Energietransitie van onderop

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energietransitie van onderop"

Transcriptie

1 ruimtelijke ontwikkeling, infrastructuur en milieu Energietransitie van onderop Warmte- en koudenetten Bezuinigen op fossiele brandstoffen en verminderen CO2 uitstoot De kracht van het harmoniemodel Ik kom naar elk zaaltje, waar ook Stille culturele revolutie Prestatie-inkoop bij opwaardering Zuid-Willemsvaart

2 SCHAALVERGROTING EN PROFESSIONALISERING NOODZAKELIJK Energietransitie van onderop Mensen die zelf initiatief nemen voor duurzame energieopwekking stellen andere eisen aan de overheid. Die moet daarop beter inspelen, beweert Maarten Hajer in het invloedrijke rapport De energieke samenleving van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Een wereld met ondernemende burgers kan niet meer worden bestuurd als uit een cockpit, vindt ook hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans. Bij de overheid is nog weinig zichtbaar van eenduidig beleid om dit te stimuleren en te faciliteren. Inwoners van Utrecht die met minstens vijf huishoudens tegelijk zonnepanelen aanschaffen, kunnen per 15 november 2012 subsidie krijgen van de gemeente. Een eenmalige regeling. Meer geld is beschikbaar voor de energieke samenleving ; groepen bewoners met nieuwe ideeën voor CO2-reductie kunnen een kleine financiële ondersteuning (maximaal euro) krijgen voor onderzoek en realisatie van het idee. Tot en met tweede helft 2014 is ruim 1 miljoen beschikbaar voor 100 initiatieven. Het bruist van ideeën en plannen in de stad die mogelijk met een klein duwtje in de rug tot realisatie komen. En niet alleen in Utrecht. Terwijl Nederland volgens de jaarlijkse Climate Change Performance Index het slechtste klimaatbeleid van de EU heeft, ontwikkelt zich van onderop een energieke samenleving waarin steeds meer burgers en bedrijven initiatieven ontwikkelen om energievoorziening te verduurzamen. De initiatieven schieten in alle delen van het land als paddenstoelen uit de grond. De website van HIER opgewekt (www.hieropgewekt.nl) geeft een aardig overzicht van inmiddels een kleine 300 projecten. Ze variëren van groepen buurtbewoners die de handen ineen slaan om samen zonne-energie op te wekken tot agrariërs die groene 13

3 energie produceren en leveren aan de woningen van een corporatie. HIER opgewekt is een platform voor lokale energie-initiatieven, een samenwerking tussen de HIER Klimaatcampagne en de twaalf Natuur- en Milieufederaties. We proberen op deze manier kennis en ervaringen over lokale duurzame energievoorziening te ontsluiten, legt programmadirecteur Sible Schöne uit. We weten hoe moeilijk het is om initiatieven te starten. Er zijn veel vragen en even zoveel antwoorden. Wij zijn van het kennis delen en proberen te inspireren door te laten zien hoe het kan. Vooral projecten met zonne-energie schieten als paddenstoelen uit de grond, signaleert Schöne. Zonne-energie is het makkelijkst en het meest besmettelijk. Wij zorgen dat anderen daarover worden geïnformeerd. Windenergie komt moeizamer van de grond, vanwege de moeilijke ruimtelijke inpassing. Toch laat HIER opgewekt ook hier een stijgende lijn zien, met name in het landelijke gebied, waar bij de initiatieven vaak boeren of tuinders zijn betrokken. Misschien wel het grootste potentieel zit m in warmte en koude uit de ondergrond. Sible Schöne: Wil je woningen CO2-neutraal maken, dan zal het gas eruit moeten. Daar kun je in voorzien met WKO en geothermie. Verduurzaming De energieke samenleving. Op zoek naar sturingsfilosofie voor een schone economie is de titel van het goed ontvangen signalenrapport van het Planbureau van de Leefomgeving (medio 2011). Auteur Maarten Hajer zoekt daarin samen met co-auteurs naar een antwoord op één van de belangrijkste vragen van deze tijd: hoe moet de rijksoverheid reageren op deze initiatieven? Wat kan de overheid doen om de energie uit de samenleving te richten op verduurzaming? Het rapport past in een trend. De rol van de overheid moet opnieuw worden gedefinieerd, nu mensen steeds vaker het heft in handen nemen, of het nu gaat om energie, voedsel, woningbouw of zorg. Opmerkelijk: het woord subsidie komt in het PBL-rapport slechts één keer voor. Want hoe goed bedoeld zo n initiatief van de gemeente Utrecht ook is, in feite is subsidie een versleten instrument. Het is eindig (de pot raakt op), en het stamt uit de tijd waarin de overheid nog dacht de maatschappij te kunnen besturen als een piloot zijn vliegtuig: vanuit de cockpit. De energieke samenleving vindt andere instrumenten kansrijker. De overheid moet allereerst een motiverend langetermijnperspectief uitdragen dat mensen stimuleert. Vervolgens moet ze met dynamische regelgeving komen die innovatie beloont en storende regels schrapt. Ze moet ook continu willen leren van de maatschappij en van de vele ideeën daarin. Bemoedigend Anderhalf jaar na verschijnen van het rapport ziet Maarten Hajer bemoedigende signalen: De Green Deals zijn een mooi voorbeeld. Daarin wordt gekeken naar mogelijkheden om knellende regels weg te nemen. Ander voorbeeld: organische stedenbouw. Die is duidelijk in opmars. En ons gedachtegoed is terug te vinden in het Regeerakkoord. Dat doet een aantal uitspraken die wijzen op een langetermijnvisie, waaraan het tot nu toe ontbrak. Lokale initiatieven: rijp en groen In heel het land ontstaan kleinschalige duurzame energieinitiatieven. De diversiteit is enorm. Ze verschillen in grootte, zitten in verschillende ontwikkelingsfasen, hebben verschillende rechtsvormen en ook de ambities zijn uiteenlopend. HIER opgewekt, kennisplatform voor lokale duurzame energie-initiatieven, hanteert voorlopig de volgende ruwe indeling, gebaseerd op initiatiefnemer en motivatie. - Initiatieven gericht op ontwikkelen van productiecapaciteit van duurzame energie De initiatiefnemers nemen het heft in eigen hand bij verduurzaming van de (eigen) energievoorziening. Zij worden gedreven door duurzaamheid. In stedelijk gebied hebben initiatieven vaak dit karakter. Denk aan Energie U in Utrecht. - waarbij duurzame energie een van de aandachtspunten is Met name in kleinere kernen ontstaan initiatieven die gericht zijn op het (re)vitaliseren van de lokale gemeenschap. De opbrengst van de energieproductie willen zij investeren in lokale voorzieningen. Soms richten zij zich niet exclusief op energie maar bijvoorbeeld ook op voedsel of zorg. Voorbeelden zijn de dorpsmolen in Reduzum of de (Brabantse) initiatieven van Stichting Energietransitie, zoals Energie Dongen. - Buurtinitiatieven gericht op collectieve inkoop van onder andere zon pv Vaak hebben initiatiefnemers niet de ambitie om een echt energiebedrijf op te zetten, maar begint het met een collectieve inkoopactie van zonnepanelen of gezamenlijke isolatieprojecten. Het kan zijn dat ze de smaak te pakken krijgen en iets meer structureels willen organiseren, maar 14

4 ontwikkeling, infrastructuur en milieu Zonne-energie is het makkelijkst en het meest besmettelijk dat hoeft niet. Voorbeeld: bewonersvereniging Biesland, Den Haag. - Initiatieven van ondernemers Soms zijn het niet bewoners die initiatief nemen maar ondernemers. Dat kunnen agrariërs zijn, bijvoorbeeld in kassengebieden of melkveehouders (Stichting Groene energie Kromme Rijn en Heuvelrug). Maar ook andere ondernemers zoals bij Adem Houten, een initiatief van Jan Willem Zwang van Greenspread en Ad van Wijk, nu hoogleraar in Delft. - Initiatieven door gemeenten Er zijn gemeenten die zelf een initiatief starten. Voorbeelden zijn Tilburg (MOED) en De Bilt. - Initiatieven van vve s VVE s vatten soms het plan op om samen zonnepanelen te installeren of het eigen gebouw te verduurzamen. Dat is onder de huidige regelgeving ingewikkeld en daarom biedt HIER opgewekt graag ondersteuning. Voorbeelden zijn vve s die gesteund worden door de gemeente Amsterdam en Wij Krijgen Kippen of Vondelparc in Utrecht. - Initiatieven van woningcorporaties Voor corporaties geldt min of meer het zelfde. Het is qua wet- en regelgeving ingewikkeld om gezamenlijk zonnepanelen of energiebesparende maatregelen te organiseren. Corporaties hebben evenwel ook de mogelijkheid nog een stap verder te gaan, bijvoorbeeld eigen biomassaprojecten. Voorbeeld hiervan is DEVO in Veenendaal. Voor meer informatie over de beweging van lokale energie initiatieven, een inventarisatie van initiatieven, kennisdossiers over financiering, wet- en regelgeving, ledenwerving, juridische aspecten, communicatie en organisatie: www. hieropgewekt.nl 15 ruimtelijke

5 Dynamische regelgeving, vaak genoemd als middel om duurzame initiatieven de gewenste versnelling te geven, is er niet van vandaag op morgen, zegt Hajer. Het gaat langzaam: de overheid moet over een enorme denkhobbel heen. Maar ik zie het groeien. Oude reflexen zijn hardnekkig: Vroeger kon de overheid nog helpen door geld te bieden. Nu gaat dat niet meer. Maar juist dan moet je zorgen voor een stevig perspectief op de lange termijn. Volgens Hajer biedt de energieke samenleving een kans om de overheid opnieuw uit te vinden, zeker nu die door bezuinigingen wordt gedwongen om in de spiegel te kijken: wat doen we nog wel en wat niet meer? Ook volgens Sonja Kruitwagen, projectleider van het PBL-rapport, gaat het de goede kant op. Positief is dat het Ministerie van Infrastructuur en Milieu een strategische kennisagenda heeft opgesteld waarin de energieke samenleving een centrale plaats inneemt. Maar het meeste werk komt nog. Denk bijvoorbeeld aan het uitdenken van de fiscale mogelijkheden om opwekking van duurzame energie Werken met tegenwind Enthousiasme en visie is er genoeg bij Energie-U, en inmiddels ook wel de nodige professionaliteit. De Gemeente Utrecht ziet de coöperatieve vereniging van burgers en bedrijven als serieuze partij om een windpark op industrieterrein Lage Weide te realiseren. Toch loopt Energie-U voortdurend tegen de grenzen aan van de wetgeving, de belangen, het intern tegenstrijdige beleid bij de gemeentelijke overheid. Inmiddels heeft Energie-U zo n 330 leden, waarvan de meesten ook in hun werkkring actief op het gebied van duurzaamheid, zo laat voorzitter Saskia Kluit weten. Onze filosofie is dat bewoners en bedrijven de energievoorziening zoveel mogelijk in eigen hand moeten nemen. Alleen zo kunnen we een duurzame energietransitie bewerkstelligen. De grote spelers op het vlak van energie hebben op dit moment de hete adem van ons soort initiatieven nodig om stappen te maken. Ze worden door de Nederlandse fossielvriendelijke wetgeving immers afgeremd om zelf snel de overstap te maken De leden van Energie-U zitten door de hele stad heen. Energie-U adviseert leden over isoleren, andere besparingsmogelijkheden en het plaatsen van zonnepanelen. Met zogenaamde Energieambassadeurs brengen ze de boodschap in de wijken aan de man. De leden maken zelf infraroodfoto s van de woningen om te zien waar de warmtelekken zitten. Er zijn aparte projecten voor bewoners van huurwoningen om panelen op het dak te delen met anderen. Uiteindelijk wil Energie-U dat er grootschalige zonnecentrales op daken van overheidsgebouwen, scholen, bedrijven en appartementencomplexen komen. Of zogenaamde Zonnepoorten; grootschalige pv-installaties die goed zichtbaar zijn voor automobilisten en treinreizigers en de duurzame ambitie van de stad Utrecht uitstralen. Ambitieuzer is het plan voor een windpark van 5-13 turbines op bedrijventerrein Lage Weide, gelegen tussen de A2 en het Amsterdam-Rijnkanaal. Dat moet de stad Utrecht helpen om huishoudens van groene stroom te voorzien en mede hierdoor aan de doelstelling van 20 procent duurzame energie in 2020 te voldoen. Energie U wil het windpark coöperatief realiseren, met 6000 deelnemers die in ruil daarvoor rendement en goedkope energie krijgen geleverd. In oktober 2011 is Energie-U door het gemeentebestuur aangewezen om de plannen uit te werken. Het De regels zijn soms buitensporig ingewikkeld windpark is organisatorisch ondergebracht in een BV: de BV Weidewind, waarin Energie-U samenwerkt met een aantal ondernemingen op Lage Weide. De meeste van de dertien ingebrachte locaties zijn grond van deelnemende bedrijven, een viertal locaties zijn gemeentegrond. De planprocedure loopt, inclusief de m.e.r. De eerste inspraakronde is geweest. Dit jaar kiest de gemeenteraad uit zes varianten één voorkeursvariant. Dat gaat crescendo, zou je zeggen. Toch is er ook stevige oppositie vooral vanuit Utrechtse wijken Zuilen, aan de overkant van het kanaal, Leidsche Rijn en Maarssen. De grootste bezwaren betreffen de mogelijke geluidsoverlast en het zicht. Ontluisterend noemt Saskia Kluit het dat sommige politici zich halverwege het onderzoekstraject achter de oren gaan krabben. De overgrote 16

6 ontwikkeling, infrastructuur en milieu door coöperaties mogelijk te maken en dan zonder gevolgen voor de schatkist, zoals aangekondigd in het Regeerakkoord. Omslag Jan Rotmans, hoogleraar transitiemanagement aan de Erasmus Universiteit, ziet ook een omslag bij het Rijk, maar is kritischer. Iedereen heeft het nu opeens over de faciliterende overheid. Dat is mooi, maar het moet wel méér worden dan alleen een ander discours. Veel ambtenaren lijken nog niet écht uit die cockpit gestapt. Anders omgaan met de energieke samenleving vergt een cultuur- en een structuurverandering. In zijn recente boek In het oog van de orkaan (inmiddels tweede druk) dat onder meer aan de energietransitie is gewijd, beweert Rotmans dat departementen helaas afscheid hebben genomen van een bepaald type mens dat juist nu nodig is: ambtenaren die zich willen inzetten voor het wegnemen van juridische en institutionele belemmeringen. Die hun nek uitsteken, bijvoorbeeld door slimme financiële arrangementen te bedenken voor doorbraakprojecten, of zelfs dwingende fiscale instrumenten, zoals het koppelen van de hypotheekrenteaftrek of de WOZ-waarde aan duurzaamheidsprestaties van vastgoed. De overheid moet een motiverend langetermijnperspectief uitdragen Rotmans: Van alle goede duurzame initiatieven in de samenleving sneuvelt waarschijnlijk de helft. Als overheid moet je daar iets aan doen. Ook al klopt het cockpitmodel niet meer, er zijn nog wel knoppen waaraan je kunt draaien. De overheid moet niet in de weg lopen, maar de weg vrijmaken. Verbindingen leggen, zorgen dat mensen van elkaar leren. En vooral in de wet- en regelgeving kan veel gebeuren, zoals bij de salderingsregeling, of de regels die verhinderen dat je zelf opgewekte energie over langere meerderheid van de Utrechtse raad heeft zich eerder immers uitgesproken vóór het onderzoeken van het windpark op Lage Weide, dat al jaren in de ruimtelijke plannen van zowel de provincie als de gemeente staat. Het is vreemd om te ervaren dat je dan ook als burgerinitiatief als controversieel wordt beschouwd. Vooral omdat je beleid uitvoert dat op verschillende niveaus democratisch tot stand gekomen is, merkt Kluit op. Ze vindt daarom dat de overheid in het algemeen veel meer kan en moet doen om de bevolking uit te leggen waarom grootschalige projecten als windparken nodig zijn en wat de mensen er zelf aan hebben. Het ontbreekt bij de overheid aan de kunst van het praktisch vertalen van de mooie ambities. Wat betekent het beleid eigenlijk op straat? Windenergie grijpt in op de directe woonomgeving van mensen. Maar het geeft daar ook wat voor terug: toegang tot betaalbare energie en een bijdrage aan een duurzame energievoorziening. Het is vreemd dat Energie-U en niet de politiek dat algemene verhaal uitlegt want we zijn, laten we eerlijk wezen, ook belanghebbend bij de realisatie van dit windpark Een ander dilemma is dat de omwonenden die protesteren, moeilijk te bereiken zijn. Kluit: We hebben in alle omliggende wijken meerdere inloop avonden georganiseerd, bieden de mogelijkheid van keukentafelgesprekken, van alles en nog wat om uit te leggen wat we willen, wat zij er zelf aan kunnen hebben en dat veel van de ingebrachte argument over geluidsoverlast en zicht op deze locatie voorkomen kunnen worden. Maar je bereikt de bezorgde mensen vrijwel niet. Dat is frustrerend, erkent ze. Zeker omdat we dit allemaal doen in onze vrije tijd,en actief willen zijn in het belang van de gehele gemeenschap. Onder de titel Utrechtse Energie heeft de Gemeente Utrecht een grootschalig programma lopen om de stad energieneutraal te krijgen in De subsidieregeling voor zonnepanelen is daarvan een voorbeeld, dat de initiatieven van Energie-U zeker ondersteunt. Maar Saskia Kluit geeft aan dat regelgeving en de invulling daarvan belangrijker is dan subsidies. Zo blijkt bijvoorbeeld dat het beleid van de verschillende afdelingen van de Gemeente Utrecht niet is uitgelijnd voor burgerinitiatieven. Bij Grondzaken of juridische zaken (in verband met aanbestedingen) zitten ze op een totaal andere lijn dan bij Milieu en Duurzaamheid. Als je windmolens gaat neerzetten en het businessmodel daarvoor maakt, loop je daar dan tegenaan. En de regels zijn soms buitensporig ingewikkeld. Alleen de papierwinkel al, waar je voor projecten als de energieambassadeurs aan moet voldoen, dat wil je niet weten. é Marcel Bayer Verbeelding van het windmolenpark Lage Weide Beeld Gemeente Utrecht 17 ruimtelijke

7 afstanden mag vervoeren. Als je dat verandert, kan het aantal initiatieven nog met een factor 10 of 100 toenemen. Over de Green Deals is hij sceptischer. Daar ziet hij de gevestigde orde, de grote energiebedrijven met hun belangen, nog te veel domineren. Het zijn er ook te veel, op een te klein schaalniveau. De tijd van pilots ligt achter ons. We zitten in de kantelfase van een transitie. Dan moeten we ons richten op doorbraakprojecten op een groot schaalniveau. Professionalisering Lokale duurzame energieprojecten moeten een slag groter en zullen tenminste voor een deel moeten professionaliseren, vindt ook Sible Schöne. We hebben groepen van 500 burgers en meer nodig die via het lokale energie-initiatief stroom en gas afnemen en die ook produceren. Lokale duurzame productie zie ik als belangrijkste criterium voor succes. De beweging bestaat uit méér dan burgerinitiatieven. Combinaties van boeren, tuinders, bewoners van nieuwbouwwijken en afvalbedrijven zijn heel kansrijk. Zelfs de grote energiebedrijven kunnen dan hun rol gaan spelen in een nieuwe setting. Ze moeten sowieso gaan concurreren met lokale duurzame energiebedrijven en misschien wel samenwerken. Zo worden grootschaliger projecten mogelijk. HIER opgewekt zet zich juist in om de lokale initiatieven te professionaliseren met onder meer regionale workshops over belangrijke aspecten als financiering en het maken van een businessplan. Daar zien we het vaak stokken, geeft Vaak is niet duidelijk bij welke afdeling binnen de gemeente je moet zijn campagnemanager Marieke Wagener aan. Financiering is nog steeds een groot probleem. Initiatiefnemers krijgen hun businessplan niet op orde. Dat is voor banken het grootste beletsel om mee te doen. Met crowdfunding en andere alternatieve vormen van financieren kun je dat proberen op te vangen, maar je hebt de banken gewoon nodig. In het algemeen is het voor groepen burgers en ondernemers, die enthousiast aan een duurzaam energieproject beginnen, moeilijk om de slag te maken naar een professioneler aanpak. Vaak lukt het wel met de eerste vijftig mensen, maar dan stokt het, ziet Wagener. Er komt veel op die initiatiefnemers af. Je moet de club bij elkaar halen en houden, praten met de gemeente, met de omgeving, een businessplan maken en ondertussen ook nog leden werven. En je hebt er nog een baan naast. Passief De gemeentelijke overheid kan een belangrijke rol spelen bij de schaalvergroting van de lokale duurzame energievoorziening. Marieke Wagener: Gelukkig zie je bij steeds meer gemeenten dat besef komen. Zoals in Utrecht waar particulieren initiatieven nu beleidsmatig worden ondersteund. Samen optrekken, meebewegen, faciliteren Maar het gaat langzaam, moet de campagnemanager van HIER opgewekt bekennen. De ervaring bij tal van projecten leert dat de gemeentelijke organisatie zeker nog niet op één lijn zit waar het lokale duurzame energieprojecten betreft. Toen ik nog bij Agentschap NL werkte, viel mij op dat gemeenten niet goed wisten hoe in te stappen in de beweging O, ja, hier moeten wij iets mee. Welke rol moeten we dan spelen? Hoe gaan we dat aanpakken? Vaak is niet duidelijk bij welke afdeling binnen de gemeente je moet zijn. Een gemiste kans. Jan Rotmans verbaast zich erover dat het ruimtelijk beleid bij uitstek een overheidstaak nog zo weinig inspeelt op de energietransitie. Voor lokale energieopwekking zal vroeg of laat ruimte moeten worden gereserveerd. Hetzelfde geldt voor de teelt van lokaal voedsel, en nog sterker voor waterberging, gegeven de klimaatverandering. De provincies als ruimtelijke regisseurs zie ik hier nog weinig in actie. Alleen de provincie Drenthe denkt na over energielandschappen en heeft een ondergronds ruimtelijk structuurplan. Maarten Hajer noemt juist dit in De energieke samenleving een kansrijke ontwikkeling: de overheid zou, om aan te sluiten op de belevingswereld van burgers, nu eindelijk leefomgevingsbeleid kunnen ontwikkelen. En wel door ruimtelijk beleid, mobiliteitsbeleid en milieubeleid meer op elkaar te betrekken. Waar milieubeleid ruimtelijke consequenties krijgt, worden vraagstukken namelijk pas concreet. En in het ruimtelijk beleid liggen ook aanknopingspunten voor een andere kijk op de relatie tussen overheid, burgers en bedrijven. De vraag blijft: wanneer komt het ervan? é Edwin Lucas, Marcel Bayer 18

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten De energieke samenleving in praktijk 23 januari 2015 Hans Elzenga, Anne Marieke Schwencke 1 Onderzoeksvragen (i.o.m. met

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 (verschenen in nr. 3, september 2014 Magazine Energie+) Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 Alle gemeenten zien in meer of mindere mate

Nadere informatie

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda 1. Breda DuurSaam Breda DuurSaam is een onafhankelijke coöperatie die projecten opzet, begeleidt en uitvoert die bijdragen aan een volhoudbare, leefbare en gezonde Bredase samenleving. Deze projecten richten

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten Menno van Rossum De Windcentrale Jeroen Vanson Greenchoice 21 November 2014 AGENDA Greenchoice Over Greenchoice Lokale initiatieven en coöperaties De

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 1 Inhoud Coöperatieve vereniging Energie-U Zonder grond een park ontwikkelen

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe.

8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie 8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe. Missie Het thema energie is voor

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20%

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20% Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Zoals hierboven geschetst staat D66 Ik sta hier gedeeltelijk achter Omdat dit omwonenden een prima voor het plaatsen van deze instrumentarium

Nadere informatie

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema Informatiebijeenkomst Leefbaar Buitengebied Oude IJsselstreek Jacquo Harbers 2 december 2015 Coöperatieve vereniging Achterhoekse Groene Energiemaatschappij U.A. Bestuur: wethouders gemeenten AGEM Holding

Nadere informatie

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting MKBA Windenergie Lage Weide Delft, april 2013 Opgesteld door: G.E.A. (Geert) Warringa M.J. (Martijn) Blom M.J. (Marnix) Koopman Inleiding Het Utrechtse College en de Gemeenteraad zetten in op de ambitie

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Zou het niet prachtig zijn als

Zou het niet prachtig zijn als , YouCongres 2014 6-2-2014 Zou het niet prachtig zijn als YouCongres 6 feb 2014 Duurzame infra: ambities van opdrachtgevers ProRail wil in 2020 de energie-efficiency met 30 procent verbeterd hebben ten

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

Energie Atlas Rotterdam

Energie Atlas Rotterdam Energie Atlas Rotterdam WERKEN AAN ONZE STEDELIJKE AMBITIES DOOR SAMENWERKING MET STAKEHOLDERS ODE DUURZAME ENERGIE SPOOR 3, SESSIE 2 GEMEENTE ROTTERDAM, ROLAND VAN DER HEIJDEN, 11 JUNI 2014 foto: www.barthoogveld.nl

Nadere informatie

Nummer 2013009302. Kansen voor zonneparken. Programmanummer 11. Voorstel aan de gemeenteraad:

Nummer 2013009302. Kansen voor zonneparken. Programmanummer 11. Voorstel aan de gemeenteraad: Nummer 2013009302 Onderwerp: Kansen voor zonneparken Programmanummer 11 Portefeuillehouder Behandeling in de raadscommissie: Voorstel aan de gemeenteraad: Wethouder H.J. Morssink Ja, ter kennisname aanbieden

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis Contents 1 Chapter... 1.1 paragraph... 1.2 paragraph... 1.2.1 sub paragraph... 1.2.2 sub paragraph... 1.3 paragraph... Nieuws onder de zon Haal het zonnetje in huis december 2013 Onderwerpen 1. Energie

Nadere informatie

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent:

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent: VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012 Anne Opent: Wij krijgen Kippen is een project dat is gestart om proces en systeeminnovatie voor elkaar te krijgen. We hebben een prachtige lijst met 50 initiatieven,

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Agenda Informatieavond Zonnepanelen

Agenda Informatieavond Zonnepanelen Informatieavond Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) 16 mei 2013 19:30 21:45 Agenda Informatieavond Welkom Aanleiding Energiepunt Wonen (Gem. Utrecht)

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

DE GROENE VOOROPLOPER

DE GROENE VOOROPLOPER VISIE TRANSITIE MANAGEMENT GROENE LOPER MAASTRICHT DE GROENE VOOROPLOPER 23 februari 2015 ir. M.W.H. (Marcel) Hartjes inleiding Wat is tijdelijkheid? In de uitnodigingsbrief wordt deze vraag gesteld nadat

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Versnellingsplan. Ledenvergadering CALorie 11 april 2013

Versnellingsplan. Ledenvergadering CALorie 11 april 2013 Versnellingsplan Ledenvergadering CALorie 11 april 2013 Inhoud Terugblik vorige ledenvergadering en voortgang sindsdien Gevraagde instemming met bestuursbesluit Afspraken tussen coördinator, bestuur en

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

InterprovinciaalOverleg

InterprovinciaalOverleg Herengracht 23 Postbus 16107 2500 Be Den Haag telefoon (070) 88812 12 fax (070) 88812 80 www.ipo.nl Aan de heer drs. A.G. Koenders Minister van Buitenlandse Zaken Postbus 20061 2500 EB 'S-GRAVENHAGE InterprovinciaalOverleg

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Landelijke stimulering voor een Asbestveilige Agrosector in 2024

Landelijke stimulering voor een Asbestveilige Agrosector in 2024 Landelijke stimulering voor een Asbestveilige Agrosector in 2024 Ruud Hoosemans ZLTO Adviseur Markt & Keten LTO Programmamanager Asbestsanering Januari 13 Voor asbest saneren [+ Zonnepanelen!] Gezamenlijke

Nadere informatie

3. ORGANISATIE. 3.1 BESTUUR: Trekker: Bestuur. 3.2 ORGANISATIE Trekker: Bestuur

3. ORGANISATIE. 3.1 BESTUUR: Trekker: Bestuur. 3.2 ORGANISATIE Trekker: Bestuur Werkplan & Begroting 2011 1. VISIE Energie U is een duurzaam lokaal energie bedrijf gebaseerd op een vereniging zonder winstoogmerk. Wij willen de Utrechters helpen om in hun eigen omgeving hun eigen duurzame

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN 1. Aanleiding en ambitie In het Projectvoorstel Lokaal Duurzaam Energiebedrijf Dalfsen (maart 2012) zijn de achtergrond, de projectdoelstellingen

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Vacature Directeur en medewerkers

Vacature Directeur en medewerkers Vacature Directeur en medewerkers Voorjaar 2013 wil de vereniging Energie-U zich omvormen tot coöperatieve vereniging. Bovendien staan er een aantal grote en ambitieuze projecten op stapel. Daarom willen

Nadere informatie