Informatiebeveiliging. gaan samen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatiebeveiliging. gaan samen"

Transcriptie

1 Het IV-magazine van Defensie Single Sign-On Informatiebeveiliging IV en ICT gaan samen Jaargang 1 n oktober 2007

2 2 Editorial Veranderen Drs. Adriaan Blankenstein (C-BGICT) Het vierde nummer van In Touch is al weer een feit. En nog steeds genoeg Drs. Adriaan Blankenstein (C-BG ICT) onderwerpen om over te schrijven. Want er verandert voortdurend wat in IV-land. Niet alleen binnen organisaties, zie mijn interview met Martin Boskamp over de nieuwe bedrijfsgroep, maar ook op het gebied van de producten en diensten. Natuurlijk hebben alle veranderingen als doel een efficiëntere dienstverlening binnen Defensie. Dat de IV hierdoor ook beter betaalbaar wordt zal hoofddirecteur HDIO, SBN Hank Ort, zeer aanspreken. Zie hiervoor zijn betoog in de rubriek Issue. Ook vanuit het operationele veld verandernieuws in deze In Touch. Het C2 Support Center voert veranderingen door en test deze in nauwe samenwerking met de klant. Veranderen doe je namelijk nooit alleen! Drs. Adriaan Blankenstein (C-BG ICT) 1COVER 10interview IV en ICT gaan samen 8Reportage Integratietest 21Project Defensiepas INHOUDSOPGAVE 03 RECENSIE / Processenmanagement 04 ISSUE / Veilige en betaalbare IV 07 DISCUSSIE / Te afhankelijk door standaarden? 08 REPORTAGE / Laboratoriumtest is niet genoeg 10 INTERVIEW / IV en ICT gaan samen 13 VERSLAG / Picken voor de baas 14 DIALOOG / Versneld schonen 16 KORT NIEUWS 17 COLUMN / Het ultieme groene datacenter 18 DCIVB / CAMS / NIID 21 Project / Defensiepas 22 RESULTAAT/ Single Sign-On COLOFON eindredactie Marcel van Agten, Charles van der Mee, Henk Sepers, Ron Voragen Redactie en coördinatie Suzan van der Weij Redactionele bijdragen Martje van der Brug, Nelly Dijkstra, Teus van der Plaat, Henk Sepers en anderen Vormgeving en productie Kris Kras Design Druk Tromp Drukkerij B.V Rotterdam Correspondentieadres Redactie In Touch Binckhorsthof / Kamer 5B20 Postbus / 2500 ES Den Haag MPC 58L

3 in touch # Tekst HENK SEPERS foto DEFENSIE Recensie Processenmanagement Beleidsverantwoordelijken bij het ministerie van Defensie hebben de verantwoordelijkheid gekregen de samenhang tussen de processen in hun domein en met aanpalende beleidsdomeinen te bewaken. Processenmanagement helpt te beoordelen wat de overeenkomsten zijn in de processen in plaats van te focussen op de onderlinge verschillen. Service Het vastleggen van processen is bij het ministerie van Defensie zeker niet nieuw. Nieuw is dat de dienst Procesmodelleren met de ondersteunende tool ARIS procesmodelleurs helpt de verschillende processen en hun onderlinge samenhang eenduidig in kaart te brengen. Ferrie van der Molen is als medewerker bedrijfsvoering staf CLAS (Commando Landstrijdkrachten) te Utrecht nauw betrokken bij het beschrijven van de processen van CLAS. Hij staat positief kritisch tegenover het nieuwe processenmanagement. Voor mij is processenmanagement een absolute must, dat staat buiten kijf, aldus Van der Molen. Ik ken de strubbelingen en ben zeker niet blind voor de werkelijkheid. Defensie is, zo meent Van der Molen, niet ingericht om processen afdoende te beschrijven en te borgen. Daarvoor ontbreekt de mankracht. Hopelijk komt daar een oplossing voor. Anders zijn we straks een transportbedrijf met de beste vrachtwagens maar zonder chauffeurs. Het vastleggen van processen is volgens Van der Molen voor CLAS, naast het verkrijgen van inzicht in de bedrijfsvoering, ook handig om nieuw personeel snel inzicht te geven hoe taken te realiseren zijn en bij wie je moet zijn voor bepaalde informatie om die taken uit te kunnen voeren. Dat levert pure tijdwinst op, weet Van der Molen. Beheersen Processen moet je niet willen vastleggen om het vastleggen alleen. Je wilt inzicht krijgen in je processen en ze beheersen en als je dat kunt door het op de achterkant van een bierviltje te tekenen, moet je dat vooral doen. Maar in een complexe organisatie als Defensie kom je daar niet mee weg. Aan het woord is Andrea de Wit, beleidsverantwoordelijke processenmanagement bij HDIO. Grote projecten als SPEER (invoering SAP, red.) grijpen diep in de processen in. HDIO wil niet terug naar de tijd waarin elke (menselijke) handeling in een processchema wordt vastgelegd. De Wit: We weten als HDIO dat we er iets mee moeten zonder in de oude manier van besturen te vervallen door alles tot in detail voor te willen schrijven. Die tijd is geweest. We proberen een aantal kaders aan te geven, hebben gezorgd dat er een ondersteunende dienst is en nu moeten beleids- en uitvoeringsverantwoordelijken aan de slag. Regievoering Daarmee tipt De Wit een punt van zorg bij Van der Molen aan: regievoering. Hierin is nog verbetering mogelijk zodat meer invulling wordt gegeven aan het begrip uitvoerbaar beleid. Ondanks zijn kanttekening is Van der Molen zeer te spreken over de dienst Procesmodelleren. Wat hem betreft kunnen zijn collega procesmodelleurs niet snel genoeg aan de slag gaan. Marcel van Hees van DTO: DTO en het DCIVB zorgen voor uniformiteit in de toegepaste technieken en ondersteuning om het procesmodelleren mogelijk te maken. Maar je bent er niet door te zeggen Je doet het zo!. Je zult ook de borging van de kwaliteit van het modelleren in moeten bouwen, meent Van Hees. Goed ingerichte processen in een organisatie moeten worden onderhouden en geoptimaliseerd. Dit leidt tot een voortdurende aanpassing en zorgt voor slagvaardigheid. Het vereist ook controle op de inhoud van het beschrijven van een proces en de onderlinge samenhang. De Wit beaamt dat en merkt op dat HDIO pro-actief zal toezien op de naleving van het beleid. We hebben DCIVB gevraagd om ons bij die rol te ondersteunen. Gebruikersoverleg Peter van der Schot, functioneel beheerder van de dienst Procesmodelleren bij DCIVB: Er zijn conventies geschreven waarin de methode voor Defensie om de processen te modelleren staan. Ook is er een gebruikersoverleg in het leven geroepen, voorgezeten door DCIVB, waarin key-users van alle defensieonderdelen zitten. Dit platform bewaakt volgens Van der Schot de conventies en de samenhang en sluit aan bij het beleid dat HDIO voert als het gaat over processenmanagement. De bewaking van de kwaliteit is daarbij van essentieel belang, meent Van der Schot. Daar is Van der Molen het absoluut mee eens. De kracht is dat we ons bij Defensie gaan concentreren op de samenhang en niet op de verschillen, besluit hij verwachtingsvol.

4 4 Issue Van risicomijding naar risicomanagement Veilige en bet Voor een effectieve en veilige IV moeten beleid, functionele behoeftestelling en uitvoering perfect op elkaar zijn afgestemd. Vandaar dat HDIO, DTO en de Beveiligingsautoriteit steeds intensiever samenwerken. Wat betekent dat voor de informatiebeveiliging? In Touch sprak met Schout-bij-nacht Hank Ort, hoofddirecteur HDIO en met Kolonel Johan de Vet, directeur Operationele Zaken van DTO. Hun missie is een IV die de commandovoering en bedrijfsvoering van Defensie op effectieve, betrouwbare en veilige wijze ondersteunt. Ort plaatst daar namens HDIO wel direct een kanttekening bij. Veilige IV moet wel betaalbaar blijven. Je kunt dus geen exorbitante eisen stellen zonder naar de kosten te kijken. Daarom vindt hij het een goede zaak dat de BA (Beveiligingsautoriteit), als partner in de IV-keten, meepraat. Alle beleidsverantwoordelijken moeten samen aan tafel zitten om de veiligheidsnormen, technische eisen en kosten van de informatievoorziening goed af te stemmen. Daar werken we hard aan en de eerste resultaten zijn al zichtbaar. Risicomanagement Het afgelopen jaar is een benchmark uitgevoerd op de gestandaardiseerde werkplekdiensten van DTO. Daaruit bleek dat een deel van deze diensten marktconform is: net zo goed en net zo goedkoop als die van andere leveranciers. Het defensiespecifieke deel bleek echter duurder dan de markt. Dit is een direct gevolg van hoge beveiligingseisen. Daar gaat DTO nu kritisch naar kijken met HDIO en de BA, meldt De Vet. Kan dat niet anders? Als een systeem voldoet aan de beveiligingseisen voor ABN Amro, is het dan misschien ook goed genoeg voor Defensie? Ort: Defensie moet op het gebied van IV de slag maken van risicomijding naar risicomanagement. Wat zijn de risico s en wat kost het om deze te beperken? Tot welke prijs willen we risico s afdekken? Risicomanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen in de keten en kan politieke besluitvorming vergen. De politieke leiding moet immers verantwoording kunnen afleggen over de risico s. Kosten inzichtelijk Ort benadrukt ook de rol van de klant. De operationele commando s zijn wat ons betreft óók onderdeel van de IV-keten. Men moet zich als klant bewust zijn van de kosten. Als je meer wilt, dan moet daar ook meer voor worden betaald. Daarom brengen we ook budgetprikkels aan. Dat past wat mij betreft in een volwassen klant-leverancier relatie. Er is nóg een partij die een rol speelt in de IV-keten: de ADD (Audit Dienst Defensie). Deze dienst heeft zowel een ondersteunende als een controlerende rol. Zo toetst de ADD of DTO voldoet aan de eisen van HDIO en de BA. Anderhalf jaar geleden stelde de ADD vast dat DTO het leveren van betrouwbare IVdiensten onvoldoende kon aantonen. Er is toen een programma gestart (VEM, red.) om het beheer beter te documenteren en een helder inzicht te geven in de kosten. Ort vindt de rol van de ADD in de keten van groot belang. Je moet alle risico s en de kosten kennen om op een realistische manier te kunnen omgaan met de vraagstelling. Alleen dan kun je op een verantwoorde manier besluiten of je meer geld kunt uitgeven aan extra veiligheid. Heldere afspraken Is het moeilijk om goede afspraken te maken over de kwaliteit van de informatiebeveiliging? Nee, vinden Ort en De Vet. Al was dat in het verleden, toen de verschillende spelers op IV-gebied nog niet zo intensief samenwerkten, wel eens het geval. Onze geïntegreerde aanpak begint echt al vruchten af te werken, en het wordt nog beter, belooft De Vet. We hebben nu glashelder wie waarvoor verantwoordelijk is. Er zijn duidelijke

5 in touch # Tekst martje van der brug foto defensie aalbare IV Samenwerking binnen de IV-keten De gebruiker komt vanuit het bedrijfsproces met eisen en wensen op IV-gebied. De BA stelt vervolgens normeringen voor de beveiliging. HDIO toetst vanuit de verantwoordelijkheid voor het beleid en de financiën. Leverancier DTO ten slotte, zorgt voor de uitvoering, met continue terugkoppeling naar de klant. Klant moet zich bewust zijn van kosten

6 Issue afspraken gemaakt. Met kortere lijnen, zodat we directer kunnen communiceren. Dat blijkt te werken. Toch knettert het wel eens. HDIO en DTO hebben immers elk een eigen verantwoordelijkheid. De Vet: Als HDIO bijvoorbeeld zegt dat wij moeten bezuinigen, dan geeft dat natuurlijk wel discussie. DTO heeft immers ook andere prioriteiten. Maar zo n confrontatie is prima. We komen er altijd uit. We hebben wat dat betreft een buitengewoon gezonde relatie. Aandacht voor klantwensen In de nieuwe aanpak wordt ook veel meer aandacht besteed aan de wensen van de klanten. Voortaan zijn er elke drie maanden klantenraden, waarbij vertegenwoordigers van de operationele commando s overleggen met de verschillende partijen in de IV-keten. Die dialoog is essentieel voor succes, benadrukt Ort. IV blijft altijd een complexe materie, maar met goed overleg ontstaan er betere oplossingen. Toch wil hij de verwachtingen ook direct temperen. Het is immers wél de bedoeling dat een zo groot mogelijk deel van het defensiebudget besteed kan worden aan operaties. Geld dat we uitgeven aan IV moet ook primair de operaties ondersteunen. Daarnaast moeten we vaker kiezen voor gezamenlijke (enterprise) oplossin- gen omdat een veelvoud aan specifieke oplossingen niet meer te betalen is. IV-managers bij Defensie moeten zich dus realiseren dat de bomen niet tot in de hemel groeien. Onze klanten moeten op IV-gebied echt water bij de wijn doen. Het is niet anders. Innovatie De afgelopen jaren is er hard gewerkt aan centralisatie van het beheer en standaardisatie. Ort: We maken een ontwikkeling door van infrastructuurbeveiliging naar gegevensbeveiliging. Als je die stap eenmaal hebt gezet, ben je niet meer afhankelijk van de hardware waar je toevallig mee werkt. Deze aanpak past dus veel beter bij het groeiende aantal mobiele werkplekken binnen onze organisatie. De BlackBerry s met encryptie passen in dit concept en hebben een eind gemaakt aan de wildgroei aan onbeveiligde PDA s. Op beveiligingsgebied is continue innovatie vereist. Oude oplossingen zijn duur en beperkt in hun mogelijkheden. Daarom kiest de IV-keten van Defensie steeds vaker voor Open Source-oplossingen. Ort: HDIO, de bedrijfsgroep IV en ICT, ADD en de BA zoeken gezamenlijk naar goede oplossingen. Voor alle IV, maar zeker óók voor de beveiliging, is ons motto: maximaal marktconform en minimaal defensiespecifiek. DTO verbetert documentatiestructuur De ADD beoordeelde de dienstverlening van DTO als veilig, maar onvoldoende aantoonbaar en traceerbaar. Dit probleem is aangepakt met een nieuwe, overzichtelijke documentatiestructuur, ingedeeld naar beheerdomeinen. Een nieuwe kwaliteitsafdeling zorgt dat de diensten van DTO in de toekomst helder gedocumenteerd zijn. Decorum ne auterniurs mod iam pon Beveiliging denam inter vereist continue innovatie

7 in touch # Tekst divers foto joost hoving Discussie 7 We moeten voorzichtig zijn met een te snelle implementatie van open source/standaarden. Het is zeker de moeite waard om ze als optie mee te nemen, maar het is zeker niet altijd dé oplossing en het is zeker niet goedkoper. Vooral niet in de aanloop en in de eerste periode van beheer. Ik zeg: open source overwegen altijd in gebruik nemen als het de beste keuze is. Markwin Schumm Medior IV-Consultant DCIVB De tweede Kamer verwacht veel van de discussie rond open standaarden. Daarom heeft de Regering op 17 september 2007 een stappenplan gestuurd met 17 actielijnen die ook binnen Defensie moeten worden gerealiseerd. Opvallendste actie is de implementatie van de documentenstandaard ODF. Rijksdiensten dienen vanaf april 2008, naast de huidige bestandsformaten, ODF te ondersteunen voor lezen, schrijven en uitwisselen van documenten. San Emmen Beleidsadviseur interdepartementaal HDIO Belangrijkst is het doel: interoperabiliteit. Daar moeten we het eerst over eens worden. Open of gesloten is dan een volgende discussie. Als ik met een gesloten standaard nu beter interoperabel ben dan met een emerging open standaard kies ik voor gesloten! Ja, we hebben behoefte aan een organisatie die keuzes maakt, borgt en handhaaft. Rutger Gooszen Beleidsadviseur architectuur HDIO Te afhankelijk door standaarden? Hoe afhankelijk zijn wij geworden van software en standaarden van enkele leveranciers? Waarom komen er steeds nieuwe updates? Moeten en kunnen we hier wat tegen doen? Niet duurzaam Iedereen kent ze nog wel: WordPerfect 4.2 en Lotus Software met alle functionaliteit die we ooit nodig zouden hebben. Een paar jaar, een paar standaarden later hebben we andere software die veel meer kan dan we ooit nodig zullen hebben toch? Er is een afhankelijkheid ontstaan van een paar leveranciers waardoor wij onze bestanden niet kunnen vastleggen in een toekomstvast formaat, aldus Bauke Keulen, adviseur bij DTO. De datacenters staan er vol mee: terabytes aan informatie, die niet duurzaam is. Deze afhankelijkheid heeft natuurlijk een financiële achtergrond omdat bedrijven geen marktwerking willen als ze eenmaal binnen bij Defensie zijn. Organisatie oprichten Volgens Keulen is het tijd voor maatregelen die pleiten voor de zogeheten Open Standaarden. Kies bijvoorbeeld voor open bestandsformaten zoals ODF (Open Document Format) voor opslag van gegevens, waardoor de waarde hiervan niet verloren gaat. En kies open standaarden voor communicatie tussen applicaties. Er zou binnen Defensie een (werk)organisatie of productlijn opgericht moeten worden die het (middel)lange termijn beleid weet te borgen. Deze zou verantwoordelijk moeten zijn voor het kiezen van (open) standaarden, het vertalen van beleid naar concrete richtlijnen, het toetsen van oplossingen en het toezien op naleving. Deze organisatie zou een brug moeten slaan tussen beleid en techniek.

8 8 Reportage C2SC test software Suite 2007, een terugblik Laboratoriumtest is niet genoeg In juni stonden 75 militairen en burgers paraat voor de eerste echte Integratietest van operationele software. Drie weken lang vormde de Elias Beeckmankazerne het hoofdkwartier voor de drie secties van het Command & Control Support Centre. Het doel? Beoordelen of de Landen Luchtmacht de Suite 2007 in september operationeel kunnen inzetten. Op maandagochtend 4 juni is het zover: de eerste echte integratietest voor operationele software. Geen laboratoriumtest, maar een test in praktijk, waar gebruikers en hardware aanwezig zijn. Eenderde van alle betrokken mankrachten van Landmacht, Luchtmacht, de Joint CIS Groep en C2SC verzamelt die maandag in de bespreekruimte van de Elias Beeckmankazerne. Daar worden elke ochtend de doelen voor die dag gesteld en aan het eind van de dag de bevindingen gedeeld. Pas in de derde testweek wordt het aantal militairen en burgers aangevuld tot 75 afgevaardigden. Doel bepalen Luitenant-kolonel Peter den Hollander, hoofd van de sectie Implementatie Ondersteuning en leider van de integratietest, trapt af. Hij is trots dat C2SC - ondanks de korte voorbereidingstijd van vier maanden Suite 2007 met zoveel mogelijk middelen en mensen kan testen. Een laboratoriumtest is niet voldoende om zulke belangrijke software met een goed gevoel over te dragen aan de eenheden. Dus initieerden we de integratietest. Niet zomaar: we hebben eerst met afnemers om de tafel gezeten. Wanneer is naar hun idee deze test geslaagd en wanneer voldoet de Netwerk testen Suite 2007 Suite 2007 omvat CYRUS 1.1 (CIS managementsysteem), THEMIS 4.3 (mailapplicatie), ISIS 4.2 (common operational picture - staf), TITAAN 4.1 (overkoepelend netwerk) en OSIRIS 3.0 (common operational picture - manouvre). Opvallende verbeteringen zijn dat met de nieuwe versie van TITAAN alle eenheden van CLAS, CLSK én het hoofdkwartier van het Duits-Nederlandse Legerkorps (HQ 1 GNC) op dezelfde stand van techniek komen. Daardoor kunnen ze bijvoorbeeld documenten en gegevens uitwisselen zonder dat extra TITAAN-middelen moeten worden uitgedeeld. Daarnaast zijn ISIS en OSIRIS aan elkaar gekoppeld: het deployed en mobiele netwerk. Hierdoor wordt de common operational picture vollediger en zijn alle eenheden van dezelfde situatie op de hoogte.

9 in touch # Tekst NELLY DIJKSTRA en Raymond franssen foto defensie nieuwe software aan hun eisen en wensen? Op basis van deze sessies bepaalden we dat we in deze weken de systeem- en operationele functionaliteiten testen, inclusief de samenhang en werking van het netwerk. Daarnaast willen we de eindgebruiker leren omgaan met de nieuwe versies van de applicaties. Voertuigen verzamelen De eerste twee weken de Mission Preparation staan in het teken van het bij elkaar brengen en inspoelen van alle onderdelen van het operationele netwerk. Dus ook servers en hardware, zoals routerboxen en voertuigen. Dat blijkt lastiger dan verwacht. Niet alle nieuwe middelen zijn in de eerste week beschikbaar, zoals de hardware die deel uitmaakt van het grotere project TITAAN. Pas in de tweede week zijn alle voertuigen aanwezig. Den Hollander: Dat is een behoorlijke verstoring. Je moet het programma bijstellen en andere zaken voor laten gaan om de uiteindelijke planning te halen. Applicaties en netwerk testen De verstoring in de eerste fase veroorzaakt in de derde testweek onverwachte problemen. Den Hollander: Door de haast die er ontstond in de tweede week, zijn er fouten gemaakt bij het aansluiten van hardware. De verkeerde kabel in de verkeerde poort en onvoldoende consequent getest. In de Mission Management-fase reken je daar niet meer op. Dus als iets niet werkt bij een gebruiker, zoek je de oorzaak in eerste instantie bij de software. Hierdoor werk je met een vertroebeld beeld. Verplaatsing commandopost In de loop van de derde en vierde week zijn 75 man continu bezig. Operationele gebruikers voeren dagelijks gegevens in de nieuwe software, schakelen C2SC in bij vragen en problemen, signaleren bugs. Ook wordt een verplaatsing van een commandopost gesimuleerd en het effect op andere eenheden geëvalueerd. Het eindresultaat is dat alle commandoposten statisch werkend zijn gemaakt en de mobiele testen met het Battlefield Management Systeem (BMS) zijn uitgevoerd. Aan twee dingen is C2SC niet toe gekomen. Den Hollander: We hadden een remote-netwerk willen testen op een aparte locatie en we hadden de servercontainer van de Luchtmacht meerdere keren willen laten crashen, om te zien of de andere container dan vlekkeloos doordraait. Dit hebben we nu maar twee keer getest: één keer op een schoolse manier, en één keer een echte crash. Intensieve samenwerking Den Hollander blikt tevreden terug op de testweken. C2SC heeft alles kunnen uitvoeren wat gepland stond. En belangrijker nog: de test resulteerde in een verbeterde samenwerking tussen het centrum en de eenheden. Het is noodzakelijk dat we tijdens het ontwikkelen en testen nauw samenwerken met de gebruiker. Dan pas maak je software echt op maat en ontstaat er begrip voor elkaar. Verder heeft C2SC veel geleerd over de nieuwe software. Suite 2007 kan wel operationeel worden gebruikt, maar er zitten nog fouten in de software en er zijn beperkingen geconstateerd in het beheer en de inrichting van het netwerk. Dat levert ons herprogrameerwerk op, waarna in oktober een service release volgt. Niet alle opmerkingen uit de testweken worden zonder meer meegenomen. Er ontstaan volgens Den Hollander altijd nieuwe behoeftes en verbetermogelijkheden. Je moet ook nee durven zeggen. Als je elk jaar met volledig nieuwe software komt, worden de eenheden daar gek van. Ze moeten ook een tijd kunnen werken met vertrouwde software. Landmacht Luitenant-kolonel Bram Verhoef (1GNC) is enthousiast over de integratietest: Deze test is voor ons goud waard. Al in september heeft hij de suite nodig bij de oefening Noble Light, in het kader van NRF 10. In die periode lopen veel activiteiten door elkaar: systemen worden uitgeleverd, personeel opgeleid. Verhoef: We gaan eerst primen en stagen : we voorzien de hardware van de juiste software en brengen we de juiste configuratie tot stand. Daarna moet alles werken. Luchtmacht Adjudant Harrie Valk had graag alle applicaties in de praktijk willen testen, en dan vooral TITAAN. Juist omdat de Luchtmacht gewend is alles op de vliegbasis voorhanden te hebben. Maar niet alle applicaties waren beschikbaar, bijvoorbeeld omdat de juiste land- en isdn-lijnen lang van tevoren moeten worden aangevraagd. Wel was Valk uiteindelijk enthousiast over TITAAN en de oefening. Voorheen kregen we spullen geleverd en moesten we zelf verder uitzoeken hoe het werkt. Daar ging veel tijd in zitten. Nu heb ik al veel meer zicht op de nieuwe suite. Met die voorsprong kan ik sneller Luchtmachtcollega s opleiden. Mobiel werken

10 10 Interview Onze mensen leggen zelf contact en beginnen spontaan samen te werken. Daar zijn wij ongelofelijk enthousiast over.

11 in touch # Tekst martje van der brug foto willem jan ritman 11 Binnen het CDC zijn de bedrijfsgroepen IV en ICT naast elkaar actief met diensten die in elkaars verlengde liggen. De afzonderlijke rollen waren echter niet altijd duidelijk. Op verzoek van de klanten ontstaat nu één nieuwe bedrijfsgroep. Een gesprek met de huidige twee commandanten: Martin Boskamp (IV) en Adriaan Blankenstein (ICT). Bedrijfsgroepen IV en ICT gaan samen in nieuwe bedrijfsgroep Snel integreren Adriaan Blankenstein, commandant van de bedrijfsgroep ICT, zegt: Klanten die behoefte hadden aan informatievoorziening, hadden een lange weg te gaan. Eerst moesten ze langs DCIVB om de wensen te inventariseren en als de automatiseringseisen waren vastgesteld, moesten ze door naar DTO. Dat was niet praktisch. Daarom bundelen we alle functionele én technische kennis in één nieuwe bedrijfsgroep. Voortaan is er dus gewoon één loket voor IV en ICT. Martin Boskamp van de bedrijfsgroep IV benadrukt dat het geen overname is, maar een samenvoeging. We combineren de krachten van de twee bedrijfsgroepen. DCIVB komt voort uit de klantorganisatie en kent dus de informatievoorziening van de defensieonderdelen. JCG is zeer goed in direct beschikbare operationele ondersteuning en dus heel flexibel. En DTO biedt een efficiënte stabiele dienstverlening. Met al die sterke punten ontstaat een prachtig bedrijf. Efficiënter Het idee voor deze samenvoeging ontstond mede na de IV-netwerkdag in september Daar werd forse kritiek geuit op het functioneren van de afzonderlijke bedrijven. Blankenstein: Daar hebben we goed naar geluisterd. We realiseerden ons dat er overbodige stappen in het proces zaten die vertraging en fouten opleverden. En juist op dat moment kregen we een bezuinigingstaakstelling opgelegd. Toen was het plan van samenvoeging snel bedacht. Als je zelfstandige organisaties integreert, kunnen processen worden vereenvoudigd. Zo hoeven DCIVB en DTO onderling geen contracten meer af te sluiten. De nieuwe bedrijfsgroep kan veel efficiënter werken. Hierdoor zal wel een aantal functies overbodig worden. Te beginnen met de bedrijfscommandant IV,

12 12 Interview Boskamp: als je dingen eenvoudiger maakt, gaat het vaak meteen beter. producten- en dienstencatalogi. En zo gaat het ook op andere afdelingen. Mensen pakken het perfect op en zeggen: we beginnen vast. Daar zijn wij ongelofelijk enthousiast over. Hij benadrukt dat er natuurlijk veel procedures en regels zijn rond de samenvoeging. Maar als de samenwerking al gestalte heeft gekregen, zijn de formaliteiten vanzelfsprekend gemakkelijker. zegt Boskamp nuchter. Ik zal elders binnen Defensie of de rijksoverheid een functie aanvaarden. Adriaan Blankenstein wordt commandant van de nieuwe bedrijfsgroep. Met de personele belangen wordt zorgvuldig omgegaan. Er zullen geen gedwongen ontslagen vallen. Boventallige medewerkers zullen zoveel mogelijk binnen de bedrijfsgroep worden opgevangen. Met het oog daarop is het aantal externe medewerkers drastisch beperkt en is er een vacaturestop. Boskamp waarschuwt dat dit van een aantal medewerkers veel flexibiliteit zal vergen. Sommige mensen moeten echt heel ander werk gaan doen binnen de nieuwe bedrijfsgroep - of zelfs daarbuiten. Eigen initiatief De medezeggenschap is in een zeer vroeg stadium betrokken bij de integratieplannen. Boskamp: Ze hebben geweldig meegedacht, dat heeft het proces enorm vergemakkelijkt. De MC heeft het bijvoorbeeld mogelijk gemaakt om de afdelingen Communicatie en Planning & Control al samen te voegen voordat de formele fusie een feit was. Andere afdelingen hebben elkaar op eigen initiatief opgezocht. Blankenstein legt uit: Omdat er zoveel onvervulde vacatures zijn, hebben mensen elkaar hard nodig en leggen dus zelf contact. Dat zie je bijvoorbeeld bij onze medewerkers aan het elektronische bestelportaal. Die zijn zelf gaan samenwerken aan de samenvoeging van de Beleid en uitvoering Op de netwerkdag van vorig jaar werd veel kritiek geuit op het functioneren van de IV-keten. Een onderdeel van die kritiek was de onduidelijkheid over beleid en uitvoering. Zoals bekend, wordt het IV-beleid gemaakt door de HDIO. De nieuwe bedrijfsgroep is alleen verantwoordelijk voor de uitvoering. In de nieuwe opzet wordt veel aandacht besteed aan een heldere scheiding van taken en verantwoordelijkheden. Blankenstein: Dat is een goede zaak. Maar beleid dat helemaal los staat van de uitvoering loopt het risico wat theoretisch en lastig uitvoerbaar te worden. Daarom ga ik als commandant van de bedrijfsgroep intensief samenwerken met alle ketenpartners: de HDIO, de Audit Dienst Defensie en de Beveiligingsautoriteit. Wat is het beleid? Is het betaalbaar? Is het veilig? Past het binnen de normen? Zo toetsen we gezamenlijk het voorgenomen beleid op uitvoerbaarheid. Op deze manier willen we voorkomen dat we pas ver in een project ontdekken dat iets helemaal niet mag. Zoals dat vroeger wel eens is gebeurd. Luisteren naar klanten Als je de dingen eenvoudiger maakt, gaat het vaak meteen beter. Dat zie je hier ook, zegt een tevreden Boskamp. We horen dat ook terug van onze klanten. Een goed voorbeeld hiervan is het werken in klantenteams, waarbij collega s van DCIVB en DTO samen met de klant afspraken maken. De eerste reacties hierop zijn positief. En dáár doen we het natuurlijk allemaal voor. Daarom willen we goed in gesprek blijven met onze klanten. Niet één keer per jaar, maar ieder kwartaal, in een Klantenraad. De gezamenlijke werkorganisatie zal in november gereed zijn - ruim voordat het officiële traject voor de nieuwe bedrijfsgroep in het voorjaar 2008 is afgerond. Blankenstein sluit af met een waarschuwing: Tijdens de verbouwing gaat de verkoop gewoon door. Dat betekent dat het wel eens stoffig kan zijn. Onze mensen moeten wennen aan hun nieuwe rol. Dat kan lastig zijn voor onze klanten. We doen ons best om de overlast tot het minimum te beperken. We vragen er begrip voor. Het duurt maar even. En daarna gaat het echt nóg beter!

13 in touch # Tekst HENK SEPERS foto JOLANDA DAM Verslag 13 Pikken voor de baas Functioneel beheerders van het DienstenCentrum IV Beheer onderhouden op het Logistiek Centrum Woensdrecht de mechanisatie van een aantal robotstraten. Robots pikken uit artikelen met minutieuze precisie het juiste product. Distributiecentrum Het magazijn, zo groot als twee voetbalvelden, op het Logistiek Centrum Woensdrecht houdt het midden tussen het distributiecentrum van een willekeurige grootgrutter en de transportbanden voor koffers op Schiphol. Vliegtuigvleugels, onderdelen van wapensystemen, bouten en moeren maar ook huishoudelijke- en schoonmaakartikelen liggen ordentelijk in lange rijen opgeslagen. Acht robotstraten naast elkaar, ieder 25 schappen hoog. Samen goed voor ruim tien kilometer aan artikelen die vanuit Woensdrecht hun weg vinden naar alle defensielocaties in Nederland en bases met Nederlandse militairen in uitzendgebied. Aangezien de klok in Afghanistan, vergeleken bij ons, een aantal uur voorloopt, zijn de openingstijden van het distributiecentrum verruimd. Orderpikker Met een snelheid van iets meer dan 3 meter per seconde (10 km/u) zoeken de grijpgrage robots, als mechanische orderpikkers, hun weg tussen de stellingen. Een geraffineerd systeem met barcodes zorgt ervoor dat de robot de juiste lade met de gevraagde artikelen uit de stellingen weet te pakken. Op ingenieuze wijze vinden de goederen daarna via een labyrint van rolbanken hun weg naar de plek waar transport gereed staat om de goederen naar de plaats van bestemming te brengen. Mechanische automatisering neemt een belangrijke plek in om het hele proces goed te laten verlopen. Gewapend met steeksleutels en schroevendraaiers wordt op puur ambachtelijke wijze onderhoud gepleegd of verstoringen opgelost.

14 14 Dialoog Versneld schonen Projectgroep pakt datakwaliteit Matlog-applicaties aan De komende jaren zullen veel legacy-systemen op materieel-logistiek gebied onder handen genomen moeten worden. Dit is een voorwaarde voor een succesvolle implementatie van SAP. Met het oog hierop is door de Defensie Materieel Organisatie pro-actief een projectorganisatie opgezet die in nauwe samenwerking met de staande organisaties is begonnen met het versneld schonen van data. Brigade-generaal Andrew de Ruiter is transitiemanager bij DMO. Samen met Luitenant-generaal Hans Sonneveld (supervisor SPEER) en Adriaan Blankestein, algemeen directeur DTO ondertekende hij op 18 juni dit jaar het contract Achterstallig Onderhoud waarin afspraken zijn vastgelegd over het voorbereiden van de bestaande bedrijfsvoering op SAP. Eenduidige data Als de organisatiedelen willen dat hun bestaande informatievoorziening op materieel-logistiek gebied straks soepel doordraait op SAP, dan moeten zij nú in actie komen, stelt transitiemanager De Ruiter. De huidige systemen bevatten allerlei vervuiling die tijdig opgeschoond moet worden. Informatiesystemen horen overigens ook zonder overgang op SAP up to date te zijn. Maar we weten allemaal dat de praktijk weerbarstiger is. SAP is een goede aanleiding om die applicaties aan te pakken. Vandaar onze projectnaam Achterstallig Onderhoud. De aandacht van de projectgroep is niet zozeer gericht op de IV, maar op de data in de Matlog-applicaties. Voor een goede conversie naar SAP moeten deze absoluut correct en eenduidig zijn. De projectgroep gaat de komende zeven jaar, parallel aan de

15 in touch # Tekst martje van der brug foto defensie 15 uitrol van SAP, apart focussen op de kwaliteitsverhoging van de huidige systemen. De Ruiter: Een belangrijke lesson learned bij andere SAP-invoeringen in het buitenland is dat alle aandacht uitgaat naar SAP. De data in de oude systemen wordt gemakkelijk vergeten. Terwijl het juist van belang is om er vroeg mee te beginnen, omdat er straks in de turbulente implementatiefase geen tijd meer voor is. Lange termijn Het achterstallig onderhoud wordt uitgevoerd door de Bedrijfsgroep IV. DTO-adviseur Jeroen Aalten, voor de duur van het project liaison tussen DMO en DTO, stelt: Als DTO en DCIVB ergens goed in zijn, dan zijn dat wel de huidige applicaties. Daar hebben we veel kennis over in huis. Het is overigens ook belangrijk dat we deze nú aanpakken, omdat de huidige experts zich steeds meer zullen willen richten op SAP. De Ruiter ziet nog een lange termijnvoordeel in de samenwerking tussen DTO en DMO. Nu we de samenwerking aangegaan zijn voor dit project, blijft DTO langdurig betrokken bij de overgang naar SAP. Ook al verzorgt zij niet de feitelijke migratie, de specialisten werken de komende zeven jaar wel zij aan zij met ons mee. Je ziet nu natuurlijk al aankomen dat er straks van alles op ons af gaat komen: processen- en gegevensbeheer. Dan is die opgebouwde ervaring van DTO natuurlijk goud waard. Samenspel Binnen het project Achterstallig Onderhoud is DMO opdrachtgever en zorgen DTO en DCIVB voor de technische uitvoering. De derde partij in deze samenwerking zijn de eigenaren van de gegevens. We kunnen de mensen die met legacyapplicaties werken, helpen om het achterstallig onderhoud uit te voeren en de data te verrijken, zegt Aalten, maar het kan alleen in samenspel. De gebruikers moeten zelf bepalen of er gegevens ontbreken en wie dat kan verhelpen. Het is dus belangrijk dat er in de staande organisatie menskracht voor wordt vrijgemaakt. We merken dat dit besef nog niet helemaal is geland. Om deze reden besteedt de projectgroep Achterstallig Onderhoud zeer veel energie in de ondersteuning van de eigenaren van de gegevens. Gegevens uitwisselen Een secundaire doelstelling van het project Achterstallig Onderhoud is het oplossen van problemen in de huidige bedrijfsvoering. De defensieonderdelen hebben ontdekt dat ze moeilijk gegevens kunnen uitwisselen, nog los van de conversie naar SAP, zegt De Ruiter. Die hebben in de gaten dat ze er met ons project iets aan kunnen doen. De Koninklijke Marine en de Koninklijke Luchtmacht draaien al volop mee met werkopdrachten. Dat is slim, want dit project is een unieke kans om allerlei applicaties flink op te schonen. Achterstallig Onderhoud in de praktijk Het project Achterstallig Onderhoud loopt parallel aan de inrichting en implementatie van SAP. Voorlopig komen alleen MatLogapplicaties die betrekking hebben op operaties in het kader van het missiescenario (Water voor Nigeria) in aanmerking voor opschoning. Een goed voorbeeld zijn de systemen voor de Luchtmacht. Momenteel worden voorbereidingen getroffen om extra gegevens vast te leggen die voor de implementatie van SAP van belang zijn. Een ander voorbeeld is dat Achterstallig onderhoud een bijdrage levert aan het aanpassen van de huidige systemen van het Marinebedrijf, zodat de Matlog-processen worden ingericht volgens de gewijzigde organisatie. Zodoende wordt de invoering van SAP vergemakkelijkt. Operaties eerst Applicaties in goede handen

16 16 Kort nieuws Ondersteuning bij projectvoering Beleidsverantwoordelijken, projectopdrachtgevers, projectleiders en projectmedewerkers kunnen vanaf de tweede helft van 2007 terecht bij het nieuwe Diensten- Centrum Ondersteuning Projectvoering (DCOP), voor ondersteuning en advies op het gebied van project(uit)voering. Eén van de diensten die DCOP levert is de implementatiebegeleiding en inrichting van de Principal toolbox, een gereedschapskist voor projectdeelnemers, projectmanagers, programmamanagers en opdrachtgevers. Vanuit DCOP wordt deze toolbox defensiebreed beschikbaar gesteld. Voor meer informatie over het dienstencentrum kunt u terecht op de website DCOP (via CDC/BGIV). Werken op afstand Vanaf huis, of waar dan ook, via een internetaansluiting en een MULAN-laptop veilig standaard kantoorwerkzaamheden uitvoeren? Het DTO project URAL zorgt ervoor dat dit met de dienst DEFnet Remote mogelijk wordt. Pilot DEFnet Remote De nieuwe dienst wordt eerst in een pilotsituatie getest. Deze staat gepland in november en zal ongeveer een maand duren. Selectie van de deelnemers heeft in overleg met het IV-management van alle krijgsmachtonderdelen plaatsgevonden. Het maximale aantal van ongeveer 110 deelnemers is inmiddels bereikt. DIN-Inkiesdienst DEFnet Remote is de opvolger van de bestaande DTO-dienst Inkiesvoor-ziening PC, ook wel aangeduid als DIN- of SHIVA-dienstverlening. Deze zal naar verwachting aan het einde van dit jaar (na afronding van de pilot) vervangen worden door de dienst DEFnet Remote. Om dit mogelijk te maken worden bestaande DIN-gebruikers gemigreerd naar de nieuwe DEFnet Remote dienst. DIN-gebruikers zullen hierover persoonlijk worden geïnformeerd. VID viert derde lustrum DTO stopt met ODYSIS DTO is eind augustus gestopt met het technisch beheer van het donorregistratiesysteem ODISYS. Per 31 oktober wordt het contract met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport officieel ontbonden. Het systeem behoort niet tot de openbare orde en veiligheidssector, ofwel de zogenoemde zwaailichtsector, waarop DTO zich richt. Daarom wordt deze belangrijke taak overgedragen aan een andere leverancier. Opzet BV/IV-netwerkdag gewijzigd De in 1992 opgerichte Vereniging Informatici Defensie (VID) viert dit jaar haar derde lustrum. Reden voor de viering van een gepast feest, dat op 6 september plaats vond in Kamerik. In gasterij Kameryck ontmoetten 120 leden van de vereniging en 60 genodigden van bedrijven uit de IV/ICT-sector elkaar in een ontspannen ambiance. De bijeenkomst kende een relaxte sfeer. Na de ontvangst van de deelnemers, werd eerst een serieuze noot gekraakt door Adriaan Blankenstein, die een goede reflectie gaf op het leveren van IV/ICT-diensten. Het merendeel van de aanwezigen moet zich aangesproken hebben gevoeld. Guido Thys kreeg vervolgens als Belgische buitenstaander de gelegenheid, en benutte deze ook, om de IV/ICT-vakbroeders binnen Defensie op een plezante manier te challengen over hun toekomst. Luisteren naar de klant en het managen van verwachtingen waren hierin de rode draad. Naast de twee lezingen in het programma, was de dag verder ingevuld met amusement en ontspanning, zoals golf, boogschieten en een spoedcursus vliegvissen. De wwwpartyband van DTO zorgde voor een knappe muzikale omlijsting van de dag. Uiteraard was er ook ruime gelegenheid tot netwerken, dat het IV/ICT vakgebied natuurlijk ten goede komt. De dag oogstte veel lof onder de leden en haar gasten. Op 7 november stond de BV/IV-netwerkdag gepland, bedoeld voor iedereen die werkzaam is in de informatievoorziening. In verband met gewijzigde informatiebehoefte is deze dag in zijn opzet gewijzigd. Op 7 november wordt nu een mini symposium georganiseerd rond het thema professionalisering van (project) opdrachtgeverschap. Dit symposium wordt georganiseerd door het Dienstencentrum Ondersteuning Projectvoering in nauwe samenwerking met HDIO. Het symposium is bedoeld voor (potentiële) projectopdrachtgevers en projectleiders. Ook overige geïnteresseerden werkzaam in en rond projecten (dus niet alléén BV/IV) kunnen zich aanmelden. Aanmelden kan vóór 1 november via de algemene mailbox van het Dienstencentrum Ondersteuning Projectvoering: #CDC/BG IV/DCOP. In de kalender op het Defensieportaal van intranet vindt u nadere informatie.

17 in touch # Tekst divers foto divers 17 Keuzemenu Service Desk Defensie Het ultieme groene datacenter Per 1 september 2007 is het keuzemenu van de Service Desk Defensie gewijzigd. Defensiemedewerkers hoeven niet meer de keuze te maken tussen Defensie en Niet-Defensie. Dit betekent dat er een keer minder gedrukt hoeft te worden. Voor andere ministeries is een apart 0800-nummer beschikbaar gekomen: Column Er is momenteel veel te doen over CO² uitstoot en de beperking van energieverbruik. Ook ik heb zitten nadenken over hoe we zuiniger met energie kunnen omgaan. In onze datacenters bijvoorbeeld. Aangezien een van de DTO datacenters tussen de kassen staat en ik persoonlijke veel contacten heb met tuinders, is al vaker het idee geboren eens na te gaan wat de mogelijkheden zijn van een combinatie datacenter en tuinbouw. Hoe en waar kunt u klachten aanmelden? CDC Klachtendesk: In innovatieve kassen wordt gewerkt CDC DIRECT met eigen stroomopwekking, waarbij de Telefonisch (tussen en 16.30* uur) MDTN: * warmte gebruikt wordt om de kas (verkort MDTN: te *06-733) verwarmen en de stroom gebruikt wordt of: (optie 6) Per fax MDTN * of voor verlichting of wordt verkocht. De CO² die vrijkomt bij het Per Schriftelijk verbrandingsproces van gas wordt gezuiverd en gebruikt om de planten sneller CDC T.a.v. CDC Klachtendesk Postbus ES Den Haag MPC 58L te laten groeien. Stroom wordt opgewekt door middel van * Na uur kunt u uw klacht inspreken. De volgende ochtend wordt dan contact met u opgenomen. warmtekrachtkoppelingen die een vermogen leveren van 2 tot Wilt u meer 3 informatie Megawatt. over de Klachtendesk Kijk dan op CDC DIRECT: Het rendement van stroomopwekking en warmtegebruik is hierbij nagenoeg 100%. Als er tijdelijk minder warmte in de kas nodig is, wordt dit opgeslagen in CDC DIRECT een grote warmtetank. Als we de technieken uit de tuinbouw toepassen op een futuristisch datacenter, dan kan men tot een milieutechnisch optimale constructie komen. Een kas met een oppervlakte van 4 hectare gebruikt de warmte van een generator van 2 megawatt. Als men een datacenter bouwt dat een vermogen nodig heeft van 2 megawatt, is voor de nuttige warmteafvoer een kas nodig van 4 hectare. Het datacenter wordt in deze optie gebouwd op de vloer op de begane grond van de kas en de planten staan op het stuk dat beschikt over direct daglicht. Hoewel dit concept niet verder wetenschappelijk is uitgekristalliseerd, blijken de eerste berekeningen voor een datacenter gecombineerd met een kas erg gunstig. Er is geen CO² uitstoot en de stroomkosten zijn zeer laag. Er gaat geen warmte verloren bij de opwekking van de stroom, ook niet de warmte die vrijkomt bij de koeling van het datacenter. Het lijkt zinvol om in samenwerking met het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en met de Directie Vastgoed Defensie een nadere studie uit te laten voeren door een gespecialiseerd bureau om na te gaan of dit een haalbaar concept is. Ir. Teus van der Plaat, Hoofd Kenniscentrum DTO Meer informatie? en de klachtenprocedure van CDC? (rubriek Klantenservice / klachten). september 2007 Met het nieuwe 0800-nummer is de ondersteuning voor de niet-defensieklant een stuk prettiger omdat deze klant niet bekend is met de defensietermen uit het keuzemenu. Ze worden nu direct doorverbonden naar een medewerker van de SDD. Klachtendesk CDC Klachtendesk Klachten over de dienstverlening van de CDC-bedrijven? Laat het ons weten! De bedrijfsgroepen IV en ICT streven naar een optimale dienstverlening en zoeken altijd naar mogelijkheden om hun dienstverlening te verbeteren. Eén van die mogelijkheden is de procedure Klachtenmanagement, die hen in staat stelt om, via u, te leren van dingen die in de praktijk mis gaan en helpt missers in de toekomst te voorkomen. Zij maken hiervoor gebruik van de CDC Klachtendesk. U kunt hier centraal uw klacht melden. Klacht melden Voor het aanmelden van een klacht kunt u bellen met het telefoonnummer * (verkort: *06 733) of > optie 6. In overleg met u wordt gekeken hoe uw klacht zo snel mogelijk kan worden verholpen.

18 18 Editorial Defensiebreed denken en handelen DCIVB Cluster Matlog Gelijk met de oprichting van het paarse cluster Matlog op 1 november 2005 is deze overgekomen naar het DCIVB en per specifieke keten: land, lucht en zee ingericht in teams. Deze inrichting gaat in de komende maanden veranderen. De procesverantwoordelijke voor de materieel logistieke keten, de DMO, hanteert voor de inrichting voor hun processen het zogeheten DIVA-model. Dit model is straks ook het uitgangspunt voor het cluster Matlog. De structuur wordt gewijzigd en er komen teams voor: - Financiële administratie - Inkoop en bevoorrading - Materieel onderhoud - Instandhoudings ondersteuning - Faciliteiten management DCIVB Binnen het IV-veld van Defensie zorgt het DienstenCentrum IV-Beheer (DCIVB) voor een slagvaardige, betrouwbare en efficiënte implementatie en uitvoering van het geïntegreerde IV-beleid. DCIVB is onder meer verantwoordelijk voor het functioneel beheer van de informatievoorziening van Defensie. DCIVB bewaakt continu de doeltreffendheid en doelmatigheid van de IV-bestedingen van Defensie. Cluster Matlog Het cluster Materieel logistieke informatievoorziening (Matlog) van DCIVB beheert de materieel logistieke informatiesystemen van het ministerie van Defensie. Voorheen werd het beheer van deze informatiesystemen uitgevoerd door de krijgsmachtsdelen. Nieuw binnen het cluster zijn de financiële informatiesystemen die in de laatste fase van de SAMSON-reorganisatie zijn toegevoegd. Hierdoor ontstaat het cluster Matlog/Fin. Over grenzen heen Matlog bereidt zich voor op grote nieuwe ontwikkelingen zoals de invoering van SAP, waarmee straks de financiële services als eerste gaan werken. Het uitdagende is dat medewerkers uit verschillende bedrijfsculturen komen, met verschillende bevoorradingssystemen werken en nu direct met elkaar gaan samenwerken. Om zo van elkaar te leren en over de eigen (systeem)grenzen heen te kijken. Uiteindelijk gaan zij defensiebreed denken en handelen. Met deze verandering zal het cluster haar klanten nog beter van dienst zijn bij de toekomstige overgang naar SAP. Opnieuw een stap dichterbij een professionele dienstverlenende organisatie.

19 in touch # Tekst divers foto defensie 19 Systemen van groot belang CAMS Mission critical Een modern schip van de Koninklijke Marine is een geïntegreerd samenspel van professionele medewerkers en hoogwaardige sensor-, wapen- en commandosystemen. CAMS-Force Vision realiseert hiervoor de benodigde, integrerende, software in de vorm van Combat Management Systemen (CMS). Een CMS is verantwoordelijk voor ondersteuning van strategische, tactische en operationele besluitvormingsprocessen voor tientallen operationele en technische eindgebruikers en integreert subsystemen voor waarneming (sensoren zoals radar, sonar, infrarood), navigatie, communicatie en wapeninzet (bijvoorbeeld raketten). Essentieel onderdeel van het CMS van de Luchtverdedigings- en commandofregatten (LCF) is het vermogen om ballistische raketten op ruim 200 kilometer hoogte te kunnen waarnemen. Deze functionaliteit is, inclusief CAMS-Force Vision Het Centrum voor Automatisering van Mission-critical Systems, Force Vision (CAMS-Force Vision) is het kennis- en automatiseringscentrum voor maritieme systemen van de Defensie Materieel Organisatie. De kennis- en informatietechnologie rijke computersystemen die CAMS-Force Vision al veertig jaar maakt vormen het centrale zenuwstelsel van de Nederlandse marinevloot en zijn doorslaggevend voor het slagen van operaties. Steeds vaker levert CAMS-Force Vision ook diensten aan andere onderdelen van Defensie en bevriende staten. De kerntaak van Force Vision ligt bij Command, Control, Communication, Computers & Intelligence systemen. de tactische datalink met Amerikaanse eenheden, succesvol getest in de buurt van Hawaï op een daadwerkelijk gelanceerde ballistische raket. Door de snelheid van dergelijke projectielen is er zeer weinig tijd om een doeltreffende tegenactie op te starten. Daar komt de door CAMS-Force Vision ontwikkelde, missioncritical software bij kijken om dit nu juist wel snel te doen en om de commandant van een schip onderbouwde adviezen te geven over de inzet van tegenacties. Deze systemen zijn van groot belang voor het welslagen van de missie en voor de overlevingskansen van de gebruikers en eenheden die worden beschermd. Daarom worden dan ook zeer hoge eisen gesteld aan de goede werking, snelheid en betrouwbaarheid van het CMS. De oplossingen die CAMS-Force Vision ontwikkelt dragen tastbaar bij aan de kracht en betrouwbaarheid van de Nederlandse Defensie.

20 20 Editorial Defensie in de markt De NIID organiseert regelmatig themabijeenkomsten voor haar leden. De thema s van de bijeenkomsten variëren van projecttoelichting tot inkoopdagen waarop de deelnemende bedrijven zich kunnen presenteren. Verder is er elk jaar een symposium met sprekers uit binnen- en buitenland, die hun visie geven op de ontwikkelingen in de defensiemarkt. Aan dat symposium is een tentoonstelling verbonden, een promoplein, waar de industrie haar nieuwste producten of diensten kan etaleren aan Defensie, de defensie-industrie en de sector Openbare Orde en Veiligheid. IV en ICT Zoals gebruikelijk is DTO elk jaar aanwezig op het promoplein met een stand. Dit jaar, als Bedrijfsgroep ICT, samen met de bedrijfsgroep IV. Het symposium biedt een goede gelegenheid om Defensie en de politiek de IV en ICT-diensten te tonen en nieuwe ontwikkelingen op dat gebied te presenteren. En het symposium is natuurlijk Belangen behartigen De stichting NIID (Nederlandse Industriële Inschakeling Defensieopdrachten) bevordert een optimale inschakeling van de Nederlandse industrie bij opdrachten van het ministerie van Defensie. De NIID is een nonprofit organisatie die gefinancierd wordt door een jaarlijkse bijdrage van haar leden. De NIID vertegenwoordigt de belangen van haar leden. Hun meningen, belangen en mogelijkheden worden zo efficiënt en effectief mogelijk uitgedragen naar de Nederlandse overheid, politiek en media. Er is dagelijks contact met de krijgsmacht en regelmatig overleg met Kamerleden. De NIID ondersteunt leden bij hun marketinginspanningen en bemiddelt tussen buitenlandse bedrijven en Nederlandse bedrijven. Ook is zij een kenniscentrum met ruime ervaring en goede contacten in de wereld van militaire systemen. De NIID bestaat uit een team van zeven medewerkers met een technische, industriële of overheidsachtergrond. een unieke plek om te netwerken voor iedereen die in het defensiecircuit actief is, zowel vanuit de overheid en de politiek als vanuit de industrie. Maatschappelijke veiligheid Dit jaar zal, simultaan met het symposium, de Veiligheidsregio Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam in een groots opgezette oefening laten zien wat er na alarmering bij een ramp gebeurt. Wie met wie zal samenwerken en welke systemen hiervoor worden gebruikt. In een klein theater, via grote beeldschermen zal dit allemaal tijdens het symposium te zien zijn. Ook zal worden geprobeerd om een real-time verbinding op te zetten met het congres over binnenlandse veiligheid van het Blomberg Instituut dat tegelijkertijd in het World Trade Centre in Rotterdam plaatsvindt. Deze ontwikkelingen zijn het gevolg van de ambitie van het NIID om naast Defensie ook meer aandacht aan maatschappelijke veiligheid in de civiele sector te besteden. De NIID tentoonstelling is op 8 november van uur tot uur geopend. NIID Contact met de markt

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IVENT Postbus 20703 2500 ES MPC 58L (intern Defensie) Den Haag www.cdc.nl/ivent IN DIENST VAN DEFENSIE Om haar taak optimaal te kunnen uitvoeren is Defensie onder

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 460 Project SPEER Nr. 36 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 5 november 2013 De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen

Nadere informatie

Prince 2 / Principal Toolbox implementatie

Prince 2 / Principal Toolbox implementatie Prince 2 / Principal Toolbox implementatie bij Defensie Theo Akkermans Hoofd Expertisecentrum Projectmanagement 1 Inleiding Inleiding Introductie Prince2 bij Defensie Ondersteuning Prince2 Principal Toolbox

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Gegevensbeheer Organisatie (GBO)

Gegevensbeheer Organisatie (GBO) Ministerie van Defensie Aan: Supervisor SPEER, VADM JG van der Burg D-DMO, Dhr ir. R.A. Hendrichs I.a.a.: zie verzendlijst nota Gegevensbeheer Organisatie (GBO) Spul 32 2500 ES Den Haag Nederland www.defensie.nl

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

transport management system (TMS)

transport management system (TMS) transport management system (TMS) optimale planning, kwaliteit verhogend dus kostenbesparend Verzamelen van transportorders via telefoon, internet, mail of EDI TMS Minder administratie op kantoor. Beter

Nadere informatie

Zou het niet iedeaal zijn

Zou het niet iedeaal zijn Zou het niet iedeaal zijn ...als op de eerste werkdag van een nieuwe medewerker alles klaarstaat?! Er zal geen discussie over bestaan. Het zou ideaal zijn wanneer alle voorzieningen op de eerste werkdag

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SECR/UIM/11/0914/FS Datum: 14-09-11 Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 1. Inleiding Begin 2011

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

CO2 uitstoot per klant Tolheffingen per klant Lege kilometers Gereden kilometers per stop en klant Transport- of voertuigkosten per stop en klant

CO2 uitstoot per klant Tolheffingen per klant Lege kilometers Gereden kilometers per stop en klant Transport- of voertuigkosten per stop en klant Hoe kun je de race tegen de klok winnen? HOE KUN JE DE RACE TEGEN DE KLOK WINNEN? PTV. The Mind of Movement De PTV Group levert software en consultancy diensten voor transport, logistiek en geomarketing.

Nadere informatie

Netcentrisch Werken. leo kooijman. 18 november 2008 Kenniskring Crisisbeheersing

Netcentrisch Werken. leo kooijman. 18 november 2008 Kenniskring Crisisbeheersing Netcentrisch Werken leo kooijman 18 november 2008 Kenniskring Crisisbeheersing Achtergrond Intensivering Civiel-Militaire samenwerking (2005) Vraag: kunnen de civiele en de militaire wereld iets van elkaar

Nadere informatie

Ontzorgen Met alle denkbare diensten

Ontzorgen Met alle denkbare diensten In 1993 zijn Frank Scholten en Dion Awater een bedrijf gestart, omdat zij een duidelijke visie hadden op de IT-wereld: IT moet eenvoudiger! Samen met een aantal gedreven vakmensen begonnen zij aan hun

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Business Risk Management? Dan eerst data op orde!

Business Risk Management? Dan eerst data op orde! Business risk management? Dan eerst data op orde! Kwaliteit, leveringsbetrouwbaarheid, klantgerichtheid, kostenbewustzijn en imago zijn kernwaarden in de bedrijfsvoering die door nutsbedrijven hartelijk

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Professioneel beheer Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Onze visie op professioneel beheer Als een applicatie eenmaal ontwikkeld en in productie genomen is, dan draait

Nadere informatie

Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening

Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening De overheid zet zwaar in op e-government, bijvoorbeeld door verbetering van de digitale dienstverlening aan de burger. De gemeente Amsterdam pakt deze vernieuwingsslag

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010)

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010) Plan van Aanpak Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser Versie 4 (26-06-2010) Inhoudsopgave Voorwoord... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Accordering en bijstelling... 3 1.3 Toelichting

Nadere informatie

Gedragscode Defensie. Draagvlakmeting. Ministerie van Defensie. Defensie Personele Diensten Gedragswetenschappen

Gedragscode Defensie. Draagvlakmeting. Ministerie van Defensie. Defensie Personele Diensten Gedragswetenschappen Bezoekadres: Van Alkemadelaan 357 Postadres: MPC 58 A Postbus 90701 2509 LS Den Haag Nederland www.cdc.nl Draagvlakmeting TNS NIPO: Drs. Anneloes Klaassen Lisanne van Thiel GW: Drs. Amber Vos +31 (070)

Nadere informatie

Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld

Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld 8 april 2011 Toekomst krijgsmacht Wat we doen, doen we goed eerste klas mensen eerste klas spullen Toegeven op het voortzettingsvermogen

Nadere informatie

Atos Origin bouwt betere software in minder tijd

Atos Origin bouwt betere software in minder tijd Atos Origin bouwt betere software in minder tijd De tijdige beslissing van Atos Origin om te investeren in Microsoft Visual Studio Team System leidt tot een beter geïntegreerde ontwikkelstraat. Lees hoe

Nadere informatie

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst Het Rotterdamse E-depot Stand van zaken Het Stadsarchief Rotterdam heeft twee opdrachten: Als informatiebeheerder van Rotterdam, klaarstaan voor de digitale

Nadere informatie

Vergroening Kennisnet Cloud

Vergroening Kennisnet Cloud Vergroening Kennisnet Cloud Have your cake and eat it too Dirk Linden 30 januari 2014 Inleiding / Aanleiding Aanbesteding Kennisnet Housing en Hosting 2013 Nieuwbouw aangegrepen door Vancis en Kennisnet

Nadere informatie

Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud. Koenen en Co en Valid

Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud. Koenen en Co en Valid Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud Koenen en Co en Valid Koenen en Co is de vooruitstrevende totaaladviseur voor zakelijk Zuid- Nederland. Met vestigingen in Maastricht

Nadere informatie

Een project, weet waar je aan begint!

Een project, weet waar je aan begint! Een project, White paper Projectmanagement Auteur: Natascha Leeuwenkuijl Januari 2013 Bedrijfskunde www.avansplus.nl Een project, Je hebt t vast ooit meegemaakt, dat je op een gegeven moment in een project

Nadere informatie

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet 1 Wilbert Teunissen wilbert.teunissen@sogeti.nl Cloud Cases Strategie De rol van Functioneel Beheer 2 Onderwerpen 1. Context? Hug 3. the Impact cloud! FB 2.

Nadere informatie

Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307

Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307 Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307 Wat gaan we doen? 1. Introductie 2. Wat willen we bereiken met WMS? 3. Voorbereiding aanschaf WMS 4. Samenvatten

Nadere informatie

Vrijheid van vinden. FileLinx Cloud

Vrijheid van vinden. FileLinx Cloud FileLinx Cloud FileLinx Cloud Vrijheid van vinden FileLinx en Lancom automatisering hebben de handen ineen geslagen. Met trots presenteren wij u FileLinx Cloud! Geen maatwerk software, maar een Out Of

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

Welke gegevens we verzamelen en waarom we die verzamelen. Hoe we die gegevens gebruiken.

Welke gegevens we verzamelen en waarom we die verzamelen. Hoe we die gegevens gebruiken. Privacybeleid Gegevens die we ontvangen Duidelijkheid en keuzemogelijkheden Gegevens die we delen Toepassing Handhaving Wijzigingen Laatst aangepast: 10 juli 2013 Doccle hecht veel belang aan het onderhouden

Nadere informatie

Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal

Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal Minder fouten en lagere werkdruk bij logistieke dienstverleners Klanten zelf hun orders laten invoeren waardoor ze de status

Nadere informatie

GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf

GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf INTRODUCTIE Bas Kierkels en Dirk Wilmink Elke project is bijzonder maar de implementatie van Gekko

Nadere informatie

IT diensten op maat...

IT diensten op maat... IT diensten op maat... Even voorstellen. Interforce B.V. is een jong, dynamisch, kleinschalig automatisering- en dienstverlenend bedrijf van gedreven, klantgerichte en creatieve professionals, die stuk

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Maak van compliance een pro it center BSN. Compliance levert geld op, tevreden klanten en ef iciënte processen. excitingly different.

Maak van compliance een pro it center BSN. Compliance levert geld op, tevreden klanten en ef iciënte processen. excitingly different. Maak van compliance een pro it center BSN Het is te vaak en te vroeg geroepen. Maar toch, de wereld verandert fundamenteel. Uitwassen in de samenleving hebben ertoe geleid dat de wetgever zich steeds meer

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Bewustwording (Klik hier) Structureren en borgen (Klik hier) Aanscherping en maatwerk (Klik hier) Continu verbeteren (Klik hier) Solviteers

Nadere informatie

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers?

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Vragen en antwoorden over outsourcing-projecten Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Outsourcingprojecten zijn relevant voor medewerkers als een bedrijf niet alleen ICT-diensten

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Welkom. Samenwerkingsverbanden en ICT Case De Friese Meren. Gerard de Wolff Rolf Meursing. Tekening Odinfo vlag

Welkom. Samenwerkingsverbanden en ICT Case De Friese Meren. Gerard de Wolff Rolf Meursing. Tekening Odinfo vlag Welkom Samenwerkingsverbanden en ICT Case De Friese Meren Tekening Odinfo vlag Gerard de Wolff Rolf Meursing Agenda 1. Voorstellen 2. Toelichting op de Case (Gerard) 3. Odinfo s kijk op ICT-integraties

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Methode en web-based software voor proces en resultaatverbetering Comm ant & Bouw Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Frans Münninghoff Sandra Steijvers Heijmans gebruikt

Nadere informatie

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding Upgrade Functioneel Beheer Leren in de praktijk Benut je werkervaring Opleiding op maat Persoonlijke begeleiding Word in drie maanden functioneel beheerder Upgrade Functioneel Beheer Als je - optimaal

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES ONZE VISIE OP PROFESSIONEEL SOFTWARE ONTWIKKELEN Bij succesvolle softwareontwikkeling draait

Nadere informatie

Inkoop van Software Licenties = Schakelen!

Inkoop van Software Licenties = Schakelen! Inkoop van Software Licenties = Schakelen! ir. Gerwin Rosman & drs. Leonard van der Sloot Ministerie van Defensie - CDC/DC IV Beheer Inkoop van Software Licenties = Schakelen! 1 Agenda Defensie Speelveld

Nadere informatie

Opleidingsgebied ICT. Niveau Beginnend *zie omschrijving beoordelingscriteria Gevorderd* Bekwaam* Werkproces(sen) Beoordeling* 1 e 2 e eind

Opleidingsgebied ICT. Niveau Beginnend *zie omschrijving beoordelingscriteria Gevorderd* Bekwaam* Werkproces(sen) Beoordeling* 1 e 2 e eind Opleidingsgebied ICT Kwalificatiedossier en kerntaak ICT- en mediabeheer 2012-2013 Kerntaak 3: Beheren van (onderdelen van) informatie- of mediasystemen Kwalificatie en crebocode ICT-beheerder 95321 Leeromgeving

Nadere informatie

Uw IT, onze business

Uw IT, onze business Techniek gaat prima samen. Uw IT, onze business Hoogendoorn IT Services biedt vele mogelijkheden om de kantoorautomatisering van bedrijven te beheren, optimaal te laten functioneren of het bedrijf zelfs

Nadere informatie

Zijn ERP Systemen log?

Zijn ERP Systemen log? Zijn ERP Systemen log? Intelligent op weg Waar gaat het om? ERP is een verzamelnaam voor toepassingen welke door organisaties worden gebruikt ter ondersteuning van de primaire bedrijfsprocessen. Een aantal

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS)

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) Service van begin tot eind De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) INHOUD 1 VOORWOORD 2 MISSIE BVS 3 KWALITEITSBELEID 4 ORGANISATIESTRUCTUUR 5 HET KWALITEITSSYSTEEM 5.1 NORMEN 5.2 ELEMENTEN

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen Missie-Visie Het succes van de leerling is de reden van ons bestaan.

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving all-in beheer

1 Dienstbeschrijving all-in beheer 1 Dienstbeschrijving all-in beheer De all-in beheer overeenkomst van Lancom is modulair opgebouwd. U kunt bij Lancom terecht voor deelgebieden zoals helpdesk ondersteuning of backup, maar ook voor totale

Nadere informatie

Notitie Programma Digitaal Werken

Notitie Programma Digitaal Werken Notitie Programma Digitaal Werken Onderwerp Programma Digitaal Werken: aanschaf en implementatie Zaaksysteem Suite en Suite voor Vergunningen, Toezicht & Handhaving. Huidige situatie Amstelveen werkt met

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Wapensysteemmanagement

Wapensysteemmanagement Wapensysteemmanagement Directeur Wapensystemen & Bedrijven Commodore drs. A.R. Laurijssen 1 Intro Commodore drs. Richard Laurijssen Huidige functie: Directeur Wapensystemen & Bedrijven Geboren 06 november

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen Geef uw onderneming vleugels Met de soepele werkprocessen van Dutchict Cloud Online functionaliteiten Managed Cloud Online functio U wilt uw documenten overal kunnen beheren en delen. Maar applicaties

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Alle deelnemers hebben hun functienaam opgegeven. De volgende functienamen zijn gemeld: Specialisten o Functioneel beheerder (9x) o Functioneel applicatiebeheerder

Nadere informatie

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer Auditstatuut Systeemtoezicht Wegvervoer Datum: 17 januari 2013 Status: vastgesteld versie 1.0 Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Voorwoord 3 2 Audits 4 2.1 Systeemcriteria 4 3 Traject audit 5 3.1 Self-assessment

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

zorgeloos werken in de cloud

zorgeloos werken in de cloud metacom cloud functionele mogelijkheden zorgeloos werken in de cloud vanmeijel.nl bouwen kan simpeler Metacom is één van de meest bedrijfskritische applicaties binnen uw organisatie. De beschikbaarheid,

Nadere informatie

4G Dienstbeschrijving Februari 2013

4G Dienstbeschrijving Februari 2013 4G Dienstbeschrijving Februari 2013 Inhoud 4G; WAT IS HET?... 3 WAAROM 4G VAN KPN?... 3 WAT KUNT U MET 4G?... 3 WAT HEEFT U NODIG OM GEBRUIK TE KUNNEN MAKEN VAN 4G?... 4 INTERNET TOEGANG EN APN INSTELLINGEN...

Nadere informatie

Industrial Services. In-Service Verification Elektrische Veiligheid & Beveiliging

Industrial Services. In-Service Verification Elektrische Veiligheid & Beveiliging Industrial Services In-Service Verification Elektrische Veiligheid & Beveiliging Geen concessies ten aanzien van veiligheid Elektrische veiligheid in de dagelijkse werkomgeving of in openbare ruimten lijkt

Nadere informatie

Referentiecase. Het CAK Informatievoorziening op orde met SharePoint intranet

Referentiecase. Het CAK Informatievoorziening op orde met SharePoint intranet Referentiecase Het CAK Informatievoorziening op orde met SharePoint intranet De samenwerking met ETTU voor het intranetproject is erg prettig verlopen. Door de open en laagdrempelige samenwerking zijn

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010 Hoe maken we interne audits effectiever? Er gaat best wat tijd en energie zitten in interne kwaliteitsaudits. Je mag dus verwachten dat het ook wat oplevert. Gelukkig is dat vaak ook wel zo, zeker in de

Nadere informatie

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien.

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien. 10 redenen om te virtualiseren Wat betekent virtualiseren? Met virtualisatie bij computers wordt over het algemeen bedoeld dat meerdere besturingssystemen tegelijkertijd op één computer kunnen draaien.

Nadere informatie

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten bridging it & users Consultancy Software Training & onderzoek Consultancy CEPO helpt al meer dan 15 jaar organisaties om integraal de kwaliteit van hun informatiesystemen

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Case study ProRail Maart 2014 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Pagina 2/5 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer

Nadere informatie

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf BIJLAGE: ORGANOGRAMMEN Organogrammen vraag 98 Organogram Defensie Minister IGK SG/PSG ADD BSG DBO DCo DF&C DJZ CDS HDB HDFC HDBV HDP MIVD MLA CDC DMO CLSK CLAS Operationele Commando s CZSK Bestuursstaf

Nadere informatie

Implementatie van Principal Toolbox bij UWV

Implementatie van Principal Toolbox bij UWV 12 Implementatie van Principal Toolbox bij UWV Even voorstellen Wat doet UWV UWV in vogelvlucht Projectmatig werken bij UWV Keuze voor Principal Toolbox Aanpak implementatie Hoe gebruiken we de Principal

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 27 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB ERP nu ook geschikt voor midden- en kleinbedrijf Was Enterprise Resource Planning (ERP) tot aan het begin van het millennium vooral voor de grote

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Whitepaper. Exploratory Testing. Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele

Whitepaper. Exploratory Testing. Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele Whitepaper Exploratory Testing Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele Dennis Joele is werkzaam als test designer bij TriOpSys en heeft als zodanig voor de Dienst der Hydrografie van de Koninklijke

Nadere informatie

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Naar een passende en geschikte werkomgeving; een onderzoek over specificaties voor diversiteit en functionaliteit van ruimten Evi De Bruyne, Sandra Brunia

Nadere informatie

Servicecontracten Snel weer bereikbaar na een storing in uw telefooncentrale

Servicecontracten Snel weer bereikbaar na een storing in uw telefooncentrale Servicecontracten Snel weer bereikbaar na een storing in uw telefooncentrale Telefonisch niet meer bereikbaar door een storing in de telefooncentrale? Daar sta je als bedrijf niet vaak bij stil. Het is

Nadere informatie

BMW voor leidinggevenden

BMW voor leidinggevenden BMW voor leidinggevenden Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Wat kunnen wij voor u betekenen? Bedrijfsmaatschappelijk werk ondersteunt leidinggevenden bij het voorkomen en oplossen van persoonlijke

Nadere informatie

Food Solution & Heemskerk OBUG 2014

Food Solution & Heemskerk OBUG 2014 Food Solution & Heemskerk OBUG 2014 Agenda - Introductie - W. Heemskerk BV - Wat is de Ordina Food Solution? - Waarom de Ordina Food Solution? - Aanpak - Resultaten 2 3 Historie W. Heemskerk BV 1960: Opgericht

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie