Ambtelijk tv-drama. Cees Veerman Pagina 20. Interview. voor beslissers bij de overheid. Discussie: digitaal dossier pagina 12

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ambtelijk tv-drama. Cees Veerman Pagina 20. Interview. voor beslissers bij de overheid. Discussie: digitaal dossier pagina 12"

Transcriptie

1 PM voor beslissers bij de overheid Interview Cees Veerman Pagina 20 3 april 2009 nr 6 vijfde jaargang Ambtelijk tv-drama Discussie: digitaal dossier pagina 12 Thema: dejuridisering pagina 23 De overstap van Monique van Daalen pagina 31 Beau Monde op het PvdA-congres pagina 35

2 Kwallen drijven meestal maar wat rond Ze hebben geen grip op hun richting. Maar u wel. Met bewezen performance management software en dienstverlening van SAS.

3 PM nummer 6 3 april 2009 Nieuws 8 t/m 13 8 Bonden blij met herstelplan ABP jaagt rijksoverheid op kosten 8 Roel Bekker over crisisakkoord Topambtenaar ziet geen gevolgen voor de taakstelling 23 Thema: dejuridisering Hoe Nederland kapt in het regelwoud maar toch steeds vaker naar de rechter stapt 10 Den Haag na de Afghanistantop Michiel Scheltema breekt lans voor kennisinstituut 11 Dierenactivisten AIVD op het spoor van terroristische groeimarkt 12 Burger verliest identiteit in digitaal dossier Erry Stoové dient Alex Brenninkmeijer van repliek Coverstory 16 Ambtelijk drama van Den Haag tot Washington In de coulissen bij Sorry Minister en The West Wing 20 De zachte waarden Er gaan weer tellen Cees Veerman voelt zich geen politicus Cover: Welmer Keesmaat 31 is maar één ras, het mensenras Monique Van Daalen beklimt de Apenrots Spelers 29 t/m Van der Steen geeft kleur aan de vergrijzing 30 Marjolein Jansen deed Kandidatenprogramma Meningen 14 Opinie Horen, zien & schrijven 15 Kroese enzo Beau Monde 35 Weinig bonussen op ingelast PvdA-congres Niet besmet, toch verdacht Onze redacteur Chris van de Wetering moest laatst even voor iets onschuldigs naar het ziekenhuis. Toen zij zich gehaast meldde bij de balie, zei een medewerkster: Ik mag u niet naar boven sturen, u bent MSRA-verdacht. Het woord klonk onheilspellend en hoe deze verdachtmaking in het informatiesysteem was gekomen, kon men niet nagaan. Daarom deed Chris zelf maar een poging. Bij het maken van de afspraak was aan haar gevraagd of ze de afgelopen jaren in een buitenlands ziekenhuis had gelegen. Daarop had ze duidelijk nee geantwoord. Misschien had iemand het verkeerde vakje aangevinkt? Maar dat kon men aan de balie, waar zich inmiddels een enorme rij had gevormd, niet nagaan. Het heeft Chris uiteindelijk drie dagen en vele telefoontjes gekost om de verdenking van het dragen van de MSRA-bacterie uit haar medisch dossier te krijgen. Elektronische databanken zijn een ware verschrikking als er fouten in staan. Op jou rust de zure plicht data in een systeem te veranderen. Wat Chris overkwam was niet leuk, maar het kan nog veel erger. Op televisie zag ik een man wiens identiteit was gestolen. Hij was 35 keer van zijn bed gelicht en in aanwezigheid van zijn kinderen in de boeien geslagen, omdat een drugscrimineel zich van zijn identiteit bediende. In de digitale netwerksamenleving is zo n verdenking een stuk hardnekkiger dan in de oude analoge wereld, maakte ombudsman Alex Brenninkmeijer onlangs duidelijk. In deze PM reageert Erry Stoové, bestuursvoorzitter van de Sociale Verzekeringsbank, op het betoog van Brenninkmeijer. Overheidsdienstverlening zal opnieuw uitgevonden moeten worden, stelt Stoové, alleen moet dat niet zoals de ombudsman voorstelt via een loket gebeuren. Als u zich ook met deze of een andere actuele discussie wilt bemoeien, mail ons dan op pm.nl. Wij zijn van plan meer ruimte in onze kolommen voor uw mening vrij te maken. 3 april 2009 PM 3

4 lopende zaken Algemene Zaken Navo De premier is vrijdag 3 april in Baden-Baden ter gelegenheid van 60 jaar Navo. De Navo-top wordt een dag later in Straatsburg gehouden. Zondag 5 april is Balkenende aanwezig op de top EU-VS, die ook door president Obama wordt aangedaan. En om even in die sfeer te blijven: maandag 6 april slaat de premier de eerste munt ter herdenking van 400 jaar betrekkingen Nederland-Manhattan. Dinsdag 7 april gaat hij tijdens een werkbezoek aan Zeeland onder meer naar Dow Chemicals. Op Goede Vrijdag, 10 april, is de premier met veel leden van het kabinet in zijn kielzog aanwezig bij de uitvoering van de Matthäuspassion te Naarden. Na de Pasen heeft Balkenende vooralsnog geen externe optredens in zijn agenda. BZK Geweld Minister Ter Horst is maandag 6 april in Amsterdam vanwege een actiedag van de FNV over geweld tegen werk nemers. Ze neemt de onderzoeksresultaten van de Meldweek in ontvangst. Lasten Staatssecretaris Bijleveld brengt 6 april een werkbezoek aan de gemeente Utrecht dat in het teken staat van de top- 10 van maatregelen tegen administratieve lasten. Woensdag de 15 e opent Bijleveld in Noordwijkerhout het congres van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. Buitenlandse Zaken VS Een druk begin van de week voor minister Verhagen: eerst de Navo-top in Straatsburg, een dag later in Praag de topontmoeting tussen de EU en de VS. Weer een dag later, op 6 april, is de minister in Istanbul voor het tweede forum van de Alliance of Civilizations, een VN-netwerk dat zich bezighoudt met jongeren, media en onderwijs. Op donderdag 9 april komt de Slowaakse vicepremier op bezoek. Congo Minister Koenders brengt van 6 tot 12 april een werkbezoek aan Congo, Burundi en Rwanda. New York Op zaterdag 4 april gaat staatssecretaris Timmermans voor de PvdA de straat op in Hellevoetsluis. Vanaf zaterdagavond staat zijn agenda vooral in het teken van de viering 400 jaar betrekkingen Amsterdam-New York. Die avond doet hij met Geert Mak en Russell Shorto mee aan een townhallmeeting in de Westerkerk te Amsterdam en zondagmiddag is hij in Felix Meritis bij de manifestatie Pioneers! Maandag vertrekt hij naar de Verenigde Staten waar hij tot donderdag is. Woensdag 15 april is Timmermans in Zürich vanwege een afspraak met voetbalbond Fifa. Defensie F16 De agenda van de Defensie-bewindslieden staat de komende twee weken in het teken van de vervanging van de F-16 door de Joint Strike Fighter of de Gripen Next Generation. Op maandag 6 april is er in de Kamer een hoorzitting over het onderwerp, op de 15 e een Algemeen Overleg. Verder is er op 14 april nog een AO over Afghanistan. Economische Zaken Zoebkov Op 7 april speecht minister Van der Hoeven in de Utrechtse Jaarbeurs bij de opening van de Week van de Ondernemer, georganiseerd door MKB Nederland. Een dag later bezoekt ze Urk. Daar is een windmolenpark gepland waar veel verzet tegen is. Op 15 april ontmoet ze de Russische eerste vicepremier Viktor Zoebkov tevens voorzitter van de raad van bestuur van energiegigant Gazprom die een bezoek brengt aan Nederland. Tulp Staatssecretaris Heemskerk onthult op 6 april in Madurodam een maquette van het Nederlandse paviljoen op de World Expo 2010 in Shanghai, Happy Street genaamd. Een dag later houdt hij in de Keukenhof een speech bij de doop ceremonie van een heuse KLMtulp. De week daarna is er op 15 april een bijeenkomst in de Rolzaal op het Binnenhof, in het kader van het Europees Stimuleringsprogramma Kansen voor West, om de regio Randstad-Zuid te stimuleren. Financiën IMF Minister Bos is een paar keer in de Tweede Kamer: op 7 april voor een AO over de bonussen en op woensdag 15 april een AO over de voorjaarsvergadering van het IMF en de Wereldbank. Die bijeenkomst vindt eind deze maand plaats in Washington. Uitvinder Staatssecretaris De Jager bezoekt 3 en 4 april namens Nederland de G20-top in Londen. Eenmaal terug is hij maandag de 6 e aanwezig als er een speciale munt wordt geslagen om stil te staan bij de 400-jarige relatie tussen Nederland en New York. Na de Paasdagen is De Jager keynotespeaker op het symposium Uitvinder en de fiscus, bij het Octrooicentrum Nederland in Rijswijk. Justitie Masterclass Maandag 6 april is minister Hirsch Ballin in Luxemburg voor de JBZ- Raad. Dinsdag 7 april wacht hem in de Tweede Kamer een AO over vrouwelijke genitale verminking, waaraan ook minister Rouvoet voor Jeugd en Gezin en staatssecretaris Bussemaker zullen deelnemen. Dierenrechtenextremisme staat centraal op een AO op woensdag (zie pagina 11). Diezelfde dag geeft de bewindsman een masterclass voor rechtenstudenten tijdens het documentairefestival Movies that matter in Theater aan het Spui, waarna hij s avonds de Camera Justitia Award uitreikt in het Haagse Filmhuis. LNV Paardenhouderij Minister Verburg is op woensdag 8 april in de Kamer voor diverse AO s, te weten over de paardenhouderij, de toelating van genetisch gemodificeerde gewassen in Europa en veldproeven met deze gewassen in Nederland. Dinsdag 14 april ondertekent Verburg het convenant marktontwikkeling verduurzaming dierlijke producten. Dat convenant betreft producten die duur zamer zijn, maar nog niet biologisch, zoals de Volwaardkip. Later die dag neemt de bewindsvrouw een toekomstverkenning in ontvangst van het Landbouw Economisch Instituut, om s avonds in Linschoten aan te schuiven bij de slotbijeenkomst van een conferentie over particulier natuurbeheer. 4 PM 3 april 2009

5 lopende zaken De Steeg Woensdag 15 april spreekt Verburg op een conferentie over biologische landbouw in De Steeg (Gld), later die dag opent ze het innovatie- en democentrum De kas als energiebron in Bleiswijk. Op 16 april gaat de bewindsvrouw in gesprek met de Kamer over de Nota Dierenwelzijn en de nationale agenda Dierengezondheid. Diezelfde middag volgt de presentatie van de Landschapscampagne. OCW Studentenkamer Zaterdag 4 april is minister Plasterk aanwezig bij een bijeenkomst van het internationale VN-jaar van de sterrenkunde in Nemo (Amsterdam). Maandag de 6 e brengt hij een werkbezoek aan de Universiteit Leiden en dinsdag opent hij het Nationale Informatica Onderwijscongres 2009 in Utrecht. Woensdag 8 april vindt de Studentenkamer plaats, het formele overleg tussen het departement en de studentenorganisaties LSVb en ISO. Donderdag 9 april is Plasterk aanwezig bij de herdenking van het twaalfjarig bestand in de Oude Zaal van de Tweede Kamer. Een werkbezoek aan Holten op dinsdag de 14 e staat in het teken van meisjes en techniek. Die middag houdt de bewindsman in Utrecht een inleiding bij de uitreiking van de Leren Ondernemen Prijs. Woensdag 15 april gaat Plasterk op en neer naar Engeland om een kernfusielab te bezoeken bij Oxford. Leukste school Vrijdag 3 april is staatssecretaris Van Bijsterveldt in Limburg vanwege de bezoeken die ze de hele week aflegt over de maatschappelijke stage. s Avonds reikt ze in de Utrechtse jaarbeurs de Radio 538 School Award uit, een prijs voor de leukste school van Nederland. Zaterdag opent Van Bijsterveldt een symposium over de menselijke maat van Beter Onderwijs Nederland in Leiden. Maandag 6 april brengt ze een werkbezoek aan Twente in het kader van de onderwijsarbeidsmarkt. Donderdag de 15 e is ze in de Kamer vanwege een notaoverleg over competentiegericht onderwijs en de dag erna gaat de staatssecretaris naar een slagersvakschool in Rijswijk. Talen Staatssecretaris Dijksma heeft zaterdag 4 april een bijeenkomst in Meppel van haar partij in de agenda staan: Maandag brengt ze een werkbezoek aan een aantal scholen en aan Het Kinderspeelhuis in Leeuwarden. Woensdag is ze in de Tweede Kamer vanwege een AO over Vreemde Talen. Die middag woont ze in Leiden een conferentie bij over passend onderwijs. Woensdag de 15 e gaat de staatssecretaris naar een manifestatie in Ede over programma s voor Vooren Vroegschoolse Educatie. SZW Wajong Op dinsdag 7 april verdedigt minister Donner in de Tweede Kamer zijn plannen voor het hervormen van de Wajong, zodat gehandicapte jongeren die nu gebruik maken van de Wajong, toch ergens onder begeleiding kunnen werken. Op 15 april neemt Donner in Almere de nieuwe Atlas voor gemeenten in ontvangst. In de atlas worden de vijftig grootste gemeenten met elkaar vergeleken. Flex Staatssecretaris Klijnsma opent op 3 april in Zoetermeer het eerste werkgeversservicepunt. Daar kunnen werkgevers op uiteenlopende gebieden ondersteuning krijgen. Maandag de 6 e gaat de staatssecretaris naar Zwolle om zich te verdiepen in de regionale arbeidsmarkt. Op 16 april heeft Klijnsma een drukke dag: ze houdt een toespraak bij de Landelijke Cliëntenraad in Nieuwegein en ze bezoekt het ontwikkelingsfonds van de flexbranche De Stoof in Amersfoort. Verkeer en Waterstaat Overslagterminal Minister Eurlings gaat op maandag 6 april naar het noorden des lands: in Veendam geeft hij het startsein voor het online schorsen (uit het bestand halen) van kentekens. In Coevorden opent hij een trimodale overslagterminal, waar transport over water, per spoor en over de weg bij elkaar komen. Een week later vertrekt de minister voor een werkbezoek naar Turkije. Zeevaart Staatssecretaris Huizinga gaat op dinsdag 7 april naar Roemenië. Dat bezoek staat in het teken van zeevaart, de binnenvaart en waterveiligheid. Ze keert op 9 april weer terug, om enkele dagen later, op 14 april, de informele EU-Milieuraad in Praag te bezoeken. Vrom Noordring Minister Cramer begint de week in de Tweede Kamer, waar maandag 6 april twee Notaoverleggen staan gepland: over de structuurvisie Randstad 2040 en over de geplande Noordringhoogspanningskabel. Op 14 april vertrekt de minister naar Praag, waar een dag later de informele EU-Milieuraad plaatsvindt. Op de 16 e spreekt Cramer bij het afscheid van Cees Duijvestein, hoogleraar milieutechnisch ontwerpen aan de TU Delft. Corporaties Minister Van der Laan brengt op 6 april een wijkbezoek aan het Zaanse Poelenburg. Op 16 april is hij in Arnhem aanwezig bij het symposium vanwege het vertrek van topman Willem van Leeuwen van corporatiekoepel Aedes. VWS Drank Op 16 april is minister Klink, net als Ter Horst van BZK, in de Kamer voor een AO over het drankbeleid. Verwijsindex Minister Rouvoet reikt op 6 april een handleiding uit aan enkele hulpverleners, met daarin de meld criteria voor de Verwijsindex. Voor de hulpverleners zou het op die manier duidelijker moeten worden wanneer zij een beroep kunnen doen op de Verwijsindex. Op 15 april is Rouvoet in de Kamer voor een AO over Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren. Seksuele moraal Staatssecretaris Bussemaker gaat op 5 april met onder meer journalist Myrthe Hilkens in debat over de seksuele moraal van jongeren. Dat gebeurt in de Rode Hoed in Amsterdam. Een dag later gaat ze naar Tilburg, voor een werkbezoek over sport en de Wmo. Mobiliteit Loopbaanontwikkeling in de publieke sector Loopbaanontwikkeling in de publieke sector t (073) w Onderdeel van Advertentie 3 april 2009 PM 5

6 roerende zaken Een rijk, een logo? Voor ontwerpers is het jammer dat het rijk op een logo overschakelt. De overheid was een goede opdrachtgever voor ontwerpbureaus. De eenvormigheid van het logo wordt ook aangekaart in het essay Het gezicht van de staat, geschreven door een aantal auteurs die verbonden zijn aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Zij vinden dat het rijkslogo best wat meerduidiger en gelaagder mag zijn, zodat het niet botweg eenheid bij het rijk uitdrukt, maar ook opgevat kan worden als de verbeelding van velerlei rijkswaarden als zichtbaarheid, legitimiteit en flexibiliteit. Het logo kan vervolgens helpen de organisatie te hervormen. Mieke Gerritzen, ontwerper en directeur van het Graphic Design Museum, bedacht een rijkslogo dat letterlijk de huidige huisstijlen incorporeert. Feestdag voor vrijheid Een nieuwe feestdag moet Europese burgers doen stilstaan bij hun vrijheden. De liberale groep in het Euro parlement heeft woensdag 15 april uitgeroepen tot de European Civil Liberties Day. Op die dag wil ALDE (Alliance of Liberals and Democrats) een Europese burgerrechten beweging oprichten, vergelijkbaar met de Amerikaanse ACLU. In veel lidstaten bestaat al zo n beweging, signaleert de ALDE, maar er ontbreekt nog een Europees platform. Quotez Waarom hechten Nederlanders zo weinig waarde aan de nationale monumenten van onze staatkundige geschiedenis? Zo vraagt minister van OCW Ronald Plasterk zich af in zijn uitnodiging voor de herdenking van het 400-jarig jubileum van het Twaalfjarig Bestand op 9 april 2009 in het gebouw van de Tweede Kamer. Een ouderwetse sociaaldemocraat die bureaucraat nog als eretitel beschouwt. De nieuwe Amsterdamse wethouder Hans Gerson, verantwoordelijk voor de Noord-Zuidlijn, omschrijft zichzelf in Het Parool. Onze achterban hecht nogal aan privacy. PVV-persvoorlichter Matthijs Weststrate legt tegenover de website Den Helder Aktueel uit waarom de pers niet welkom is op de bijeenkomst van de Partij Voor de Vrijheid op 20 april in Fort Kijkduin in Den Helder. Ik vind het prima als er verder onderzoek komt, of zelfs een parlementaire enquête. Maar nu even niet. DNB-voorzitter Nout Wellink wil eerst de crisis beteugelen, alvorens schuldigen aan te wijzen, in Het Financieele Dagblad. Bos bij Nova College Tour Actualiteitenrubriek Nova is begonnen met een nieuwe reeks uitzendingen van de uit de VS overgenomen college tour. De eerste twee uitzendingen zijn inmiddels geweest, met interviews met Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm en mensenrechtenactivist Jesse Jackson. In Nova College Tour interviewt Twan Huys telkens een ander persoon in een andere universiteit, waarbij ook de lokale studenten de kans krijgen vragen te stellen. Vorig jaar kwamen onder meer de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright en Eurocommissaris Neelie Kroes aan het woord. In de huidige reeks staan nog interviews gepland met minister Wouter Bos van Financiën en prinses Irene. Meer informatie op www. novatv.nl. 6 PM 3 april 2009

7 roerende zaken 400 jaar Nederland - New York Komende maandag vertrekt staatssecretaris Timmermans (Europese Zaken) naar de Verenigde Staten om de viering van 400 jaar betrekkingen tussen Nederland en New York in het kader van NY400 ter plaatse op te luisteren. De miljoenenstad die Timmermans aantreft, is in geen enkel opzicht te vergelijken met de nederzetting die de Nederlandse cartograaf en tekenaar Johannes Vingboon rond 1650 optekende van Nieuw Amsterdam ofte Nue Nieuw Iork op T Eylant Man euro ten opzichte van een euro bedroeg de Nederlandse staatsschuld per persoon in 2008, een toename van zo n jaar eerder. Grote boosdoener is de kredietcrisis die de staat noopte tot het doen van forse investeringen in de financiële sector. Films die ertoe doen Pioniers gezocht Wie zijn de vernieuwende denkers en doeners van vandaag, de Obama s van morgen? Rondom die vraag hebben Felix Meritis en Humanity in Action zondag 5 april een programma georganiseerd dat deel uitmaakt van de NY400-viering. Tussen en uur vinden er in het gebouw van Felix Meritis aan de Keizersgracht in Amsterdam talkshows, optredens en workshops plaats met pioniers uit diverse hoeken van de samenleving. Zo gaat staatssecretaris Frans Timmermans in debat met Roger Cohen van de New York Times en geeft Gustavo Rivera in een workshop een inkijkje in de campagne van Obama. Voor meer info en aanmelden Een nieuw filmfestival in Den Haag dat aandacht vraagt voor het leven in voor velen van ons onbekende delen van de wereld. Afgelopen donderdag opende Movies that matter zijn deuren in het Filmhuis van Den Haag. Movies that matter is de opvolger van het Amnesty International Filmfestival en wordt georganiseerd door de mensenrechtenorganisatie. Onder andere de documentaire 33 Days staat het komende weekeinde op het programma. Documentairemaakster Mai Masri volgde vier inwoners van Libanon tijdens de oorlog tussen Israel en Hezbollah, in de zomer van Ook de openingsfilm Pray the devil back to hell, over de vrouwenbeweging in het Afrikaanse Liberia, wordt het weekend nog vertoond. Kijk voor meer informatie op Het festival duurt nog tot 8 april. 3 april 2009 PM 7

8 nieuws Kabinet verliest onderhandelingen over herstelplan ABP Bos komt departementen niet tegemoet Niet leuk, maar noodzakelijk om de dekkingsgraad op orde te krijgen, oordeelt onderhandelaar Alfred Lohman van CNV/Publieke Zaak over het plan dat het ambtenarenpensioenfonds ABP eerder deze week presenteerde. BZK/Financiën Helemaal tevreden is vakbondsman Alfred Lohman natuurlijk nooit. Maar de bevriezing van de ambtenarenpensioenen in de komende vier jaar, in combinatie met een tijdelijke verhoging van de pensioenpremie van 3 procent, voorkwam een inbreuk op de pensioenrechten en dat was een mooi resultaat voor de vakbeweging, aldus de onderhandelaar van CNV/Publieke Zaak. Lohman: In de eerste discussies die wij bij het ABP over de financiële problemen hebben gevoerd, wilden de overheidswerkgevers juist wel korten. Wij hebben meteen gezegd dat we niet zouden meewerken aan een verlaging van de pensioenen. Minister Bos bevestigde eerder deze week in de Tweede Kamer dat het kabinet zeer ongelukkig is met het herstelplan van het ABP. De verhoging van de premie, met 1 procent per 1 juli 2009 en met nog eens 2 procent per 1 januari 2010, slaat een gat van 600 miljoen in de begroting. Met name in het onderwijs zouden investeringen voor bezuinigingen worden ingeruild. De brandbrief van onderwijsorganisaties, die u ook heeft gekregen, hangt van rare cijfers en onzinargumenten aan elkaar, sprak Bos onverbloemd. Zijn positie: Alleen de indexering was genoeg geweest, volgens het kabinet was een premieverhoging niet nodig. Nu de overheidswerkgevers door de beslissing van het ABP op kosten worden gejaagd, gelden volgens Bos de normale begrotingsregels. Tegenvallers moeten uit de begroting van het eigen departement worden betaald. Lohman, die al jaren met de rijksoverheid onderhandelt over arbeidsvoorwaarden en net op weg is de nieuwe cao voor Defensie te tekenen, begrijpt dit niet. Ik heb mij daarover verbaasd, zo werkt het in principe niet. Mij hebben geen signalen bereikt dat de premieverhoging door de departementen zelf moet worden betaald. De normale gang van zaken is dat ministeries voor dit soort extra lasten worden gecompenseerd door de schatkist. Het is raar dat je de stijging van de pensioenpremie gaat verhalen op een departement. Dan zouden ministeries met heel veel werknemers extra worden aangeslagen. Dat is ons in het overleg met BZK vorige week in ieder geval niet gemeld. GR Daling aantal rijksambtenaren gerealiseerd Geen extra bezuiniging door crisisakkoord VRD Secretaris-generaal Roel Bekker van het Programma Vernieuwing Rijksdienst verwacht niet dat het aanvullend beleidsakkoord van invloed is op de taakstelling. Dat ligt niet in de rede, zegt Bekker in een reactie op het crisisakkoord. Er wordt al op het ambtenarenapparaat bezuinigd. Snijden in het apparaat levert op korte termijn ook geen geld op; dat kost eerst geld. In het aanvullend beleidsakkoord dat de coalitiepartners vorige week sloten, wordt behalve de nullijn een taakstelling van 1,8 miljard euro genoemd. We moeten natuurlijk wel bezuinigen, zegt Bekker. Maar ik lees in het rapport niet dat in dit bedrag rekening is gehouden met een extra taakstelling voor het ambtenarenapparaat. Wel zou het kunnen, denkt hij, dat door de recessie taken vervallen waardoor minder ambtenaren nodig zijn. Hij kan zich voorstellen dat het Kadaster Snijden in het apparaat levert op korte termijn geen geld op en de RDW het minder druk krijgen. De nullijn zal niet zo zeer rijksambtenaren treffen, omdat lopende cao s ongemoeid gelaten worden en de rijkscao vorig jaar nog voor drie jaar is afgesloten. Over de voortgang van de vernieuwing van de rijksdienst is hij tevreden. In mei verschijnt een derde rapportage, waarin ingegaan zal worden op de kwantitatieve resultaten van de operatie. Volgens Bekker zal daaruit blijken dat voor het eerst een daling van het aantal ambtenaren gerealiseerd is. We hebben eerst een groei die uit het verleden voortvloeide moeten verwerken, maar nu is het ambtenaren apparaat met ongeveer ambtenaren gekrompen. Dat is een achtste van het totale aantal ambtenaren dat we moeten verminderen. Voor de vernieuwing van de rijksdienst werd in het coalitieakkoord tot miljoen euro gereserveerd. CvdW 8 PM 3 april 2009

9 nieuws IN BEELD Foto: Rob Jongbloed Op de Veluwe bereiden militairen zich voor op hun uitzending naar Afghanistan later dit jaar. De oefening Uruzgan Integration duurt nog tot 10 april en is bedoeld om het optreden van verschillende eenheden op elkaar af te stemmen. Belastingkraan valt droog Voor 2008 lijkt het allemaal reuze mee te vallen, maar daarna dreigen de revenuen van het rijk uit de belastingen dramatisch terug te vallen als gevolg van de recessie. De vraag is alleen: hoeveel? CPB, CBS en Financiën blijken uiteenlopende berekeningsmodellen te hanteren. Financiën Alhoewel staatssecretaris De Jager keer op keer waarschuwt dat de geschatte belastinginkomsten in miljard euro lager zullen uitvallen dan met Prinsjesdag begroot, is het heel logisch dat de belastingen in 2008 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) nog enigszins zijn gestegen, zegt Bas Jacobs, hoogleraar overheidsfinanciën aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Belastinginkomsten reageren altijd vertraagd en 2008 was een heel mooi jaar. Vorig jaar kwam er 2 procent meer belasting binnen dan het jaar daarvoor, een totaalbedrag van zo n 2,2 miljard euro, berekende het CBS. In de laatste drie maanden van het jaar werd de impact van de economische crisis zichtbaar in de belastingstatistieken: tussen oktober en december werd er 6 procent minder belasting binnengehaald dan in dezelfde periode een jaar eerder. Waar precies de financiële klappen vallen, is vooralsnog onduidelijk: de betrokken instanties CPB, CBS, Financiën hebben ieder een eigen definitie van de belastinginkomsten, waardoor de cijfers van het CBS niet zijn te vergelijken met de cijfers die het ministerie gebruikt in de begrotingscijfers, benadrukt een woordvoerder van Financiën. Daar is sprake van verwachte belastinginkomsten van 145,9 miljard euro in 2008, berekend volgens de EMU-regels, of 125,5 miljard aan netto-opbrengsten. Voor 2010 zou de netto-belastingopbrengst 135,7 miljard zijn, maar De Jager rekent dus op een tegenvaller van 25 miljard euro, een ruwe schatting. Die weinig positieve boodschap herhaalde hij afgelopen weekeinde nog eens op het VNG Belastingcongres in Veldhoven. Een reëel bedrag, stelt Jacobs. De grootste klappen zullen vallen bij de omzetbelasting (btw) en de vennootschapsbelasting. Bedrijven maken minder winst en betalen daar dus minder belasting over, en consumenten kopen minder. Al stelde het Centraal Planbureau (CPB) in haar recent verschenen Centraal Economisch Plan nog dat de consumptie redelijk stabiel blijft, en in 2009 en 2010 zal dalen met respectievelijk een kwart en een half procent. RvdD 3 april 2009 PM 9

10 nieuws Michiel Scheltema pleit voor juridisch kenniscentrum Den Haag nog geen legal capital Vanwege de Afghanistan conferentie waren aller ogen deze week gericht op Den Haag. Incident of toekomstbeeld? Het ontbreekt de regering aan een strategie, vindt D66 er Michiel Scheltema Justitie De ambitie van Den Haag om uit te groeien tot wereldhoofdstad van internationaal recht vereist een veel meer proactieve houding van de Nederlandse regering, meent Michiel Scheltema, bestuurslid van het Hague Institute for the Internationalisation of the Law (HiiL) en van het Asser Instituut. Het kabinet heeft op goede en succesvolle wijze diverse internationale rechtscolleges en conferenties naar Den Haag kunnen halen, zoals het Internationale Strafhof en de Afghanistanconferentie. Maatregelen om een daaraan gekoppelde academische structuur te realiseren, zoals een gedegen juridisch kenniscentrum, blijven echter achterwege. Hoewel de hele wereld dat wel van Nederland verwacht, constateert de oud-staatssecretaris van Justitie (namens D66) en gewezen voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings beleid (WRR). Scheltema wijst erop dat de financiering van het HiiL, een instituut dat onderzoek doet naar de juridische consequenties van de globalisering, voor vier jaar is gegarandeerd door de regering. Het is nog maar de vraag of die termijn wordt verlengd, waarmee niet kan worden gegarandeerd dat het instituut over een jaar nog zal bestaan. Volgens hem ontbreekt het de regering aan een strategie Beleidsmakers zouden beter kunnen profiteren van de capaciteiten voor duurzame initiatieven, die de statuur van Den Haag als legal capital of the world ten goede komen. Dat is een gemiste kans, mede omdat de Nederlandse Grondwet voorschrijft dat de regering zich inspant om de internationale rechtsorde te versterken. Ik zou graag zien dat Den Haag plek krijgt voor een internationaal kennis centrum dat zich bezighoudt met vraagstukken op het gebied van grensoverschrijdende rechtspraak en rechts vorming, vertelt Scheltema. Er bestaat een aantal internationaal bekende instituten HiiL, Asser Instituut, Clingendael, Institute voor Social Studies, Grotius maar zij bestrijken ieder slechts een deel van de problematiek. aldus Scheltema. Bovendien worden zij op heel verschillende wijze gefinancierd en moeten ze vaak vechten voor hun voortbestaan, zoals HiiL nu. Er is veel meer synergie te behalen. Beleids makers zouden beter kunnen profiteren van de capaciteiten van de instituten, en zouden het werk ervan ook internationaal kunnen ondersteunen. Regelmatig merk ik dat het buitenland verwacht dat in Den Haag een visie wordt ontwikkeld over hoe het recht er in de toekomst uit moet zien. Innovatieve ideeën zijn nodig, omdat het recht tot nu toe vooral een nationale aangelegenheid was. Dat vergt fundamentele veranderingen in onze manier van denken over het recht. Den Haag als legal capital of the world biedt Nederland een unieke kans om hier een voortrekkersrol te spelen. Er is op dit gebied, zeker op Europees niveau, zeer veel beweging, maar in Nederland zie je daar te weinig van terug. In ieder geval niet op politiek-bestuurlijk niveau. Als voorbeeld van internationalisering van het recht noemt Scheltema het academische megaproject onder leiding van de Duitse jurist Christian von Bar om te komen tot een Europese harmonisering van het civiel recht en eventueel zelfs een Europees Burgerlijk Wetboek. Scheltema: Dat is een zeer interessante exercitie. Zelfs als het uiteindelijk niet leidt tot de opstelling van een Europees Burgerlijk Wetboek kan het wel nog betekenen dat de benoemde regels op informele wijze langzaam inbedding krijgen in internationale jurisprudentie, op de wijze waarop bijvoorbeeld de Britse common law functioneert. Een ander voorbeeld dat hij noemt is de rule of law. Nationaal en internationaal wordt er enorm geïnvesteerd in het versterken van de rule of law (rechtsstaat). Scheltema: Ook voor Afghanistan is dit een uiterst belangrijk onderwerp. Een kenniscentrum is essentieel om voortgang te boeken. In het verleden zijn miljoenen besteed zonder dat bevredigende resultaten werden behaald. Het is navrant dat er wel veel geld wordt uitgegeven, maar dat beleid ontbreekt om Den Haag tot een werkelijk kenniscentrum voor de internationalisering van het recht te maken. René Zwaap 10 PM 3 april 009

11 nieuws Aantal gewelddadige incidenten neemt sterk toe AIVD brengt dierenbevrijders in kaart Deze maand komt de AIVD met een nota over de laatste ontwikkelingen van het extremistische dierenrechtenactivisme in Nederland. De Kamer wil snel duidelijkheid over de aanpak van BZK en Justitie. Is Nederland de spil geworden in een wereldwijd netwerk van gewelddadig dierenactivisme? BZK De AIVD verwacht met het rapport een antwoord te geven op de vraag of Nederland de spil is geworden in een wereldwijd netwerk van gewelddadig dierenactivisme. Recente cijfers van het Korps landelijke politiediensten (KLPD) laten zien dat het aantal met dierenactivisme gerelateerde acties in Nederland sinds 2005 sterk is toegenomen. Daarin moet onderscheid worden gemaakt tussen gewone, vreedzame demonstraties van dierenactivisten en gewelddadige acties van extremisten. Het aantal demonstraties in 2008 daalde licht (137) ten opzichte van 2007 (163). Het aantal gewelddadige incidenten nam wel toe. In 2005 telde het KLPD nog 17 gewelddadige incidenten, in 2006 waren dat er al 40. Die stijgende lijn zette zich in 2007 (44) en 2008 (58) voort. In januari van dit jaar zijn al 5 incidenten geteld. Volgens het ministerie van BZK is de toegenomen extremiteit van de acties reden voor bezorgdheid. Tussen 2005 en januari 2009 werden 82 vernielingen gemeld, waarvan de helft op een privéadres. Ook werden 35 bedreigingen geregistreerd, 4 gevallen van diefstal en 4 brandstichtingen. De acties vonden veelal plaats bij bedrijven die indirect gelieerd zijn aan dierproeven of die worden beticht van schendingen van dierenrechten. Zo kreeg het bedrijf Euronext het zwaar te verduren. Het bedrijf verhandelt aandelen van het Britse bedrijf Huntingdon Life Sciences, dat dierproeven doet voor de farmaceutische industrie. In november 2008 werden in Hilversum twee auto s van een directielid in brand gestoken door een groepering die zichzelf de NYSE Euronext Bomb Squad noemde. Een maand later gebeurde het opnieuw met twee auto s van een Euronexttopman, deze keer in Wassenaar. Links heeft niet meer het alleenrecht op het dierenactivisme In april 2008 stopte projectontwikkelaar Van der Looy met de ontwikkeling van Science Link, een bedrijvenpark bij Venray, na een golf van bedreigingen aan het adres van de projectleiders. Ook waren hun huizen beklad. Op het terrein zouden laboratoria komen voor dierproeven. Andere slachtoffers van bedreigingen waren het farmaceutisch bedrijf Novartis Pharma in Arnhem en het handelshuis Van der Moolen, beide in Dat jaar zag ook de comeback van de praktijk van het bevrijden van proefdieren. Sinds 2007 vonden in Nederland vijf bevrijdingsacties plaats. De laatste was in maart dit jaar, toen het Dierenbevrijdingsfront nertsen losliet uit een fokkerij in Stavenisse. De groei van het aantal geweld dadige incidenten hangt samen met een toenemende invloed van buitenlandse dierenrechtenor ga - nisaties in Nederland. In 2007 concludeerde de AIVD in het rapport Dierenrechtenactivisme in Nederland: springplank voor Europa dat er steeds vaker acties worden georganiseerd en gecoördineerd vanuit Nederland. Ook signaleerde de AIVD dat de Nederlandse organisatie Respect voor Dieren (RvD) zich vanaf 2005 ontwikkelde tot een dochterorganisatie van het radicale Britse Stop Huntingdon Animal Cruelty (SHAC). De meest notoire actie van SHAC is het opgraven van de stoffelijke resten van een familielid van de eigenaar van de fokkerij New Church Guinea Pigs farm in De modus operandi van RvD, dat ook opereert onder de naam Anti Dierproeven Coalitie, is sindsdien geradicaliseerd, stelt de AIVD. Werden er eerst nog relatief vreedzame demonstraties gehouden, gaandeweg kwamen er steeds meer bedreigingen en fysiek geweld kijken bij de acties. Zo werd in 2005 het personeel bedreigd en werden vestigingen vernield van de reisorganisatie Thomas Cook, die een indirecte rol speelt in de handel van apen voor dierproeven. In 2007 organiseerde RvD voor het eerst een internationale animals rights gathering in Amsterdam. Eind 2008 werd SHAC- Nederland opgericht. BZK signaleert dat het dierenrechtenextremisme nu al is geïntensiveerd sinds de oprichting. Shac-NL wordt door Justitie gezien als de drijvende kracht achter de meeste incidenten van de afgelopen jaren. De bestrijding van dierenrechtenextremisme staat al jaren hoog op de agenda bij BZK en Justitie. Het fenomeen wordt, naast moslimextremisme en rechts radicalisme, gezien als een van de grootste bedreigingen voor de samenleving. Een opvallende tendens is dat links niet meer het alleenrecht heeft op het dierenactivisme. BZK signaleert dat rechtsextremisten zich ook steeds vaker presenteren als voorvechters van dierenrechten. Tristan van Rijn 3 april 2009 PM 11

12 discussie Stoové vs Brenninkmeijer Is de burger slachtoffer Ombudsman Brenninkmeijer waarschuwt: Bestuursvoorzitter van de Sociale Verzekeringsbank Erry Stoové reageert: De burger raakt steeds meer verstrikt in een almaar uitdijend overheidsnetwerk van databases en informatieketens. Dat concludeert de Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer in zijn jaarverslag over 2008 De burger in de ketens. Alhoewel de ombudsman concludeerde dat ketensamenwerking en keteninformatisering vaak goed functioneren en een positieve invloed kunnen hebben op de relatie tussen burger en overheid, ziet Brenninkmeijer ook grote problemen. Doordat meer en meer databases aan elkaar gekoppeld worden en vanwege pogingen tot ontkokering overheidsinstellingen vaker een beroep doen op elkaars databestanden, kunnen fouten in datagegevens zich als een olievlek verspreiden over alle overheidsinstanties. Herstellen van zo n fout wordt daardoor voor de getroffen burger haast onmogelijk, soms met ernstige consequenties. Zo werd een ondernemer de dupe van zware identiteitsfraude. Een junk gaf zich regelmatig uit voor de ondernemer, waardoor laatstgenoemde keer op keer werd geconfronteerd met huiszoekingen en aanhoudingen. Onjuiste gegevens blijven vaak hardnekkig hangen in de keten van informatiseringssystemen. Ten eerste is vaak niet meteen zichtbaar dát er een fout is gemaakt. Die komt vaak pas aan het licht als de burger met een probleem is geconfronteerd. Ten tweede draagt de burger de risico s van een fout. Als een boete voor te hard rijden naar een oud, maar nog niet in het GBA gewijzigd adres, wordt gestuurd Onjuiste gegevens in informatiseringssystemen niet uit te bannen en de bedoelde geadresseerde deze dus niet ontvangt en er niet op reageert volgt geheel volgens de wet een verhoging van de boete. Daarnaast leiden geautomatiseerde systemen tot minder alertheid bij de gebruiker. De Nationale ombudsman doet in het jaarverslag een aantal aanbevelingen, waarbij niet de behoeften van de overheid centraal staan, maar die van de burger. Daarnaast moet er vanuit het overheidsapparaat een centraal regiepunt komen dat alle ontwikkelingen in de ketensamenwerking overziet. Mochten er toch problemen ontstaan, dan is één loket waar burgers terecht kunnen voor vragen en klachten, een vereiste. De burger hoeft zich daardoor, stelt de ombudsman, niet te verdiepen in de werking van het systeem. Er is één telefoonnummer, één loket en één internettoegang. Elk jaar kijken wij, uitvoeringsorganisaties van de rijksoverheid, uit naar het jaarverslag van de Nationale ombudsman. Alex Brenninkmeijer heeft ons weer niet teleurgesteld. Hij agendeert een belangrijk maatschappelijk fenomeen. De burger heeft in toenemende mate te maken met verknoopte afhankelijkheden. De burger als postbode tussen de overheidsloketten. Vooral ouderen, gehandicapten, werklozen en chronisch zieken hebben daarmee te maken. De burger verdwaalt in de keten van overheidsorganisaties en wordt van het kastje naar de muur gestuurd, aldus de Nationale ombudsman. Daar zit een kern van waarheid in, weten wij uit de praktijk. Veertien grote uitvoeringsorganisaties, zoals Kadaster, RDW, CIZ, IND en SVB, verenigd in de Handvestgroep Publiek Verantwoorden, onderkennen de toegenomen complexiteit. We moeten echter niet net doen alsof het allemaal de schuld is van Overheidsdienstverlening moet opnieuw worden uitgevonden de uitvoeringsorganisaties. Zorgtoeslag, eigen bijdrage AWBZ, Persoonsgebonden budgetten, APK-keuringen, tempobeurzen, OZB en re ïntegratieverplichtingen zijn de afgelopen jaren aan ons dienstverleningsrepertoire toegevoegd. Dat was politiek en maatschappelijk gewenst. Zo is de complexiteit toegenomen. En wat ingewikkeld is, kan de uitvoering niet versimpelen. De complexiteit van de regelgeving maakt ons als uitvoeringsorganisaties afhankelijker van elkaars kwaliteit. Onzorgvuldige dienstverlening van de ene uitvoerings organisatie kan, bij ongecontroleerd hergebruik van de gegevens, bij de andere uitvoeringsorganisatie leiden tot onjuiste beslissingen. Goede ketensamenwerking is van groot belang! Uitvoeringsorganisaties hebben bovendien de opdracht de burger niet lastig te vallen met vragen als een van ons de benodigde gegevens al in huis heeft. Goede informatie-uitwisseling is al evenzeer belangrijk. Toch wijst de ombudsman er terecht op dat ketensamenwerking niet voor alle kwalen de oplossing is. Regelmatig duikt het voorstel op om alle overheidsdienstverlening dan maar achter één loket te organiseren. Dit lijkt mij geen goed idee. Er zal dan binnen de kortste keren een mammoetorganisatie uit de grond worden gestampt. Iemand moet immers de baas zijn over dat ene loket. Deze oplossing zal dus eerder leiden tot meer bureaucratisch gedrag dan tot de, ook door Alex Brenninkmeijer, zo gewenste dienstverlening met de menselijke maat. Waar ik wel voor ben is een zodanige samen- 12 PM 3 april 009

13 van zijn digitale dossier? discussie Bert Mulder, lector informatie, techniek en samenleving aan de Haagse Hogeschool geeft zijn visie: werking van uitvoeringsorganisaties dat we de burger kunnen bedienen zonder dat de burger last van ons heeft. Met andere woorden: Beter geen loket dan één loket. Een adagium dat ik al vele jaren huldig. Loket De ombudsman ziet een oplossing in het voor de burger instellen van een centrale klantenbalie voor integrale klachtenbehandeling. Weer een nieuw instituut. Ik bepleit graag een effectievere en goedkopere koers. Een herbezinning op de overheidsdienstverlening. We moeten de moed hebben om de dienstverlening aan de burger opnieuw uit te vinden. Daar horen wat mij betreft nieuwe spelregels bij. Spelregels waar wij, politici, bestuurders, ambtenaren en overheidsdienstverleners, ons allemaal aan moeten houden: 1. Nieuwe regelgeving (en mogelijk ook bestaande ingewikkeld gebleken regels) consequent toetsen op uitvoerbaarheid en administratieve last voor de burger. 2. Beleid pas in uitvoering nemen nadat alle risico s voor de uitvoering geheel zijn overzien en van oplossingen voorzien. Aandacht dus voor de invoeringsstrategie. Veel problemen in de uitvoering ontstaan, omdat men de parlementair aanvaarde wetten of regels te snel heeft willen invoeren. De burger heeft daar ook last van gehad, concludeer ik bij het lezen van de klachten die de Nationale ombudsman in behandeling heeft genomen. 3. Een politiek-bestuurlijke cultuur die het toegeven van fouten niet afstraft, maar bemoedigt. 4. Een overheidsdienstverlening die de burger serieus neemt en vertrouwt (tot het tegendeel blijkt). 5. Overheidsprofessionals die zo goed zijn opgeleid, dat zij in staat zijn de kluwen voor de burger te ontwarren. 6. Een telefonische dienstverlening die direct, persoonlijk en oplossingsgericht is in plaats van technocratisch. Geen bandje met een keuzemenu (toets 1, 2 of 3), maar een medewerker van vlees en bloed die met de klant meedenkt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) heeft daar zeer goede resultaten mee geboekt, vindt ook de Nationale ombudsman. 7. Overheidsdienstverleners die de hen voorgelegde kwesties (ongeacht het loket) mogen oplossen. Zij moeten zich daarbij gedekt weten door hun bestuurlijke en politieke bazen. Deze laatste suggestie is wellicht het meest spannend. Het betekent dat een medewerker van de ene organisatie, de bevoegdheid krijgt om een door de burger voorgelegde kwestie op te lossen, door de fout bij een andere organisatie te corrigeren. Mij zijn voorbeelden bekend van kwesties waar deze methode heeft gewerkt en door de burger als heel bevredigend is ervaren. Bij het opnieuw uitvinden van de overheidsdienstverlening zou dit idee zeker niet mogen ontbreken. Erry Stoové is voorzitter van de Sociale Verzekeringsbank en van zbo s verenigd in de Handvestgroep Publiek Verantwoorden. De discussie over het gebruik van aan elkaar gekoppelde databases, moet worden geprofessionaliseerd. Dat stelt Bert Mulder, lector informatie, techniek en samenleving aan de Haagse Hogeschool. Er is nooit serieus nagedacht over de consequenties van keteninformatisering en het koppelen van databases. Wat werkt goed, wat is slecht en welke eisen en doelen stellen we aan die ketens? De overheid heeft daar tot nu toe te weinig oog voor gehad, signaleert Mulder. Vooralsnog is gewoon database aan database geknutseld. Er moet een proces worden gestart waarin op een meer volwassen wijze wordt gekeken op welke manier er door de overheid een netwerk van informatie om de burger wordt geweven. Hij signaleert nu vooral dat er incidentenpolitiek wordt bedreven als er problemen ontstaan bij het gebruik van gekoppelde databases en keteninformatie en de privacy-eisen die daarmee gemoeid zijn. De activiteiten die de overheid nu ontplooit verbeteren vaak de efficiëntie, maar er zijn er waarbij je bijvoorbeeld je privacy kwijtraakt. We weten helemaal niet wat gebruik is en wat misbruik is, wat positieve effecten zijn en wat negatieve effecten zijn. Een aantal opmerkelijke koppelingen kan bestaan, omdat we nooit goed hebben gekeken of het gebruik of misbruik betreft. Is het toegestaan dat gemeenten de gegevens over het watergebruik van een huishouden aanwenden om uit te zoeken hoeveel mensen er wonen? De lector maakt zich zorgen over het feit dat er geen regels zijn wie nu wel of niet in een database kan en waar de verschillende databases voor bedoeld zijn. Zo doet de politie bij het staande houden van een automobilist regelmatig een beroep op de bestanden van de RDW, om op die manier adres gegevens te controleren. We kunnen nu niet controleren of die database op de juiste manier wordt gebruikt. Het bestand wordt veel geraadpleegd, maar er is geen logbestand dat bijhoudt wie welke gegevens bekijkt. Alhoewel de ombudsman nu heeft geconcludeerd dat burgers in de problemen kunnen komen door fouten in gekoppelde We weten helemaal niet wat gebruik is en wat misbruik databases, ziet Mulder nog geen beweging bij de overheid om professioneler te gaan nadenken over het gebruik van databestanden. Het is nog niet te laat, zegt Mulder: We zijn nog maar net begonnen en zitten nog in de leerfase. Maar de overheid moet niet langer wachten. Dan begint het op veronachtzaming te lijken. 3 april 2009 PM 13

14 opinie horen zien & schrijven Zeggen waar het op staat. Heldere boodschappen in klare taal. Er geen doekjes om winden. Dat wordt gewaardeerd in Nederland en die waarde streeft men na in het openbaar bestuur. Er zijn prijzen voor het helderste taalgebruik in de politiek, er zijn mediatrainingen voor bestuurders en effectieve communicatie is een kerncompetentie in elk HRM-beleid. Het tegenovergestelde is negatief: onduidelijkheid, wolligheid en gedraai zijn volgens vrijwel iedereen slechte professionele Bestuur Jorrit de Jong Te duidelijk eigenschappen. In Nederland dan. Niet in Japan. Afgelopen week was ik in Tokyo met een paar collega s om een training over onderhandelen te verzorgen. De groep bestond voor de helft uit Japanners en voor de andere helft uit mensen van diverse nationaliteiten. Omdat de training grotendeels bestond uit een simulatiespel, konden we goed zien hoe verschillend de deelnemers omgingen met de opdracht en met elkaar. De Amerikanen waren vriendelijk, luidruchtig en politiek correct. De Duitsers formeel, bescheiden en analytisch. En de Japanners waren ongrijpbaar. Je wist niet wat je aan ze had en je wist ook niet wat ze aan jou hadden. Ze tasten af en proberen zaken te regelen zonder zich uit te spreken. Ze hebben daar zelfs een woord voor, dat zoiets betekent als het spreken van de buiken. Omdat niets expliciet wordt gemaakt, wordt ook niemand voor het hoofd gestoten en lijdt niemand gezichtsverlies. Dat bleek een uitstekende houding te zijn in een spel waarin het bereiken van consensus en het investeren in verhoudingen centraal stond. De meer uitgesproken, in sommige gevallen zelfs brutale deelnemers, hadden vaak het laatste woord, maar trokken uiteindelijk aan het kortste eind. Onmiskenbaar heeft heldere en directe communicatie voordelen in situaties die redelijk overzichtelijk zijn. Maar de Japanners lieten zien dat in de meer complexe werkelijkheid van besturen, onduidelijkheid enorm veel waarde kan hebben. En wij Nederlanders zullen, als we de bescheidenheid kunnen opbrengen, beseffen dat we vaak net een tikje te duidelijk zijn. Wet Rosalie Koolhoven Ouwe sok Het bankgeheim is verleden tijd. Computers blijken verraders. Binnenkort zijn de oude sok en de type machine weer terug van weggeweest. De Hoge Raad oordeelde dat een notaris zich niet altijd kan beroepen op zijn geheimhoudingsplicht. Een bv in financiële moeilijkheden had de inventaris net voor het faillissement verkocht, waardoor er voor de Belastingdienst niets meer over was. Deze twijfelde er dan ook aan of de koop wel echt op de in de overeenkomst vermelde datum was geschied, of stiekem wat later. De notaris had alle gegevens over de totstandkoming van de koopovereenkomst in zijn dossier. In zijn agenda stonden de gemaakte afspraken. De computer had onder het kopje eigenschappen onthouden wanneer het Worddocument met het koopcontract was gemaakt. De Belastingdienst liet op dat alles beslagleggen. De notaris procedeerde tot bij de Hoge Raad om de spullen terug te krijgen; hij heeft immers een geheimhoudingsplicht. Op grond daarvan heeft hij ook een verschoningsrecht. Toch? Maar alle instanties, tot en met de Hoge Raad, wezen zijn verzoek af. Bij een verschoningsgerechtigde kunnen in principe geen stukken in beslag worden genomen. Maar het verschoningsrecht is niet absoluut. Onder zeer uitzonderlijke omstandigheden mag het wel. Zeer uitzonderlijke omstandigheden zijn aanwezig als anderen de dupe zijn. Of als alleen met de informatie van de geheimhouder de waarheid aan het licht kan worden gebracht. Of als de geheimhouder een belangrijke rol in de samenleving vervult. Een notaris doet dat. Als blijkt dat hij valsheid in geschrifte heeft gepleegd door de overeenkomst te antedateren, misbruikt hij het vertrouwen in het notariaat, wat een ernstige aanslag op zijn ambt is. In dergelijke gevallen is waarheidsvinding belangrijker dan verschoning. Geheel in lijn daarmee meldt Het Financieele Dagblad (15 maart jl.) dat belastingparadijzen Monaco, Liechtenstein, België, Luxemburg en Zwitserland onder internationale druk het bankgeheim zullen afzwakken in de strijd tegen belastingontduiking en fraude. Mocht ik ooit kapitaalkrachtig worden, dan koop ik van mijn geld een ouwe sok. 14 PM 3 april 2009

15 opinie Kroese enzo Communicatie Ruben Maes Jeugd gezocht Regelmatig kom ik in discussies terecht waarin mensen van rond de 50 praten over jongeren. Dit doen ze dan niet uit diepgaande interesse, maar uit noodzaak. Theaters raken leeg, jongeren moeten een groot deel van de vacatures bij Defensie gaan invullen en het management van scholen krijgt problemen als jongeren hun schoolcarrière vroegtijdig afbreken of incompetent van school komen. Vandaar dat van alles wordt geprobeerd om deze, voor hen ongrijpbare, jongeren te bereiken. Jongerenonderzoek is booming. Ondertussen is Defensie begonnen met het lesgeven op vmboscholen en de nieuwe wervingsspotjes van het leger doen denken aan een spannende multiplayer game. Onderwijsinstellingen innoveren er lustig op los. Schrik niet als uw kind les krijgt in competentiegerichte takeneilanden binnen een dynamische leeromgeving. Ik bedenk het niet; dat is de taak van een heuse onderwijsarchitect. Ondanks deze kunstgrepen lijkt het toch niet goed te lukken. Dramatisch, want als het stof van de huidige crisis is neergedaald zal met de komende vergrijzing de noodzaak om jongeren te binden alleen maar groter worden. Waar gaat het dan mis? Sinds vorige week denk ik een begin van het antwoord te kennen. Ik vroeg aan een zaal vol schoolbestuurders wie van hen een goed beeld had van hetgeen hun leerlingen beweegt. Niemand reageerde. Ze hadden geen idee. Dezelfde schooldirecteuren hadden net daarvoor wel enthousiast verteld over noodzakelijke innovaties in het onderwijs. Keer op keer blijkt dat het management van organisaties niet serieus bezig is zich te verdiepen in de leefwereld van jongeren. Ze denken te weten dat er veel via internet wordt gecommuniceerd en dat kennis minder waarde lijkt te hebben gekregen, maar verder dan dat komen ze meestal niet. Met een nostalgische blik in hun ogen zoeken ze naar patronen die ze nog herkennen van vroeger. Vroeger praatte ik ook veel met vriendjes, dat is toch eigenlijk hetzelfde als MSN. Op deze manier vervreemden ze zich steeds meer van zowel hun toekomstige bezoekers/medewerkers/leerlingen als van hun collega s die wel direct contact hebben met de nieuwe generaties. 3 april 2009 PM 15

16 coverstory Opnames Sorry Minister in volle gang Ambtelijk drama Met televisieseries als Yes Minister en The West Wing wordt een inkijkje gegeven in de wondere wereld van de ambtenaar. PM bracht een bezoek aan de set van Sorry Minister, de Nederlandse bewerking van het Britse Yes Minister, en zocht uit hoe de rollen uit de Amerikaanse dramaserie The West Wing in de ambtelijke top van Obama zijn vervuld. En waar zitten de Haagse evenknieën? Tekst Cindy Castricum en Rutger van den Dikkenberg Chauffeur Joris komt binnenlopen met drie zware loodgieterstassen. In zijn kielzog privésecretaris Maarten Hulst, die op de stoel van minister Karel Bijl van Beheer en Beleid neerploft. Uit een van de koffers haalt hij een brief tevoorschijn. De ambtenaar aarzelt of hij deze moet openen. Secretaris-generaal Helen van Zuylen wijst hem op de regels: de privésecretaris mag alle post voor de minister openen, tenzij er privé op staat. Hij is gericht aan papa, zegt Maarten. Dan zal het wel van zijn dochter zijn, merkt assistent privésecretaris Mohammed op. Good thinking Watson, reageert de SG. De vierde etage van kantorencomplex Prinsenhof in het Haagse Beatrixkwartier doet dezer dagen dienst als opnamelocatie van de VPRO-serie Sorry Minister, naar de Britse sitcom Yes Minister uit de jaren tachtig. Tot en met 18 april is deze plek, op een steenworp afstand van het voormalige tijdelijk onderkomen van het ministerie van Financiën, omgetoverd tot het ministerie van Beheer en Beleid, waar minister Karel Anne-Marie Stordiau: Het echte leven is wat ingewikkelder Bijl (Jeroen Spitzenberger) en SG Helen van Zuylen (Lies Visschedijk) de dienst uitmaken. Samen met privésecretaris Maarten Hulst (Peter Heerschop) en assistent-privésecretaris Mohammed (Mohammed Azaay) vormen zij de kern van de cast van de in september op televisie uit te zenden komedieserie. Hoewel de serie is gebaseerd op het Britse Yes Minister is het scenario (door Edwin de Vries) toegeschreven naar de Nederlandse situatie. We hebben contact met een aantal echte ambtenaren om te checken of een en ander met de werkelijkheid overeenkomt, vertelt uitvoerend producent Chris Derks tussen de opnamen door. Wie dat zijn? Dat vertel ik niet, lacht ze. In secretaris-generaal Helen van Zuylen kunnen we natuurlijk maar één topambtenaar herkennen. Dat moet Roos van Erp van het ministerie van BZK zijn, aangezien zij de enige vrouwelijke SG is. De functies privésecretaris en assistent privé secretaris bestaan in real life niet. Als we bij BZK blijven (het fictieve ministerie van Beheer en Beleid komt daarbij wellicht het meest in de buurt), dan komt Jean Fransman, de politiek assistent van minister Guusje ter Horst, in aanmerking voor de rol van privésecretaris. Ook hij zal weleens brieven openmaken tenslotte. De assistent van de privésecretaris is lastiger naar de echte wereld terug te voeren. Er is bewust voor een ambitieuze Marokkaan gekozen, om de Nederlandse multiculturele samenleving te weerspiegelen. Laat diversiteit nu net een stokpaardje van minister Ter Horst zijn. Als we dan toch iemand moeten kiezen, dan kan Ahmed Dadou misschien als rolmodel dienen voor de assistent privésecretaris uit de serie. Toegegeven, dat is puur gebaseerd op afkomst. Dadou werkt immers op Buitenlandse Zaken en heeft het als persvoorlichter van staatssecretaris Frans Timmermans al verder geschopt dan assistent. Witte Huis De moeder van alle ambtenarendrama op tv is natuurlijk The West Wing, de Amerikaanse serie die ook op de Haagse departementen een cultstatus heeft bereikt. De populaire NBC-serie, die deels te zien was bij RTL, verhaalt over de Democratische president Josiah Bartlet en de verwikkelingen in zijn team van adviseurs in de westvleugel van het Witte Huis, waar de top van de presidentiële ambtenarij zetelt in kleine ruimtes, veelal zonder ramen. De huidige president Obama stond ooit model voor het karakter van Matt Santos in de Amerikaanse politieke dramaserie. Santos is een Democratisch talent met een latinoachtergrond. Na de tweede termijn van Bartlet doet hij een gooi naar het presidentschap. 16 PM 3 april 2009

17 De set van Sorry Minister op de vierde etage van de Prinsenhof in Den Haag Foto: Welmer Keesmaat De overeenkomst met de loopbaan van Obama, die toen de serie werd opgenomen nog gouverneur in Illinois was, is niet de enige parallel met de werkelijkheid. Veel karakters van The West Wing zijn gebaseerd op (trekken van) reële personen uit het Witte Huis. Ze vervullen nu soms ook weer in het team van Obama een rol. Zo is Rahm Emanuel, de felle pitbull die aan de wieg stond van het karakter van deputy Chief of Staff Josh Lyman in de serie, inmiddels zelf de Chief of Staff (CoS) van Obama geworden. Het personage van perswoordvoerder CJ Cregg was gebaseerd op Clintons eerste woordvoerder Dee Dee Myers. En Ellen Moran, de huidige communicatiedirecteur van Obama, was voordat ze naar het Witte Huis vertrok voorzitter van een Democratisch netwerk dat zich inzet voor de verkiezing van vrouwen die pro-abortus zijn. CJ zelf werd naar Washington gehaald vanwege haar goede werk voor het netwerk. Het is verleidelijk te denken dat de serie de carrière van de topambtenaren die nu in het team van Obama zijn beland, een handje heeft geholpen. Maar de werkelijkheid is dramatisch iets minder interessant. De auteurs van de serie, die van 1999 tot 2006 te zien was, werden in het schrijfproces bijgestaan door adviseurs van Clinton, een kring waaruit ook Obama veel van zijn medewerkers heeft gevist. Vanwege de verwijzingen naar de werkelijkheid van de ambtelijke top werd de serie razend populair. The West Wing begon in Washington maar ook in Den Haag natuurlijk al snel de manier te bepalen waarop topambtenaren naar collega s keken. Charmant In The West Wing vormt de charmante en intelligente perswoordvoerder CJ Cregg het gezicht van de administration. Haar rol wordt in het echte Witte Huis vervuld door Robert Gibbs, de press secretary die nu dagelijks de media bijpraat over de plannen van de president en zodoende veel op televisie te zien is. Gibbs beschikt over groot politiek inzicht en was al tijdens de campagnes van Obama diens perswoordvoerder, een functie die Gibbs ook vervulde toen This is important. Don t fuck it up, hield Rahm Emanuel premier Blair voor Democraat John Kerry in 2004 een vergeefse gooi naar de macht deed. Rahm Emanuel, eerder buitenlandadviseur van Clinton en bekend onder zijn bijnaam Rahmbo, stond in The West Wing model voor het personage Josh Lyman, de deputy Chief of Staff en tweede man achter Leo McGarry. Lyman heeft in de serie aan Harvard gestudeerd, net als veel teamleden van Obama: adviseur Lawrence Summers was tot 2006 zelfs president van de prestigieuze universiteit. Lyman is het briljante politieke brein. Hij munt uit in het inpakken en bespelen van zijn tegenstanders. 3 april 2009 PM 17

18 coverstory Rahm Emanuel Chief of staff Dan Pfeiffer Deputy communications director Ellen Moran Communications director Mona Sutphen Deputy chief of staff Hij schrikt er niet voor terug om de grenzen van het toelaatbare op te zoeken. Wie dé Josh Lyman in het huidige team van Obama is, valt gemakkelijk aan te wijzen. Zijn functie wordt in Obama s Witte Huis ingevuld door twee personen, van wie Jim Messina nog het meest wegheeft van Lyman. Niet verwonderlijk: hij lijkt erg op zijn baas Emanuel, is iets minder agressief, heeft wellicht een low profile, maar geldt in Washington als een ware puinruimer. Net als Lyman behoudt Messina het overzicht in het politieke veld en onderhoudt hij de contacten binnen de veiligheidsdiensten. Obama s andere deputy Chief of Staff is Mona Sutphen. Zij heeft vooral tot taak de contacten te onderhouden en te zorgen dat de uitvoering goed loopt. In het team van Obama heeft zij een bindende rol, als tegenwicht voor het hak- en sloopwerk dat Messina moet verrichten. Sutphen werkte ook al voor Clintons administration. Ze deed er ruime ervaring op in het buitenlands beleid en was co-auteur van het boek The next American century: how the US can thrive as other powers rise. Daarin schrijft ze dat opkomende naties als China en India niet de grootste bedreiging voor de VS vormen. Bedreigingen voor de VS, zoals ziektes en terrorisme, zijn in die landen even goed een gevaar. De VS moeten die landen helpen de bedreigingen tegen te gaan, geheel in lijn met het gedachtegoed van de op samenwerking gerichte Obama. Reggie Love, een oud-sporter die met zijn imposante verschijning nogal wat vrouwelijke aandacht krijgt, vervult in Obama s Witte Huis de positie van Charlie Young in de serie. Love is de personal aide van Obama, een jongeman die als assistent van de president constant in de buurt van Obama is. Afgezien van hun huidskleur zijn de verschillen groot: waar Charlie na de dood van zijn moeder zonder afgeronde studie een baantje zoekt om zijn zusje te kunnen onderhouden en zo terechtkomt in het Witte Huis, volgt Love, die een graad in politicologie heeft, Obama al jaren. Dan is er ook nog het West Wing-personage Sam Seaborn, de briljante speechschrijver die zijn meesterstukken vaak op het laatste moment herschrijft. Hij is de deputy communications director en dus tweede man achter communicatiedirecteur Toby Ziegler. In het huidige Witte Huis wordt de functie van plaatsvervangend communicatiedirecteur ingevuld door Dan Pfeiffer, een relatief nieuw gezicht in Washington. Hij was als medewerker betrokken bij de verloren verkiezingscampagne van Al Gore en werkte voor senator Tom Daschle, die in 2004 niet werd herkozen. Obama s directeur speechschrijven is de 27-jarige Jon Favreau, die vier jaar geleden al door Gibbs werd aanbevolen als een talent. Gezelschapsspel Ook in Den Haag is het identificeren van West Wing-types bij het rijk een geliefd gezelschapsspel. Communicatiedirecteur Anne-Marie Stordiau van het ministerie van Justitie werd vorig jaar op een West Wing-fanclubavond de CJ van Den Haag genoemd. Remco Dolstra, toen nog hoofd Persvoorlichting bij Financiën en voorheen PvdA-voorlichter, werd bij die gelegenheid als Josh Lyman van de PvdA aangewezen. Doelend op zijn recente promotie tot directeur Communicatie zegt Dolstra gekscherend in een reactie hierop: Nu zou ik eerder de Toby Ziegler van Financiën zijn. 18 PM 3 april 2009

19 coverstory Jon Favreau Director of speechwriting Reggie Love Personal aide to the president Robert Gibbs Press secretary Jim Messina Deputy chief of staff Ook Stordiau herkent wel iets van zichzelf in CJ. Vooral de manier waarop zij in haar werk staat: als spin in het web, als verkeersleider, zegt ze. CJ moet voortdurend overal ogen en oren hebben en op basis daarvan adviezen geven. Ten tijde van de fanavond was ik natuurlijk ook de enige vrouwelijke communicatiedirecteur en qua type zijn er overeenkomsten: ik ben ook lang en blond. Verder zou ze zich niet durven vergelijken met CJ, zegt Stordiau. Het Witte Huis heeft in de eerste plaats veel meer valkuilen dan Den Haag en of ze daar met evenveel elegantie en humor doorheen laveert zou ze niet willen zeggen. CJ is natuurlijk ook een feelgood-karakter. Ze deugt aan alle kanten. Het echte leven is wat ingewikkelder. Natuurlijk: het Amerikaanse politieke systeem zit anders in elkaar en dat ambtenaren zich in The West Wing in het politieke debat mengen, is in Nederland not done. Ook is Obama s Chief of Staff Rahm Emanuel uiteraard veel machtiger dan onze SG van AZ Richard van Zwol. Dat neemt niet weg dat het verleidelijk is de laatste eens te spiegelen aan zijn pendant in de Amerikaanse serie. Waar zijn West Wing-collega Leo McGarry zich in zijn eentje met het reilen en zeilen binnen het overheidsapparaat mag bezighouden, moet Van Zwol zich in het SG-beraad op gelijke voet met zijn dertien collega s onderhouden. Steekt Van Zwol misschien een beetje bleek af bij West Wing s McGarry, die met een alcoholverslaving kampte, de huidige Chief of Staff van Obama doet het tv-personage weer verbleken. In Rahm Emanuels loopbaan zitten ingrediënten die voor de scenarioschrijvers van een eventueel vervolg op The West Wing een goudmijn zouden zijn. De Chief of Staff verdiende zijn fortuin bij hypotheekverstrekker Freddie Mac, waar hij in 2000 en 2001 directeur was, toen de hypotheekbank onder vuur lag vanwege onrechtmatige campagnebijdragen. De hypotheker zelf was ook nog een van de eerste banken die in de kredietcrisis werd overgenomen door de overheid. Bomaanslag De kleurrijke Rahmbo geldt ook als een agressieve pitbull. Net als McGarry uit de serie en Obama komt hij uit Illinois. Emanuel, van joodse komaf, staat ook bekend om zijn felle standpunten ten faveure van Israël. Tijdens de Eerste Golfoorlog vloog hij naar het Midden-Oosten om als materiaalman te helpen in het Israelische leger. Zijn vader was gelieerd aan de zionistische Irgunbeweging, die met geweld poogde een zionistische staat van de grond te krijgen. De dodelijke bomaanslag van Irgun op het King Davidhotel in 1946 kostte aan 91 Palestijnen en Britten het leven. Nederigheid is niet Emanuels sterkste eigenschap. Bij een bezoek van de Britse premier Blair aan Clinton, juist in de tijd dat diens slippertje met Monica Lewinsky openbaar werd, zou hij de Britse premier in duidelijke doch weinig diplomatieke taal op het belang van een goede afloop van de bijeenkomst hebben gewezen. This is important. Don t fuck it up, hield hij de Britse premier voor. Het is een toon die we Richard van Zwol niet snel zouden horen aanslaan, maar ook een die de relatief brave vaderfiguur McGarry uit de serie te ver zou gaan. Soms is de werkelijkheid nog sterker dan film. De cast van The West Wing Foto: RTL 3 april 2009 PM 19

20 interview 20 PM 3 april 2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 009 00 9 754 Terrorismebestrijding Nr. 89 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jet Bussemaker, tijdens de 4 e Nationale Mantelzorglezing 2009 Rotterdam, 11 juni 2009

van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jet Bussemaker, tijdens de 4 e Nationale Mantelzorglezing 2009 Rotterdam, 11 juni 2009 Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

Opdrachtblad A: De Raad van Ministers Opdrachtblad B: De prioriteiten van het Nederlands voorzitterschap

Opdrachtblad A: De Raad van Ministers Opdrachtblad B: De prioriteiten van het Nederlands voorzitterschap VERDIEPING: DE PRIORITEITEN VAN NEDERLAND KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Nederland heeft drie prioriteiten voor het voorzitterschap opgesteld: een innovatieve EU, een EU die zich beperkt tot hoofdzaken en

Nadere informatie

Onderzoek (v)echtscheidingen

Onderzoek (v)echtscheidingen Onderzoek (v)echtscheidingen 31 augustus 2012 Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 4.445 ouders mee die in scheiding liggen of die gescheiden zijn op het moment dat ze minderjarige kinderen hadden,

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven Toespraak staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tijdens het bedrijvencongres Samen scholen, pure winst! op 11 september 2009 in Eindhoven. Dames en heren, Allereerst wil ik de

Nadere informatie

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan Aftellen naar de Toekomst 10 opwindende voorstellen om door te gaan Tekst: Eelco Koolhaas en Kees Le Blansch Vormgeving: Machiel Pleijsier en Dennis Wijmer Video: Jasper Masthoff Muziek: Bart Kiers Leve

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Rapport. Datum: 17 december 2013. Rapportnummer: 2013/194

Rapport. Datum: 17 december 2013. Rapportnummer: 2013/194 Rapport Rapport betreffende een klacht over de wijze van behandeling van een bezwaarschrift tegen de vastgestelde WOZ-waarde door de Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland te Leiden. Datum: 17 december 2013

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Maandag 28 juli 2014 Nieuwsbrief nummer 3 Colleges Den Helder, Schagen en Hollands Kroon wijzigen samenwerking Sociaal Domein De colleges van Den Helder,

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING 3 ONDERZOEKSREEKS NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking 3 onderzoeksreeks NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek bewustzijn

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 28 684 Naar een veiliger samenleving Nr. 229 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKS- RELATIES

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje September 2009 Inhoudsopgave 1 Wat gebeurt er op Prinsjesdag? 2 Het koffertje, wat zit er in? 3 Waarom de derde dinsdag van september? Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje De Koningin, de gouden

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht

Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht Utrecht, april 2011 Wsw-raad Utrecht Biltstraat 439 3572 AW UTRECHT 030-2331176 1. Inleiding In 2008 is de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) gewijzigd. Eén van deze wijzigingen

Nadere informatie

nieuwsbrief We zullen doorgaan Postbus 3364 3502 GJ Utrecht Telefoon: 030 22 99 922 Maart 2012

nieuwsbrief We zullen doorgaan Postbus 3364 3502 GJ Utrecht Telefoon: 030 22 99 922 Maart 2012 Maart 2012 We zullen doorgaan In deze nieuwsbrief een nieuw gezicht: Diana Davelaar. Diana is de opvolger van Patrick Veenendaal. Patrick moest om gezondheidsredenen stoppen. Diana heeft in oktober het

Nadere informatie

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur,

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Aan de leden van de commissie cultuur Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 8 november 2012, Amsterdam Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Op 21 november 2012 staat

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

De rol van het zelfstandige bestuursorgaan Afstand is goed, maar houd warme banden met het rijk

De rol van het zelfstandige bestuursorgaan Afstand is goed, maar houd warme banden met het rijk Top Bestuurders Meeting 24 maart 2005, Studio Dudok in Den Haag De Uitvoering van Rijkstaken De rol van het zelfstandige bestuursorgaan Afstand is goed, maar houd warme banden met het rijk De avond ervoor

Nadere informatie

Economie Elementaire economie 3 VWO

Economie Elementaire economie 3 VWO Economie Elementaire economie 3 VWO Les 13 Introductie overheid Ontwerp power point: Henk Douna docent: Jeannette de Beus De komende weken: de overheid Consumenten De markt Producenten Bijvoorbeeld Goederenmarkt

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken

Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken pagina 1 van 5 Nieuwsbrief voor raadsleden Nummer 11, oktober 2011 Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken Bestuurders worden steeds vaker geconfronteerd met agressie en geweld. Van alle

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen raadskamer over het rapport Evaluatie Bestuurlijke Arrangementen Antillianengemeenten 2005-2008

Onderwerp Beantwoording vragen raadskamer over het rapport Evaluatie Bestuurlijke Arrangementen Antillianengemeenten 2005-2008 Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beantwoording vragen raadskamer over het rapport Evaluatie Bestuurlijke Arrangementen Antillianengemeenten 2005-2008 Programma / Programmanummer Integratie & Emancipatie

Nadere informatie

Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) De heer drs. S.T. Sibma, directeur Postbus 1794 8901 AD LEEUWARDEN. Geachte heer Sibma,

Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) De heer drs. S.T. Sibma, directeur Postbus 1794 8901 AD LEEUWARDEN. Geachte heer Sibma, Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) De heer drs. S.T. Sibma, directeur Postbus 1794 8901 AD LEEUWARDEN Geachte heer Sibma, Afgelopen jaar ontving ik ruim 15 000 klachten en bijna 29 000 telefoontjes

Nadere informatie

Bezuiniging op de kinderopvangtoeslag

Bezuiniging op de kinderopvangtoeslag Bezuiniging op de kinderopvangtoeslag Realisatie en effect Zicht op bezuinigingen Peter Hilz/Hollandse Hoogte De Algemene Rekenkamer wil met de publicatiereeks Zicht op Bezuinigingen bijdragen aan het

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-030 23 april 2010 9.30 uur Aantal slachtoffers criminaliteit stabiel, meer vandalisme Aantal ondervonden delicten stijgt door meer vandalisme Aantal

Nadere informatie

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Concept Tik en Tel Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Inhoudsopgave Het voorblad 1 De inhoudsopgave 2 De briefing 3 De debriefing 4 Het concept van Tik en Tel 5 De planning 6 De begroting 7 De feedback

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Er is veel werk aan de winkel

Er is veel werk aan de winkel Ab Harrewijnrede 2009 Uitgesproken door: Erry Stoové, Voorzitter van de Raad van Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank en Voorzitter van de Handvestgroep Publiek Verantwoorden Er is veel werk aan de

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht betreffende het Servicecentrum PGB van de Sociale Verzekeringsbank te Utrecht. Datum: Rapportnummer: 2013/0008

Rapport. Rapport over een klacht betreffende het Servicecentrum PGB van de Sociale Verzekeringsbank te Utrecht. Datum: Rapportnummer: 2013/0008 Rapport Rapport over een klacht betreffende het Servicecentrum PGB van de Sociale Verzekeringsbank te Utrecht. Datum: Rapportnummer: 2013/0008 2 Klacht Op 20 juni 2012 ontving de Nationale ombudsman een

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Publicatiedatum CBS-website: 16 juli 2007 Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Centraal Bureau voor de Statistiek Samenvatting Op 1 januari 2006 is de nieuwe Zorgverzekeringswet inwerking getreden,

Nadere informatie

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam 1 Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam Introductie (Ik ben..., werk bij...) Ik wil jullie iets vertellen over de Canon van de Nederlandse ruimtelijke ordening. Die Canon

Nadere informatie

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002 Aan de Minister van Economische Zaken Mevrouw A. Jorritsma-Lebbink Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1 Onderwerp Advies departementale

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DSH-2014.500215 Datum 19 september 2014

Nadere informatie

THE PROJECT De eerste twee internationale uitwisselingen tussen leraren en leerlingen zij georganiseerd in ItalIë en Nederland.

THE PROJECT De eerste twee internationale uitwisselingen tussen leraren en leerlingen zij georganiseerd in ItalIë en Nederland. Dit is de tweede nieuwsbrief van het LeGoP project. Wij zoeken naar innovatieve leerwegen voor jongeren uit Italië, Spanje en Nederland om te vechten tegen homofobie, en om de integratie van leerlingen

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Duurzaam groeien en vernieuwen

Duurzaam groeien en vernieuwen Symposium Duurzaam groeien en vernieuwen 05 02 13 Wat leert de Monitor Duurzaam Nederland en hoe kan Nederland werken aan duurzame groei? Dinsdag 5 februari 2013, 13.30-18.00 uur Centraal Bureau voor de

Nadere informatie

Welkom! Presentatie 29 september 2010

Welkom! Presentatie 29 september 2010 Welkom! Presentatie 29 september 2010 De tijd is rijp; zij hebben wat wij willen Over overheid, identiteit en imago en.. Tijdsbesteding komend uur: 1. Dichtbij huis: bedreigingen, noodzaak, ambitie en

Nadere informatie

SERVICENORMEN GEMEENTE FERWERDERADIEL

SERVICENORMEN GEMEENTE FERWERDERADIEL SERVICENORMEN GEMEENTE FERWERDERADIEL Wanneer kan ik een reactie op mijn brief verwachten? Hoe lang duurt het verlengen van mijn paspoort? Wanneer beslist de gemeente over mijn bouwplan? Met welke regels

Nadere informatie

ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING

ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING DE WMO IS ER OOK VOOR HULP IN HET HUISHOUDEN Eén van de prestatievelden binnen de Wmo betreft de hulp in het huishouden. Onlangs zijn met acht organisaties

Nadere informatie

De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00

De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00 De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00 Tijd Raadzaal 1.02 Molendijkzaal 0.01 Vermeerzaal 1.03 19:00 Basisrichting Structuurvisie Amersfoort 2030 Informatie Regionaal Werkvoorzieningschap Amersfoort en omgeving:

Nadere informatie

Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk. 14 april 2014

Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk. 14 april 2014 Conferentieverslag Reservist en Werkgever Rijk 14 april 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Verloop van de dag 4 Welkomstwoord 5 Wat heeft Defensie nodig? 6 Reservist en Werkgever Rijk 7 Workshops en werkwijze

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

Nieuwsbrief 6, maart 2011

Nieuwsbrief 6, maart 2011 Postbus 3364 3502 GJ Utrecht Telefoon: 030 22 99 922 Nieuwsbrief 6, maart 2011 Steeds beter op de kaart Na de presentatie van de glossy in september is er weer genoeg gebeurd. In de gemeente Lopik is in

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.minbuza.nl Minbuza-2014.234720 Bijlage(n) fichedocument

Nadere informatie

EEN VERTROUWDE OVERHEID. Samenvatting van het Verslag van de Nationale ombudsman over 2011

EEN VERTROUWDE OVERHEID. Samenvatting van het Verslag van de Nationale ombudsman over 2011 EEN VERTROUWDE OVERHEID 2011 Samenvatting van het Verslag van de Nationale ombudsman over 2011 13.740 168 13.1 29.717 157 19 VERTROUWEN IS FUNDAMENT VOOR GOEDE RELATIE BURGER OVERHEID Aanbevelingen Nationale

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

De stand van mediation

De stand van mediation De stand van mediation Onderzoek bij gemeenten naar de stand van zaken rond mediation 30 november 2007 1 Inleiding Steeds meer gemeenten ontdekken mediation als manier om conflictsituaties op te lossen.

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Schoolexamen Verzorgingsstaat

Schoolexamen Verzorgingsstaat Schoolexamen Verzorgingsstaat Maatschappijleer HAVO Juni 2014 Werkwijze Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Stap 5 Lees de vier opdrachten goed door. Kies één van de vier opdrachten uit die je gaat maken voor

Nadere informatie

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag Trotse ambtenaren in de toekomst! Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag De regering is trots op haar ambtenaren. Zo luidt

Nadere informatie

De Klachtencommissie heeft op grond van de beschikbare informatie de volgende feiten als vaststaand aangenomen:

De Klachtencommissie heeft op grond van de beschikbare informatie de volgende feiten als vaststaand aangenomen: Klachtencommissie Huisartsenzorg Midden-Nederland Uitspraak Kern: de ongeruste patiënt of ouder die voor de tweede keer in korte tijd of dezelfde dag naar de huisartsenpraktijk belt en het belang van registratie

Nadere informatie

Rapport. 2014/109 de Nationale ombudsman 1/5

Rapport. 2014/109 de Nationale ombudsman 1/5 Rapport 6 Onmacht of onwil: een onderzoek naar een klacht over het UWV, dat een transgender niet als "mevrouw" heeft aangeschreven in (geautomatiseerde) correspondentie Oordeel Op basis van het onderzoek

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Dit is de mailwisseling die wij hadden met Hans Baaij (Varkens in Nood) en Wim van den Brink (Koninklijke Nederlandse Slagersorganisatie) naar aanleiding van

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Werkconferentie Als de gemeente kantelt, kantelt de samenwerking tussen bestuurder, management en OR?

Werkconferentie Als de gemeente kantelt, kantelt de samenwerking tussen bestuurder, management en OR? Werkconferentie Als de gemeente kantelt, kantelt de samenwerking tussen bestuurder, management en OR? Gemeenten staan voor enorme uitdagingen. Er is een duidelijke omslag naar vraaggericht werken, steeds

Nadere informatie

Concept 20150928. Bestuursorgaan: College Burgemeester en Wethouders gemeente Huizen.

Concept 20150928. Bestuursorgaan: College Burgemeester en Wethouders gemeente Huizen. Concept 20150928 RAPPORT Een onderzoek naar voor de inwoner onbegrijpelijke informatie, communicatie die te wensen overlaat, onduidelijke besluitvorming en procedurele fouten door de Afdeling Maatschappelijke

Nadere informatie

Door: Peter Wierenga Gepubliceerd: vrijdag 28 september 2007 00:25 Update: vrijdag 28 september 2007 00:29

Door: Peter Wierenga Gepubliceerd: vrijdag 28 september 2007 00:25 Update: vrijdag 28 september 2007 00:29 Rond het verschijnen van De Ondergang van de Nederlandse leraar waren er veel verzoeken voor interviews. Ik pakte alles aan, maar wist niet precies hoe het werkte. Dus toen Metro, Spits en De Pers me benaderden,

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen havo 2015-II

maatschappijwetenschappen havo 2015-II opgave 3 De Nederlandse inlichtingendienst AIVD Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 7 uit het bronnenboekje. Inleiding Eind november 2013 maakte NRC Handelsblad bekend dat de Algemene Inlichtingen-

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

Datum 1 februari 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over de arbeidsvoorwaarden van de EU-ambtenaren

Datum 1 februari 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over de arbeidsvoorwaarden van de EU-ambtenaren Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2014 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-14-066a Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons

Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons Dag allemaal, Helaas moeten wij even afwijken van het schema. Vanavond hebben wij de bbq bij Light into Europe en kunnen dan geen verslag

Nadere informatie

Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015

Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015 Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015 Op dinsdag 24 november ging voor de vierde maal in Hotel Mitland van start. Voorzitter Arne Weverling opende de bijeenkomst en introduceerde

Nadere informatie

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Nieuwsbrief NGR 14.03.03 De Nederlandse Gezinsraad (NGR) constateert dat er een breed maatschappelijk draagvlak is voor verplichte scheidingsbemiddeling.

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Center for egovernment Studies Waarom is een Visie op de Digitale Overheid juist Nu Nodig? ICT is veel meer

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Ministerie van Justitie j1 Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Directie Sanctie- en Preventiebeleid Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

In dit nummer. Nieuw opleidingsaanbod VOS/ABB Consulting. Nieuwsbrief VO nr. 18 20 mei 2008

In dit nummer. Nieuw opleidingsaanbod VOS/ABB Consulting. Nieuwsbrief VO nr. 18 20 mei 2008 In dit nummer Nieuw opleidingsaanbod VOS/ABB Consulting /1 Onderzoek naar belemmeringen bij stapelen /2 Invoering van één landelijk digitaal spijbelloket /2 Onderzoek naar efficiency in het onderwijs /2

Nadere informatie

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill.

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. secondant #2 april 2009 7 Geweldsdelicten tussen - Daling van geweld komt niet uit de verf Crimi-trends

Nadere informatie