4.2 Masker 6 5 Bestraling 7 6 Bijwerkingen 8 6.1 Huidproblemen

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en kanker

Vruchtbaarheid en kanker Vruchtbaarheid en kanker Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) Deze folder is bedoeld voor vrouwen die zich zorgen maken over de gevolgen van een behandeling

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EH Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 299 Ziekenhuiszorg Nr. 25 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft in overleg met u en de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker), besloten om na uw operatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 101 Chapter 7 SAMENVATTING Maligne tumoren van de larynx en hypopharynx ( keelkanker ) zijn de zesde meest voorkomende type kankers van het hele lichaam, en de meest voorkomende

Nadere informatie

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8 Inhoud Woord vooraf 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Redactie 1 7 Auteurs 1 8 1 De verpleegkundige in het algemeen ziekenhuis 1 9 1.1 Inleiding 1 9 1.2 Wat is specifieke ziekenhuiszorg? 2 0 1.2.1 Het

Nadere informatie

Cutting-Edge Technology Intracranial en Extracranial Radiation Therapy

Cutting-Edge Technology Intracranial en Extracranial Radiation Therapy 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Cutting-Edge Technology Intracranial en Extracranial Radiation Therapy Carla van Soest MANP Verpleegkundig specialist oncologie Flevoziekenhuis Almere Inhoud Radiotherapie

Nadere informatie

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008 Project Kwaliteitsindicatoren 2007-2008 De borstkliniek: Iedere nieuwe diagnose van een borsttumor dient door de borstkliniek te worden geregistreerd bij het Nationaal Kankerregister. Het Project Kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Inleiding Na verschillende onderzoeken

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

NKI wil maatwerk bij bestraling

NKI wil maatwerk bij bestraling NKI wil maatwerk bij bestraling Bij bestralingen wordt niet alleen de tumor, maar ook een rand van gezond weefsel intensief bestraald. Dat is om kleine veranderingen in vorm en positie van de tumor op

Nadere informatie

Mammacare Bestraling. Inleiding

Mammacare Bestraling. Inleiding Mammacare Bestraling Inleiding U hebt te horen gekregen dat het verstandig is het geopereerde gebied te bestralen zodat de eventuele achtergebleven cellen worden vernietigd. Er zijn meerdere vormen van

Nadere informatie

Hoe overbrug je de kloof tussen de 2 zorgwerelden: Curatieve zorg en Bedrijfsgezondheidszorg?

Hoe overbrug je de kloof tussen de 2 zorgwerelden: Curatieve zorg en Bedrijfsgezondheidszorg? Hoe overbrug je de kloof tussen de 2 zorgwerelden: Curatieve zorg en Bedrijfsgezondheidszorg? Presentatie voor NVAB-kring Datum: 26-9-2016 Presentatie door: Joke Brinkhuis Disclosure belangen spreker (Potentiele)

Nadere informatie

Chemotherapie voorafgaand aan de borstoperatie

Chemotherapie voorafgaand aan de borstoperatie Chemotherapie voorafgaand aan de borstoperatie Neo-adjuvante chemotherapie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom vooraf chemotherapie? 1 Onderzoeken en afspraken 1 Evaluatie van

Nadere informatie

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn :

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn : Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. 16811 9 november 2009 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 23 oktober 2009, nr. CZ/TSZ-2963442,

Nadere informatie

Ioniserende straling - samenvatting

Ioniserende straling - samenvatting Ioniserende straling - samenvatting Maak eerst zélf een samenvatting van de theorie over ioniserende straling. Zorg dat je samenvatting de volgende elementen bevat: Over straling: o een definitie van het

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft na overleg met de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker) en in overleg met

Nadere informatie

Basisbegrippen Oncologie

Basisbegrippen Oncologie Basisbegrippen Oncologie Tumor afmeting Diagnose periode Behandel periode Preventie/interventie periode Invasie interventie Tijd Detectie drempel Van normale naar kankercel Normale cel Van celkern naar

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

CoCo -zelfm@nagement in beweging

CoCo -zelfm@nagement in beweging CoCo -zelfm@nagement in beweging M. Vollenbroek-Hutten, R. Huis in t Veld 1 CoCo achtergrond Lichamelijke fitheid is een belangrijke peiler in preventie en behandeling van chronisch zieken. Huidige zorg

Nadere informatie

PROJECTAANVRAAG. Naar betere psychosociale zorg voor mensen met kanker

PROJECTAANVRAAG. Naar betere psychosociale zorg voor mensen met kanker PROJECTAANVRAAG Naar betere psychosociale zorg voor mensen met kanker Bevorderen en borgen van de kwaliteit en vergroten van de toegankelijkheid van betaalbare professionele psycho oncologische zorg (d.d.

Nadere informatie

Dr. Asiong Jie. Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg?

Dr. Asiong Jie. Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? Dr. Asiong Jie Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? 1. Wat is beste zorg volgens dokters/ ziekenhuizen patiënten 2. Hoe kunnen we patiënten hierbij helpen? Patiëntenparticipatie:

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker Dit studieprotocol en de bijbehorende patiënteninformatie en het toestemmingsformulier

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de anus

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de anus Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede Bestralingsbehandeling De inwendige bestraling van de anus Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 De voorbereidingen 6 3 De bestraling 8 4 Bijwerkingen 10 5 Nazorg 11 2 Behandelwijzer

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE onderdeel RADIOTHERAPIE COLONCARE INHOUDSOPGAVE Algemene informatie... 3 Het ARTI... 3 Wat is radiotherapie?... 3 Het eerste contact met het ARTI... 4 Adresgegevens

Nadere informatie

Radiotherapie in beweging

Radiotherapie in beweging Radiotherapie in beweging Radiotherapie in beweging Rede Uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Radiotherapie aan de Universiteit van Amsterdam op donderdag 19 april 2012 door C.R.N.

Nadere informatie

Oncologie. Longkanker, wat nu?

Oncologie. Longkanker, wat nu? Oncologie Longkanker, wat nu? Belangrijkste punten van deze folder: Het Groene Hart Ziekenhuis en Medisch Centrum Haaglanden (MCH)-Bronovo werken nauw samen op het gebied van longkanker. Dat doen we door

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 8: Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Colorectale kanker (kanker aan de dikke darm of endeldarm) is de belangrijkste oorzaak van uitzaaiingen (metastasen)

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Borstkanker indicatoren - Resultaten voor

Borstkanker indicatoren - Resultaten voor Borstkanker indicatoren - Resultaten voor 2009-2011 AZ Sint-Jozef Malle maakt samen met AZ Klina Brasschaat deel uit van de Borstkliniek Voorkempen. Recent werden vanuit het Vlaams Indicatoren Project

Nadere informatie

Bestraling ter voorkoming van verkalkingen bij een heupprothese

Bestraling ter voorkoming van verkalkingen bij een heupprothese Bestraling ter voorkoming van verkalkingen bij een heupprothese Doel van de behandeling In overleg met de arts heeft u besloten voor een heupprothese. Na deze operatie kunnen kalkafzettingen ontstaan

Nadere informatie

Het veilig stellen van vruchtbaarheid Technische mogelijkheden

Het veilig stellen van vruchtbaarheid Technische mogelijkheden Het veilig stellen van vruchtbaarheid Technische mogelijkheden Dr C.C.M. Beerendonk Gynaecoloog Voorzitter NNF Brussel April 2004 Signalement Gezondheidsraad 2004 Vruchtbaarheidsverzekering : medische

Nadere informatie

Intra-Operatieve Radiotherapie

Intra-Operatieve Radiotherapie Intra-Operatieve Radiotherapie Eenmalige bestraling bij borstkanker Informatie voor patiënten MB0003-1500 oktober 2014 Bronovo www.bronovo.nl Bronovolaan 5 2597 AX Den Haag Postbus 96900 2509 JH Den Haag

Nadere informatie

Bestraling van de schedel en de hersenen Informatie voor patiënten

Bestraling van de schedel en de hersenen Informatie voor patiënten Bestraling van de schedel en de hersenen Informatie voor patiënten Inhoud Voorwoord... 3 1. De CT-simulatie... 4 2. De bestraling... 6 3. Mogelijke nevenwerkingen en advies... 7 3.1 Vermoeidheid... 7 3.2

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING Boezemfibrilleren is een zeer frequent voorkomende hartritmestoornis en daardoor een belangrijk klinisch probleem. Onder de westerse bevolking is de kans op boezemfibrilleren

Nadere informatie

Radiotherapie Stereotactische Radiotherapie

Radiotherapie Stereotactische Radiotherapie Radiotherapie Stereotactische Radiotherapie Bestraling van een aandoening in het hoofd Radiotherapie U heeft een aandoening in uw hoofd. Uw situatie is besproken in de werkgroep Stereotaxie van het Universitair

Nadere informatie

Peptide receptor radionucliden therapie (PRRT)

Peptide receptor radionucliden therapie (PRRT) Peptide receptor radionucliden therapie (PRRT) Uw behandelend medisch oncoloog heeft u behandeling middels Peptide receptor radionucliden therapie (PRRT) voorgesteld. Deze informatie is een samenvatting

Nadere informatie

Stereotactische Radiochirurgie

Stereotactische Radiochirurgie Radiotherapie Stereotactische Radiochirurgie Eenmalige bestraling van een aandoening in het hoofd Universitair Medisch Centrum Groningen Hanzeplein 1 Postbus 30 001, 9700 rb Groningen www.umcg.nl Patiënteninformatie

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Leverkanker Stereotactische behandeling

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Leverkanker Stereotactische behandeling Behandelwijzer Locatie Deventer Bestralingsbehandeling Leverkanker Stereotactische behandeling Inhoudsopgave 3.1 Inleiding 3 3.2 Uw eerste bezoek 4 3.3 De voorbereiding 5 3.4 De bestraling 8 3.5 Bijwerkingen

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE

PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE STEREOTACTISCE RADIOTHERAPIE Stereotactie Het team stereotactie binnen MAASTRO CLINIC legt zich toe op het behandelen van afwijkingen van het centraal

Nadere informatie

99,6% % 99,4% Het Vlaams Indicatorenproject: Behandeling van borstkanker Resultaten AZ Maria Middelares

99,6% % 99,4% Het Vlaams Indicatorenproject: Behandeling van borstkanker Resultaten AZ Maria Middelares Het Vlaams Indicatorenproject: Behandeling van borstkanker Resultaten Interpretatie grafieken In de grafieken wordt ons ziekenhuis voorgesteld door de rode stip. De horizontale grijze lijn verwijst naar

Nadere informatie

Borstkanker. Celdeling

Borstkanker. Celdeling Borstkanker In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 12.000 vrouwen borstkanker (mammacarcinoom) ontdekt. Daarnaast wordt bij ongeveer 1.300 vrouwen in Nederland een voorstadium van borstkanker (ductaal

Nadere informatie

S A M E N V A T T I N G SAMENVATTING

S A M E N V A T T I N G SAMENVATTING X SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 167 168 Hoewel de mensheid als soort wordt gedefinieerd door een groot aantal gelijkenissen, bestaat er een aanzienlijke diversiteit tussen individuele patiënten.

Nadere informatie

Belangrijkste punten van deze folder:

Belangrijkste punten van deze folder: Longkanker, wat nu? Belangrijkste punten van deze folder: Een gespecialiseerd behandelteam van het Oncologisch Centrum bespreekt samen met u de verschillende behandelmogelijkheden en voert deze uit. Tijdens

Nadere informatie

Stamceldonor Van Levensbelang!

Stamceldonor Van Levensbelang! Stamceldonor Van Levensbelang! Informatie over het stamceldonorschap Word stamceldonor! Zeer ernstig zieke kinderen en volwassenen (meestal met leukemie) hebben stamcellen van een gezonde donor nodig om

Nadere informatie

Darmkanker, wat nu? April 2015

Darmkanker, wat nu? April 2015 Darmkanker, wat nu? April 2015 Inleiding U bent verwezen naar het ziekenhuis voor darmonderzoek. Uit de onderzoeken die eerder bij u zijn uitgevoerd, blijkt dat er bij u sprake is van (een sterke verdenking

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen Van naar Start van de StOEH Ontwikkeld door de afdeling geneeskunde van het AMC 1994 Initiatiefnemers: Prof. dr. J.J.P Kastelein Dr. Ir. J.C. Defesche 1994-2001 700 1000 FH patienten / jaar April 2003

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de baarmoeder

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de baarmoeder Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede Bestralingsbehandeling De inwendige bestraling van de baarmoeder Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 De voorbereidingen 6 3 De bestraling 8 4 Bijwerkingen 10 5 Nazorg 11 2 Behandelwijzer

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie