Betekenisvol leren onderwijzen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Betekenisvol leren onderwijzen"

Transcriptie

1

2 Betekenisvol leren onderwijzen Gutta cavat lapidem non vi sed saepe cadendo

3 Al het mogelijke werd gedaan om de informatie in dit boek zo juist en actueel mogelijk te maken. Redactie, auteurs of uitgever kunnen niet verantwoordelijk worden gesteld voor mogelijke nadelen die lezers of anderen door eventuele onvolkomenheden in het boek of anderszins, zouden kunnen ondervinden

4 Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving Herman L. Popeijus en Jeannette J.M. Geldens (redactie) 2009

5

6 Voorwoord In het jaar dat de Pedagogische Academie voor het Basisonderwijs in Nederland zijn vijfentwintig jarig bestaan viert, laat een van die academies een boek verschijnen met de titel Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving. Een resultaat van vier jaar onderzoek doen. Tevens een bewijs dat de opleiding tot leraar basisonderwijs al die jaren niet heeft stilgestaan. In 1984 zullen weinigen gedacht hebben dat onderzoek vijfentwintig jaar later tot een kerntaak van de lerarenopleiding gerekend wordt. Niet alleen opleiden voor de actuele beroepspraktijk maar deze en de opleiding daarvoor onderzoeken op wat werkt en wat niet. Onderwijs bestaat bij de gratie van vragen. Ze zijn er in soorten en maten. Zo kun je onderscheid maken tussen de vragen van de leraar en de vragen van de leerling. Vragen om te checken, vragen om verheldering, vragen naar de bekende weg en vragen die er toe doen. Vragen die er toe doen brengen leerprocessen op gang en onderhouden deze. Het zou de moeite waard zijn om eens te onderzoeken of de ene soort vragen vaker gesteld wordt dan een andere en wie de bijbehorende vragensteller is. Ik kan me bij de uitkomst wel iets voorstellen. Je iets voor kunnen stellen bij het antwoord op een vraag voordat je deze onderzocht hebt, lag ruim vier jaar geleden aan de basis van het instellen van een eigen Kempellectoraat Leren in leerwerkgemeenschappen. Vanuit het sociaal constructivistisch gedachtegoed verlegde de hogeschool in die tijd de focus in zowel de opleiding als de stage naar de vorming van leerwerkgemeenschappen. Aan de lector en kenniskring de taak om deze ontwikkeling te begeleiden met onderzoek naar de voorgestelde (leer)kracht van deze in te richten leerwerkgemeenschappen. Omdat een vraag zelden alleen komt, begeleidde het onderzoek niet alleen de ontwikkeling maar ontwikkelde het zich zelf ook. De ROTOR als denk- en handelingsmodel is daarvan en goed voorbeeld (H.3). Dit model biedt studenten -die in dit boek aanstaande leraren worden genoemd-, leraren en opleidingsdocenten steun om die vragen te stellen die er toe doen als je van de praktijk van alle dag wilt leren met het doel deze te ontwikkelen. Door alle hoofdstukken heen vormt de ROTOR de rode draad. Daarvoor alleen al is het de moeite waard om dit boek te lezen. Maar er is meer. Beleidsmakers, onderzoekers, leraren, opleiders en studenten die op zoek zijn naar door onderzoek verkregen kennis over kenmerken van leer(werk)gemeenschappen zowel in als buiten de opleiding en de betekenisvolheid daarvan voor het leren van betrokkenen, kunnen in dit boek hun hart ophalen aan tal van in deel twee van het boek beschreven casussen. Ze laten zien hoe de doewereld en leerwereld verbonden wordt, ondersteund door de daarvoor ontwikkelde Kennisbank uit het derde deel. Met dank aan allen voor hun vragen die geleid hebben tot de kennis zoals verzameld in dit boek. Taeke van den Akker College van Bestuur Hogeschool de Kempel

7 BETEKENISVOL LEREN ONDERWIJZEN IN DE WERKPLEKLEEROMGEVING INHOUDSOPGAVE DEEL 1 KENNISDEEL 1 Kennis vermenigvuldigen door deze te delen... 1 Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens 1.1 Lector en lectoraat, begripsverheldering Kennis delen is kennis vermenigvuldigen Waarom dit boek? Borging van de onderwijskundige relevantie Borging van de wetenschappelijke relevantie Borging van de maatschappelijke relevantie Opzet van het boek en leeswijzer Literatuur Betekenisvol leren onderwijzen Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens 2.1 Mensen verbinden in leren Leren als ontwikkelingsproces Onderzoekend leren (onderwijzen) Leren onderwijzen Competenties als vermogen Kennis als vermogen en als gestructureerde betekenis Werkplekleeromgevingen voor het leren onderwijzen De leerwerkgemeenschap binnen de werkplekleeromgeving Betekenisvolle activiteiten in leerwerkgemeenschappen Actief Collaboratief Constructief Doelgericht Gecontextualiseerd Waardevol Kenmerkende eigenschappen van betekenisvol leren nader ingevuld Knelpunten bij het werken in leerwerkgemeenschappen De betekenis voor de praktijk Literatuur... 32

8 3 Ontwikkelingsbegeleidend onderzoek...35 Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens 3.1 Onderwijspraktijk en onderwijsonderzoek Onderzoek begeleidt de ontwikkeling Het ontwerpen van een denk- en handelingsmodel De ROTOR als denk- en handelingsmodel Uitwerking van het ROTOR-model De betekenis voor de praktijk Literatuur...52 DEEL 2 ONTWIKKELING DOOR ONDERZOEK 4 Kenmerken van werkplekleeromgevingen...55 Jeannette Geldens, Herman L. Popeijus en Theo Bergen 4.1 Waarom op zoek naar kenmerken van werkplekleeromgevingen? Vormgeving van werkplekleeromgevingen: drie scenario s Wat zijn de kenmerken van werkplekleeromgevingen? De betekenis van de kenmerken voor de praktijk Literatuur Samen leren samenwerken in de werkplekleeromgeving...69 Herman E. Popeijus, Jeannette Geldens en Richard Steinfort 5.1 Waarom samen leren samenwerken? Elementen van (leren) samenwerken Onderzoek naar samenwerkingsafspraken Resultaten op de onderzoeksvragen Wat hebben we van het onderzoek geleerd? De betekenis van (leren) samenwerken voor de praktijk Literatuur Leerwerkgemeenschappen in de werkplekleeromgeving...91 Wil van Venrooij en Jan Sleegers 6.1 Waarom leerwerkgemeenschappen binnen basisscholen? Twee jaar realisatie van leerwerkgemeenschappen Resultaten van twee jaar realisatie...93

9 6.4 Conclusies twee jaar realisatie van leerwerkgemeenschappen De betekenis van leerwerkgemeenschappen voor de praktijk Literatuur Samen betekenisvol leraar worden in leerwerkgemeenschappen Marcel Lemmen en Jeannette Geldens 7.1 Op zoek naar samen leraar worden Hoe wordt samen leraar worden vorm gegeven? Hoe wordt samen leraar worden toegepast? Wat zijn de resultaten van samen leraar worden? De betekenis van samen leraar worden voor de praktijk Literatuur Krachtige mentoring binnen de werkplekleeromgeving Raf Sondervorst, Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 8.1 Waarom is kwalitatieve mentoring van belang? Betekenisvol mentorschap Wat zijn de kenmerken van competente mentoren? Wat is de betekenis van krachtige mentoring voor de praktijk? Literatuur De stem van het jonge kind bij betekenisvol leren onderwijzen Anja Tertoolen, Bert van Oers, Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 9.1 Waarom op zoek naar het woord van jonge leerlingen? Kinderen aan het woord: wat betekent dat? Onderzoek naar de jonge leerling in de onderwijscontext De betekenis van de eerste bevindingen Literatuur Betekenisvol leren in de tutorgroep als leerwerkgemeenschap Jeannette Geldens, Marcel Lemmen en Herman L. Popeijus 10.1 Waarom leren in tutorgroepen? Vormgeving van het leren in tutorgroepen Wat kenmerkt het betekenisvol leren in tutorgroepen? Betekenis van de onderzoeksresultaten voor de praktijk Literatuur

10 11 Samen betekenisvol talent opleiden Kuintje Scheffers-de Wit, Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 11.1 Waarom meer duidelijkheid over talent en talentonderwijs? Theoretisch kader samen talent opleiden De talentvolle aanstaande leraar Kenmerken van samen betekenisvol talent opleiden Betekenis van de kenmerken, behoeften en condities Literatuur Een onderzoekslijn voor betekenisvol leren onderwijzen Jeannette Geldens, Miep van Himbergen, Yvonne Franzen en Frank Coenders 12.1 Waarom onderzoek in de lerarenopleiding? Een onderzoekslijn ontwerpen en toepassen? Onderzoek naar onderzoek in de lerarenopleiding De betekenis van onderzoek voor de praktijk Literatuur Digitale kennisobjecten voor betekenisvol leren onderwijzen Linda Romviel, Frank Coenders en Herman L. Popeijus 13.1 Waarom op zoek naar inzet en gebruik van digitale kennisobjecten? Het ontwerp van digitale kennisobjecten Hoe worden digitale kennisobjecten ingezet? Onderzoek naar de inzet en het gebruik van digitale kennisobjecten De betekenis van digitale kennisobjecten voor de praktijk Literatuur Terug- en vooruitblik Taeke van den Akker 14.1 Wat is in de afgelopen vier jaar bereikt? Met het oog op de toekomst...227

11 DEEL 3 KENNISBANK VOOR DE PRAKTIJK 15 Glossarium Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens 15.1 De begrippen toegelicht Literatuur Instrumenten Handvatten voor het gebruik van de ROTOR Sara Diederen, Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus De ROTOR vanuit het ik-perspectief De ROTOR vanuit het wij-perspectief, de groep en ik De ROTOR vanuit het wij-perspectief, de bouw/school en ik De ROTOR vanuit het zij-perspectief Screeningsinstrument kenmerken van de werkplekleeromgeving Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 16.3 Kwaliteitskader voor samen opleiden Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens 16.4 Samen opleiden: elementen voor samenwerkingsafspraken Herman E. Popeijus, Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 16.5 Checklist voor mentoringsgesprekken Jeannette Geldens en Herman L. Popeijus 16.6 Vragenlijst betekenisvol leren in leerwerkgemeenschappen Herman L. Popeijus en Marcel Lemmen 16.7 De welbevindingsmeter Jeannette Geldens 17 Over de auteurs

12 DEEL 1 KENNISDEEL 1 KENNIS VERMENIGVULDIGEN DOOR DEZE TE DELEN Herman L. Popeijus en Jeannette Geldens Er zijn maar weinig dingen die zich vermenigvuldigen door ze te delen. Eén ervan is kennis! Bovenstaande uitspraak vormt de kern van het motto van ons Onderzoeks- en kenniscentrum op de hogeschool, het Kempellectoraat. Ons motto is samen kennis delen is samen kennis vermenigvuldigen in voortdurende verandering. Waarom is dat zo en waarom doen we dat? 1.1 Lector en lectoraat, begripsverheldering Waar komt nu eigenlijk dat woord lector vandaan? Wat is een lector en wat is een lectoraat?. Deze vragen worden met grote regelmaat aan ons gesteld. Het woord lectoraat is afkomstig van het woord lector. Lector is afgeleid van het Latijnse legere en betekent zoveel als voorlezer. In die laatste betekenis is het nog altijd een (internationaal) kerkelijk begrip. Lange tijd is lector in het Nederlandse hoger onderwijs de titel geweest voor een leraar met een rang tegen het niveau van hoogleraar aan. Begin 1980 is de titel afgeschaft met de invoering van de rangen hoogleraar A en B (thans 1 en 2). Ongeveer 20 jaar na haar afschaffing in het wo is de titel lector opnieuw geïntroduceerd als functie in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs (hbo) en betekent hier zoveel als hbo-hoogleraar. De Nederlandse lector is voornamelijk belast met zelfstandig leiding geven aan en uitvoeren van onderzoek. Ook Vlaanderen kent in het hoger onderwijs het begrip lector. Hier is de lector een lid van het assisterend academisch personeel belast met onderwijstaken. Een lectoraat als kennis- en onderzoekscentrum bestaat doorgaans uit een lector en een kenniskring die samen onderzoek doen, doorgaans binnen een specifiek lectoraatsthema zoals Leren in leerwerkgemeenschappen of Samen opleiden. Bij een lerarenopleiding bestaat de kern van een kenniskring veelal uit docent-onderzoekers van de opleiding. Aan grotere hogescholen met meerdere opleidingen zijn veelal ook meerdere lectoren en associate lectoren (zie H. 15, Glossarium) verbonden. Momenteel telt Nederland ongeveer 400 lectoren en ruim 340 lectoraten. 1.2 Kennis delen is kennis vermenigvuldigen Elk moment neem je informatie op. Voor professioneel leren onderwijzen is het zaak zo bewust mogelijk om te gaan met voor het beroep relevante elementen daaruit. Welke elementen voor het beroep relevant zijn volgt enerzijds uit de startbekwaamheidseisen en anderzijds uit de visie en uitgangspunten die de lerarenopleiding voor en namens het afnemende beroepenveld ten grondslag legt aan haar opleidingsonderwijs. Als kennis- en onderzoekscentrum van een lerarenopleiding richt een lectoraat zich daarbij op het genereren van nieuwe kennis over die elementen. 1

13 Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving Door die nieuwe kennis te genereren en te delen levert het een bijdrage aan het up to date houden van het (opleidings)onderwijs zowel op de lerarenopleiding als op de basisscholen met wie zij samenwerkt. Op het moment dat de kennis wordt gedeeld, transformeert ze namelijk tot nieuwe informatie die de lerende zich door onderzoek, studie of oefening eigen kan maken. De lerende maakt ze tot eigen kennis door er via interpretatie en reflectie zin en betekenis aan toe te kennen. Dit is de dynamiek die wij onderkennen in de voortdurende verandering in het kennis delen en kennis vermenigvuldigen. Die voortdurende verandering en beweging is gesymboliseerd in ons logo dat is afgeleid van de Griekse hoofdletter delta (Δ, de δ is de kleine letter). In de wiskunde en statistiek staat deze delta voor differentiaalrekening. Dit is een wiskundige rekenmethode om verandering van plaats, snelheid en versnelling en zo allerlei vormen van beweging te berekenen. Maar ook staat de delta voor de uitwaaierende monding van één of meer rivieren. Ons eigen land kwam eruit voort en kreeg erdoor vorm. Door ons onderzoek naar de voortdurende veranderingsprocessen waarmee het onderwijs zich ontwikkelt, genereren en construeren we nieuwe kennis. Die nieuwe kennis laten we uitwaaieren en zich vermenigvuldigen, door haar met anderen te delen. Dat bijeen symboliseert voor ons de delta. Dat delen van die nieuwe kennis is voor ons tevens een kern van het leren over en van het onderwijs en over en van het onderwijzen. Die kern is daarmee uitgangspunt voor onderzoekend leren en voor onderzoekend leren onderwijzen. Tot de taken van een lectoraat behoort daarmee op de eerste plaats het genereren van nieuwe kennis op grond van onderzoek naar onderwijsontwikkelingen. Op de tweede plaats is het haar taak om deze kennis vervolgens te delen door ze beschikbaar te stellen aan vooraf benoemde doelgroepen. Voor ons zijn dat in het bijzonder de lerarenopleiding, de aanstaande leraren en de basisscholen die voor een lerarenopleiding het beroepenveld vormen. Scholen die samen met de lerarenopleiding werken aan verdergaande vormen van samen opleiden zijn hier aangeduid als partnerscholen. In de samenwerking met dergelijke partnerscholen is bij onderwijsinnovaties dikwijls sprake van ontwikkelonderzoek (Zeichner & Miller, 1997). In onze lectoraatsprojecten zijn betekenisvol leren en leren onderwijzen, professionalisering, onderwijsontwikkeling en onderwijsonderzoek integraal en onlosmakelijk verbonden. Daarbij trachten we met behulp van praktijkgerichte onderzoeksvormen onderwijsontwikkelingen die verband houden met dat leren onderwijzen, vooral te begeleiden en te helpen de kwaliteit ervan te borgen. We gebruiken hiervoor de term ontwikkelingsbegeleidend onderzoek. In het derde hoofdstuk zullen we hier nader op ingaan. In elk onderwijsontwikkelingsonderwerp waar we als lectoraat bij worden betrokken, staan ten minste twee onderzoeksvragen centraal: - Welke elementen zijn te onderscheiden aan de op de lerarenopleiding en/of haar partnerscholen ingezette onderwijsontwikkeling? - Welke van deze elementen zijn aan te wijzen als bevorderend en welke als belemmerend voor deze ontwikkeling? 2

14 Hoofdstuk 1. Kennis vermenigvuldigen door deze te delen De antwoorden op deze en andere vragen die we meekrijgen van de bij de onderwijsontwikkeling betrokken sleutelpersonen, resulteren in nieuwe kennis die we met hen én met anderen delen door presentaties en publicaties. Onder sleutelpersonen verstaan we de beslissers bij en voortrekkers van onderwijs- en schoolontwikkelingen op de lerarenopleiding en de partnerscholen. Kennis laat zich op vele manieren omschrijven (Weggeman, 1997). In de omschrijvingen is in grote lijnen een tweedeling herkenbaar. Kennis kunnen we enerzijds omschrijven als een vermogen om aan informatie, ervaringen, vaardigheden, houdingen betekenis toe te kennen. Anderzijds kunnen we onder kennis een geheel van betekenissen, begrippen, vaardigheden, werkwijzen verstaan dat richting geeft aan het handelen. En wat blijkt? Die kennis is deelbaar en vermenigvuldigt zich wanneer we haar delen: winning by sharing. Hierboven zijn we ingegaan op de vragen waarom we als lectoraat samen kennis willen delen en die kennis samen willen vermenigvuldigen in voortdurende verandering. Samenvattend omvat de kerntaak van een lectoraat het produceren, aanbieden en verspreiden van kennis. Door het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek stimuleert een lectoraat de ontwikkeling, overdracht en circulatie van kennis in en vanuit de lerarenopleiding. Het lectoraat vergroot zo de innovatieve kracht van zowel de beroepsopleiding als van haar partners in het beroepenveld. Over de resultaten van vier jaar onderzoek naar dergelijke onderwijsontwikkelingen gaat dit boek. 1.3 Waarom dit boek? Een vraag als waarom een boek over vier jaar onderzoeksresultaten schrijven? is terecht. Het antwoord ook. Wij hebben een aantal redenen die zijn te groeperen onder drie facetten waarbinnen we de relevantie van de inhoud en de aanpak willen borgen. Het gaat daarbij om het borgen van de (a) onderwijskundige -, (b) wetenschappelijke - en (c) maatschappelijke relevantie Borging van de onderwijskundige relevantie De eerste is dat sleutelpersonen graag antwoorden hebben op vragen die betrekking hebben op de nieuwe vormen van betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving (zie 2.1). In het onderwijs is veranderen of ontwikkelen van onderwijs doorgaans onlosmakelijk verbonden met vormen van collectief leren. Gesteld kan zelfs worden dat onderwijsontwikkeling in feite samenvalt met collectief leren in casu met de professionele ontwikkeling van een team. Op de veronderstelling dat naast de kwaliteit van de context, in het bijzonder de kwaliteit van de leraren bepalend is voor de kwaliteit van het onderwijs op een school lijkt weinig af te dingen. Daarmee zijn school- en onderwijsontwikkeling onderdeel van de kwaliteitsontwikkeling van een school. Dit boek houdt zich bezig met onderwijsontwikkelingsonderwerpen die samenhangen met betekenisvol leren onderwijzen binnen de werkplekleeromgeving. Die onderwerpen zowel als de vragen daarnaar zijn rechtstreeks afkomstig van de sleutelpersonen die betrokken zijn bij die onderwijsontwikkelingen. Daarmee is sprake van onderwerpen die er toe doen. Alleen al om kennis te nemen van die ontwikkelingsonderwerpen is een boek dat daarover gaat zinvol. 3

15 Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving De tweede reden sluit hierop aan. Het boek biedt door onderzoek onderbouwde antwoorden op de gestelde onderzoeksvragen en zorgt daarmee voor evidenties ten behoeve van de besluitvorming ten aanzien van onderwijsontwikkelingen. In het bijzonder door het leveren van evidenties is ons lectoraatsonderzoek te zien als middel om de kwaliteit van onderwijsontwikkelingen te borgen. Om dat laatste effect voor de lerarenopleiding zelf te versterken, is het lectoraatsonderzoek gestoeld op een vastgesteld Onderzoeksbeleid en onderzoeksreglement. De zorg voor de borging van de onderwijskundige relevantie is vervolgens met behulp van prestatie-indicatoren ingebed in het kwaliteitszorgysteem van de lerarenopleiding als geheel. Die indicatoren zijn hieronder opgesomd. 1. Bijdragen aan het strategisch beleid van de lerarenopleiding en haar partnerscholen door het opzetten, uitwerken en uitvoeren van een onderzoeksbeleids- of lectoraatsplan. 2. Verhogen van de ontwikkelings- en onderzoekscapaciteit van de lerarenopleiding en haar partnerscholen door het opzetten, uitwerken en uitvoeren van uiteenlopende ontwikkelings- en onderzoeksprojecten. 3. Versterken van het karakter van de lerarenopleiding als educatief kennisinstituut onder meer door verschillende soorten kenniskringen in te richten. 4. Genereren van kennis over de kenmerken en elementen van het leren en leren onderwijzen in leerwerkgemeenschappen door onderwijsontwikkeling en onderzoek. 5. Bijdragen aan de kwaliteit van het leren en leren onderwijzen (in leerwerkgemeenschappen) onder meer door het aanreiken van kaders en modellen. 6. Bijdragen aan de professionalisering en in het bijzonder aan de onderzoeksvaardigheden van docenten en aanstaande leraren van de lerarenopleiding en van leraren van de partnerscholen via curriculum en persoonlijk ontwikkelingsplan gerelateerde activiteiten. 7. Bijdragen aan de nationale en internationale kennisontwikkeling over het leren en leren onderwijzen (in leerwerkgemeenschappen) via participatie in ander onderzoek en via presentaties en publicaties van eigen onderzoek. Verdere operationalisering van deze indicatoren vindt plaats in de uitwerkingen van de verschillende projectplannen die richting en sturing geven aan het onderzoek naar de beoogde onderwijsontwikkeling. In die plannen staan meer geconcretiseerde projectdoelen of indicatoren die zijn afgeleid van de zeven algemene prestatie-indicatoren. In feite weerspiegelen dergelijke indicatoren de vraag wanneer de deelnemers aan het project kunnen spreken van succes op de ambities die zij als groep nastreven met het toepassen van de beoogde onderwijsontwikkeling. Die projectplannen vormen daarmee een verlengstuk van het lectoraatsplan naar de directe praktijk toe. De uitgangspunten, randvoorwaarden en indicatoren die in het lectoraatsplan zijn beschreven, dan wel die daaruit zijn af te leiden, geven steun aan de uitwerkingen in de projectplannen en bieden een gemeenschappelijke en gedeelde kwaliteitslijn voor alle projecten (Popeijus, Geldens, Venrooij, Lemmen et al., 2008). 4

16 Hoofdstuk 1. Kennis vermenigvuldigen door deze te delen Het spreekt voor zich dat de op de kwaliteit aanspreekbare eindverantwoordelijken de kwaliteit van die lijn, van de uitgevoerde activiteiten en daarmee de kwaliteit van de te bereiken resultaten of producten in samenspraak met de onderzoeksgroep willen borgen. Gebleken is dat een halfjaarlijkse terugblik gerelateerd aan een evenzo halfjaarlijkse vooruitblik zinvol is en tevens motiverend werkt. De terugblik heeft het karakter van Waar staan we nu? en Hadden we hier ook willen staan?. Of iets anders geformuleerd, Wat hebben we nu bereikt en Hadden we dat ook willen bereiken?. Gebleken is dat het werken op basis van tevoren uitgewerkte en vastgelegde prestatie-indicatoren de betrouwbaarheid, transparantie en zeggingskracht van de uitspraken over de resultaten krachtig kunnen ondersteunen. Het boek is in het licht van de prestatie-indicatoren ook te zien als een zeker verantwoordingsdocument waarin de voornaamste resultaten van vier jaar onderzoek zijn beschreven. De praktische zeggingskracht ervan is versterkt door naast de onderzoekers tevens auteurs uit de sleutelgroepen zelf in het beschrijven van de resultaten te betrekken. Door de kenmerkende eigenschappen van de ontwikkelingsonderwerpen en de vragen daarnaar direct afkomstig te laten zijn uit de praktijk en door het betrekken van de sleutelpersonen bij de interpretaties van de antwoorden is op tweeërlei wijze de praktijkrelevantie geborgd. Daarmee is naar we verwachten, de kans op eigenaarschap van het onderzoek en de resultaten door de bij de onderwijsontwikkeling betrokken deelnemers zo groot mogelijk gemaakt. Om die praktijkrelevantie en vooral ook het eigenaarschap nog verder te vergroten is nog een tweede maatregel genomen die zich weerspiegelt in de door ons gekozen aanpak die wij ontwikkelingsbegeleidend onderzoek hebben genoemd (H. 3). Verder kunnen leraren, aanstaande leraren en docenten als onderwijsontwikkelaars zowel als voor hun eigen ontwikkeling, in het boek concrete aanwijzingen putten voor de richting, de kansen en belemmeringen van reeds onderzochte ontwikkelingen. Ook kunnen ze er tools voor praktische toepassingen in vinden. De titels van de delen en de hoofdstukken weerspiegelen daartoe het onderwerp en de inhoud. Naast het zorgen voor een duidelijke praktijkrelevantie staat ook de zorg voor een wetenschappelijke relevantie van het boek Borging van de wetenschappelijke relevantie Wetenschappelijke relevantie ontstaat vooral wanneer onderzoeksresultaten bijdragen aan de wetenschappelijk gefundeerde kennis in een bepaald onderzoeksgebied. Ze moeten leiden tot nieuwe of aangepaste inzichten. Een groot deel van de onderzoeken uit het tweede deel betreft onderzoek naar ontwikkelingen die relatief nieuw zijn voor de lerarenopleiding en/of waarover tot nog toe alleen in beperkte zin relevante en samenhangende kennis bestond voor het betekenisvol leren onderwijzen. Verschillende van de beschreven onderzoeken hebben al met de presentatie van de eerste resultaten landelijke bekendheid verkregen en prijzen gewonnen, zoals het onderzoek naar de kenmerken van werkplekleeromgevingen (H. 4) en samen leren samenwerken in de werkplekleeromgeving (H. 5). Behalve een zeker nieuwheidsgehalte van de onderzoeksbijdragen is een krachtige borging noodzakelijk van de wetenschappelijk methodologische aanpak waarmee de onderzoeksresultaten zijn verkregen. Dit vereist een betrouwbare, transparante en herhaalbare aanpak. 5

17 Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving Alleen dan hebben presentaties en publicaties in- en extern daadwerkelijk zeggingskracht en is de onderzoekskwaliteit evenals het afleggen van verantwoording daarover, geborgd. De basis daarvan ligt in een kwalitatief borgen van de wijze van dataverzamelen en dataverwerken. Dit is steeds gedaan door aan beide een wetenschappelijke, systematische en methodologisch onderbouwde werkwijze ten grondslag te leggen (Baarda & de Goede, 1990; Verschuren, 1994; Verschuren & Doorewaard, 2005). Ons ontwikkelingsbegeleidende onderzoek is te allen tijde praktijkgericht onderzoek. Wel onderscheiden we in dit verband aan dat onderzoek twee hoofdvormen, die zich laten karakteriseren door een meer participerende danwel en meer observerende aanpak. In de eerste werkvorm is sprake van praktijk- of actieonderzoek. De deelnemers aan een onderwijsontwikkeling (waaronder in ons lectoraat altijd aanstaande leraren) onderzoeken zelf de vraagstukken die zij aan die ontwikkeling stellen vanuit een ik- en wijperspectief (zie 3.4 en 16.1). Omdat bij dergelijk ontwikkelingsbegeleidend onderzoek in brede zin actoren uit verschillende actorgroepen als mede-onderzoekers zijn betrokken, vinden ze plaats in breedteprojecten. De ontwikkelaars-onderzoekers krijgen bij hun werkzaamheden ondersteuning en begeleiding van een onderzoekerprojectleider van het lectoraat. Voor dit type onderzoek is de praktijkrelevantie primair. De tweede hoofdvorm kent een wetenschappelijke onderzoeksaanpak. De onderzoeker maakt geen deel uit van de door hem of haar onderzochte ontwikkeling en de dataverzameling en dataverwerking gebeuren onder wetenschappelijk methodologische vereisten. Hoewel nu de wetenschappelijke relevantie primair staat, blijft de praktijkgerichtheid geborgd. Dit onderzoek gebeurt vanuit een zij-perspectief (zie 3.4 en 16.1). Dergelijk onderzoek is kwalitatief diepgaand. De projecten waarin het plaatsvindt zijn daarom diepteprojecten genoemd (Popeijus, Geldens, Venrooij, Lemmen et al., 2008) Borging van de maatschappelijke relevantie Natuurlijk had het antwoord voor de hand gelegen dat als het gewenst is een boek te schrijven met antwoorden op de vragen die vanuit een doelgroep worden gesteld, er voor de doelgroep daarmee voldoende reden zal zijn het te willen lezen. Er is echter meer. Ook de maatschappij stelt vragen. Zijn er problemen? Die zijn er ook. Nationaal en internationaal worden de gebruikelijke manieren van leren onderwijzen op de lerarenopleidingen en stagescholen geproblematiseerd. Een problematisering die ver kan gaan en meermalen leidt tot attacks on teacher education (Grossman, 2006) of zelfs tot het voorspellen van het einde van de lerarenopleidingen (Moerkamp, 2003 en verder: ATEE/RDC, 2001; OECD, 2001a, 2001b). Een problematisering ook die voor een groot deel lijkt voort te komen uit een te beperkt geachte kwaliteit van vele leraren om kwalitatief voldoende onderwijs te kunnen geven aan hun leerlingen. Veel gehoorde klachten gaan over (voorwaarden voor) het vakbekwaamheidsniveau, zoals bij de hoofdvakken rekenen en taal. Maar ook worden pedagogische vaardigheden geproblematiseerd terwijl de eisen en de druk die de maatschappij in casu de maatschappelijke omgeving, aan het onderwijs oplegt, toeneemt. Voorbeelden zijn er te over. We noemen slechts aspecten als burgerschapskunde, veiligheid, pedagogisch verantwoorde opvang van 0-12 jaar en van 08.00u tot en zo mogelijk het jaar rond. Tegelijkertijd neemt het aantal afgestudeerden uit het voortgezet onderwijs dat leraar wil worden af en de uitstroom van zittende ervaren leraren toe. 6

18 Hoofdstuk 1. Kennis vermenigvuldigen door deze te delen Mede in dit licht signaleert Moerkamp (2003) dat steeds meer schoolbesturen de opleiding van leraren in eigen hand willen nemen. Voor de besturen lijken de voordelen evident. De aanstaande leraren die zijzelf kunnen selecteren en aantrekken doen hun praktijkervaringen op binnen de muren van de eigen scholen van het bestuur. Tevens kunnen deze besturen rechtstreeks de voor henzelf kwalitatief meest gewenste leraren binden. De vraag is of het (primair) onderwijs met zijn ruim 7200 scholen, als beroepssector gebaat is bij een opleiding die uitsluitend of voornamelijk op de werkvloer plaatsvindt. De opleiding van aanstaande leraren loopt dan grote kans het karakter te krijgen van een bedrijfsopleiding voor een specifiek bestuur. Het leren op de werkplek lijkt bijna een toverwoord geworden in bedrijfsopleidingen, het reguliere (beroeps)onderwijs en de lerarenopleiding. Bij het (mede-)opleiden van leraren heeft de basisschool daartoe de oude term, die in de tijd na de kweekschool voor de opleidingen zelf is gebruikt, overgenomen: de opleidingsschool. In de meest recente landelijke beleidsopvattingen is met de opleidingsschool het partnerschap bedoeld van één of meer opleidingen voor leraren primair respectievelijk voortgezet onderwijs met één of meer scholen voor primair respectievelijk voortgezet en/of beroepsonderwijs (Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie, 2009). De kwaliteitsagenda Krachtig meesterschap weerspiegelt het beleid voor het opleiden van leraren in de periode Uit dat beleid is af te leiden dat het de bedoeling is het opleiden in de school structureel te verankeren in ons onderwijsbestel (Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen, 2008). Opleiden in de school is dan een opleidingsvorm die wordt gerealiseerd binnen opleidingsscholen, waarbij de klemtoon ligt op het werkplekleren. Wij prefereren overigens te spreken van samen opleiden omdat daarmee aanzienlijk beter tot zijn recht komt dat het gaat om een partnerschap. Een partnerschap waarin ten minste het afnemend veld en de lerarenopleiding gezamenlijk verantwoordelijkheid op zich willen nemen om een werkplekleeromgeving in te richten voor het op adequate wijze samen leren en samen leren onderwijzen van leraren en aanstaande leraren basisonderwijs. Binnen de werkplekleeromgeving wordt de werkplek gezien als een plek die een krachtige bijdrage levert aan het leren onderwijzen (Geldens, 2007). Maar soms ook als plek waar alle leer- en transferproblemen zijn op te lossen (Jong, 2006). Laatstgenoemde auteur geeft nadrukkelijk aan dat de werkplek primair is gericht op het werk en dat mensen daar ook leren omdat werken en leren samen kunnen gaan. De Jong geeft aan dat op de werkplek vooral overdracht plaatsvindt van informele kennis. De werkplek is een ingang tot een werkgemeenschap en veel minder tot een leergemeenschap. Daar schuilt een risico in voor een evenwichtige samenhang tussen theorie en praktijk. Een eenzijdige nadruk op het opdoen van praktijkervaringen bij leren op de werkplek kan leiden tot het aanleren van oppervlakkige kennis. De geleerde kennis, vaardigheden en houdingen kunnen daarbij nuttig zijn in de specifieke context, maar blijken nauwelijks overdraagbaar te zijn naar nieuwe contexten en naar toekomstige situaties. Ook reflectie op uitgangspunten die ontleend zijn aan de epistemologie en de psychologie die de grond vormen waarop een team zijn onderwijsaanbod kiest en waarop uitgevers en auteurs hun methoden baseren, zal daar doorgaans alleen beperkt kunnen plaatsvinden (Popeijus, 2003). 7

19 Betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving Aan welke kenmerken een werkplekleeromgeving volgens alle actoren zou behoren te voldoen is onderzocht. In het bijzonder in hoofdstuk 4, zijn de kenmerken van werkplekleeromgevingen voor betekenisvol leren onderwijzen behandeld. Met behulp van dergelijk onderzoek zoeken we antwoorden op vragen die de onderwijspraktijk aan ons stelt en die een relevantie kunnen bezitten die verder gaat dan enkel de relatie tussen de lerarenopleiding en de basisschool. Dergelijke relevantie speelt wanneer vragen aan de orde zijn als kunnen jullie ons de elementen bezorgen die voor ons (lerarenopleiding, partnerscholen en aanstaande leraren) binnen de werkplekleeromgeving van belang zijn om daar samenwerkingsafspraken over te maken? We hopen met de resultaten uit dit boek ten minste een op evidenties uit onderzoek gebaseerde bijdrage te kunnen leveren waarmee de partners de kracht van het samen opleiden van aanstaande leraren zichtbaar kunnen maken naar buiten toe. Een deel van de attacks on teacher education kan via het benoemen van evidenties worden gepareerd. 1.4 Opzet van het boek en leeswijzer Naast de wens de kwaliteit van die ontwikkelingen te borgen laat de aard en hoeveelheid van de tot nog toe onderzochte ontwikkelingsonderwerpen tevens zien dat het opleiden van aanstaande leraren stevig in beweging is. Uit de onderzochte ontwikkelingsonderwerpen is samen met sleutelpersonen een keuze gemaakt. Die keuze leidde tot een tiental onderwerpen die we in dit boek specifiek behandelen in het tweede deel, ontwikkeling door onderzoek. Die ontwikkelingen en dat onderzoek zijn in samenspraak met diverse partners uitgevoerd. Partners waaronder docentonderzoekers vanuit de lerarenopleiding en onderzoekers van verschillende universiteiten, maar ook met de teams van een negental partnerscholen waarbij door de vier jaar heen bovendien zo n 80 aanstaande leraren waren betrokken. Met een dergelijke diversiteit, betrokkenheid en omvang is de eerste uitdaging bij het schrijven van een boek over betekenisvol leren onderwijzen, de zoektocht naar beperking. Zoveel onderwerpen en zoveel betrokken mensen. Welke onderwerpen en welke kenmerken daaruit vormen nu de kern om daadwerkelijk het leren in leerwerkgemeenschappen in kaart te kunnen brengen? Om de inhoud te kiezen zijn daarom naast de sleutelpersonen, tevens representanten geraadpleegd uit de genoemde partnergroepen. Voor hen is het boek immers ook bestemd. Aan hen willen we met dit boek een handreiking geven over begrippen en inhouden die te maken hebben met betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving binnen het primair basisonderwijs. Het boek is in eerste instantie bedoeld als naslagwerk voor ieder die betrokken is bij vormen van leren in de werkplekleeromgeving: leraren, docenten en onderzoekers. Tevens hopen we ervoor te hebben gezorgd dat de inhoud geschikt is als studie- en of referentiemateriaal voor degenen om wie het gaat binnen een dergelijke werkplekleeromgeving. Voor ons als lerarenopleiders èn onderzoekers, zijn dat de aanstaande leraren. 8

20 Hoofdstuk 1. Kennis vermenigvuldigen door deze te delen De wijze waarop dit boek tot stand is gekomen is een voorbeeld van gemeenschappelijke kenniscreatie. Ieder van de kernkenniskringleden heeft een bijdrage geleverd. Bovendien zijn sleutelpersonen erbij betrokken om de praktijkgerichte interpretatie en bruikbaarheid te borgen. Bovendien hebben vertegenwoordigers uit de verschillende doelgroepen op onderdelen meegelezen en daarop reacties gegeven. Samen kennis delen is samen kennis vermenigvuldigen Uitgangspunt bij het schrijven was de werkplekleeromgeving te benaderen vanuit een voor de praktijk toepasbare visie en de aanpak te baseren op een degelijk denk- en handelingsmodel. De uitgedragen visie over betekenisvol leren onderwijzen zowel als het denk- en handelingsmodel zijn op onderzoek gefundeerd (evidence based) en aan theoretische inzichten gerelateerd. Het denk- en handelingmodel is bovendien in alle drie de onderscheiden perspectieven (ik-, wij- en zij-perspectief) in de praktijk toegepast en teruggekoppeld (zie 3.4 en 16.1). Daardoor kon recent een digitaal kennisobject worden uitgewerkt dat tot doel heeft aanstaande leraren handvatten te bieden om zich het model eigen te maken en toe te passen ( 16.1). Bij het uitwerken van het digitale kennisobject is bovendien gebruik gemaakt van de denk-en handelingsstappen uit het model zelf. Dat betekent dat ook een try out in de praktijk er onderdeel van uitmaakte. In die try out is de toepasbaarheid van het digitale kennisobject in het licht van de doelstelling aangetoond. Het boek is opgebouwd uit drie samenhangende delen. Ze zijn echter zo geschreven dat elk deel ook afzonderlijk is te lezen en te gebruiken. Dat geldt evenzo voor de verschillende hoofdstukken. Het eerste deel is het Kennisdeel. De uitgedragen visie over betekenisvol leren onderwijzen zowel als het denk- en handelingsmodel zijn in dit deel opgenomen en uitgewerkt in de hoofdstukken twee en drie. Dit deel is daarmee te zien als een theoretisch beschrijvingskader voor het betekenisvol leren onderwijzen in de werkplekleeromgeving en voor een manier van denken en handelen om nieuwe ontwikkelingen of ontwikkelingen die dusdanig verlopen dat dit nodig of wenselijk is, te onderzoeken. 9

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Kempelonderzoekscentrum Jeannette Geldens, lector Monique van der Heijden, promovenda-docentonderzoeker Herman L. Popeijus, erelector Doelen en

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties

Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties Betekenisvol Leren Onderwijzen: van visie naar opleidingspraktijk door studentevaluaties Helmond, september 2015 Verine Vissers, WO-student Universiteit Utrecht, Onderzoeker in opleiding KOC dr. Louise

Nadere informatie

Publicatie- en presentatiebeleid Kempelonderzoekscentrum

Publicatie- en presentatiebeleid Kempelonderzoekscentrum Publicatie- en presentatiebeleid Kempelonderzoekscentrum 27 augustus2013 Inleiding Het Kempelonderzoekscentrum participeert actief in (inter)nationale kennisintensieve netwerken voor wetenschappelijk input

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek Jeannette Geldens Miep van Himbergen Richard Steinfort 20 maart 2006 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Onderzoek

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Als advies (aan de HBO-RAAD) vastgesteld door het SAC (Sector Adviescollege Hoger Pedagogisch Onderwijs). Met instemming besproken

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013 Overzicht Onderzoekstaal Dorian de Haan Lectoraat Ontwikkelingsgericht Onderwijs Studiedag Domein Onderwijs, leren en levensbeschouwing 12 april 2012 Taal: Taalbeleid Inholland Onderzoek: Onderzoek Domein

Nadere informatie

Ruimte creëren. kennis, p. 17). De oplettende lezer ziet dat in het schema van deze negen aspecten deze ruimte wordt aangeduid met de woorden

Ruimte creëren. kennis, p. 17). De oplettende lezer ziet dat in het schema van deze negen aspecten deze ruimte wordt aangeduid met de woorden VERSLAG REACTIE 20 Over vermeende tegenstellingen die irrelevant zijn In het stuk van Piet van der Ploeg Pabo s varen blind op constructivisme (zie artikel op pagina 13) worden veel tegenstellingen geschetst.

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

SAMEN OPLEIDEN: SAMEN WERKEN AAN LEREN SAMENWERKEN

SAMEN OPLEIDEN: SAMEN WERKEN AAN LEREN SAMENWERKEN SAMEN OPLEIDEN: SAMEN WERKEN AAN LEREN SAMENWERKEN Een onderzoek naar elementen van (leren) samenwerken en het belang dat basisscholen, aanstaande leraren en hogeschooldocenten hechten aan afspraken daarover

Nadere informatie

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT Meerwaarde voor onderwijs De Pijlers en de Plus van FLOT De vijf Pijlers: Cruciale factoren voor goed leraarschap Wat maakt een leraar tot een goede leraar? Het antwoord op deze vraag is niet objectief

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Tijdschema Inleiding Anje (15 minuten) Praktijk casus Anja (10

Nadere informatie

Opleiden in de school Catent/KPZ

Opleiden in de school Catent/KPZ Opleiden in de school Catent/KPZ Startbijeenkomst Steunpunt (Academische) Opleidingsscholen PO-VO 10 juni 2014 Samen sparren, samen bedenken, samen doen 1 Agenda 1. Toelichting op Opleiden in de School:

Nadere informatie

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding artikel Zone Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding Op de pabo van de Hogeschool van Amsterdam bestaat sinds 2009 de mogelijkheid voor studenten om een OGOspecialisatie te volgen. Het idee achter het

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Bijeenkomsten 2012-2013

Bijeenkomsten 2012-2013 Bijeenkomsten 2012-2013 Datafeedforward Intervisie Lezing/masterclass gekoppeld aan professionele leergemeenschap Werken in een Professionele LeerGemeenschap Motto: Professionals doen het samen en doen

Nadere informatie

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen?

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Sanneke Bolhuis emeritus lector Fontys Lerarenopleiding senior onderzoeker Radboudumc zetel praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek Stuurgroep

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Onderwijs-pedagogische visies van mbo-docenten

Onderwijs-pedagogische visies van mbo-docenten Onderwijs-pedagogische visies van mbo-docenten Do-mi-le 15 mei 2014 Carlos van Kan Onderzoeker carlos.vankan@ecbo.nl Mijn professionele interesse Het helpen ontwikkelen van een kritisch onderzoeksmatige

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Inleiding De certificering wordt door de OGO-Academie uitgevoerd. De pabo s zijn verantwoordelijk

Nadere informatie

Onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool 1 Informerend document voor de Alliantie / Notre Dame des Anges

Onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool 1 Informerend document voor de Alliantie / Notre Dame des Anges Onderzoek kwaliteit opleidingsschool 1 Onderzoek naar de kwaliteit opleidingsschool 1 Informerend document voor de des Anges Miranda Timmermans Bas van Lanen April, Aanleiding De aanleiding voor dit onderzoek

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan?

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan? KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen Opbrengstgericht werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van

Nadere informatie

12. Kennisbenutting door onderzoek

12. Kennisbenutting door onderzoek 12. Kennisbenutting door onderzoek Kennisbenutting door onderzoek: Hoe zorg ik dat mijn onderzoek wordt gebruikt? Anje Ros Lector Leren en Innoveren, Fontys Wie ben ik Lector FHKE Leren & Innoveren AOS

Nadere informatie

Challenge Program Voltijdopleiding met een plus. Leraar basisonderwijs in drie jaar

Challenge Program Voltijdopleiding met een plus. Leraar basisonderwijs in drie jaar Challenge Program Voltijdopleiding met een plus Leraar basisonderwijs in drie jaar Ben je nieuwsgierig naar wat achter de horizon ligt? Durf je onbetreden wegen in te slaan? Zie je een probleem als een

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Schoolplan Juni 2015

Schoolplan Juni 2015 Schoolplan Juni 2015 Strategische thema s 2015-2019 Strategische thema's Eerste jaar Tweede jaar Derde jaar* Vierde jaar Eigentijds onderwijs Leerkrachten spreken de zelfde taal en hebben gelijke beelden

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Aanvulling Competent in leesbevordering Docentengids voor opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent Auteur: Annemiek Hermans Bouwstenen voor leesbevordering

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR NAJAAR 2014

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR NAJAAR 2014 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR NAJAAR 2014 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Flexplekken in de praktijk case study Essent en/of Enexis en/of Provincie Drenthe Korte omschrijving

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs VELON/VELOV CONFERENTIE Brussel, 4-5 februari 2016 Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs Fontys Hogescholen, Eindhoven Dr. E. Klatter, Dr. K. Vloet, Dr. S. Janssen & MEd

Nadere informatie

Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO)

Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO) Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO) Deeviet Caelen Inge Landuyt Magda Mommaerts Iris Vansteelandt 1 Actieonderzoek als stimulans 1 Situering

Nadere informatie

Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek

Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek Kenniskringonderzoek Onderzoek naar onderzoek Jeannette Geldens Miep van Himbergen Richard Steinfort 20 maart 2006 Onderzoek naar onderzoek Kenniskringonderzoek naar actieonderzoek door derdejaars deeltijdstudenten

Nadere informatie

Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding!

Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding! Congresbijdrage symposium Velon-conferentie, 11 maart 2013 Meesterschap en vakmanschap van mbo-docenten. Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding! 1. Samenvatting, context symposium

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh KWALON Conferentie 13 december 2012 Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren Inge Bleijenbergh Bijdrage Het bieden van inzicht in en reflecteren op de plaats en organisatie

Nadere informatie

Leverancier van stageplaatsen, of partners in leren? AUTEUR(S) ARTIKEL

Leverancier van stageplaatsen, of partners in leren? AUTEUR(S) ARTIKEL ARTIKEL Leverancier van stageplaatsen, mede-opleider of partners in leren? Nieuwe vormen van leren onderwijzen zoals het samen opleiden met partnerscholen worden nationaal en internationaal gezien als

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen;

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen; Henk MassinkRubrics Ontwerpen 2012-2013 Master Leren en Innoveren Hogeschool Rotterdam Beoordeeld door Hanneke Koopmans en Freddy Veltman-van Vugt. Cijfer: 5.8 Uit je uitwerking blijkt dat je je zeker

Nadere informatie

Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders

Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders Kristof Van De Keere, Stephanie Vervaet, Thomas Smets, Katrine Patteet, Renaat Frans en Job De Meyere Waarom Edurama?

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck Didactische werkvormen in het hoger onderwijs Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck HoGent, een mix van werkvormen Uitgangspunten: Elk talent telt>>maatwerk gezien diversiteit in instroom Vraag

Nadere informatie

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: inleiding Werkgevers- en werknemersorganisaties

Nadere informatie

Doel van de workshop. Gezamenlijk meer inzicht krijgen in de vraag:

Doel van de workshop. Gezamenlijk meer inzicht krijgen in de vraag: Kennis en onderzoek Theo Wubbels (hoogleraar, Universiteit Utrecht), Anje Ros (lector, Fontys Hogescholen) Diane Middelkoop (CvB, Asko scholengroep) Hester Edzes (Coördinator onderzoek ASKO) Doel van de

Nadere informatie

Didactische cursus 2007-2008 POP

Didactische cursus 2007-2008 POP Jeremy Waterloo Datum: 251007 Ranonkelstraat 9 4818 HN Breda Netherlands Didactische cursus 20072008 POP Toelichting Na het doornemen van het competentieprofiel van de HKU en de verwerking hiervan op het

Nadere informatie

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS)

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS) Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische (RAOS) Wat? (Kwaliteitsstandaarden NVAO) Hoe? Wanneer? Door wie? Bij wie? Output Standaard 1: Beoogde eindkwalificaties 1. De heeft een geëxpliciteerde

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst. Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs

Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst. Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs Aanzetten tot debat VIWTA-onderzoek over onderwijsonderzoek in Vlaanderen VLOR-advies OESO en Europese

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan Juni 2013 Erica de Bruïne (Hogeschool Windesheim) Hans van Huijgevoort (Fontys OSO) Hettie Siemons (Hogeschool Utrecht, Seminarium

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Handreiking voor het organiseren van een teambijeenkomst

Handreiking voor het organiseren van een teambijeenkomst Handreiking voor het organiseren van een Laura Boele-de Bruin Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar

Nadere informatie

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Onderwijskunde Presentatie: Prof. dr. Monique Volman Femke Algra Erik van der Zande www.studeren.uva.nl/ma-onderwijskunde 2 Onderwijskunde aan

Nadere informatie

Bekwaamheidseisen leraren

Bekwaamheidseisen leraren Concept eindversie 20 mei 2004 Bekwaamheidseisen leraren Stichting Beroepskwaliteit Leraren en ander onderwijspersoneel Inleiding Wat goed onderwijs is, wordt bepaald door de samenleving. Die stelt zich

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Expertisenetwerk School of Education. Zomerschool Praktijkgericht Onderzoek voor lerarenopleiders. 5-7 september 2012 Leuven

Expertisenetwerk School of Education. Zomerschool Praktijkgericht Onderzoek voor lerarenopleiders. 5-7 september 2012 Leuven Expertisenetwerk School of Education Zomerschool Praktijkgericht Onderzoek voor lerarenopleiders 5-7 september 2012 Leuven Drie stenen in de kikkerpoel Situering, omschrijving en belang van praktijkgericht

Nadere informatie

Opleidingsschool Mijnplein-KPZ: De stage-leergroep is een onlosmakelijk onderdeel van onze opleidingsscholen

Opleidingsschool Mijnplein-KPZ: De stage-leergroep is een onlosmakelijk onderdeel van onze opleidingsscholen Opleidingsschool Mijnplein-KPZ: De stage-leergroep is een onlosmakelijk onderdeel van onze opleidingsscholen Interview met Maarten Bauer (voorzitter CvB Mijnplein) Maarten Bauer (Voorzitter CvB mijnplein)

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Hieronder per onderdeel een korte omschrijving, een foto en reacties van deelnemers over dat onderdeel.

Hieronder per onderdeel een korte omschrijving, een foto en reacties van deelnemers over dat onderdeel. Een geslaagde super grote kenniskring! `We hebben ontzettend veel van de dag opgestoken, het heeft ons een heel aantal nieuwe inzichten gegeven, de dag was heel rijk aan informatie en een mooie impuls

Nadere informatie

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g Pijnpunten PBS Programma Welkom en voorstellen Pijnpunten SWPBS - Pijnpunten kort toelichten - World café: pijnpunten verkennen - Plenair inventariseren Wettelijk kader SWPBS Pedagogische kwaliteit van

Nadere informatie

Opleiding jonge kind specialist (Post HBO)

Opleiding jonge kind specialist (Post HBO) Opleiding jonge kind specialist (Post HBO) 1. Algemeen 1.1. In vogelvlucht De basisopleiding tot jonge kind specialist is een praktijkgerichte opleiding met gefundeerde theoretische onderbouwing. In deze

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland De ondertekenende partijen, Bonaventuracollege te Leiden Northgo College te Noordwijk Rijnlands Lyceum Sassenheim te

Nadere informatie

Effectieve Professionele Ontwikkeling

Effectieve Professionele Ontwikkeling Effectieve Professionele Ontwikkeling EFFECTIEVE Professionele Ontwikkeling resulteert in aantoonbare, wenselijke en duurzame veranderingen bij leraren Kennis Inzicht Vaardigheden Competenties Attitudes

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Kitty Jurrius, Pim van Heijst & Stijn Bollinger * De Hogeschool

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Werken met data in de onderzoekende school

Werken met data in de onderzoekende school Werken met in de onderzoekende school SOK-congres Affligem, 6 juni 2014 Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Waarom onderzoeksmatig werken? Onderzoekende scholen: perspectieven op werken met

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker

Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker september 2007 Vanuit het Albeda College een korte toelichting op de producten CCB en de deelnemers aan de opleiding Jeugdopbouwwerker In 2007 is door ons bij de projectleiding CCB een CD aangeleverd met

Nadere informatie

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode voor het voorbereiden en uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het Hoger Beroepsonderwijs in Nederland Advies van de Commissie Gedragscode

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

Onderzoek en kwaliteit(szorg) onderzoek binnen Hogeschool de Kempel Helmond

Onderzoek en kwaliteit(szorg) onderzoek binnen Hogeschool de Kempel Helmond KEMPELONDERZOEKSCENTRUM ONDERZOEKSPLAN Onderzoek en kwaliteit(szorg) onderzoek binnen Hogeschool de Kempel Helmond Jeannette Geldens, lector algemene opdracht Betekenisvol leren onderwijzen Jos Castelijns,

Nadere informatie