Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie

2 Introductie Alle levende organismen hebben de volgende kenmerken: Reactievermogen Groei Reproductie Beweging Metabolisme

3 Anatomie & Fysiologie Anatomen bestuderen: Interne en externe structuren Fysieke relaties tussen lichaamsdelen Fysiologen bestuderen: Hoe organismen vitale functies uitvoeren

4 Anatomie & Fysiologie Macroscopische anatomie Uitwendige anatomie Systemische anatomie Anatomie van gebieden Anatomie van doorsneden

5 Anatomie & Fysiologie Microscopische anatomie Cytologie: bestuderen van individuele cellen Histologie: bestuderen van weefsels

6 Anatomie & Fysiologie Fysiologie van de mens: Bestuderen van de functies van het menselijk lichaam Celfysiologie Speciale fysiologie Systemische fysiologie Pathologische fysiologie

7 Organisatieniveaus Het leven bestaat uit opeenvolgende niveaus met toenemende complexiteit: Chemisch (of moleculair) Cellulair Weefsel Orgaan Orgaanstelsel Organisme

8 Organismeniveau Orgaanstelselniveau (Hoofdstuk 5 20) Integumentary Skeletal Muscular Nervous Endocrine Cardiovascular Lymphatic Respiratory Digestive Urinary Reproductive Orgaanniveau The heart Atoms in combination Cardiac muscle tissue Complex protein molecule Heart muscle cell Weefselniveau (Hoofdstuk 4) Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Protein filaments Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Figuur van 7

9 Atoms in combination Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Complex protein molecule Figuur van 7

10 Atoms in combination Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Complex protein molecule Protein filaments Heart muscle cell Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Figuur van 7

11 Atoms in combination Cardiac muscle tissue Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Complex protein molecule Protein filaments Heart muscle cell Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Weefselniveau (Hoofdstuk 4) Figuur van 7

12 Orgaanstelselniveau (Hoofdstuk 5 20) Cardiovascular The heart Orgaanniveau Atoms in combination Cardiac muscle tissue Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Complex protein molecule Protein filaments Heart muscle cell Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Weefselniveau (Hoofdstuk 4) Figuur van 7

13 Orgaanstelselniveau (Hoofdstuk 5 20) Integumentary Skeletal Muscular Nervous Endocrine Cardiovascular Lymphatic Respiratory Digestive Urinary Reproductive Orgaanniveau The heart Atoms in combination Cardiac muscle tissue Complex protein molecule Heart muscle cell Weefselniveau (Hoofdstuk 4) Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Protein filaments Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Figuur van 7

14 Organismeniveau Integumentary Skeletal Muscular Nervous Orgaanstelselniveau (Hoofdstuk 5 20) Endocrine Cardiovascular Lymphatic Respiratory Digestive Urinary Reproductive Orgaanniveau The heart Atoms in combination Cardiac muscle tissue Complex protein molecule Heart muscle cell Weefselniveau (Hoofdstuk 4) Chemisch of moleculair niveau (Hoofdstuk 2) Protein filaments Cellulair niveau (Hoofdstuk 3) Figuur van 7

15 Overzicht orgaanstelsels Het menselijk lichaam bestaat uit 11 orgaanstelsels: Huidlaag Beenderstelsel Spierstelsel Zenuwstelsel Hormoonstelsel Hart en bloedvatenstelsel Lymfestelsel Ademhalingsstelsel Spijsverteringsstelsel Urinaire stelsel Voortplantingsstelsel

16 De huidlaag Figuur 1-2(a)

17 Het beenderstelsel Figuur 1-2(b)

18 Het spierstelsel Figuur 1-2(c)

19 Het zenuwstelsel Figuur 1-2(d)

20 Het hormoonstelsel Figuur 1-2(e)

21 Het hart en bloedvatenstelsel Figuur 1-2(f)

22 Het lymfestelsel Figuur 1-2(g)

23 Het ademhalingsstelsel Figuur 1-2(h)

24 Het spijsverteringsstelsel Figuur 1-2(i)

25 Het urinaire stelsel Figuur 1-2(j)

26 Het mannelijk voortplantingsstelsel Figuur 1-2(k)

27 Het vrouwelijk voortplantingsstelsel Figuur 1-2(l)

28 Introductie orgaanstelsels Belangrijk Het lichaam kan in 11 orgaanstelsels worden verdeeld, maar deze werken allemaal samen en de grenzen ertussen zijn niet absoluut.

29 Regulering door homeostase Homeostase Behoudt stabiel inwendig milieu Temperatuur Ionen-concentraties Bloedsuikerspiegel Enzovoorts Gebruikt negatieve feedbackmechanismen

30 Regulering door homeostase Regulering hangt af van: Een receptor die gevoelig is voor een bepaalde stimulus Een effector die dezelfde stimulus beïnvloedt

31 Normale toestand verstoord RECEPTOR Thermometer STIMULUS: Kamertemperatuur wordt hoger Informatie beïnvloedt HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur CONTROLECENTRUM (Thermostaat) Normale toestand hersteld REACTIE: Kamertemperatuur wordt lager EFFECTOR Airconditioning gaat aan 20 o 30 o 40 o Stuurt signaal naar Figuur van 6

32 HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur Figuur van 6

33 Normale toestand is verstoord RECEPTOR Thermometer STIMULUS: Kamertemperatuur gaat omhoog HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur Figuur van 6

34 Normale toestand verstoord RECEPTOR Thermometer STIMULUS: Kamertemperatuur gaat omhoog Informatie beïnvloedt HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur CONTROLECENTRUM (Thermostaat) 20 o 30 o 40 o Figuur van 6

35 Normale toestand verstoord RECEPTOR Thermometer STIMULUS: Kamertemperatuur gaat omhoog Informatie beïnvloedt HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur CONTROLECENTRUM (Thermostaat) 20 o 30 o 40 o EFFECTOR Airconditioning gaat aan Stuurt signaal naar Figuur van 6

36 Normale toestand verstoord RECEPTOR Thermometer STIMULUS: Kamertemperatuur gaat omhoog Informatie beïnvloedt HOMEOSTASE Normale kamertemperatuur CONTROLECENTRUM (Thermostaat) Normale toestand wordt hersteld REACTIE: Kamertemperatuur gaat omlaag EFFECTOR Airconditioning gaat aan 20 o 30 o 40 o Stuurt signaal naar Figuur van 6

37 Regulering door homeostase Negatieve feedback: Variaties buiten de normale grenzen wekken automatisch een corrigerende reactie op Reactie doet de verstoring teniet

38 STIMULUS RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Informatie beïnvloedt CONTROLE- CENTRUM Informatie beïnvloedt RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur STIMULUS Lichaams- Temperatuur hoger dan 37.2 o C Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C REACTIE Meer bloed stroomt naar huid meer zweet Stimulus verwijderd Homeostase hersteld Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt REACTIE Minder bloed stroomt naar huid Minder zweet Rillen Stimulus verwijderd Homeostase hersteld EFFECTOR Thermoregulatiecentrum in hersenen EFFECTOR Negatieve feedback Bloedvaten en zweetklieren in huid Stuurt signaal naar Stuurt signaal naar Bloedvaten en zweetklieren in huid Skeletspieren Negatieve feedback Figuur van 10

39 STIMULUS CONTROLE- CENTRUM Lichaamstemperatuur hoger dan 37.2 o C Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt Thermoregulatiecentrum in hersenen Figuur van 10

40 STIMULUS Lichaamstemperatuur hoger dan 37.2 o C RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt Informatie beïnvloedt CONTROLE- CENTRUM Thermoregulatiecentrum in hersenen Figuur van 10

41 STIMULUS Lichaamstemperatuur hoger dan 37.2 o C RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt Informatie beïnvloedt CONTROLE- CENTRUM EFFECTOR Bloedvaten en zweetklieren in huid Stuurt signaal naar Thermoregulatiecentrum in hersenen Figuur van 10

42 STIMULUS Lichaamstemperatuur hoger dan 37.2 o C REACTIE Meer bloed stroomt naar huid Meer zweet Stimulus verwijderd Homeostase hersteld Negatieve feedback RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt EFFECTOR Bloedvaten en zweetklieren in huid Informatie beïnvloedt CONTROLE- CENTRUM Thermoregulatiecentrum in hersenen Stuurt signaal naar Figuur van 10

43 CONTROLE- CENTRUM Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt STIMULUS Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C Thermoregulatiecentrum in hersenen Figuur van 10

44 CONTROLE- CENTRUM Informatie beïnvloedt RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt STIMULUS Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C Thermoregulatiecentrum in hersenen Figuur van 10

45 CONTROLE- CENTRUM Informatie beïnvloedt RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt STIMULUS Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C Thermoregulatiecentrum in hersenen Stuurt signaal naar EFFECTOR Bloedvaten en zweetklieren in huid Skeletspieren Figuur van 10

46 CONTROLE- CENTRUM Informatie beïnvloedt RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt STIMULUS Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C REACTIE Minder bloed stroomt naar huid Minder zweet Rillen Stimulus verwijderd Homeostase hersteld Thermoregulatiecentrum in hersenen Stuurt seintje naar EFFECTOR Bloedvaten en zweetklieren in huid Skeletspieren Negatieve feedback Figuur van 10

47 STIMULUS RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur Informatie beïnvloedt CONTROLE- CENTRUM Informatie beïnvloedt RECEPTOR Sensoren lichaamstemperatuur STIMULUS Lichaamstemperatuur hoger dan37.2 o C Lichaamstemperatuur lager dan 37.2 o C REACTIE Meer bloed stroomt naar huid Meer zweet Stimulus verwijderd Homeostase hersteld Controlemechanisme als lichaamstemperatuur stijgt Controlemechanisme als lichaamstemperatuur daalt REACTIE Minder bloed stroomt naar huid Minder zweet Rillen Stimulus verwijderd Homeostase hersteld EFFECTOR Thermoregulatiecentrum in hersenen EFFECTOR Negatieve feedback Bloedvaten en zweetklieren in huid Stuurt signaal naar Stuurt signaal naar Bloedvaten en zweetklieren in huid Skeletspieren Negatieve feedback Figuur van 10

48 Regulering door homeostase Positieve feedback: Stimulus produceert een reactie die de stimulus versterkt Reactie voltooit snel een kritisch proces

49 Regulering door homeostase Figuur 1-5

50 Regulering door homeostase Homeostase en ziekten Falen van regulering door homeostase Symptomen treden op Slecht functioneren van orgaanstelsels

51 Regulering door homeostase Belangrijk Fysiologische systemen werken samen om een stabiel inwendig milieu in stand te houden. Zij controleren het inwendige milieu en stellen het bij indien nodig.

52 De taal van de anatomie Oppervlakte anatomie Anatomische positie Armen langs het lichaam Handpalmen naar voren Voeten naast elkaar Supine: rugligging Prone: buikligging

53 De taal van de anatomie Figuur 1-6(a)

54 De taal van de anatomie Figuur 1-6(b)

55 De taal van de anatomie Anatomische gedeelten Twee methoden om buik en bekken in kaart te brengen Vier kwadranten van buik en bekken Negen gebieden van buik en bekken

56 De taal van de anatomie Figuur 1-7(a)

57 De taal van de anatomie Figuur 1-7(b)

58 De taal van de anatomie Figuur 1-7(c)

59 De taal van de anatomie Enkele anatomische richtingen Anterior (= ventraal) Posterior (= dorsaal) Superior Inferior Lateraal Mediaal Proximaal Distaal

60 De taal van anatomie Figuur 1-8

61 De taal van anatomie Anatomie van vlakken en doorsneden: Transversaal vlak Transversale doorsnede Frontaal vlak Frontale doorsnede Sagittaal vlak Sagittale doorsnede

62 De taal van anatomie Figuur 1-9

63 De taal van anatomie Ventrale lichaamsholte Beschermt tere organen Laat groei en bewegen van organen toe Omringt: Ademhalingsorganen Hart en bloedvaten Verteringsstelsel Urinewegen Voortplantingsorganen

64 De taal van anatomie Het middenrif deelt de ventrale lichaamsholte in twee: Borstholte Pleuraalholtes (linker en rechter) Pericardiale ruimte Buik- en bekkenholte Buikholte Bekkenholte Buikvlies

65 De taal van anatomie Belangrijk Anatomische beschrijvingen verwijzen naar iemand in de anatomische positie: staand met de armen langs het lichaam, handpalmen naar voren en voeten naast elkaar.

66 De taal van anatomie Figuur 1-10

67 De taal van anatomie Radiologische procedures Röntgenfoto s CT-scans MRI-scans Echografie

68 Röntgenfoto s Figuur 1-11(a)

69 Röntgenfoto s Figuur 1-11(b)

70 Gewone scanningstechnieken Figuur 1-12(a)

71 Gewone scanningstechnieken Figuur 1-12(b)

72 Gewone scanningstechnieken Figuur 1-12(c)

73 Gewone scanningstechnieken Figuur 1-12(d)

inleiding tot de anatomie en fysiologie

inleiding tot de anatomie en fysiologie anatomie en fysiologie, een inleiding inleiding tot de anatomie en fysiologie 2 Martini_6ed.indb 2 2/05/5 2:7 Inleiding tot de anatomie en fysiologie hoofdstukoverzicht. De gemeenschappelijke functies

Nadere informatie

MEDISCHE BASISKENNIS INLEIDING HOOFDSTUK 1 2015/2016

MEDISCHE BASISKENNIS INLEIDING HOOFDSTUK 1 2015/2016 MEDISCHE BASISKENNIS HOOFDSTUK 1 INLEIDING 2015/2016 2 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 INLEIDING Inhoud: 1:1 inleiding: 1:2 anatomie: 1:3 fysiologie 1:4 topografie. 3 1:1 INLEIDING ANATOMIE FYSIOLOGIE EN PATHOLOGIE

Nadere informatie

Zakboek Anatomie en fysiologie

Zakboek Anatomie en fysiologie Zakboek Anatomie en fysiologie Roger Watson Vertaald en bewerkt door: Antoinette ten Brink Hilde Merkus Hanneke Lustig Eerste druk Vertaling van de 13 e editie van Anatomy and physiology for nurses van

Nadere informatie

Van cel tot organisme vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62357

Van cel tot organisme vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62357 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 juni 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62357 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Van cel tot organisme hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62551

Van cel tot organisme hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62551 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62551 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

1 Cellen en weefsels Basisbegrippen Cellen Weefsels Nog enkele basisbegrippen Afsluiting 35

1 Cellen en weefsels Basisbegrippen Cellen Weefsels Nog enkele basisbegrippen Afsluiting 35 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Cellen en weefsels 9 1.1 Basisbegrippen 9 1.2 Cellen 11 1.3 Weefsels 23 1.4 Nog enkele basisbegrippen 31 1.5 Afsluiting 35 2 Skelet en spieren 36 2.1 Het bewegingsapparaat:

Nadere informatie

Paragraaf 6.1 en 6.2. 2. Osmotische waarde, ph weefselvloeistof, glucosegehalte

Paragraaf 6.1 en 6.2. 2. Osmotische waarde, ph weefselvloeistof, glucosegehalte Paragraaf 6.1 en 6.2 1. Neem de volgende begrippen over in je schrift en geef een omschrijving Homeostase In stand houden van het interne milieu opperhuid Bovenste laag van de huid chitine Koolhydraat

Nadere informatie

Eencellige en meercellige organismen

Eencellige en meercellige organismen 2 Eencellige en e organismen 2.1 Eencelligen en en Tonen onderstaande microscopische foto s een of een organisme? Kruis aan. 1 2 pantoffeldiertje amoebe 3 4 lever nier 5 6 blauwwier wortel tuinboon Conclusie

Nadere informatie

De romp bestaat uit een borstholte en een buikholte, gescheiden door het middenrif.

De romp bestaat uit een borstholte en een buikholte, gescheiden door het middenrif. Samenvatting Thema 1: Organen en cellen Basisstof 1 Levenskenmerken (levensverschijnselen): - stofwisseling (ademhaling, voeding, uitscheiding) - groei - voortplanting - reageren op prikkels - ontwikkeling

Nadere informatie

De inhoud in vogelvlucht

De inhoud in vogelvlucht Inhoudsopgave De inhoud in vogelvlucht vii Over de auteur... xvi Dankwoord... xviii Inleiding... 1 Deel I: Grondslagen van de anatomie... 9 Hoofdstuk 1: De delen van het geheel... 11 Hoofdstuk 2: Een mensenleven

Nadere informatie

Examenprogramma biologie havo

Examenprogramma biologie havo Examenprogramma biologie havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A1 Vaardigheden Domein A2 Analyse

Nadere informatie

MODULE 3 Levensreddende handelingen

MODULE 3 Levensreddende handelingen MODULE 3 Levensreddende handelingen cursus brandweerman Levensreddende handelingen Hoofdstuk 1: Algemene interventieprocedures Het menselijk lichaam De eerste minuten Opbouw van het lichaam Ons lichaam

Nadere informatie

Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen

Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen Cijfer In te vullen voor docent In te vullen door leerling Beroepsprestatie B.P.1.3 S.B Naam leerling Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen Klas SB3O1A+B Versie 1 Datum Tijdsduur 60 minuten Naam docent

Nadere informatie

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) 17-01-2011 van 09.00-12.00 uur Opmerkingen bij dit tentamen: Zorg ervoor dat op elk formulier dat je inlevert, je identiteitsnummer en naam

Nadere informatie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie Inleiding Wat goed dat je hebt doorgezet naar de volgende cursus! Je wilt dus nog meer te weten komen over hoe je lichaam precies in elkaar zit en hoe het werkt! En dat precies is wat je in deze cursus

Nadere informatie

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg Anatomy is destiny Sigmund Freud Belangrijkste botten Nomenclatuur Reina Welling WM/SM-theorieles 1 Osteologie bekken en onderste extremiteit Myologie spieren bovenbeen Met dank aan Jolanda Zijlstra en

Nadere informatie

Spieren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spieren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73593 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Spieren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73593

Spieren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73593 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/73593 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 12. Naam kandidaat Kandidaatnummer. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 12. Naam kandidaat Kandidaatnummer. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 12 woensdag dinsdag 21 9 mei juni 13.30 11.30-15.00 13.00 uur BIOLOGIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat

Nadere informatie

HET MENSELIJK LICHAAM

HET MENSELIJK LICHAAM 1 HET MENSELIJK LICHAAM INHOUD: 1.1 Inleiding 1.3 1.1.1 lesdoelstellingen 1.4 1.2 Waar ligt wat? 1.5 1.2.1 de lichaamsstreken 1.6 1.2.2 de lichaamsholten 1.8 1.3 Overzicht van de lichaamsstelsels 1.10

Nadere informatie

1. Geef aan of de onderstaande beschrijvingen dood, levenloos of levend zijn. 2. Wat zijn levenskenmerken of een ander woord levensverschijnselen?

1. Geef aan of de onderstaande beschrijvingen dood, levenloos of levend zijn. 2. Wat zijn levenskenmerken of een ander woord levensverschijnselen? Voorbeeld instaptoets havo-vwo Deze opdracht aan bij de start van het vak biologie is bedoeld om erachter te komen wat je al weet over en kan met biologie. Je krijgt geen cijfer voor deze toets. Probeer

Nadere informatie

dimat Biologische modellen - menskunde Hersenen

dimat Biologische modellen - menskunde Hersenen 1 Hersenen Mediane doorsnede van de hersenen. Model op ware grootte. Model rustend op sokkel. Afmetingen: 150 x 140 x 175 mm. 1000222 76,80 Hersenen Model op ware grootte. De rechterhelft is uitneembaar

Nadere informatie

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel-reactie vaststellen

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel-reactie vaststellen School: Vak: AV Biologie Leerplan: D/2012/7841/003 Handboek: Biogenie 3.1 (leerboek + werkboek) Leerkracht: Graad: 2de graad ASO Leerjaar: 1ste leerjaar Aantal lestijden/week: 1u/week Schooljaar: les leerplan

Nadere informatie

HET MENSELIJK LICHAAM

HET MENSELIJK LICHAAM 1 HET MENSELIJK LICHAAM INHOUD: 1.1 Inleiding 1.4 1.1.1 doelstellingen 1.4 1.2 Waar ligt wat? 1.5 1.2.1 de lichaamsstreken 1.6 1.2.2 de lichaamsholten 1.8 1.3 Overzicht van de lichaamsstelsels 1.10 1.3.1

Nadere informatie

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel- reactie vaststellen

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel- reactie vaststellen School: Vak: AV Biologie Leerplan: D/2012/7841/004 Handboek: Biogenie 3.2 (leerboek + werkboek) Leerkracht: Graad: 2de graad ASO Leerjaar: 1ste leerjaar Aantal lestijden/week: 2u/week Schooljaar: les leerplan

Nadere informatie

Info ICF. International classification of functioning, disability and health Internationale classificatie van het menselijke functioneren

Info ICF. International classification of functioning, disability and health Internationale classificatie van het menselijke functioneren Info ICF ICF? o o International classification of functioning, disability and health Internationale classificatie van het menselijke functioneren Ontstaan ICF ICF is een classificatiesysteem, ontwikkeld

Nadere informatie

uitgaven voor het hoger onderwijs okko bru n klaus Verpleegkunde 2010

uitgaven voor het hoger onderwijs okko bru n klaus Verpleegkunde 2010 uitgaven voor het hoger onderwijs okko bru n klaus Verpleegkunde 2010 Wat niet in je hoofd zit, heb je op zak Snelgids medicijndosering Reid-Searl, Dwyer, Moxham en Reid-Speirs Snelgids medicijndosering

Nadere informatie

HOMEOSTASE. Biologie Havo. Docent: A. Sewsahai HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL]

HOMEOSTASE. Biologie Havo. Docent: A. Sewsahai HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] HOMEOSTASE Biologie Havo HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai DOELSTELLINGEN De student moet aan het einde van de les de homeostase bij de mens kunnen beschrijven

Nadere informatie

Praktische opdracht. klas 2 atheneum

Praktische opdracht. klas 2 atheneum 1 Praktische opdracht klas 2 atheneum Expert opdrachten gaswisseling, bloed en bloedsomloop http://www.bioplek.org/2klas/2klasexpertgasbloed/2klasgasbloedinhoud.html Vragen over de posters 2 Het is mogelijk

Nadere informatie

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel.

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel. Regeling Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: (1) Zenuwstelsel (2) Hormoonstelsel Verschillen in bouw en functie: bestaat uit functie

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 Inhoud Woord vooraf 1 1 Over de auteurs 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 1 Cellen en weefsels 1 6 1.1 Kenmerken van het leven 1 7 1.2 De opbouw

Nadere informatie

Capabel Examens 2011 Pagina 1

Capabel Examens 2011 Pagina 1 1. Wat is de kleinste levende eenheid van een organisme? A) Een cel. B) Een orgaan. C) Een weefsel. 2. Bij welke levensverrichting van de cel speelt chromatine een belangrijke rol? A) Bij de prikkelbaarheid.

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

V5 Begrippenlijst Hormonen

V5 Begrippenlijst Hormonen V5 Begrippenlijst Hormonen ADH Hormoon dat de terugresorptie van water in de nierkanaaltjes stimuleert. adrenaline Hormoon dat door het bijniermerg wordt afgescheiden. Adrenaline wordt ook door zenuwvezels

Nadere informatie

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker...

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen... 3 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... 3 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?...

Nadere informatie

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen 4 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker 5 6 Onderzoek

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur BIOLOGIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Het bewegingsstelsel. 1 Inleiding

Het bewegingsstelsel. 1 Inleiding DC 14 Het bewegingsstelsel 1 Inleiding Wij bewegen voortdurend. Om dat mogelijk te maken, hebben we een heel systeem. Dat systeem bestaat voornamelijk uit beenderen, gewrichten en spieren. De spieren worden

Nadere informatie

Fotonen- en Lasertherapie met de Hyper-Photon 3D

Fotonen- en Lasertherapie met de Hyper-Photon 3D Patiënteninformatie therapie met licht Fotonen- en Lasertherapie met de Hyper-Photon 3D Lichtenergie als bron voor herstel en genezing Wat is fotonentherapie? Fotonentherapie is een moderne therapievorm

Nadere informatie

Voor wie een time-out?

Voor wie een time-out? Voor wie een time-out? Problemen met gedrag in een buitengewone context Inhoud Korte introductie ICF-CY Toepassing op doelgroep praktijkboek Gebruik binnen een handelingsgericht diagnostisch traject maar

Nadere informatie

1 H ET MENSELIJK LICHAAM 2 D E EERSTE MINUTEN 3 L EVENSBEDREIGENDE AANDOENINGEN 4 D E GEWONDE PATIËNT 5 D E ZIEKE PATIËNT

1 H ET MENSELIJK LICHAAM 2 D E EERSTE MINUTEN 3 L EVENSBEDREIGENDE AANDOENINGEN 4 D E GEWONDE PATIËNT 5 D E ZIEKE PATIËNT 1 H ET MENSELIJK LICHAAM 2 D E EERSTE MINUTEN 3 L EVENSBEDREIGENDE AANDOENINGEN 4 D E GEWONDE PATIËNT 5 D E ZIEKE PATIËNT 6 Z WANGERSCHAP EN SPOEDBEVALLING 7 H ULPVERLENING AAN KINDEREN 8 U RGENTIES DOOR

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gezondheid 9 1.1 Gezondheidskenmerken en anatomie 9 1.2 Oorzaak van ziekten en het verweer ertegen 18 1.3 Dierziektepreventie 27 1.4 Herkennen van ziekten 31 1.5 Afsluiting

Nadere informatie

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker Eierstokkanker Patiënteninformatie Eierstokkanker Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 5 Wat zijn de

Nadere informatie

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9 Kanker van de eierstokken gaat uit van het weefsel van de eierstok. De behandeling bestaat uit operatie en zonodig chemotherapie. De levensverwachting bij eierstokkanker is afhankelijk van het stadium

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Thema 8 Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Het inwendig Milieu Bestaat uit je bloed en weefselvloeistof. Daarin zitten allerlei voedingsstoffen. Je lichaam wil altijd constant zijn. *

Nadere informatie

Augmented Reality in de biologieles

Augmented Reality in de biologieles Augmented Anatomy Educatief Programma Augmented Reality in de biologieles Augmented Reality betekent letterlijk toegevoegde realiteit. Iets wat er in werkelijkheid niet is, wordt op het beeldscherm toegevoegd

Nadere informatie

Onderwijsmagazijn Anatomie, fysiologie en pathologie Opleiding Verpleegkundige BOL ~ Generieke fase schooljaar 2012-2013

Onderwijsmagazijn Anatomie, fysiologie en pathologie Opleiding Verpleegkundige BOL ~ Generieke fase schooljaar 2012-2013 Onderwijsmagazijn Anatomie, fysiologie en pathologie Opleiding Verpleegkundige BOL ~ Generieke fase schooljaar 2012-2013 Opleiding Verpleegkundige niveau 4 Generieke opleidingsfase, vanaf groep september

Nadere informatie

Organisatieniveaus (niveau: expert)

Organisatieniveaus (niveau: expert) Organisatieniveaus (niveau: expert) Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre In samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Universiteit Utrecht

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 2. Zorgvraag verhelderen 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 32 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen voor hart en bloedvaten 38 4. Bereiden

Nadere informatie

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten Hoofdstuk 1 Meerkeuzevraag 1.1 Meerkeuzevraag 1.2 Meerkeuzevraag 1.3 Meerkeuzevraag 1.4 Meerkeuzevraag 1.5 Meerkeuzevraag 1.6 Meerkeuzevraag 1.7 Waar ligt de lever in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Syncope. Uitleg en adviezen

Syncope. Uitleg en adviezen Syncope Uitleg en adviezen Syncope Syncope is het moeilijke woord voor aanvallen van kortdurend bewustzijnsverlies dat veroorzaakt wordt doordat de bloeddruk even weg valt. De meest voorkomende oorzaak

Nadere informatie

Obductie onderzoek van een overledene

Obductie onderzoek van een overledene Obductie onderzoek van een overledene Stichting Laboratoria voor Pathologische Anatomie en Medische Microbiologie (PAMM) Naar aanleiding van het overlijden van één van uw dierbare naasten heeft de behandelend

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Zweten Inleiding Hallo allemaal ik houd mijn spreekbeurt over zweten ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er niet zoveel over wist en het wel interessant leek ik vond het leuk om er aan te werken. Ik

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2014 tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 59

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst:

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hormoonklieren: Exocriene klieren: Endocriene klieren: Hypothalamus: Biologie SE4 organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. zweet- en verteringsklieren

Nadere informatie

DE HUID. 1 Bouw en functie

DE HUID. 1 Bouw en functie DE HUID 1 Bouw en functie De huid is het grootste orgaan van je lichaam.het is ook een soort "visitekaartje". Vandaar dat je je huid goed moet verzorgen. Je huid beschermt je tegen beschadiging, infecties,

Nadere informatie

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 DBCzorgproductcode 19999007 6 tot maximaal 28 verpleegligdagen bij Een infectieziekte 15B932 11.286,44 10.283,87 1.002,57 20107006 Operatie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Introductie tot atherosclerose Cardiovasculaire aandoeningen zijn nog steeds de meest voorkomende als alle vormen van cardiovasculaire aandoeningen konden worden verholpen bekendste

Nadere informatie

> waterdamp < zuurstof Aan ingeademde lucht = stikstof

> waterdamp < zuurstof Aan ingeademde lucht = stikstof Biologie Samenvatting Hoofdstuk 1 1. Wat is verbranding? Brandstof: Stof die verbrandt Energie: Komt vrij tijdens verbranding --> Beweging, Warmte, Licht Verbrandingsproducten: De stoffen die ontstaan

Nadere informatie

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan?

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? De lever is gelegen in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven links C. Onder rechts D. Onder links Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? A. De aorta B. De holle

Nadere informatie

Afdeling Radiologie. CT-scan van de buik

Afdeling Radiologie. CT-scan van de buik Afdeling Radiologie Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich bij de receptie van de afdeling Radiologie op de 2 e etage. Hiervoor volgt u route 36. U heeft de afsprakenkaart

Nadere informatie

Hart anatomie en fysiologie

Hart anatomie en fysiologie Hart anatomie en fysiologie Anatomie van het hart Het hart is omgeven door een effen vlies, het hartzakje of pericard(3). Het hart ligt in de borstholte, tussen de longen (1), bijna in het midden met de

Nadere informatie

Eierstokkanker. Gynaecologie. mca.nl

Eierstokkanker. Gynaecologie. mca.nl Eierstokkanker Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor? 3 Hoe ontstaat eierstokkanker? 3 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?

Nadere informatie

H.6 regeling. Samenvatting

H.6 regeling. Samenvatting H.6 regeling Samenvatting Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken

Nadere informatie

MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek

MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek Wat is MRI? MRI is een afkorting van Magnetic Resonance Imaging. Dit is een moderne techniek, waarbij met een krachtig magneetveld in het lichaam kleine radiogolven

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Team anatomie/fysiologie AFI1. Anatomie / fysiologie / pathologie. Cxx53 1 en 2. Milieu interieur Uitwisseling van stoffen

Anatomie / fysiologie. Team anatomie/fysiologie AFI1. Anatomie / fysiologie / pathologie. Cxx53 1 en 2. Milieu interieur Uitwisseling van stoffen Anatomie / fysiologie Cxx53 1 en 2 Milieu interieur Uitwisseling van stoffen 1 Team anatomie/fysiologie Alfabetische volgorde achternaam Matthieu Berenbroek Jan Borm Simone Egberts Eric van Roon Nol van

Nadere informatie

1) Tot de flexorenvan de knie behoort o.a. A) M Soleus B) M Glutaeus maximus C) M Gastrocnemius D) M Vastus medialis. Vragen les 1 fysiologie

1) Tot de flexorenvan de knie behoort o.a. A) M Soleus B) M Glutaeus maximus C) M Gastrocnemius D) M Vastus medialis. Vragen les 1 fysiologie 1) Tot de flexorenvan de knie behoort o.a. A) M Soleus B) M Glutaeus maximus C) M Gastrocnemius D) M Vastus medialis Vragen les 1 fysiologie 2) Aan de spina iliaca anterior superior (sias) hechten vast:

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie

Anatomie / fysiologie Anatomie / fysiologie O1 week 2 Homeostase Diffusie osmose filtratie FHV2011 / Anatomie & fysiologie periode 1 week 2 1 Bij de mens zit er in verhouding meer water intracellulair dan extracellulair. 10

Nadere informatie

Vergrote eierstok. Ovariumcysten. Poli Gynaecologie

Vergrote eierstok. Ovariumcysten. Poli Gynaecologie 00 Vergrote eierstok Ovariumcysten Poli Gynaecologie 1 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Uw gynaecoloog zal

Nadere informatie

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket blauw Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket geel Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Synthese 35 Kruiswoordraadsel 36 Ken je de leerstof? 37. Hoofdstuk 2 Hoe zijn bloemplanten opgebouwd? 38 1 Wat zijn bloemplanten?

Synthese 35 Kruiswoordraadsel 36 Ken je de leerstof? 37. Hoofdstuk 2 Hoe zijn bloemplanten opgebouwd? 38 1 Wat zijn bloemplanten? INHOUD NATURALIS 1 DEEL 1 ORGANISMEN EN HUN BIOTOOP 15 Hoofdstuk 1 Biotoopstudie van het bos 16 1 Wat is een biotoop? 17 2 Energie is alomtegenwoordig 18 3 Observeren is leren 18 3.1 Leren correct meten

Nadere informatie

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel acetylcholine Vaak voorkomende neurotransmitter, bindt aan receptoren en verandert de permeabiliteit van het postsynaptische membraan voor specifieke ionen. animatie synaps

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

halvemaanvormige kleppen) Doordat de hartkamers het bloed met kracht wegpompen.

halvemaanvormige kleppen) Doordat de hartkamers het bloed met kracht wegpompen. 4BASISSTOF De 2 havo vwo bloedvaten thema 3 De bloedsomloop opdracht 18 Vul het schema in. Kies bij 1 uit: van de organen weg naar het hart toe van het hart weg naar de organen toe. Kies bij 2 uit: hoog

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel (CZS) die zich vooral openbaart bij jong volwassenen (20-40 jaar).

Nadere informatie

Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF)

Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF) Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1184 Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat u retroperitoneale

Nadere informatie

Voorbeeldtentamen Evolutiebiologie DT 2

Voorbeeldtentamen Evolutiebiologie DT 2 Voorbeeldtentamen Evolutiebiologie DT 2 Het tentamen zal bestaan uit: - twee vragen over het onderdeel Microbiologie - een of twee vragen over het onderdeel Plantenrijk - twee vragen over het onderdeel

Nadere informatie

Spreekbeurt menselijk lichaam. Door Lara Sieperda.

Spreekbeurt menselijk lichaam. Door Lara Sieperda. Spreekbeurt menselijk lichaam. Door Lara Sieperda. Inleiding. Ik hou mijn spreekbeurt over het menselijk lichaam. Omdat ik later kinderarts wil worden en ik het heel interessant vind. Ons lichaam. Het

Nadere informatie

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer,

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer, Demo Geachte mevrouw, mijnheer, Dank u wel voor de interesse die u voor dit e-book betoont! De osteopathische encyclopedie Deze demo bestaat uit een willekeurig aantal gekozen pagina s uit het e-book De

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

Eindexamen biologie vmbo gl/tl II

Eindexamen biologie vmbo gl/tl II REPTIELEN INFORMATIE 1 VERSCHILLENDE GROEPEN In de afbeelding hieronder staan vier soorten reptielen afgebeeld. Elke soort behoort tot een bepaalde groep van de reptielen: dier 1 behoort tot de krokodillen,

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 34 tot en met 51. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 34 tot en met 51. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Zwangerschap Lees eerst informatie tot en met en beantwoord dan vraag tot en met. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. p In de afbeelding van informatie is een deel van het

Nadere informatie

BASISSTOF. 1 Omstandigheden van de zetmeelsynthese Functionele bouw van een chloroplast Fotosynthesereacties 48

BASISSTOF. 1 Omstandigheden van de zetmeelsynthese Functionele bouw van een chloroplast Fotosynthesereacties 48 3 1 De cel 3 Autotrofe voeding 1 De cel gezien door de lichtmicroscoop 06 1 Omstandigheden van de zetmeelsynthese 44 2 De cel gezien door de elektronenmicroscoop 09 3 Verband cel - weefsel - orgaan - stelsel

Nadere informatie

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte.

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. Hittestress: werken en warm weer Inleiding De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. De gevoelstemperatuur wordt, behalve door de luchttemperatuur

Nadere informatie

biologie CSE BB herziene versie

biologie CSE BB herziene versie Examen VMBO-BB 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 13.30-15.00 uur biologie CSE BB herziene versie Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen.

Nadere informatie

Buikligging Aandachtspunten

Buikligging Aandachtspunten Buikverpleging Het is momenteel noodzakelijk uw familielid/kennis (verder te noemen patiënt) in buikligging te verplegen (buikverpleging). De patiënt wordt al beademd omdat deze niet in staat is zelfstandig

Nadere informatie

Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO

Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO Federatie Steinerscholen Vlaanderen v.z.w. Gitschotellei 188 2140 Borgerhout Februari 2013 Gelijkwaardig verklaarde eindtermen

Nadere informatie

Oefeningen. Fysiotherapie. na de bevalling

Oefeningen. Fysiotherapie. na de bevalling Fysiotherapie Oefeningen na de bevalling Inleiding Om het herstel na de bevalling te bevorderen is het goed om oefeningen te doen. Voordat u hier aan begint willen we u op het volgende wijzen: Doe de oefeningen

Nadere informatie

Het volume lager zetten met dantroleen helpt ZvH muizen Calcium en neuronen calcium

Het volume lager zetten met dantroleen helpt ZvH muizen Calcium en neuronen calcium Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Het volume lager zetten met dantroleen helpt ZvH muizen Dantroleen,

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Orthostatische hypotensie Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. In deze folder leest u meer over orthostatische hypotensie en bijbehorende klachten en geven wij u

Nadere informatie

Het menselijk lichaam voor Dummies. Donna Rae Siegfried

Het menselijk lichaam voor Dummies. Donna Rae Siegfried Het menselijk lichaam voor Dummies Donna Rae Siegfried Amersfoort, 2016 Inhoud Inhoud ix Over de auteur... xvi Dankwoord... xviii Inleiding... 1 Deel I: Grondslagen van de anatomie... 9 Hoofdstuk 1: De

Nadere informatie

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Alle oorzaken Minder dan 5 jaar 573 0 324 249 Van 1 tot 4 jaar 86 0 48 38 Minder dan 28 dagen 335 0 193 142 Minder dan 7 dagen 254 0 143 111 Minder dan 1 dag 133 0 79

Nadere informatie