Gezondheid en tevredenheid in energiedichte woningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheid en tevredenheid in energiedichte woningen"

Transcriptie

1

2 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research TNO-rapport Gezondheid en tevredenheid in energiedichte woningen Divisie Volksgezondheid Wassenaarseweg 56 Postbus CE Leiden T F Datum maart 2002 Auteur(s) JHM Steenbekkers HME Miedema H Vos Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor onderzoeksopdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belang-hebbenden is toegestaan TNO

3 TNO-rapport / 39 Auteurs: JHM Steenbekkers HME Miedema H Vos Projectnummer Deze uitgave is te bestellen door het overmaken van 12 (incl. BTW) op postbankrekeningnummer ten name van TNO-PG te Leiden onder vermelding van bestelnummer

4 TNO-rapport / 39 Inhoudsopgave 1 Inleiding Kader Onderzoeksvragen Theoretisch model Oorspronkelijk model Aangepast model voor analyse Methode en onderzoeksgroep Methode Onderzoeksgroep Resultaten Deelmodel Deelmodel Deelmodel Deelmodel Deelmodel Deelmodel Bouwperiode Conclusie en discussie Tevredenheid, gezondheid en binnenmilieuproblemen Verschil tussen woningen met en zonder balansventilatie Algemene discussie Verbeterfactoren Referenties... 37

5 TNO-rapport / 39

6 TNO-rapport / 39 1 Inleiding 1.1 Kader Sinds 1998 moet van woningen waarvoor een bouwvergunning wordt afgegeven, de energieprestatie coëfficiënt (EPC) 1,2 zijn (Staatsblad, 1999). De eis wordt onder meer gerealiseerd door extra maatregelen ten aanzien van de luchtdichtheid van de constructie, vaak in combinatie met een systeem voor gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Het beperken van energieverliezen kan invloed hebben op de objectieve en/of subjectieve kwaliteit van het binnenmilieu in de woning, en daarmee op de gezondheid van de bewoners. Ook kunnen knelpunten optreden in de tevredenheid van de bewoners over hun woning en de voorzieningen daarin. Dit rapport geeft de resultaten van analyses van enquêtegegevens over de mogelijke nadelige gevolgen. Door de gezondheidsdiensten te Groningen, Rotterdam en Amsterdam is tezamen met de Rotterdamse dienst Stedebouw & Volkshuisvesting en de Stichting HR-Ventilatie een breed onderzoek geïnitieerd naar knelpunten in het binnenmilieu in energiezuinige woningen met een EPC 1,2 om na te gaan welke oplossingen er mogelijk zijn. Het onderzoek bestaat uit een aantal deelstudies gericht op de technische aspecten, de gebruikerservaringen en de gezondheidsaspecten en moet leiden tot een integrale eindconclusie. Voor de deelstudie naar gezondheidsaspecten is gebruik gemaakt van een schriftelijke enquête. De vragenlijsten zijn een gezamenlijk product van de genoemde GGD s met ondersteuning van TNO-PG en onderzoeksbureau MarktTracé. De adressen van bouwprojecten met balansventilatie zijn afkomstig van de St. HR-Ventilatie. De adressen van woningen zonder balansventilatie zijn daar bijgezocht door de GGD Rotterdam. De enquêtes zijn verzonden met een brief en in een envelop van de GGD Groningen of Rotterdam. MarktTracé heeft gezorgd voor de verzending, de reminder, de data-invoer en de eerste analyse, met de Stichting HR-Ventilatie als opdrachtgever. Om na te gaan wat de verklarende variabelen zijn voor de gevonden samenhangen heeft de GGD Groningen aan TNO-PG de opdracht verleend om een nadere analyse van de data te verrichten, inclusief de gegevens over gezondheid, die in de eerste analyse niet betrokken waren. Voor de enquête zijn 1000 adressen benaderd waarvoor een systeem voor balansventilatie afgeleverd was. Uitgangspunt was dat het gaat om woningen met mechanische luchttoevoer en -afvoer, type D overeenkomstig NPR Tegelijk zijn 1000 adressen benaderd waarvan niet bekend was dat er een dergelijk systeem is afgeleverd. De verwachting was dat deze woningen een natuurlijke toevoer plus een mechanische afvoer hadden: type C volgens NPR In dit rapport is type C verder aangeduid met standaard mechanische ventilatie (SMV). Bij de selectie van de adressen is gelet op het bouwjaar van de woning, de spreiding over Nederland, over woningbouwprojecten, over huur- en koopwoningen, en over woningtypen. Bij de selectie van adressen van woningen met is gezorgd voor spreiding over de verschillende leveranciers van deze systemen. Van de 2000 vragenlijsten verzonden in het voorjaar van 2000 kwamen er 831 ingevuld terug; dat betekent een respons van 41,6%. Na opschoning resteerden er 347 vragenlijsten uit de Balans-groep en 350 uit de SMV-groep. De bevindingen zijn door MarktTracé gerapporteerd (MarktTracé, 2000). Vervolgens is er in het najaar 2000 een

7 TNO-rapport / 39 aanvullende vragenlijst verstuurd aan beide groepen om inzicht te krijgen in o.a. de ervaringen in de zomerperiode. Over de aanvullende gegevens is door MarktTracé gerapporteerd (MarktTracé, 2001). Naar deze rapporten wordt verwezen voor een verantwoording van de vragenlijst, de steekproeftrekking, het non-respons onderzoek en daaraan gerelateerde generaliseerbaarheid van de resultaten van de enquête. De aanvullende gegevens uit de najaarsenquête komen in dit rapport niet aan de orde. De vragenlijst bevatte een vraag naar de ervaren gezondheid. In woningen met balansventilatie geven de bewoners significant vaker aan dat hun gezondheid niet goed is dan in woningen zonder balansventilatie (Chi² = 14,58; df=4; p=0.006). Ook hebben bewoners van woningen met balansventilatie significant vaker last van tranende en vermoeide ogen (Chi² = 7,05; df=1; p=0.008). De vraag is nu of de beschikbare gegevens wijzen op een directe oorzakelijke relatie tussen balansventilatie en gezondheidsproblemen of dat andere variabelen daarbij een belangrijker rol spelen. 1.2 Onderzoeksvragen Door middel van secundaire analyse van gegevens uit de voorjaarsenquête is antwoord gezocht op de volgende onderzoeksvragen: 1 Welke woninggebonden factoren hebben de grootste invloed op de zelfgerapporteerde gezondheid en tevredenheid van de bewoners van EPC 1,2 woningen? 2 Bestaat er ten aanzien van de factoren van invloed op zelfgerapporteerde gezondheid en tevredenheid een duidelijk verschil tussen EPC 1,2 woningen met en zonder balansventilatie? 3 Welke factoren, van invloed op zelfgerapporteerde gezondheid en tevredenheid van bewoners in EPC 1,2 woningen, komen in aanmerking voor verbetering?

8 TNO-rapport / 39 2 Theoretisch model 2.1 Oorspronkelijk model De gehanteerde vragenlijst (zie bijlage A) is ontwikkeld aan de hand van het model weergegeven in figuur 1 (Bron: Memo onderzoeksvraag GGD Groningen, december 2000). Dit model geeft een hypothetische samenhang tussen de variabelen weer en suggereert dat causaliteit bestaat tussen variabelen zoals aangegeven met de pijlen. Het model suggereert een mogelijke oorzaak-gevolg relatie tussen variabelen uit de blokken bron en perceptie, met blootstelling als mediator. Verder worden effect en gevolg in relatie gebracht met bron, blootstelling of perceptie, met daarbij blootstelling en / of perceptie als intermediaire factoren. Het model houdt er rekening mee dat genoemde relaties mogelijk gemodereerd ofwel verstoord worden door kenmerken van de respondent, het huishouden of de woning. De benoeming van blokken of factoren in dit model was een gegeven bij de start van de hier gerapporteerde analyses en wordt in het vervolg van het rapport aangehouden. Opgemerkt zij dat deze factoren de blokken van variabelen ordenen ten behoeve van multivariate analyse, die zich richten op mogelijk samenhang van variabelen. Omdat het labels betreft, zijn de namen van de vijf factoren bron, blootstelling, perceptie, effect en gevolg cursief weergegeven. Zie tabel B2 in bijlage B voor een overzicht van de variabelen behorend bij elke factor. Figuur 1. Model als basis voor de vragenlijst BRON bewoning, gasverbranding, vochtproductie, rookproductie BLOOTSTELLING / OVERDRACHT verspreiding, verdunning PERCEPTIE binnenmilieuklachten, hinder MODERATOR VARIABELEN kenmerken van persoon en woning EFFECT tevredenheid GEVOLG gezondheidsklachten Gezondheid is geoperationaliseerd middels de vragen naar ervaren gezondheid in het algemeen, mogelijk met binnenmilieu samenhangende klachten in het bijzonder en de vraag of men gezondheidsklachten toeschrijft aan de woning.

9 TNO-rapport / Aangepast model voor analyse Ten behoeve van de analyses is het oorspronkelijke model opnieuw bekeken en aangepast. Wanneer gezondheid in brede zin wordt gedefinieerd, zijn ook hinder (klachten) en welzijn (tevredenheid) onderdeel van gezondheid en gezondheidsbeleving. Er zijn zo bezien drie groepen effecten, namelijk klachten c.q. hinder (perceptie), tevredenheid (effect) en gezondheid (gevolg). Omdat deze effecten niet op één pad hoeven te liggen, is het model aangepast. Daarbij wordt voor de invloed op gevolgvariabelen vanuit blootstellingvariabelen enerzijds een direct pad onderscheiden en anderzijds een pad dat loopt via perceptievariabelen en eventueel effectvariabelen. Het analysemodel is weergegeven in figuur 2. Voor demografische en woningkenmerken is nagegaan of deze een zelfstandige invloed hebben, dit blijkt dan uit significantie in de tabellen 3 t/m 8. Een eventueel modererend effect van deze achtergrondvariabelen is in een eerdere fase van het onderzoek bekeken; omdat de hierbij gevonden invloeden veelal slecht interpreteerbaar waren, is in overleg met de opdrachtgever besloten in de hierna volgende analyses een modererende invloed alleen te onderzoeken voor het type ventilatiesysteem als centrale variabele in het onderzoek. Figuur 2. Analyse-model BRON BLOOTSTELLING MODERATOR VARIABELE - ventilatietype PERCEPTIE GEVOLG EFFECT Terminologie De invloed van achtergrondkenmerken (persoons-, huishoudens- of woningkenmerken) op de relatie tussen verklarende en verklaarde variabele wordt een modererend, verstorend of confounding effect genoemd. Er is bijvoorbeeld sprake van een modererende invloed wanneer de relatie tussen twee factoren verschillend is voor mannen en vrouwen. In het analysemodel wordt dan een interactieterm opgenomen. Tussenliggende variabelen in de relatie tussen verklarende variabelen en verklaarde variabele (bijvoorbeeld blootstelling als tussenliggende variabele tussen bron en perceptie) worden intermediair of mediator genoemd.

10 TNO-rapport / 39 3 Methode en onderzoeksgroep 3.1 Methode Schaalconstructie Ter reductie van het aantal variabelen is door middel van schaalconstructie nagegaan op welke wijze de factoren bron, blootstelling, perceptie, effect en gevolg het best worden gekarakteriseerd door de onderliggende variabelen. Door middel van Categorische principale componenten analyse (CATPCA) is nagegaan hoe de variabelen onder een factor samenhangen. Omdat interpretatie van de twee dimensies die de meeste variatie van de variabelen onder een factor verklaarden problematisch was, is de plot van de variabelen in deze twee dimensies gebruikt voor visuele inspectie van de posities van de variabelen. Clusters van variabelen zijn tot een indexvariabele samengevoegd en bewaard onder de noemer van het latente begrip waarop ze betrekking hebben. Omdat het hier om globale analyses gaat, is het verantwoord gezondheidsklachten (v9) en binnenmilieuklachten (v18) te clusteren. Missende waarden zijn bij clustering achterwege gebleven en daardoor zijn deze cases ook niet beschikbaar voor regressieanalyse. In bijlage B zijn de gebruikte variabelen, de gehanteerde werkwijze en de resultaten van de datareductie beschreven. Na de clustering omvat de factor bron vijf variabelen, de factor blootstelling zeven, de factor perceptie acht, de factor effect vier en de factor gevolg drie variabelen. Op verzoek van de opdrachtgever zijn de (oorspronkelijk onder effect geplaatste) variabelen tevredenheid over informatie over ventilatiesysteem (v36) en bedieningsgemak (v32) als variabelen toegevoegd aan de factor blootstelling, daarmee resulterend in 9 blootstellingvariabelen. Eveneens op verzoek zijn de variabelen tevredenheid met ventilatie in vorige woning (v50) en tevredenheid met verwarming in vorige woning (v61) toegevoegd aan het blok effect, daarmee resulterend in vier effectvariabelen. Hieronder geeft tabel 1 een overzicht van de variabelen die resulteren na schaalconstructie en zijn gebruikt in de regressie analyses. Multipele regressie analyse Door middel van multipele regressie analyse zijn de relaties tussen de factoren geanalyseerd. Voor zes deelmodellen binnen het hiervoor gepresenteerde analysemodel (figuur 2) is stapsgewijs bekeken of en hoe de variabelen binnen de drie factoren in relatie staan tot elkaar. De volgende deelmodellen zijn onderscheiden: Relatie tussen X en Y via Z Deelmodel 1. Deelmodel 2. Deelmodel 3. Deelmodel 4. Deelmodel 5. Deelmodel 6. bron blootstelling perceptie blootstelling blootstelling bron perceptie effect gevolg gevolg perceptie gevolg blootstelling perceptie effect perceptie gevolg blootstelling Afhankelijk van het meetniveau van de afhankelijke variabele is logistische regressie (dichotoom) of lineaire regressie (ordinaal, interval) toegepast. De variabelen zijn bloksgewijs in het model ingevoerd. Als eerste blok zijn achtergrondkenmerken ingevoerd om hun mogelijke zelfstandige invloed te verdisconteren. Daarna is de

11 TNO-rapport / 39 groepsvariabele (type ventilatiesysteem: 1= balansventilatie, 0 = standaard mechanische ventilatie) ingevoerd. Door de groepsvariabele type ventilatiesysteem in elke regressie analyse te stoppen is inzicht verkregen in de vraag of er verschil is in gezondheid en tevredenheid tussen woningen met en zonder balansventilatie. Al de in deze eerste twee stappen ingevoerde variabelen zijn ook opgenomen bij de volgende stappen, ongeacht de significantie van hun bijdrage. Tabel 1. Gebruikte variabelen in regressie analyses Nr Label Variabele naam Klassen ACHTERGRONDVARIABELEN 1 leeftijd leeftijd continu 2 geslacht geslacht 0=man, 1=vrouw 3 opleidingsniveau (laag-midden-hoog) opleiding 1=lo/lbo/mavo 2=mbo/havo/vwo/hbs, 3=hbo/wo/univ 4 huur of koopwoning huurkoop 0=koop, 1=huur 5 land van herkomst herkomst 0=Nederland, 1=elders 6 woningtype (hoogbouw-laagbouw) flat 0=laagbouw, 1=flat GROEPSVARIABELE type ventilatiesysteem GROEP 0=standaard mechanische ventilatie, 1=balansventilatie BRON 1 bewoningsintensiteit INTENS interval (0,1) 2 vervuilend kook/stooksysteem SYSTEMEN 0=nee, 1=ja 3 luchtverwarming LUCHT 0=nee, 1=ja 4 badkamerdeur open of op kier BADKAMER 0=nee, 1=ja 5 aantal rokers in de woning ROKEN interval (0, 3) BLOOTSTELLING 1 gebruik van klimaatapparatuur APPARAAT 0=nee, 1=ja 2 open keuken OPENKEUK 0=nee, 1=ja 3 afzuigkap in keuken AFZUIG 0=nee, 1=ja 4 stand mechanische ventilatie STAND 0=uit, 1=laag, 2=midden, 3=hoog 5 gebruik ventilatieroosters ROOSTERS 1=nooit, 2=<1 uur,.., 5=8-16 uur, 6=bijna altijd 6 gebruik ramen RAAM 1=nooit, 2=<1 uur,.., 5=8-16 uur, 6=bijna altijd 7 verandering ventilatie in diverse situaties VERANDER 0=nee, 1=ja 8 bedieningsgemak ventilatiesysteem GEMAK 0=nee, 1=ja 9 informatie over ventilatiesysteem INFORMAT -1= onvoldoende, 0=matig, 1=voldoende PERCEPTIE 1 hinder door geuren van buiten GEUREXT 0=nooit, 1=soms, 2=vaak, 3=altijd 2 geluidhinder door ventilatiesysteem GELUID 0=nee, 1=ja 3 vochtproblemen VOCHT 0=nooit, 1=soms, 2=vaak, 3=altijd 4 overige binnenmilieuproblemen NADELEN 0=nooit, 1=soms, 2=vaak, 3=altijd 5 minder ventileren dan gewenst VENTMIN 0=nee, 1=ja 6 te warm in de woning TEWARM 0=nee, 1=ja 7 temperatuurverschillen hoofd-voeten TEMPVERS 0=nee, 1=ja 8 tocht mechanische luchttoevoer TOCHT 0=nooit, 1=soms, 2=vaak, 3=altijd EFFECT 1 tevredenheid over ventilatie VENTILAT -3=zeer ontevreden, -1=ontevreden, 1=tevreden, 3=zeer tevreden 2 tevredenheid over woning WONING -3=zeer ontevreden, -1=ontevreden, 1=tevreden, 3=zeer tevreden 3 tevredenheid met ventilatie in huidige VENT_VW -1= minder, 0=gelijk, 1=meer woning vergeleken met vorige woning 4 tevredenheid met verwarming in huidige VERW_VW -1= minder, 0=gelijk, 1=meer woning vergeleken met vorige woning GEVOLG 1 gezondheidsklachten KLACHTEN 0=geen klachten, 1=wel klachten 2 toeschrijven van gezondheidsklachten WONINGKL 0=nee, 1=ja aan de woning 3 CARA diagnose (en medicatie) CARA 0=nee, 1=ja

12 TNO-rapport / 39 In de volgende twee blokken zijn de X-variabelen en, na verwijdering van de niet significante X-variabelen, de Z-variabelen ingevoerd. In het laatste blok zijn, na verwijdering van de niet-significante X- of Z- variabelen de wel significante (X- en/of Z-) variabelen en de bijbehorende interactietermen met ventilatietype ingevoerd. Indien een interactieterm significant is gebleken, zijn in het uiteindelijk gepresenteerde model zowel de interactieterm als de hoofdeffecten opgenomen. De toetsing op significantie van de relaties is bij logistische regressie verricht door toetsing van de verandering in Chi 2, bij lineaire regressie de verandering in R 2. Voor beide grootheden is als criterium voor significantie aangehouden dat de kans dat gevonden verandering aan toeval te wijten is, kleiner is dan Onderzoeksgroep Het gebruikte databestand bestaat uit vragenlijstgegevens van 347 respondenten woonachtig in balansgeventileerde woningen en 350 respondenten uit woningen met SMV. In het vervolg wordt kortweg gesproken over deze categorieën respondenten als de balansgroep en de SMV-groep. Opgemerkt moet worden dat er mogelijk nog bestandsvervuiling bestaat ten aanzien van deze indeling naar ventilatietype, maar de omvang daarvan is niet te kwantificeren. Deze mogelijke vervuiling blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat ruim 10% van respondenten uit de SMV-groep beantwoord tocht uit mechanische toevoer te ervaren, terwijl bij dit ventilatietype geen sprake is van mechanische luchttoevoer. Van deze 697 respondenten voldoen 668 respondenten (324 uit de balansgroep en 344 uit de SMV-groep) aan de inclusiecriteria: bouwjaar ( ) en informatie over het woningtype. Een aantal woningen is gebouwd in de tachtiger jaren (n=4; allen SMV) of in de negentiger jaren vóór 1996 (n=14; 13 balans, 1 SMV); in een aantal gevallen is bouwjaar onbekend (n=7). Informatie over woningtype ten behoeve van onderscheid van flatwoningen is in vier gevallen onbekend. Omdat het afwijken van inclusiecriteria relatief kleine aantallen betreft en op voorhand is ingeschat dat binnen de genoemde marge bouwjaar en woningtype niet wezenlijk van invloed zullen zijn voor het onderzoek, zijn deze respondenten in de analyses gehouden en is gewerkt met het totale aangeleverde respondentenbestand. Achteraf is gecontroleerd in hoeverre er voor bouwperiode (vóór 1996 versus vanaf 1996) samenhang is gevonden met de verklaarde variabelen. Waar een invloed is gevonden is dit beschreven in paragraaf 4.7. In tabel 2 volgt de verdeling van de steekproef naar demografische en woningkenmerken. De bewoners van balansgeventileerde woningen zijn in vergelijking tot de SMV groep gemiddeld wat ouder, vaker van het mannelijk geslacht, hebben een lager opleidingsniveau en zijn vaker van Nederlandse komaf (inclusief Suriname en Nederlandse Antillen). Overigens wordt de variabele leeftijd in de regressie analyses als continue variabele meegenomen. De balansgeventileerde woningen zijn relatief wat minder jong dan de standaard geventileerde woningen: eenderde stamt uit terwijl de woningen met standaard mechanische ventilatie voornamelijk zijn opgeleverd vanaf Tevens blijkt de balansgroep relatief meer in huurwoningen te wonen. De helft van de balansgeventileerde woningen is laagbouw ten opzichte van tweederde van de woningen met standaard mechanische ventilatie.

13 TNO-rapport / 39 Tabel 2. Verdeling (percentages) naar demografische en woninggerelateerde kenmerken. Leeftijd is in de analyses in jaren ingevoerd en daar niet verder samengevoegd. Type ventilatiesysteem DEMOGRAFISCHE KENMERKEN BALANS SMV Totaal leeftijdsklasse t/m 39 jaar t/m 64 jaar jaar en ouder geslacht man vrouw opleidingsniveau laag midden hoog land van herkomst Nederland elders WONINGGERELATEERDE KENMERKEN koop/huur koopwoning huurwoning woningtype laagbouw flat opleveringsjaar woning

14 TNO-rapport / 39 4 Resultaten De resultaten van schaalreductie zijn beschreven in bijlage B. De resulterende constructvariabelen en de overgebleven oorspronkelijke variabelen zijn gebruikt in de regressie analyses. De regressie variabelen en de achtergrondvariabelen zijn weergegeven in tabel 1. In bijlage C zijn de tabellen opgenomen met de verdeling van de regressie variabelen over de beide onderzoeksgroepen (balansgroep versus SMV-groep). In afzonderlijke paragrafen zijn hieronder per deelmodel de bevindingen gepresenteerd. Het onderzoeksmodel wordt telkens schematisch weergegeven met daarin het betreffende deelmodel vet weergegeven. Het resultaat van de regressie analyses is in een tabel per deelmodel weergegeven met in de kolommen de afhankelijke variabelen en in de rijen de verklarende variabelen van het eindmodel. Van de achtergrondvariabelen en de groepsvariabele zijn steeds alle regressiecoëfficiënten vermeld, al dan niet significant. Van de X-, de Z- en de interactievariabelen zijn alleen de significante coëfficiënten vermeld, met de aanduiding * voor significantieniveau <5% en de aanduiding ** voor significantieniveau < 1%. Een coëfficiënt [weergegeven tussen rechte haken] was in een eerdere stap als hoofdeffect significant, maar de interactieterm heeft de significantie ervan overgenomen. Met een omkaderde cel wordt weergegeven dat significantie van betreffende X-variabele is verdwenen bij het toevoegen van Z-variabelen, en dat daarom sprake is van een indirecte samenhang. De vermelde uitkomsten van lineaire regressie analyses zijn gestandaardiseerde B s (Bèta s β) en van logistische regressiemodellen de kansverhoudingen (exp B) ofwel odds ratio s. De beta s geven de richting van de samenhang van variabelen weer, dus een positieve waarde staat voor een positieve samenhang, een negatieve waarde voor een negatieve samenhang. In geval van odd ratio s is de centrale waarde niet nul maar 1, daarom geeft een getal boven 1 een positieve samenhang weer, een getal onder 1 een negatieve samenhang. Onderaan in de tabel wordt voor lineaire modellen R² change en voor logistische modellen Chi 2 change vermeld voor elk blok variabelen en voor het model als geheel. Deze grootheden geven een indicatie van de toegevoegde verklaringskracht van elk blok van variabelen in het regressiemodel. Alleen voor logistische modellen is eventuele significantie van het totale model beschikbaar en weergegeven. In een beschrijving van de bevindingen bij elke tabel wordt ook verslag gedaan van de resultaten bij de tussenstappen. Interessant daarin zijn vooral de variabelen die eerst significant bijdroegen en dat niet meer doen na toevoeging van extra variabelen. Als dat zo is, kan dat betekenen dat de extra toegevoegde variabelen intermediëren tussen de variabelen die eerst significant bijdroegen en het effect. Het laatste onderdeel van elke paragraaf is een bespreking van de resultaten. De lezer die minder geïnteresseerd is in de details van de analyses, kan zich daartoe beperken. 4.1 Deelmodel 1 Onderzocht is in hoeverre perceptievariabelen verklaard worden uit bronvariabelen en blootstellingvariabelen (zie figuur 3). Er zijn 8 afhankelijke perceptievariabelen waarvoor deze analyse is uitgevoerd.

15 TNO-rapport / 39 Figuur 3. Deelmodel 1 BRON (X) BLOOTSTELLING (Z) MODERATOR VARIABELEN PERCEPTIE (Y) GEVOLG EFFECT Beschrijving van stapsgewijze veranderingen Model 1 (hinder door geuren van buiten): Van de toegevoegde X-variabelen is de bijdrage van ROKEN significant. Indien de Z-variabelen worden toegevoegd verdwijnt dit effect. Van de toegevoegde Z-variabelen zijn de bijdragen van RAAM en VERANDER significant. Na toevoeging van de interactie-effecten van RAAM en VERANDER met de groepsvariabele (type ventilatiesysteem) verdwijnt het hoofdeffect RAAM en blijft het interactie-effect (GROEP-RAAM) met ventilatietype. De Z- variabele VERANDER blijft significant bijdragen, de interactieterm niet. Met het opnemen van de interactieterm GROEP-RAAM in het model verdwijnt de significante bijdrage van het ventilatiesysteem. Model 2 (geluidhinder door ventilatiesysteem): Van de toegevoegde X-variabelen is er geen enkele significant. Van de toegevoegde Z-variabelen is en blijft INFORMAT significant, ook na toevoegen van de interactieterm. Ventilatietype heeft geen significante bijdrage in het model. Model 3 (vochtproblemen): De bijdragen van de toegevoegde X-variabelen zijn niet significant. Van de toegevoegde Z-variabelen is APPARAAT significant. Interactietermen van APPARAAT met de achtergondvariabelen hebben geen significante bijdrage. De bijdrage van ventilatiesysteem is nog net significant. Model 4 (overige binnenmilieuproblemen): Van de toegevoegde X variabelen hebben BADKAMER en ROKEN een significante bijdrage. Van de Z-variabelen hebben bovendien RAAM, VERANDER en INFORMAT een significante bijdrage. Na toevoeging van interactietermen blijven genoemde hoofdeffecten significant, de interactietermen zijn dat echter niet. De bijdrage van ventilatiesysteem is in alle stappen significant. Model 5 (minder ventileren dan gewenst): Van toegevoegde X-variabelen is ROKEN significant. Na toevoeging van Z-variabelen zijn GEMAK en INFORMAT significant en verdwijnt het effect van ROKEN. Toevoegen van interactietermen maakt geen verschil. De bijdrage van ventilatiesysteem is aanvankelijk in alle stappen significant, maar uiteindelijk in het definitieve model niet meer.

16 TNO-rapport / 39 Tabel 3. Deelmodel 1: resultaten van lineaire en logistische regressieanalyses (*:significantieniveau <5%, **:significantieniveau < 1%). Alleen statistisch significante bijdragen van de X- en de Z-variabelen zijn vermeld. De variabelen zijn hiervoor omschreven in tabel 1. Modellen 1,3,4 en 8 zijn lineaire regressiemodellen, de vermelde getallen zijn gestandaardiseerde B s (Bèta s). Modellen 2,5,6 en 7 zijn logistische regressiemodellen, de vermelde getallen zijn de kansverhoudingen, of odds ratio s. Bij lineaire modellen wordt R 2 -change vermeld, bij logistische modellen Chi 2 change. Omkaderde cellen geven aan dat die variabelen in een eerdere stap wel significant waren. Een regressiecoëfficiënt tussen vierkante haken betekent dat de significantie ervan is overgenomen door de interactieterm met ventilatietype in het model. DEELMODEL 1 Model 1 Model2 Model3 Model4 Model5 Model6 Model7 Model8 Achtergrond variabelen N=582 N=433 N=585 N=432 N=434 N=655 N=486 N=435 Geurextern Geluid Vocht Nadelen Ventmin Te warm Tempvers Tocht Geslacht * Leeftijd * * * Opleiding * ** * Huurkoop ** 0, * ** Herkomst * ** Flat Groepsvariabele Type ventilatie ** * * ** X-variabelen INTENS SYSTEMEN LUCHT BADKAMER ** ROKEN ** Z-variabelen APPARAAT ** OPENKEUK AFZUIG STAND ROOSTERS RAAM [ ] * VERANDER ** ** ** GEMAK ** INFORMAT ** ** ** * ** Interactie GROEP-RAAM * Verklaarde variantie R 2 Chi 2 R 2 R 2 Chi 2 Chi 2 Chi 2 R 2 Achtergrondvariabel ** ** Groepsvariabele * * ** * * ** X-variabelen ** * Z-variabelen ** ** ** ** ** * ** Interactie * Totale model ** ** ** *

17 TNO-rapport / 39 Model 6 (te warm in de woning): Toevoeging van de X-variabelen levert een significante bijdrage op voor INTENS, maar nadat de Z-variabelen worden toegevoegd is geen van de X en Z variabelen meer significant. Type ventilatie heeft een significante bijdrage. Model 7 (temperatuurverschillen ter hoogte van hoofd en voeten): Geen van de X- variabelen leveren een significante bijdrage. Van de Z-variabelen heeft INFORMAT een significante bijdrage. Ventilatiesysteem heeft in beide stappen een significante bijdrage. Model 8 (tocht van mechanische luchttoevoer): Geen van de X-variabelen geeft een significante bijdrage. Van de Z-variabelen hebben VERANDER en INFORMAT een significante bijdrage. Toevoegen van de interactietermen verandert niets hieraan. Ventilatiesysteem is in alle stappen significant. Bespreking uitkomsten deelmodel 1 BRON BLOOTSTELLING PERCEPTIE Balansventilatie heeft in één enkel geval een gunstige invloed op de gepercipieerde problemen, namelijk er wordt bij balansventilatie minder last ondervonden van temperatuurverschillen tussen hoofd en voeten. Het hebben van balansventilatie in plaats van standaard mechanische ventilatie heeft meestal ofwel geen significante invloed op de perceptievariabelen, ofwel het heeft meer subjectieve problemen tot gevolg. Dit laatste, een verhoogd aantal gepercipieerde problemen bij balansventilatie, wordt gevonden voor te warm in de woning, tocht door mechanische luchttoevoer en overige binnenmilieu klachten. Deze overige binnenmilieu klachten hebben betrekking op te droge lucht, stoffigheid, tocht uit ventilatieroosters of ramen en geelverkleuring van de luchttoevoerkanalen. Balansventilatie hangt ook samen met meer hinder van geuren van buiten wanneer men meer ventileert via ramen. De gepercipieerde problemen worden in twee gevallen direct beïnvloed door bronvariabelen: de open badkamerdeur en roken in huis blijken invloed te hebben op de gepercipieerde overige binnenmilieuproblemen. In enkele gevallen lijkt er sprake van een indirecte invloed van bronvariabelen op perceptievariabelen. Dit is het geval met het aantal rokers in de woning dat een invloed heeft op hinder door geuren van buiten. Deze invloed verdwijnt als het gebruik van ramen en verandering van ventilatie in bijzondere situaties in aanmerking genomen wordt. Ook heeft het aantal rokers in de woning invloed op het minder ventileren dan gewenst, welke verdwijnt als het bedieningsgemak van en informatie over het ventilatiesysteem in aanmerking wordt genomen. Van de blootstellingvariabelen gaat verandering van ventilatie in bijzondere situaties gepaard met meer hinder door geuren van buiten, met meer hinder van tocht van mechanische luchttoevoer en met een frequentere perceptie van overige binnenmilieu klachten. Verder gaat het gebruik van klimaatapparatuur samen met minder frequent voorkomen van vochtproblemen, gaat het gebruik van ramen samen met overige binnenmilieu problemen, en hangt bedieningsgemak van het ventilatiesysteem samen met het minder voorkomen van minder ventileren dan gewenst. Ten slotte hangt voldoende informatie over het ventilatiesysteem samen met het minder vaak voorkomen van tocht van mechanische luchttoevoer en overige binnenmilieu problemen en met het meer voorkomen van hinder door ventilatiegeluiden, minder

18 TNO-rapport / 39 ventileren dan gewenst en hinder door temperatuurverschillen tussen hoofd en voeten. Invloed van achtergrondvariabelen op perceptievariabelen is beperkt, divers van aard en vaak lastig te interpreteren. Geuren van buiten worden vaker hinderlijk gevonden door huurders en door niet-nederlanders; vochtproblemen vaker door jongeren. Hoger opgeleiden en huurders rapporteren vaker overige binnenmilieu problemen. Beide groepen klagen ook meer over minder ventileren dan gewenst, evenals de ouderen. Ouderen en hoger opgeleiden hebben meer hinder van te warm in de woning. Vrouwen hebben meer last van temperatuurverschillen ter hoogte van hoofd en voeten. Mensen van Nederlandse afkomst klagen meer over tocht van de mechanische luchttoevoer. 4.2 Deelmodel 2 Onderzocht is in hoeverre effectvariabelen verklaard worden uit blootstellingvariabelen, en perceptievariabelen (zie figuur 4). Er zijn 4 afhankelijke effectvariabelen, waarvoor deze analyse is uitgevoerd. Figuur 4. Deelmodel 2 BRON BLOOTSTELLING (X) MODERATOR VARIABELEN PERCEPTIE (Z) GEVOLG EFFECT (Y)

19 TNO-rapport / 39 Tabel 4. Deelmodel 2: Resultaten van lineaire regressieanalyses. Van de X en de Z-variabelen zijn alleen statistisch significante bijdragen vermeld: (*:significantieniveau <5%, **:significantieniveau < 1%). De variabelen zijn hiervoor omschreven in tabel 1. De bij de variabelen vermelde getallen zijn gestandaardiseerde B s (Beta s). Een regressie coëfficiënt tussen vierkante haken betekent dat deze significantie is overgenomen door de interactieterm met ventilatietype in het model. DEELMODEL 2 Model 1 Model2 Model3 Model4 Achtergrond variabelen N=379 N=413 N=423 N=475 Ventilatie Woning Vent_vw Verw_vw Geslacht Leeftijd Opleiding Huurkoop ** * Herkomst * Flat Groepsvariabele Type ventilatie X-variabelen APPARAAT OPENKEUK AFZUIG ** STAND ROOSTERS RAAM VERANDER GEMAK INFORMAT ** ** ** ** Z-variabelen GEUREXT GELUID ** ** ** VOCHT ** * NADELEN ** ** VENTMIN [ 0.016] TEWARM * TEMPVERS ** ** TOCHT Interactie GROEP_VENTMIN * Verklaarde variantie R 2 R 2 R 2 R 2 Achtergrondvariabelen ** Groepsvariabele ** X-variabelen ** ** ** ** Z-variabelen ** ** * ** Interactie * Totale model Beschrijving van stapsgewijze veranderingen Model 1 (tevredenheid met ventilatiesysteem): Van de X-variabelen heeft INFORMAT een significante bijdrage. Van de toegevoegde Z-variabelen hebben bovendien GELUID, VOCHT, VENTMIN en NADELEN een significante bijdrage. Na het

20 TNO-rapport / 39 toevoegen van interactie-termen met de groepsvariabele ventilatietype, neemt de interactieterm GROEP-VENTMIN de significante bijdragen van VENTMIN en type ventilatiesysteem over. Model 2 (tevredenheid met de woning): Van de toegevoegde X-variabelen heeft INFORMAT een significante bijdrage. Van de toegevoegde Z-variabelen hebben GELUID, VOCHT, NADELEN en TEMPVERS een significante bijdrage. Toevoeging van interactie-effecten met de groepsvariabele heeft geen effect. Ventilatiesysteem is in geen van de stappen significant. Model 3 (tevredenheid met ventilatie in huidige woning ten opzichte van die in vorige woning): Toevoeging van X-variabelen levert een significant effect voor INFORMAT. Van de toegevoegde Z-variabelen zijn bovendien GELUID en TEWARM significant. Interactietermen hebben geen significante bijdrage aan het model. Ventilatiesysteem is aanvankelijk significant, maar na toevoeging van X en Z- variabelen niet meer. Model 4 (tevredenheid met verwarming in huidige woning ten opzichte van die in vorige woning): Van de toegevoegde X-variabelen zijn variabelen AFZUIG en INFORMAT significant. Van de Z-variabelen is TEMPVERS significant. Na toevoeging van interactietermen verandert het model niet. Ventilatiesysteem is in geen van de stappen significant. Bespreking uitkomsten deelmodel 2 BLOOTSTELLING PERCEPTIE EFFECT Het type ventilatiesysteem toont geen verband met de tevredenheid met de ventilatie. Alleen wanneer men invult minder te ventileren dan gewenst is bij balansventilatie sprake van minder tevreden zijn met de ventilatie. Geluidhinder door het ventilatiesysteem, vochtproblemen en minder ventileren dan gewenst dragen bij aan een lagere tevredenheid over het ventilatiesysteem. Het gevoel voldoende informatie te hebben over het ventilatiesysteem hangt samen met een grotere tevredenheid met het ventilatiesysteem. Het type ventilatiesysteem toont geen verband met de tevredenheid met de woning. Het gevoel voldoende informatie te hebben over het ventilatiesysteem is gerelateerd aan tevredenheid over de woning, vooral in de laagbouwwoningen. Hinder van ventilatiegeluiden, vochtproblemen, temperatuurverschillen en overige binnenmilieu klachten dragen bij aan een lagere tevredenheid met de woning. Voldoende informatie over het ventilatiesysteem hangt samen met een grotere tevredenheid met het ventilatiesysteem in de huidige woning vergeleken met de vorige woning. Ontevredenheid vertoond samenhang met te warm in de woning en geluidhinder door het ventilatiesysteem Als deze factoren in aanmerking genomen zijn, vervalt de rol die het ventilatiesysteem op zich speelt bij de relatieve tevredenheid met de ventilatie in de huidige woning ten opzichte van die in de vorige woning. De relatieve tevredenheid met het verwarmingssysteem vertoont slechts in beperkte mate samenhang met de onderzochte prediktoren. Tevredenheid met de informatie over het ventilatiesysteem is positief gerelateerd aan de tevredenheid over het verwarmingssysteem in de huidige woning ten opzichte van die in de vorige woning.

Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen

Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen Arjen Meijer 16-11-2009 In samenwerking met: GGD Midden-Nederland, DWA en GGD Groningen In opdracht van: Gemeente Amersfoort Begeleidingscommissie:

Nadere informatie

Lage SES mannen en voorbeeldgedrag

Lage SES mannen en voorbeeldgedrag TNO-rapport KvL/GB 2009.100 Lage SES mannen en voorbeeldgedrag Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 71 518 18 18 info-zorg@tno.nl Datum November 2009 Auteur(s)

Nadere informatie

Internetpeiling ombuigingen

Internetpeiling ombuigingen Internetpeiling ombuigingen In opdracht van: Gemeente Sittard-Geleen januari 2012 Flycatcher Internet Research, 2004 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd en kopiëren zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Dr.ir. P.W. Heijnen Faculteit Techniek, Bestuur en Management Technische Universiteit Delft 22 april 2010 1 1 Introductie De

Nadere informatie

Technische nota. Tevredenheid van zelfstandige ondernemers en werkbaar werk. Ria Bourdeaud hui Stephan Vanderhaeghe

Technische nota. Tevredenheid van zelfstandige ondernemers en werkbaar werk. Ria Bourdeaud hui Stephan Vanderhaeghe Brussel, februari 2009 Technische nota Tevredenheid van zelfstandige ondernemers en werkbaar werk Ria Bourdeaud hui Stephan Vanderhaeghe Brussel, SERV - STV Innovatie & Arbeid, februari 2009 Technische

Nadere informatie

Ventilatie van woningen

Ventilatie van woningen Ventilatie van woningen Ventileren betekent: Verse buitenlucht naar binnen, Vervuilde binnenlucht naar buiten! Goed ventileren is 24 uur per dag ventileren 13 december 2012 Veel gestelde vragen zijn: Kan

Nadere informatie

Instructie Ventilatie

Instructie Ventilatie Instructie Ventilatie Type woning Bij de bouw van een woning wordt er rekening mee gehouden dat de woning geventileerd kan worden. Hierin is onderscheid te maken in 3 type woningen; woningen met luchtkanalen,

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Rapportage voor Saffier De Residentiegroep. Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept

Rapportage voor Saffier De Residentiegroep. Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept Rapportage voor Saffier De Residentiegroep Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept 24 februari 2015 Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorg-

Nadere informatie

Onderzoek naar ventilatie in relatie tot gezondheidsaspecten en energiegebruik voor een representatieve steekproef van het Nederlandse woningbestand.

Onderzoek naar ventilatie in relatie tot gezondheidsaspecten en energiegebruik voor een representatieve steekproef van het Nederlandse woningbestand. TNO-rapport 2003-GGI-R064 Onderzoek naar ventilatie in relatie tot gezondheidsaspecten en energiegebruik voor een representatieve steekproef van het Nederlandse woningbestand. Gezonde Gebouwen en Installaties

Nadere informatie

Welke fysieke en sociale omgevingskenmerken bepalen woontevredenheid in de stad?

Welke fysieke en sociale omgevingskenmerken bepalen woontevredenheid in de stad? Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research TNO rapport 2006-D-R0229/B Milieu en Leefomgeving Van Mourik Broekmanweg

Nadere informatie

Woningventilatie en renovatie

Woningventilatie en renovatie Woningventilatie en renovatie Bouwbesluit, bewoners en de praktijk Workshop Energie Nul73 Ir. H.J.J. (Harm) Valk Nieman Raadgevende Ingenieurs BV 19 mei 2015 Ventilatie Waarom ventileren? Kwaliteit en

Nadere informatie

Bijlagen Werkloos toezien?

Bijlagen Werkloos toezien? Bijlagen Werkloos toezien? Gevolgen van de crisis voor emancipatie en welbevinden Ans Merens Edith Josten Bijlage A Data en methode 2 A.1 Arbeidsduur en arbeidsdeelname van partners van werklozen 2 A.2

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Meer of minder uren werken

Meer of minder uren werken Meer of minder uren werken Jannes de Vries Een op de zes mensen die minstens twaalf uur per week werken (de werkzame beroeps bevolking) wil meer of juist minder uur werken. Van hen heeft minder dan de

Nadere informatie

SP onderzoek verwarming flats Kruidenlaan

SP onderzoek verwarming flats Kruidenlaan SP onderzoek verwarming flats Kruidenlaan Op 26 januari 2010 zijn er in de drie flats van de Kruidenlaan enquêtes verspreid met vragen over de stadsverwarming van Essent met betrekking tot het blok. Aanleiding

Nadere informatie

7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening

7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening 7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening Bas Denters In dit hoofdstuk laten we zien: Over de kwaliteit van de lokale diensten en voorzieningen zijn Nederlandse burgers overwegend positief.

Nadere informatie

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno.

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno. TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197 Het effect van media-aandacht voor het gebruik van mogelijk ondeugdelijke naalden in het voorjaar van 2015 op de bereidheid van moeders om hun dochter te laten vaccineren

Nadere informatie

PEILING VROUWENHOF VENTILATIEPROBLEMEN IN NIEUWBOUWWONINGEN IN DE WIJK VROUWENHOF ONDER DE LOEP GENOMEN

PEILING VROUWENHOF VENTILATIEPROBLEMEN IN NIEUWBOUWWONINGEN IN DE WIJK VROUWENHOF ONDER DE LOEP GENOMEN PEILING VROUWENHOF VENTILATIEPROBLEMEN IN NIEUWBOUWWONINGEN IN DE WIJK VROUWENHOF ONDER DE LOEP GENOMEN EEN UITGAVE VAN DE SOCIALISTISCHE PARTIJ AFDELING WEERT OKTOBER 2011 2 Voorwoord Via de hulpdienst

Nadere informatie

Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag?

Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag? TNO-rapport TNO/LS 2012 R10218 Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag? Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL

Nadere informatie

> Verwarmen en ventileren

> Verwarmen en ventileren > Verwarmen en Verwarmen en Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het allemaal voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse lucht in huis. Lees

Nadere informatie

Mechanische ventilatie in nieuwbouwwoningen

Mechanische ventilatie in nieuwbouwwoningen Mechanische ventilatie in nieuwbouwwoningen Ervaringen en oordelen van bewoners over de kwaliteit van ventilatie en de eigen gezondheid In opdracht van ministerie van VROM / WWI K. Leidelmeijer m.m.v.

Nadere informatie

Check Je Kamer Rapportage 2014

Check Je Kamer Rapportage 2014 Check Je Kamer Rapportage 2014 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt April 2015 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2007-A-R0544/B

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden.

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden. Procedure Psychometrische en discriminerend vermogen testfase Versie: 1.0 Datum: 01-04-2014 Code: PRO 04 Eigenaar: 1 Inleiding De richtlijnen en aanbevelingen voor de test naar de psychometrische en onderscheidende

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Het binnenmilieu binnenste buiten

Het binnenmilieu binnenste buiten Het binnenmilieu binnenste buiten Resultaten van het onderzoek Gezondheid en ventilatie in woningen in Vathorst GGD Eemland in samenwerking met het ministerie van VROM In opdracht van de gemeente Amersfoort

Nadere informatie

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Samenvatting Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Stabiliteit en verandering in gerapporteerde levensgebeurtenissen over een periode van vijf jaar Het belangrijkste doel van dit longitudinale,

Nadere informatie

Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage

Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, december 2011 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen

Nadere informatie

Slachtoffers van woninginbraak

Slachtoffers van woninginbraak 1 Slachtoffers van woninginbraak Fact sheet juli 2015 Woninginbraak behoort tot High Impact Crime, wat wil zeggen dat het een grote impact heeft en slachtoffers persoonlijk raakt. In de regio Amsterdam-Amstelland

Nadere informatie

Hoofdbediening CO 2. RF en Uitbreidingssensor CO 2. RF Handleiding voor de gebruiker. Verwarming Koeling Ventilatie Filtering

Hoofdbediening CO 2. RF en Uitbreidingssensor CO 2. RF Handleiding voor de gebruiker.  Verwarming Koeling Ventilatie Filtering Hoofdbediening RF en Uitbreidingssensor RF Handleiding voor de gebruiker In de Kasbah geplaatst in het voorjaar 2015 Verwarming Koeling Ventilatie Filtering www.dekasbah.nl Inhoudsopgave 1. Introductie

Nadere informatie

Werkinstructie PREM Fysiotherapie NIVEL, december 2016

Werkinstructie PREM Fysiotherapie NIVEL, december 2016 Bijlage G Werkinstructie PREM Fysiotherapie Werkinstructie PREM Fysiotherapie NIVEL, december 2016 Wat is de PREM Fysiotherapie? Deze vragenlijst gaat over patiëntervaringen met fysiotherapie en is een

Nadere informatie

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 METINGEN 2004 EN 2006 B. Bieleman A. Kruize COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam:

Nadere informatie

Factsheet nulmeting pilot-onderzoek B-Fit bij kinderen, jongeren en volwassenen

Factsheet nulmeting pilot-onderzoek B-Fit bij kinderen, jongeren en volwassenen TNO-rapport KvL/GB 2009.111 Factsheet nulmeting pilot-onderzoek B-Fit bij kinderen, jongeren en volwassenen Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 71 518 18 18

Nadere informatie

Bijlagen bij: Rapportage over meting 1 tot en met 6 van de Monitor Gezond Gewicht

Bijlagen bij: Rapportage over meting 1 tot en met 6 van de Monitor Gezond Gewicht Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research BIJLAGEN BIJ TNO-rapport Jeugd 2011.002 Bijlagen bij: Rapportage over

Nadere informatie

marintel Onderzoek naar wateroverlast in Nijmegen 2009 Marintel BV marktonderzoek& advies

marintel Onderzoek naar wateroverlast in Nijmegen 2009 Marintel BV marktonderzoek& advies marintel marktonderzoek& advies Onderzoek naar wateroverlast in Nijmegen 2009 Marintel BV Onderzoek naar wateroverlast in Nijmegen 2009 Marintel BV Copyright 2009 Marintel BV Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker

ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker Handleiding voor de installateur z.o.z. Verwarming Koeling Ventilatie Filtering Inhoudsopgave 1. Introductie...2 2. Werking systeem...3 3. Garantie...4 4.

Nadere informatie

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels Verslag uitgevoerde activiteiten 2010 Datum 13 december 2010 Status Definitief Colofon Publicatienummer VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Bouwen

Nadere informatie

Arbeidsmarktmobiliteit van ouderen

Arbeidsmarktmobiliteit van ouderen Arbeidsmarktmobiliteit van ouderen Jan-Willem Bruggink en Clemens Siermann Werkenden van 45 jaar of ouder zijn weinig mobiel op de arbeidsmarkt. Binnen deze groep neemt de mobiliteit af met het stijgen

Nadere informatie

Artikelen. Energiegebruik

Artikelen. Energiegebruik De eerste onderzoeksresultaten zijn gebaseerd op de vragenlijst. In de grafieken zijn de gemiddelden weergegeven. In twee artikelen, beide in de Engelse taal, zijn de resultaten meer diepgaand geanalyseerd

Nadere informatie

Technische nota. Werkbaar werk en de inschatting van de werknemers om hun huidige job al dan niet tot hun pensioen verder te kunnen zetten?

Technische nota. Werkbaar werk en de inschatting van de werknemers om hun huidige job al dan niet tot hun pensioen verder te kunnen zetten? Brussel, mei 2009 Technische nota Werkbaar werk en de inschatting van de werknemers om hun huidige job al dan niet tot hun pensioen verder te kunnen zetten? Ria Bourdeaud hui Stephan Vanderhaeghe Brussel,

Nadere informatie

ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur

ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur Handleiding voor de installateur z.o.z. Manuel de l installateur t.s.v.p. Heating Koeling Fresh Air Clean Air Inhoudsopgave 1. Introductie...1

Nadere informatie

Enige prognoses betreffende dementie in de jaren 2007 tot 2030 in Amsterdam

Enige prognoses betreffende dementie in de jaren 2007 tot 2030 in Amsterdam TNO-rapport KvL/P&Z 2009.010 Enige prognoses betreffende dementie in de jaren 2007 tot 2030 in Amsterdam Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 71 518 18 18 F

Nadere informatie

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, november 2012 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen en

Nadere informatie

Combinaties van risicofactoren

Combinaties van risicofactoren Achtergronddocument Combinaties van risicofactoren Vóórkomen van risicofactoren en clustering Zowel overgewicht als roken clusteren met zwaar alcoholgebruik Zowel overgewicht als dagelijks roken gaan samen

Nadere informatie

Advieswijzer: verwarmen en ventileren

Advieswijzer: verwarmen en ventileren 100% wonen Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse lucht in huis. Lees deze advieswijzer aandachtig

Nadere informatie

Rapport. Rapportage Bijzondere Bijstand 2013

Rapport. Rapportage Bijzondere Bijstand 2013 w Rapport Rapportage Bijzondere Bijstand 2013 T.J. Slager en J. Weidum 14 november 2014 Samenvatting In 2013 is er in totaal 374 miljoen euro door gemeenten uitgegeven aan bijzondere bijstand. Het gaat

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Onderzoeksmogelijkheden voor de gevolgen van het opnemen van ouderschapsverlof

Onderzoeksmogelijkheden voor de gevolgen van het opnemen van ouderschapsverlof TNO-rapport Onderzoeksmogelijkheden voor de gevolgen van het opnemen van ouderschapsverlof Datum 29 juni 2009 Auteurs Dr. D.L. Ooms Dr. M.J. Huiskamp Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag

Nadere informatie

Grafieken Cirkeldiagram

Grafieken Cirkeldiagram Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

ComfoFan CO 2 -systeem. Koeling Ventilatie Filtering

ComfoFan CO 2 -systeem. Koeling Ventilatie Filtering -systeem Verwarming Koeling Ventilatie Filtering - systeem nog eenvoudiger ventileren Voor een optimaal binnenklimaat is continue ventilatie onontbeerlijk. Hiervoor wordt verse buitenlucht toegevoerd en

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Hans Vermeersch(*) en Pieter De Pauw(**) (*) Expertisecentrum Sociale Innovatie,

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Artemis Coaching

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Artemis Coaching Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van Artemis Coaching Juni 2008 1 Bedrijfsnaam: Artemis Coaching Inleiding Voor u ligt het rapport van het tevredenheidsonderzoek van Blik

Nadere informatie

et presteen echanische entilatie- Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen

et presteen echanische entilatie- Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen et presteen van echanische Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen entilatie- Inleiding Klachten over mechanische ventilatie In 2008 was het uitgebreid in het nieuws:

Nadere informatie

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Martine Mol en Jannes de Vries Een hoge werkdruk onder werknemers komt vooral voor

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport STUDENTENHUISVESTING Zoetermeer, 9 december 2015 Gemeente Zoetermeer

Nadere informatie

Onderzoek kopen tabak door jongeren

Onderzoek kopen tabak door jongeren meting 214 Onderzoek kopen tabak door jongeren A Kruize B. Bieleman 1. Inleiding Vanaf 1 januari 214 is de leeftijdsgrens voor de verkoop van tabaksproducten van 16 naar 18 jaar gegaan. De verstrekker

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. InterLuceo

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. InterLuceo Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van InterLuceo Juni 2008 1 Bedrijfsnaam: InterLuceo Inleiding Voor u ligt de definitieve rapportage van het tevredenheidsonderzoek van

Nadere informatie

Rapportage bijzondere bijstand 2014

Rapportage bijzondere bijstand 2014 Rapport Rapportage bijzondere bijstand 2014 Vinodh Lalta Thomas Slager 30 oktober 2015 CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht. onderhouden+verbouwen. Ventilatie Onderhoud. eigen huis magazine

Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht. onderhouden+verbouwen. Ventilatie Onderhoud. eigen huis magazine onderhouden+verbouwen eigen huis magazine Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht Ventilatie Onderhoud 32 eigen huis magazine jan 2013 31 24 uur per dag frisse lucht Ventileren

Nadere informatie

Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar

Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar Cliëntenthermometer jongeren vanaf 12 jaar Accare Totaal Versie 1.0.0 Drs. A. Weynschenk november 2014 www.triqs.nl VOORWOORD Met genoegen bieden wij u hierbij de rapportage aan over de uitgevoerde CT

Nadere informatie

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Project: 15083773 Datum: 22 december 2015 Inhoudsopgave 2 Onderzoeksopzet 4 Conclusies 6 Belangrijkste

Nadere informatie

Regelgeving Horeca Maastricht 2005

Regelgeving Horeca Maastricht 2005 Regelgeving Horeca Maastricht 2005 Rapportage: Gemeente Maastricht Servicecentrum Onderzoek en Informatie Auteur: Sabine Bosch Met medewerking van: Marcel Theunissen Duboisdomein 30 Postbus 1992 6201 BZ

Nadere informatie

Technische nota. Brussel, december 2011

Technische nota. Brussel, december 2011 Technische nota Werkbaar werk en de inschatting van zelfstandige ondernemers om hun huidige job al dan niet tot hun pensioen verder te kunnen zetten. Resultaten uit de werkbaarheidsmetingen 2007 en 2010

Nadere informatie

Toezichthouders in de wijk

Toezichthouders in de wijk Toezichthouders in de wijk Hoe ervaren inwoners uit Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht de aanwezigheid van Toezichthouders? Inhoud: 1 Conclusies 2 Bekendheid 3 Effect 4 Waardering taken Hondengerelateerde

Nadere informatie

ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur

ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur Handleiding voor de installateur z.o.z. Manuel de l installateur t.s.v.p. Heating Koeling Fresh Air Clean Air Inhoudsopgave 1. Introductie...1

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

EERSTE METING SLACHTOFFERMONITOR: ERVARINGEN VAN SLACHTOFFERS MET JUSTITIËLE SLACHTOFFERONDERSTEUNING. Deel 1: politie. Management samenvatting

EERSTE METING SLACHTOFFERMONITOR: ERVARINGEN VAN SLACHTOFFERS MET JUSTITIËLE SLACHTOFFERONDERSTEUNING. Deel 1: politie. Management samenvatting EERSTE METING SLACHTOFFERMONITOR: ERVARINGEN VAN SLACHTOFFERS MET JUSTITIËLE SLACHTOFFERONDERSTEUNING Deel 1: politie Management samenvatting EERSTE METING SLACHTOFFERMONITOR: ERVARINGEN VAN SLACHTOFFERS

Nadere informatie

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Christianne Hupkens De meeste werknemers zijn tevreden met de omvang van hun dienstverband. Ruim zes op de tien werknemers tussen de 25 en 65 jaar wil niet

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Renga B.V.

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Renga B.V. Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van Renga B.V. Juni 2008 1 Bedrijfsnaam: Renga B.V. Inleiding Voor u ligt het rapport van het tevredenheidsonderzoek van Blik op Werk

Nadere informatie

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen?

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Lonneke I.M. Lenferink Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Utrecht Paul A. Boelen Universiteit Utrecht,

Nadere informatie

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland 1 Dit is een voorlopige uitgave. Na de zomer 2013 komen definitieve tabellen beschikbaar. Gezondheidsenquête: volwassenen en senioren

Nadere informatie

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, oktober 2012 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen en Verslaving

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de

De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de Samenvatting De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de gezondheidsbeleving van bewoners en hulpverleners In de jaren die volgden op de vliegramp Bijlmermeer op 4 oktober 1992, ontstond

Nadere informatie

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel ventileren goede ventilatie... voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel is beter voor uw gezondheid bespaart energie Ventilatie is: gebruikte lucht eruit en frisse lucht erin. Goed ventileren

Nadere informatie

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID Gemeente Alkmaar afdeling Onderzoek en Statistiek februari 2006 auteur: Monique van Diest afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Dr.ir. P.W. Heijnen Faculteit Techniek, Bestuur en Management Technische Universiteit Delft 6 mei 2010 1 1 Introductie De Energiekamer

Nadere informatie

Gemeentelijke Dienstverlening. Omnibus 2009

Gemeentelijke Dienstverlening. Omnibus 2009 Gemeentelijke Dienstverlening Omnibus 2009 Afdeling O&S Februari 2009 2 Samenvatting Inwoners vinden dat de gemeente haar dienstverlening heeft verbeterd De inwoners van s-hertogenbosch beoordelen de gemeentelijke

Nadere informatie

Voorzieningen Bewonerspanel Roerdalen

Voorzieningen Bewonerspanel Roerdalen Voorzieningen april 2011 Flycatcher Internet Research, 2004 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd en kopiëren zonder schriftelijke toestemming van de uitgever is dan ook niet toegestaan. P.O. Box

Nadere informatie

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Geert-Jan Persoon Adviseur woningkwaliteit Vereniging Nederlandse Woonbond Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam 020-5517784 www.woonbond.n www.bespaarenergiemetdewoonbond.nl

Nadere informatie

Meting stoppers-met-roken juni 2008

Meting stoppers-met-roken juni 2008 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Consumer & Media Rapport Meting stoppers-met-roken juni 2008

Nadere informatie

De sociale context van geluk: wat is belangrijk voor wie?

De sociale context van geluk: wat is belangrijk voor wie? Bevolkingstrends 2014 De sociale context van geluk: wat is belangrijk voor wie? Jacqueline van Beuningen Linda Moonen juni 2014 CBS Bevolkingstrends juni 2014 1 Mensen die regelmatig sociale contacten

Nadere informatie

Vervuilde lucht in huis ligt vaak aan gedrag bewoners. We ventileren veel slechter dan we denken

Vervuilde lucht in huis ligt vaak aan gedrag bewoners. We ventileren veel slechter dan we denken Vervuilde lucht in huis ligt vaak aan gedrag bewoners We ventileren veel slechter dan we denken We denken dat ventilatie in huis vanzelf goed gaat, maar onderzoek na onderzoek wijst uit dat systemen verkeerd

Nadere informatie

Allergeen-arme woningen. Kees Verweel

Allergeen-arme woningen. Kees Verweel Allergeen-arme woningen Kees Verweel rationele bouwprodukten Een historisch overzicht 1946 Oprichting BUVA, Groothandelsgebouw in Rotterdam 1960 Specialisatie hang- en sluitwerk 1965 Oprichting Research

Nadere informatie

Rookmelders Omnibusonderzoek 2011

Rookmelders Omnibusonderzoek 2011 Omnibusonderzoek 2011 Onderzoekskader Omnibusonderzoeken 2011 Opdrachtgever Brandweer en rampenbestrijding (Marry Borst) Uitvoering Gemeente Alkmaar, Concerncontrol, Team Onderzoek en Statistiek (Aad Baltus)

Nadere informatie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie Ventileren is gezond en bespaart energie We staan er meestal niet bij stil, maar de lucht om ons heen bevat vocht. Dat geldt natuurlijk ook voor de lucht in huis. Door transpiratie, douchen, koken en wassen

Nadere informatie

Figuur 11 Bekendheid van het energielabel (n=494) Let u bij het kopen van een woning op het energieverbruik van de woning?

Figuur 11 Bekendheid van het energielabel (n=494) Let u bij het kopen van een woning op het energieverbruik van de woning? 5 Het energielabel In het tweede kwartaal van 2008 is een aantal aanvullende vragen gesteld aan de respondenten. Deze vragen gingen over het energielabel. De resultaten van deze vragen worden in dit hoofdstuk

Nadere informatie

Onderzoek naar de mening van burgers over de berekening van kinderalimentatie

Onderzoek naar de mening van burgers over de berekening van kinderalimentatie Onderzoek naar de mening van burgers over de berekening van kinderalimentatie September 2011 Bregje Dijksterhuis (HvA) & Nina Vels (LBIO) Inhoud 1 Inleiding... 2 1.1 Doel... 2 1.2 Onderzoeksvragen... 2

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

Hoe veilig is Leiden?

Hoe veilig is Leiden? Hoe veilig is? Veiligheidsmonitor gemeente Tabellenrapport April 2014 Colofon Uitgave I&O Research Zuiderval 70 Postbus 563, 7500 AN Enschede Rapportnummer 2014/015 Datum April 2014 Opdrachtgever Auteurs

Nadere informatie