Bio-Farmaceutische Wetenschappen Biologie LST MST. Juli 2011, jaargang 6 nummer 4. Beauty. Culinaire chemie met Professor Meindert Danhof.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bio-Farmaceutische Wetenschappen Biologie LST MST. Juli 2011, jaargang 6 nummer 4. Beauty. Culinaire chemie met Professor Meindert Danhof."

Transcriptie

1 Bio-Farmaceutische Wetenschappen Biologie LST MST Universiteit Leiden THEMA BEAUTY IN SCIENCE Juli 2011, jaargang 6 nummer 4 Culinaire chemie met Professor Meindert Danhof Infinite Beauty STUDENTEN EN ONDERNEMEN

2 Redactioneel Inhoud Beste lezer, ik heb de eer en het genoegen u de eerste Origin aan te mogen kondigen onder mijn hoofdredacteurschap: het themanummer Schoonheid in de Wetenschap. Zoals ook aan de vernieuwde opmaak van het vorige nummer te zien is, is er wat betreft schoonheid op de Origin Redactie een nieuwe weg ingeslagen, die we met dit nummer graag willen doorzetten. Daarnaast blijven we uiteraard de vaste rubrieken behouden, zoals het succesnummer Culinaire Chemie, dit keer met professor Danhof, iemand die ongetwijfeld veel schoonheid ziet in het werk dat hij doet. Zo ook Christian Tudorache, die Het Mysterie van de Paling uit de doeken doet. Het faculteitsblad van Wiskunde en Natuurwetenschappen zou uiteraard ook niet voorbij gaan aan de wetenschappelijke definities van schoonheid die door de eeuwen heen geponeerd zijn: een interessante dialoog tussen de Betavraagbaak en Infinite Beauty. De vraag wat schoonheid nou precies is, of betekent, wordt dus op vele vlakken beantwoord. Ik zie het mooie er wel van in! Nieuws 3 Studenten en Ondernemen 4 Sommige studenten werken in een bar, een winkel of verkopen abonnementen, anderen zetten zelf een onderneming op. Marinus Israel en Jaya Ramchandani vertellen hun verhaal. Culinary chemistry with Professor Meindert Danhof 8 Join Origin in dining with the famous Meindert Danhof and find out all about his different jobs and motivations. Maybe we can even take a glance at the person behind this Research Achievement Award winning professor. De bèta-vraagbaak 14 Wat is schoonheid? Een vraag met vele antwoorden. Laat u zich inwijden in een paar theorieën, zowel wiskundig, biologisch als psychologisch. Centerfold 16 Een blokkendoos voor gevorderden. Infinite Beauty 18 One equation explaining all nice things in the world, an infinite number covering all the infinite beauty. What do Iron Cakes have to do with this? Special: Beauty in Science 21 Science is cold, hard facts, nothing more. Is it? Museum Boerhaave showed beautiful images of scientific experiments, leading to thoughts about beauty in science. Was Voltaire right when he said: Beauty of a work: we must feel it and be affected by it? Luminol: Feiten en Fictie 26 Steekpartijen, doodslag en moord. Allemaal zaken waar bloed aan kleeft. Hoe goed je ook schoonmaakt, het chemische stofje luminol zal het weggepoetste bloed vinden. Of maakt CSI ons maar iets wijs? Het mysterie van de paling 28 Palingen worden met uitsterven bedreigd, na 40 miljoen jaar succesvol bestaan. Een zoektocht naar de voortplantingscyclus van deze wonderlijke dieren, die km zwemmen naar dieptes van m om te paren! Rob van Wijk Hoofdredacteur Redactie Origin Agenda en Colofon Origin - Universiteit Leiden

3 Nieuws Nieuws onderzoeksthema s van de toekomst en/of wetenschappelijke vernieuwing tot stand worden gebracht. Bron: Antibiotica gezocht! Team Leiden naar finale Academische jaarprijs Team Leiden gaat door naar de finale van de Academische Jaarprijs. Het team wordt gecoördineerd door Prof. Gilles van Wezel (Leiden Institute of Chemistry) en Dr. Dennis Claessen (Institute Biology Leiden) in samenwerking met Dr. Willem van Wamel van Erasmus MC. Het team onderzoekt hoe ziekenhuisbacterien ontstaan en hoe de juiste antibiotia gevonden kunnen worden. Met de uitbraak van de EHEC-bacterie in het achterhoofd kan de speurtocht van Team Leiden het verschil gaan maken! De Academische Jaarprijs is bestemd voor de beste vertaling van wetenschappelijk onderzoek naar een breed publiek. Het team met het meest creatieve en overtuigende communicatieplan ontvangt de hoofdprijs van euro om het ingediende plan te realiseren. De drie finalistenteams werken de komende maanden hun plannen uit en presenteren deze op 26 oktober 2011 tijdens de finaleavond aan de jury, pers en het publiek. Bron: Leiden Institute of Chemistry sleept vier NWO ECHO subsidies binnen Naast de 2 TOP grants heeft het LIC ook nog 4 ECHO s binnengehaald voor dr. Francesco Buda, professor Gijs van der Marel met Jeroen Codée, dr. Dmitri Filippov en professor Gilles van Wezel. ECHO-subsidies zijn projectsubsidies van euro, bedoeld voor Excellent CHemisch Onderzoek. Deze subsidies bieden de mogelijkheid om nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek van hoge kwaliteit te kunnen uitvoeren. Zo kunnen creatieve risicovolle ideeën worden uitgewerkt, de kiemen worden gevormd voor de Drie van de vier NWO-TOP subsidies voor Leiden NWO heeft landelijk vier TOP subsidies toegekend voor wetenschappelijk onderzoek, drie daarvan gingen naar Leiden. In totaal zijn er landelijk 24 voorstellen ingediend. Naast de gehonoreerde subsidie van professor Ad IJzerman zijn ook de voorstellen van professor Marc Koper met dr. Ludo Juurlink en professor Geert- Jan Kroes gehonoreerd. NWO TOP-subsidies zijn bedoeld voor gevestigde (bio-) chemische / chemisch-technologische top-onderzoeksgroepen met een bewezen track record. De subsidies bieden deze groepen de gelegenheid en vrijheid om excellente, uitdagende en innovatieve onderzoekslijnen te versterken en/ of uit te breiden. Bron: Klopjacht op kunstmatige bladeren en goedkope fotobiologische cellen Kunstmatige bladeren, goedkope fotobiologische cellen. Dat zijn producten waarop BioSolar Cells zich met 42 miljoen subsidie vijf jaar gaat richten. In BioSolar Cells werken 34 partijen, waaronder de Universiteit Leiden, samen in een klopjacht op de duurzame productie van bio-energie en voedsel door middel van efficiënte(re) fotosynthese. De urgentie is hoog. De onderzoekers in het BioSolar Cells programma zetten in op het vergroten van de efficiëntie in planten en micro-organismen, artificiële systemen zoals kunstmatige bladeren, en op combinaties daarvan. Dat gebeurt zowel op het niveau van planten en cellen zoals algen en bacteriën, als op dat van moleculaire systemen. Daarmee leggen ze de basis voor goedkope fotobiologische cellen, zoals fotovoltaïsche cellen op basis van silicium, die in staat zijn in korte tijd veel biomassa te produceren of zelfs direct vloeibare brandstoffen zoals methanol. Bron: Origin - Universiteit Leiden 3

4 Studenten De Kamer van Koophandel heeft het onweerlegbaar vastgesteld: er komen steeds meer student-ondernemers. De vraag is waarom, wat drijft studenten om naast hun studie een eigen onderneming op te zetten? Origin gaat het gesprek aan met twee verschillende student-ondernemers, Marinus Israel uit Den Haag en Jaya Ramchandani uit Mumbai. Door: Nikita de Keijzer, Rachel Elands Foto s: Marinus Israel, Jaya Ramchandani Studenten en Ondernemen Allereerst Marinus Israel, oprichter van Cillix en mede-oprechter van De Twee Cateraars. Cillix is een bedrijf dat ooit begonnen is als een bedrijf voor webhosting, zie voor meer informatie de website: maar zich gaandeweg verbreed heeft. De Twee Cateraars is een bedrijf voor partycatering, voor meer informatie hierover kunt u bezoeken. Je was vrij jong toen je met Cillix, je eerste onderneming begon. Hoe kwam je op het idee? Ja, ik was zestien en ik had een bijbaantje bij een hosting bedrijf dat een totale chaos was. Ik heb een tijdje geprobeerd de problemen daar op te lossen, maar op een bepaald moment dacht ik: dit kan ik zelf beter. Zo is het idee voor Cillix ontstaan. een klant die illegaal filmpjes op zijn site gezet had. De filmmaatschappij stelde ons aansprakelijk voor 1500 euro. Toen heb ik een rechtzaak tegen die klant aangespannen. Cillix werd in het gelijk gesteld, maar de advocatenkosten waren veel hoger dan die 1500 euro en het heeft veel tijd gekost. Met mijn huidige ervaring zou ik die rechtszaak waarschijnlijk niet zijn begonnen. Is het ondernemerschap goed te combineren met je studie? Met mijn studie is het altijd vrij goed te combineren geweest. Soms ben je wat drukker met je studie, op andere momenten besteed je meer tijd aan het bedrijf. Daar moet je een goede balans in houden. Naast oprichter van Cillix ben ik ook medeoprichter van De Twee Cateraars. Dat bedrijf ben ik ongeveer 3,5 jaar geleden met Max Makurat gestart omdat we dachten dat er wel vraag was naar een professionelere, vriendelijkere en goedkopere catering op de universiteit. Het voordeel van ondernemen als je op de universiteit zit is dat je heel veel mensen kent. Je hebt dan een veel groter netwerk, waardoor je makkelijker aan klanten komt. Waren er tegenslagen gedurende het opstarten van een onderneming? Ik had al vrij snel een paar klanten die mijn vaste kosten dekten, dus niet echt. Het was wel lastig dat ik zo jong en onervaren was. Er was bijvoorbeeld een keer Op een bepaald moment dacht ik: dit kan ik zelf beter. Ga je verder met je onderneming na je afstuderen? (lacht) Ik ben een maand geleden afgestudeerd en ga nu promoveren. Cillix wil ik er zeker wel bij blijven doen. De Twee Cateraars is vrij tijdsintensief, als we een (grote) borrel en lunch moeten cateren dan zijn we daar vaak twee volle dagen mee kwijt. Daarom zou ik graag het een en ander willen gaan delegeren binnen dat bedrijf. Zelf zou ik me dan alleen nog bezig willen houden met de offertes, inkooplijsten en het personeel. Welke van je bedrijven is je favoriet? Als ik zou moeten kiezen, dan vind ik Cillix eigenlijk leuker. Het werk is wat intellectueler. Vanuit de oorspronkelijke dienst, webhosting, heeft het bedrijf zich breder ontwikkeld. Zo bedenken en maken we nu de complete online strategie voor een bedrijf; van concept tot website, vindbaarheid en eventueel webshop. Dat maakt het uitdagend. Bij de Twee Cateraars vond ik vooral het opzetten van het bedrijf leuk; het werk zelf is wat eentoniger. 4 Origin - Universiteit Leiden

5 Studenten Waar gaat je voorkeur naar uit: in je eentje een onderneming, of samen met iemand? Samen ondernemen is erg prettig. Je hebt altijd een klankbord als je samenwerkt en daarnaast heb je met z n tweeën sowieso meer ideeën. Natuurlijk heeft samenwerking wel een keerzijde, het is eens voorgekomen dat een bedrijf waar ik medeoprichter van was (Sen media, red) daaraan ten onder is gegaan. Direct na mijn eindexamen was ik samen met een vriend van me begonnen aan het bouwen van een media-imperium. We bedachten verschillende sites, zoals een voor social media, een interactieve site over games en een over mobiele telefoons. In die samenwerking ontstond enige frictie. Uiteindelijk liep het bedrijf daarop stuk en ben ik toch maar gaan studeren. Daar heb ik nooit spijt van gehad; ik had het studentenleven inclusief vereniging (Marinus is lid bij Augustinus, red.) niet willen missen. Marinus Israel California Institute of Technology Planetary Science / Astronomy visiting student researcher Universiteit Leiden BSc, Astronomy MSc, Astronomy Founder / General Manager De Twee Cateraars Online Media industry Founded and managed a catering company. July 2007 Present Treasurer De Leidsche Flesch Nonprofit Organization Management industry Founder / General Manager Israel - van der Meulen B.V. / Sen Media Online Media industry Founder of Sen Media, a media agency that focussed on creating online content under a general Sen-umbrella. June 2004 December 2005 Founder / General Manager Cillix Media Online Media industry June 2002 Present Uiteindelijk liep het bedrijf daarop stuk en ben ik toch maar gaan studeren. Origin - Universiteit Leiden 5

6 Studenten The following student is in total contrast with the owner of Cillix. Both entrepreneurs have total different, backgrounds, motives and objectives. Nonetheless, they have some things in common. In order to be an entrepreneur you will have to have a lot of the following ingredients: commitment, risk tolerance, networking, attention to detail and balance. An interesting question would be, what does it take to become a successful entrepreneur? Moreover, what does a successful entrepreneur look like? Well, like Bill Gates maybe, but watch out for this young lady! You were quite young when you started with Sirius. How did you get the idea about starting up this company? After my graduation in Physics at the University of Mumbai, I knew I did not wanted to go into the field of research. Next, I also knew that I do not like to work under a authority. However, I could not make up my mind what to do. So, I started working in a company and after 4 years of experience of working in different companies I had the experience and confidence to start up my own company. However, I really like to be around people. So, I started up Sirius Interactive together with two of my friends with whom I worked together in the company where I began as a Scientific Editor. During this three year period at the company I learned besides editing of scientific papers also other competences among which are, human resource management, recruitment, accounting and more. Because I did not wanted to waste my time when I was starting up the company Sirius Interactive, my team and I decided to exploit the existing knowledge rather than to start from scratch and we hired a consultant for providing us with the knowledge which is needed for starting up this business. After your graduation as a Master of Sciences in Physics, will you continue working at Sirius Interactive? I do not make a distinction between my work and my private life. My work has to be my passion and has to I am really passionate about Spreading the word of Science. be part of my private life and vice versa. I am always searching for a harmony between my work and private life. More, I like to follow my dreams among which are to write graphic novels, and addressing tough Physics concepts by science communication. More future plans are that I will have the idea to establish an office in Mumbai, according to the growth of the company. Sirius Interactive is in particular founded from an idealistic perspective. I am really passionate about Spreading the word of Science. In more detail, we at Sirius Interactive, focus on making sure that articles from the continent of Asia and other non-western scientific papers will not be withdrawn from the public just because of the language issues. We want to connect Eastern values with the Western practise of Science. Can you combine your company and study in a good manner? I never thought of it as a mountain, says Jaya about whether or not starting up a company is a burden particularly in combining this with a tough study like Astronomy. In Jaya s perspective, studying disciplines like Astronomy and Physics enabled her to understand and communicate with scientists. More, she quotes her friend Tom Jane: It is the extremist who defines what normal is. While her experience in the industry enabled her to communicate the knowledge from the 6 Origin - Universiteit Leiden

7 Studenten Jaya Ramchandani Founding Editor Crimson Interactive Pvt. Ltd. It is the extremist who defines what normal is. academy to the rest of the world. The challenging part of combining Sirius Interactive together with doing a Master of Science in Astronomy is that my customers are the same target group as myself. Most of the customers are PhD and MSc students who have to meet deadlines at the same time as I have to catch deadlines for my Master in Astronomy. Where do you picture yourself in 5 years? Then I will be still a partner of Sirius. Sirius Interactive will be in 5 years an even faster growing company. However, it is difficult to predict what I am going to do in 5 years especially because I am a person who wants to do everything. I know I want to do 1000 things but I do not know how I am going to prioritise them in the coming 5 years. Technical Expert Cactus Communications Pvt. Ltd. Universiteit Leiden MSc Astronomy Science Based Business 2012 University of Mumbai BSc Physics MSc Physics 2003 Founder / Editorial Consultant Sirius Interactive / 2011 present Editorial Associate Netscribes Quiz designer for companies to implement knowledge in an interactive manner Origin - Universiteit Leiden 7

8 CULINAIRE CHEMIE Culinary chemistry with... Professor Meindert Danhof After the announcement of professor Meindert Danhof winning the Research Achievement Award in Pharmacokinetics, Pharmacodynamics & Drug Metabolism 2010, we couldn t let the opportunity pass interviewing the professor. However, we thought, not only is it interesting to talk about his work, but also to get to know him a little bit better. With this in mind, we decided to interview him for our culinary chemistry section. And that s how, on a very warm and beautiful spring day, we went on our way to Koetjes en Kalfjes in the Breestraat in Leiden, where professor Danhof was waiting for Origin with a glass of cold beer. Origin broke the ice by handing over a bouquet of flowers to our host for the evening. BY: Sharina Chander & Valery Tjoeng Photo: Shardul Paricharak & Archive Koetjes en Kalfjes None of us had actually been to this restaurant, so we were all curious about the menu. As his guests, Origin was given the choice between a two or three-course menu. We all decided upon a two-course meal, with the professor opting for Black angus entrecote with a side dish of French fries, while Origin chose the vegetarian Pasta di chef! and Salmon in a lemon sauce. Mouth-watering at the sight of the desert menu, professor Danhof admits he has a sweet tooth. Then we dove into professor Danhof s life as a student. In high school, professor Danhof had a passion for math, physics and chemistry. His father urged him in combining the three subjects into a study with good job perspectives. His choice fell on Pharmacy at the University of Groningen, from which he graduated cum laude. As a student, he did not have any wild escapades. Instead, he embraced his talent of playing the viola and joined the orchestra, where he met his wife. 8 Origin - Universiteit Leiden

9 CULINAIRE CHEMIE Professor Danhof obtained his PhD from Leiden University under the direction of professor D.D. Breimer. After coming back from a trip to USA, professor D.D. Breimer arranged a post-doc position for him. This was done in the old fashion way; by writing a letter and checking it several times before posting it. This is how he started his postdoctoral research with professor G. Levy, in the department of Pharmaceutics, State University of New York in Buffalo. Many years later, he is not only professor but also the director of the LACDR. Therefore we asked him about the expansion of the LACDR. The LACDR has grown very fast, thanks to the growing number of students. Our goal is to get the whole faculty in the new tower. The UFO part will stay, since it s very nice to see and I think it s a monument for Leiden. As we were waiting for the main course, our person of interest received a work-related phone call. He excused Koetjes en Kalfjes, photo by Shardul Paricharak himself for a minute. The professor explained that he is on call for a certain project, so for him the workday does not end when he goes home. He enjoys his work so time at the Leiden University, we were approached by a much, that he does not mind this at all. lot of companies for certain projects. This did not really fit with the University s activities and so I founded The professor is very enthusiastic about planning a strategy and vision for the LACDR, especially since it has Consultants. Thanks to the diversity of the clients, a company that approaches these projects: LAP&P grown so much in a short time. He s been the director there s diversity in projects as well. This makes the of the LACDR for six years company a good learning Our goal is to get the whole faculty in the new tower, the UFO part will stay institute. Some people start here as a junior, after two years of work experience, they have the opportunity to do a promotion here. The professor is also in- now and there have been so many interesting and exciting things crossing his path, that he doesn t even miss working in the lab. Of course he is still involved in research, as head of the department of Pharmacology. Over the years you grow volved with the TIPharma. We wondered what the difference is between LAP&P Consultants and TIPharma, into this work. My attention has shifted from research to more managerial tasks. I enjoy it all. This becomes both situated in the Bio Science Park. evident looking at his working hours: I start the day These are both very different institutions. TIPharma at 7.30h, or at least try to, and go home about 18.30h. is a public private partnership, which promotes and However, the LACDR is not the only occupation for the sponsors collaboration between Universities and pharmaceutical companies. The government actually, for a professor; he has also founded LAP&P Consultants. Origin is interested as to why he created this company. great part, sponsors TIPharma. There are more than 50 Now that s a very interesting story. LAP&P Consultants running research programs, on which industrial and is a company with employees and is one of the academic partners work together. I have a seat in the biggest companies in this specific field. In my research executive board of TIPharma, but I also have a large Origin - Universiteit Leiden 9

10 CULINAIRE CHEMIE the 50 research programs that are currently running in TIPharma. Speaking of research, obtaining a PhD has its benefits. Still, many students have doubts about starting on a PhD. We asked him if he would recommend students to do a PhD. It depends on what you want: If you are interested in a career in research, it s necessary. However, Origin comments that there are no big pharmaceutical companies in the Netherlands with a Research & Development (R&D) department. Professor Danhof explains this with the current trend. Nowadays, you French fries, Archive Koetjes en Kalfjes notice that big pharmaceutical companies buy knowledge from smaller companies. To-BBB, a company in project running here, which is also a collaboration of the Bio Science Park, is a good example of this trend. the University and as many as eight companies. The original ideas are thus formed in small companies During our dinner and conversations, a professional and bought by big pharma, since they have the money photographer interrupted us to take some pictures of to continue the ideas to a clinical trial and finally, into this culinary evening. Professor Danhof turns out to a product. So there are R&D departments, but mainly be camera-shy, but after a few shots he s satisfied with in the small companies. his portrait picture. After finishing the main course, we received the dessert-menu. Professor Danhof is a very Our sweet-toothed professor chose the crème brûlée with vanilla ice cream while Origin settled for a chocolate cake with chocolate sauce and a mango parfait. We continued our My attention has shifted from research to more managerial tasks. I enjoy it all. busy man and therefore Origin wonders what he does to unwind after a long working day. As I mentioned, I used to play the viola. Origin expresses their admiration, conversation while waiting for dessert. and jokes that a novice playing the viola sounds somewhat like stringing a cat. Well, I try to make it sound The Bio Science Park slightly better than that., the professor says smiling. in Leiden is very unique. With the LACDR, For a long time I ve played in many orchestras. During CHDR, LUMC and TIPharma involved, there my time as a student, but also after that. Playing is an enormous cluster of pharmaceutical the viola requires daily practice; the busy professor sciences. With a wink he tells us that there is a reason that TIPharma is located here in Leiden and not elsewhere. The University of Leiden is involved in 17 of doesn t always have time for that. However, he has found another passion in playing golf with his wife on Sundays. Before you are allowed to play golf, you have to pass a theoretical exam and a practical exam. Good hand-eye coordination is of vital importance. Playing golf is just as difficult as playing the viola., the professor admits. Hearing that, Origin is pretty sure never to be able to pass the exam required to play on a large golf course. Professor Danhof continues talking about this new passion: It s wonderful, because you are outside all day. When I m playing, I don t have time to wander off with 10 Origin - Universiteit Leiden

11 CULINAIRE CHEMIE my thoughts. He occasionally plays tennis as well and regularly goes to the gym to stay fit, but something he really enjoys is cooking! He likes to cook in the weekends, because during the weekdays he doesn t have the time, so then his lovely wife cooks for the both of them. a special place at home. He cannot decide which reward means most to him: The Research Achievement Award was very special to me because it was so specific in my area and I had received two independent nominations. The professor has an extensive cooking repertoire. As a pharmacist, he likes experimenting with ingredients from different jars and flasks and stirring in pots and pans. The many business trips take him all around the world and bring him in touch with different cuisines. He enjoys anything from American steaks to Japanese sushi. Every year in July he spends his vacation with his wife, son, daughter and their partners in France, where they have a summer residence. There in the big garden, they enjoy his home cooked meals at the dining table large enough to seat 16 people. Recently, he bought a caramel iron salamander and soufflé cups at a local French market so he could make his very own crème brûlée according to traditional French recipes. The final question burning on our lips was of course about the Research Achievement Award, the latest price of the professor. It was a very nice time. I was granted the award in New Orleans. I was there with my wife and my two children joined us a few days later. It was a big congress with people and the opening ceremony was just as with the Oscars; directors and cameras were present everywhere. A session was also arranged to present our views and start discussions, which was very nice. I actually had two independent nominations for this award, but to actually win it It was such an honour. Professor Breimer had arranged a dinner with colleagues from all over the world. After enjoying our desert, we concluded our interview with professor Danhof. Showing gratitude with a box of chocolates, we bid the professor goodbye. Armed with his bouquet of flowers and the chocolate, he headed home on his bicycle. Awards and prizes [1] for professor Meindert Danhof 1993 Organon Research Prize, for contributions to research on Pharmacokinetics/ Pharmacodynamics relationships 1997 FIP Pharmaceutical Scientist of the year Award, at the 57th World Congress of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences 2004 Rawls Palmer Award, at the 105th Annual Meeting of the American Society for Clinical Pharmacology and Therapeutics (ASCPT) 2006 New Safe Medicines Faster Award by the European Federation of Pharmaceutical Sciences (EUFEPS) 2009 Distinguished Investigator Award by the American College of Clinical Pharmacology (ACCP) 2010 Research Achievement Award in Pharmacokinetics, Pharmacodynamics and Drug Metabolism by the American Association of Pharmaceutical Scientists, at the opening ceremony of the Pharmaceutical Sciences World Congress Professor Danhof has won many awards (see side box) and he says that all prices are very dear to him. It is such an honour to have won these prices, it is such an appreciation for the hard work. I keep all awards in [1] Origin - Universiteit Leiden 11

12 BETA VRAAGBAAK Rafaël schilderde Pythagoras zittend op de trappen van de school van Athene tijdens een les in de muziek - nog een gebied dat schatplichtig aan hem is. De bèta-vraagbaak Schoonheid is Ja, wat is schoonheid eigenlijk? Nastrevenswaardig als het is, de universele definitie van wat mooi nou precies mooi maakt, is nog niet gevonden. Waarom maakt de ene artiest er een potje van en de andere een Ming vaas? Hoe raakt Doutzen de gevoelige snaar die anderen missen? Filosofen, wiskundigen, biologen, psychologen; het is slechts een greep uit het assortiment experts dat zich al over die vragen heeft gebogen en er iets wijzer (maar waarschijnlijk niet mooier) van is geworden. We volgen drie van vele pogingen om iets algemeens over schoonheid vast te stellen. DOOR: Carlos de Lannoy een getal Studeer je geen wiskunde of filosofie? Dan kan het jaren geleden zijn geweest dat je de legendarische wetenschapper waarmee onze zoektocht naar schoonheid begint voor het laatst bent tegen gekomen: Pythagoras. Zoals veel van zijn collega s in de oudheid, was Pythagoras een zwaargewicht op meer dan één wetenschappelijk gebied. Dat de ontdekking van een vakgebiedoverstijgend fenomeen als de gulden snede (zie het artikel Infinite beauty elders in dit nummer) aan hem wordt toegeschreven, is dan ook voorstelbaar. Helaas heeft hij zijn constante waarschijnlijk nooit in een andere dan de puur wiskundige rol gezien, want pas in 1509, toen Luca Pacioli zijn De divina proportione publiceerde, kreeg de verdeling zijn goddelijke bijsmaak en daarmee langzamerhand ook de status Creatief rekenwerk levert het bewijs voor élke ratio van schoonheidsmaat. Vanaf dat moment werd de verhouding teruggevonden in klassieke architectonische meesterwerken, zoals het Parthenon in Athene en talloze kunstwerken, gemaakt door mensen die de zegen van de gulden snede niet eens zouden kennen! [1] Een bewijs voor onze onderbewuste voorkeur voor deze verhouding wellicht? Ook in onze tijd is de gulden snede een populair onderwerp; de psycholoog Gustav Fechner leek in 1860 met een keuze-experiment te hebben aangetoond dat een rechthoek met goddelijke verhoudingen de mooiste was. Plastisch chirurg Stephen Marquardt, gespecialiseerd in gezichtsreconstructie na trauma, deed een eeuw later een ijverig onderzoek naar gezichtsproporties van mooie mensen en meende daarin op tientallen plaatsen de 12 Origin - Universiteit Leiden

13 BETA VRAAGBAAK Voormalig Victoria s Secret Angel Karolina Kurkova leende (onderandere) haar gezicht aan verschillende merken voor 5 miljoen US dollar in Past Marquardt s gouden-ratio-masker goed genoeg? gulden snede te herkennen. Zij die durven, kunnen zichzelf onderwerpen aan de theorie van Marquardt, door een gouden-ratio-masker van zijn website te downloaden en over een foto van hun gezicht te leggen. [2] Helaas is er meer dan genoeg reden voor scepsis. Om te beginnen bij de herkenning van de gulden snede in klassieke bouwwerken; in veel bewijzen voor de gouden ratio in het Parthenon wordt een deel van het bouwwerk op handige wijze niet meegenomen, zodat de berekening nagenoeg precies klopt. Daarnaast zorgt onenigheid over de oorspronkelijke afmetingen van het bouwwerk voor een grote hoeveelheid gegevens, die met creatief rekenwerk het bewijs levert voor élke ratio. Bovendien geeft het gebrek aan een kader van regels (waar moet de ratio precies zitten?) de welwillende zoeker genoeg kans om zichzelf te bedotten. [3] Dat op deze manier uit wel meer gebouwen een verrassende ratio te halen valt, bewees de bekende wiskundige Martin Gardner al in 1957, met een ludieke analyse van het Washington monument. [4] Ook bij het werk van Fechner worden vraagtekens geplaatst; geen enkele keer kon zijn keuze-experiment met succes herhaald worden. De voorkeur van proefpersonen voor de goddelijke rechthoek was mogelijk het resultaat van de volgorde waarin de rechthoeken werden aangeboden. [3] En heb je de schoonheidstest van Marquardt niet doorstaan? Puzzel dan gerust de stukjes van je zelfvertrouwen bij elkaar, want niet alle fotomodelgezichten passen het masker, terwijl het als gegoten zit bij sommige esthetisch minderbedeelden. [2,5] Recentelijk onderzoek stelt voorzichtig vast dat de mooiste gezichtsverhoudingen aanmerkelijk minder mystiek van aard zijn dan Marquardt stelt: de ideale afstand tussen ogen en mond werd vastgesteld op ongeveer 36 procent van de gezichtslengte en de beste afstand tussen de ogen op 46 procent van de gezichtsbreedte. [6] Niemand heeft deze verhoudingen nog teruggevonden in het Parthenon, maar de aanhouder wint. symmetrie Nieuwe theorieën, nieuwe kansen; psycholoog Judith Langlois nam 16 tot 32 foto s van gezichten en smolt ze samen tot nieuwe, waarna ze proefpersonen zowel compositiefoto s als normale foto s liet beoordelen. De samengestelde gezichten werden beoordeeld als mooier dan de onbewerkte, wat impliceert dat een gemiddeld gezicht mooier is. [7] Langlois zelf stelt dat de gemiddelde gezichten hoger scoren, omdat ze meer weg hebben van de mensen om ons heen en daardoor meer vertrouwen opwekken. Helaas doen fotomodellen niet aan gemiddeldheid. In tegendeel zelfs; de samengestelde gezichten verloren het in proeven nog steeds dik van geheel natuurlijke schoonheden. Gelukkig is ook een ander conclusie te verbinden aan de proef van Langlois; door het middelen van de gezichten werd ook asymmetrie weggenomen, en symmetrie is wél iets waar mooie gezichten hoog op scoren! [8] Het is bovendien niet enkel menselijk om je Origin - Universiteit Leiden 13

14 BETA VRAAGBAAK De bèta-vraagbaak Schoonheid is Met Marilyn Monroe maakte de schoonheidsvlek, een van de weinige zichtbare imperfecties in haar gezicht, een come-back als schoonheidskenmerk. Dus? De gouden ratio als elegante schoonheidsvoorwaarde lijkt niet bestand tegen wetenschappelijk geweld en, hoewel een hoge mate van symmetrie wenselijk is, kunnen we ook niet leven met een overmaat erpotentiële partner eerst op spiegelbaarheid te testen; dezelfde voorkeur is waargenomen bij minstens 42 andere diersoorten. [9] Wat Langlois ontdekte, was eigenlijk al lang bekend; fluctuerende asymmetrie, de asymmetrie die voortkomt uit ontwikkelingsfoutjes, staat bekend als een maat voor stabiele ontwikkeling. [10] Is het genoom in staat om de ontwikkeling van een kind in uitzonderlijk goede banen te leiden, dan is het product fitter, slimmer en symmetrischer waarbij we in staat zijn die laatste eigenschap direct te zien en we de connectie met andere voordelen onbewust maken. Verschillende onderzoeken ondersteunen een verband tussen lichaamssymmetrie en IQ. [11] Waarom zo weinig supermodellen dan bijklussen als kerngeleerde is nog onbekend. imperfectie We zoeken onbewust naar imperfecties Is perfecte symmetrie dan het geheim van schoonheid? Niet helemaal. Symmetrie is van belang, maar de paradoxale finishing touch in ieder geval voor menselijke schoonheid is imperfectie! Jawel, het verschil tussen mooi en adembenemend is een spleetje tussen de tanden, een moedervlek op de wang, of wat de symmetrie ook maar kan verstoren. Een mogelijke verklaring wordt gegeven door Martin Lindstrom, die als goeroe van de reclame-industrie wel vaker iets over aantrekkelijkheid te zeggen heeft: Niets is perfect en als het wél zo lijkt, zoeken we onbewust naar imperfecties. [ ] Studies tonen aan dat mensen zich het best identificeren met hen die onze zwakheden delen. [12] Daarmee sluit hij enigszins aan op een concept dat al ruim een eeuw onder psychologen bekend is als unheimligkeit; iets dat bekend en vreemd tegelijk is, leidt tot afkeer. Wellicht is het perfect symmetrische gezicht zo bevreemdend voor ons, dat onze hersenen de voorkeur geven aan de makkelijker verwerkbare net-niet-perfectie. 14 Origin - Universiteit Leiden

15 BETA VRAAGBAAK In Japanse rotstuinen, zoals deze in Kyoto, wordt de schoonheid van imperfectie en vergankelijkheid benadrukt. Deze eeuwenoude kijk op esthetiek wordt aangeduid met Wabi-sabi. van. Menselijke schoonheidskenmerken zijn mogelijk gewoon tekenen van gewilde genen die we onbewust herkennen. Bovenal lijkt schoonheid een ingewikkeld samenspel van algemene mechanismen die we nauwelijks begrijpen en persoonlijke voorkeuren die ontspruiten uit onze individuele hersenkronkels. Onze beperkte kennis is hooguit goed voor een paar? Aan alles komt een eind en het moet gek lopen praktische tips: vergeet de gouden ratio, meet het gezicht van je potentiële partner eens op en wees trots op je fietsenrek. als dat niet voor de mensheid geldt, maar over het hoe en wanneer van onze apocalyps lopen de theorieën sterk uiteen. In de volgende bètavraagbaak kijken we even in de toekomst en vragen we ons af: Hoe eindigt de mensheid? Hoe stel jij het eind van ons Latijn voor? Heb je nog opmerkingen over deze vraagbaak? Laat het de Origin weten en mail naar: Bronnen 1. Mario Livio: The golden ratio and aesthtetics Plus magazine online, November 2002, issue Bruno Maddox: The math behind beauty Discover magazine, june George Martowsky: Misconceptions about the golden ratio The college mathematics journal, vol. 23, no. 1, Jan 1992, p Martin Gardner: Fads and fallacies in the name of science, Dover, New York, Marquard Beauty Analysis, beautyanalysis.com 6. Pamela M. Pallett, Stephen Link en Kang Lee: New golden ratios for facial beauty, Vision research, vol. 50, issue 2, January 2010, p Judith H. Langlois and Lori A. Roggman: Attractive faces are only average, Psychological science, vol. 1, nr. 2, March 1990, p Charles Feng: Looking good: the psychology and biology of beauty Journal of young investigators, issue 6, December A.P. Moller and R. Thornhill: Bilateral symmetry and sexual selection: A meta-analysis, the American naturalist, vol. 151, nr. 2, February 1998 p L. Van Valen: A study of fluctuating asymmetry, Evolution, vol. 16, no. 2, June F. Bryant Furlow, Tara Armijo-Prewitt, Steven W. Gangestad and Randy Thornhill: Fluctuating asymmetry and psychometric intelligence. Proceedings of the Royal society B, vol. 264, nr. 1383, June 1997, p Martin Lindstrom: Why brands should strive for imperfection, fastcompany.com, February 8 th 2010 Origin - Universiteit Leiden 15

16 CENTErFOLD DOOR: Yorrick van Bree Blokkendoos voor gevorderden Spelen met moleculen, dat blijft toch altijd het makkelijkste antwoord om ook oma aan haar verstand te brengen wat we nu eigenlijk doen op de universiteit. Waarschijnlijk omdat het makkelijk te visualiseren is en herinneringen oproept aan dat kleine kind dat vroeger al gebiologeerd met de blokkendoos bezig kon zijn. Wellicht denkt ze ook terug aan de vertederende aanblik van het kind dat zo druk en enthousiast bezig was. Zo gek is de vergelijking nog niet eens. Net als dat kleine kind probeer je door te puzzelen en verschillende mogelijkheden te proberen de oplossing te vinden voor een ogenschijnlijk groot probleem. 16 Origin - Universiteit Leiden

17 CENTErFOLD Het enige verschil is het niveau van het probleem. Waar het kleine kind zijn uiterste best doet om te ontdekken welk blokje er nu toch door het uitgesneden vierkant past, breekt de Leidse wetenschapper zijn hoofd over het ontwerp van een nieuw medicijn dat op een receptor moet passen. De passie en het enthousiasme waarmee het probleem aangepakt wordt moeten bijna wel vergelijkbaar zijn. Hoe goed het ook uitgelegd wordt, voor oma gaat het allemaal veel te ver. Ze gaat het pas begrijpen als het resultaat ter sprake komt. De voldoening die het geeft als je het probleem opgelost hebt is namelijk ook door haar te begrijpen: in sommige gevallen ben je als een kind zo blij. Origin - Universiteit Leiden 17

18 MATH IN NATURE Infinite Beauty I ve got it! One equation that explains all beauty! The finest beauty is beauty that overwhelms. One formula explaining all that overwhelms all And I found it! In this article I will reveal to you the secret of beauty, in all of its aspects. By: Dennis Kap Power Why all this fascination for all-explaining theories? Explanatory power makes it possible to control a situation, and control is power. Even loosing control gives us a feeling of power because we are the ones to decide to give control away to the unknown. The more we know about a system, the more we can control it, right? Just take a look at the weather, which we can hardly control. It s proportional to the explanatory power of the average weather forecast. Complementary to my own grandmothers recipe of iron cakes, a local delicacy in the famous city of Vlaardingen, it carefully describes us how to make it. I know by experience that it will result in delicious iron cakes. The Golden Ratio Coming back to the all-explaining equation, I must admit something; it wasn t exactly me who discovered it. It was probably Pythagoras who worked on it first and it was Euclid who first explicitly wrote about it around 300 BC: A straight line is said to have been cut in extreme and mean ratio when, as the whole line is to the greater segment, so is the greater to the lesser. 1 We take a line and divide it into 2 parts. If the ratio of the separate fragments is the same as the ratio of the complete line as opposed to the biggest fragment, we will see that this ratio equals 1, This irrational Figure 3: Venus de Milo, a statue on display at the Louvre museum, obeys the rules of the golden ratio. Several body features lie apart from each other according to the golden ratio. (Photo: R.M.N./Arnaudet - J. Schormans; 18 Origin - Universiteit Leiden

19 MATH IN NATURE Figure 1: The Louvre museum houses a lot of artwork in which the golden ratio is used. The Louvre pyramid doesn t house this ratio, unlike the pyramid of Gizeh, which does. (Photo: K. Kap). number is φ, phi, and the proportion it describes is known as the golden ratio (box 1). Iron Cakes This mysterious number caught attention of painters, biological researchers and architects and was often used in their work, both intentionally and unintentionally. Throughout history, people from different disciplines were grasped by the divine ratio, used it in their art works and looked for it everywhere in nature. Iron cakes might accompany this sequence. Box 1: The ratio of the length of fragments α:β = (α+β): α, is called the golden ratio α β This golden ratio is an irrational number, indicated by φ. This ratio is thought to be important in defining some properties of beauty. Iron cakes are not made from iron, but are baked on a specific iron plate. This plate has a pattern of rhombuses on it. When the ratio of the diagonals of the rhombus on an iron cake baking plate is equal to ϕ, that rhombus is called a golden rhombus. These golden rhombuses can also be found in arrangements of molecules 2. When a golden ratio is found somewhere, one could assume that an object is self-similar. Self-similarity occurs when a subject at a smaller scale looks like itself, as it is the case for the line described in box 1, an arrangement of golden rhombuses on a baking plate or a crystalline arrangement in a molecular structure. Self-Similarity If there is one thing that supports the interesting theory opposed by R. L. Oldershaw, convinced of the significance of his finding, it is the golden ratio. He proposes a Self-Similar Cosmological Paradigm that proposes that nature is ordered in a transfinite, which is not infinite, but more than finite, hierarchy of discrete cosmological scales. 3-4 This self-similarity can be found everywhere: in fractals, molecules, and also in pyramids. Interestingly enough, the golden ratio is also found all sorts of organisms in nature. Especially people who work on phyllotaxis, the study of leaf arrangements, come into contact with this ratio very often. The number of petals for example, is often a Fibonacci number. And the Fibonacci numbers are related to the golden ratio, as explained in box 2. It is thought that both people and bees are attracted by flowers because of the Fibonacci numbers that occur in the arrangement of flower leaves and petals. Architects and painters use because they believe it is a number of divine proportions and believe that it describes some kind of ideal ratio. Change your face Gunes and Piccardi 5 found that the golden ratio is a good descriptor of the way in which facial features should relate to each other to nominate a face as attractive. They programmed a computer in such a way that the program could assess facial beauty with the use of rules of proportion based on the golden ratio. Origin - Universiteit Leiden 19

20 MATH IN NATURE Box 2: Johannes Kepler found that the Fibonacci numbers are related to the golden ratio: They tested the consistency of the computed results by comparing them with the opinion of human referees. The predictions were especially valuable when applied to forecast the perceived beauty of vertical proportions of facial features. With this knowledge in mind the possibility is created to ask your plastic surgeon to move your facial features to the right places. Which means that the more n reaches infinity, the more the ratio between the subsequent Fibonacci numbers reaches φ. But what s really so golden about this ratio? It might not explain all beauty. And we might have to take the all-explaining feature of it with a pinch of salt (Also see the article Schoonheid is by Carlos de Lannoy). Finding the golden ratio in nature might be like gold; there is enough of it to trade or say something about it, but not that much that the gold becomes invaluable or that the ratio becomes unimportant. Scientific theories might explain some of it but cannot grasp the complete picture. Like beauty; a concept is taken and made unspeakable, like the unspeakable length of the infinite or transfinite number of decimals of φ. References: Livio, M. (2002) The golden ratio and aesthetics. University of Cambridge Plus Magazine 22. Online publication, plus.maths.org; accessed May Luo, Z. P. and Hashimoto, H. (2000) High-resolution Electron Microscopy observation of a new crystalline approximant W of Mg-Zn-Y icosahedral quasicrystal. Micron 31: Oldershaw, R. L. (1986) Cosmological self-similarity and the principle of scale covariance. Astrophysics and Space Science 128: Oldershaw, R. L. (2008) Discrete Cosmological Self- Similarity and Delta Scuti Variable Stars. Electronic Journal of Theoretical Physics 5 (19): Gunes, H. and Piccardi, M. Assessing facial beauty through proportion analysis by image processing. International Journal of Human-Computer Studies 64: Figure 2: The spirals in the middle of a sunflower are arranged according to the Fibonacci numbers (photo: Uwe H. Friese, Bremerhaven Germany 2005). 20 Origin - Universiteit Leiden

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Your favourite pizza, a Rolls Royce, your favourite movie... All these things have to be made before we can eat or enjoy them! In this file you will discover how things are

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Identiteit in de methode

Identiteit in de methode Identiteit in de methode Bram de Muynck Dit materiaal is onderdeel van het compendium over christelijk leraarschap, van het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar hogeschool. Zie ook www.christelijkleraarschap.nl.

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten?

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? 1 Let s celebrate! read Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? Let s celebrate! Guy Fawkes Night People in Britain celebrate Guy Fawkes Night. It s on the 5th of November.

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3 Chapter 1 Stone 1 Zo toon je interesse in iemand How do you feel? How is life? What's wrong with you? What's bothering them? You look happy. You seem worried. Hoe voel

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken Whole Brain team Mentale voorkeur Facts onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken Logisch denken Mentale voorkeur Form praktijkvoorbeelden grondige planning samenhangende

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

i29 interior architects

i29 interior architects i29 interior architects We are i29 l interior architects, a creative and versatile interior design studio. Our aim is to create intelligent designs and striking images. Space is the leitmotiv, the result

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Re: instruments for creating health care consumers

Re: instruments for creating health care consumers Re: instruments for creating health care consumers Seminar voice and choice in health care Kees Molenaar Market and consumer directorate Instruments were designed for blue The analysis and conclusions

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger.

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. 1 What do you want to be? Lees de tekst. Kruis daarna één van de zinnen aan. De tekst gaat over beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. grow up job future choose space groot worden baan toekomst

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben?

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? Shopping 1 Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? I would like to have Ed Sheeran webshop Lego House hoody Jacket Cap Necklace This grey men s hooded

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij?

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij? Wie zijn wij? Studievereniging i.d is de studievereniging van Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Met 2700 leden is zij een van de grootste en actiefste studieverenigingen van Delft. Studievereniging

Nadere informatie

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget Introduction BI Team Koen Schutten, BI Specialist Jos Kee, BI Specialist + 4 other team members + Barbara Peruskovic, Consulting DW Architect A story about

Nadere informatie

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl)

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 1 Graphic Design Keuzevak GD1 Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 2 Expectations Attendance, creativity, motivation and a professional attitude

Nadere informatie

In touch with the Dutch. Ghislaine Giezenaar

In touch with the Dutch. Ghislaine Giezenaar In touch with the Dutch Ghislaine Giezenaar The Dutch language What is Dutch? Some facts and figures Language and culture test Dutch = Nederlands Nederlands (Dutch) = the native language for the people

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding / User manual Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding klappers bestellen Voor het bestellen van klappers via de webshop moeten de

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie