Reflectie. In deze Reflectie Mei 2012:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reflectie. In deze Reflectie Mei 2012:"

Transcriptie

1 In deze Reflectie Mei 2012: 3 Legal Reflectie 4 Innovatief aanbesteden 6 Energie met toekomst 7 Milieurecht mist aansluiting met praktijk 8 Voorstelling nieuwe Europese aanbestedings richtlijnen en concessierichtlijn 10 Juridische flexibiliteit 12 Uitbreiding vastgoedteam / Young Professional 13 Stage bij Legal 14 Conflict bemiddeling 16 Team AT Osborne Legal / Rechtsgebieden

2 Voorwoord Het is u wellicht niet ontgaan. Sinds 2011 levert AT Osborne juridische diensten onder de naam AT Osborne Legal. Met AT Osborne Legal hebben we gekozen voor een duidelijk profiel. Wij zijn immers de enige aanbieder in Nederland die integrale juridische dienstverlening biedt in ruimtelijke opgaven. Wij voorzien in juridisch advies en zo nodig advocatuur in alle relevante rechtsgebieden: aanbesteden en contracteren, omgevingsrecht en vastgoedrecht. En ons aanbod is duidelijk: onze juridische adviezen zijn van hoge kwaliteit, duidelijk geschreven en altijd gericht op de praktische oplos sing die het meest haalbaar is. Dat we met onze profilering meer naar u toe willen komen, bewijst deze Reflectie. In deze uitgave delen we onze kennis en ervaringen graag met u. Want in de dagelijkse praktijk blijkt altijd weer dat het recht een dynamisch onderwerp is, met doelen, procedures en normen die continu in beweging zijn. Zeker in de ruimtelijke sector is daardoor sprake van veel keuzemogelijkheden om het recht optimaal te benutten. Bovendien is de wetgeving niet altijd duidelijk. Ook wij leren iedere dag over nieuwe ontwikkelingen en kansrijke juridische toepassingen. In deze uitgave reflecteren wij op onze inzichten en ambities met het boeiende recht voor ruimtelijke vraagstukken. Mocht u vragen hebben, dan kunt u vanzelfsprekend bij een van ons terecht. Achterin deze uitgave staan onze collega s, met een overzicht van hun juridische specialisatie. Wij wensen u veel leesplezier. Directie AT Osborne Legal mr. ir. Tom Peeters mr. dr. Harm Borgers 2 Reflectie

3 Aanbesteden maatschappelijk vastgoed Het maatschappelijk vastgoed is sterk in ontwikkeling. Op de ontwikkeling, realisatie en het beheer van maatschappelijk vastgoed zijn de Europese aanbestedingsrichtlijnen van toepassing. Zowel in het geval van een zogenoemde ontwikkelopdracht als bij enkel de realisatie van maatschappelijk vastgoed, kan sprake zijn van een aanbestedingsplichtige overheids - opdracht. Door mr. Valerie Viersen Doorleggen aanbestedingsplicht De ontwikkeling en realisatie van maatschappelijk vastgoed betreft veelal een opdracht vanuit een gemeente (de aanbestedende dienst) die het maatschappelijk vastgoed financiert en de eisen waaraan het maatschappelijk vastgoed moet voldoen, vaststelt. Aan de eisen voor een aanbestedingsplichtige overheidsopdracht is in deze gevallen snel voldaan. Tevens zal er sprake zijn van een rechtstreeks economisch belang 1, indien de gemeente eigenaar wordt van het gerealiseerde vastgoed, het ter beschikking krijgt of financieel bijdraagt aan de verwezenlijking. Vaak wordt ten onrechte gesteld dat de aanbestedingsplicht kan worden doorgelegd. De ontwikkelaar krijgt in dit geval de plicht doorgelegd om het ontwerp en de realisatie van het maatschappelijk vastgoed aan te besteden. Het doorleggen van een aanbestedingsplicht is enkel mogelijk indien er sprake is van een noodzaak tot doorleggen in geval dat de ontwikkelaar zelf eigenaar is van de grond. Indien de gemeente eigenaar is van de grond 2, is doorleggen van de aanbestedingsplicht niet mogelijk. Aanbestedingsplicht woningbouwcorporatie Indien de ontwikkeling en de realisatie van maatschappelijk vastgoed is aan te merken als een aanbestedingsplichtige overheidsopdracht is één op één samenwerking tussen gemeenten en ontwikkelaars of woningcorporaties niet mogelijk. In het wetsvoorstel tot wijziging van de Woningwet is opgenomen dat woningcorporaties de bouwwerkzaamheden van maatschappelijk vastgoed moeten aanbesteden. Hieruit kan niet worden afgeleid dat de ontwikkeling van maatschappelijk vastgoed zonder Europese aanbesteding gegund kan worden aan woningcorporaties. Deze aanbestedingsplicht voor woningcorporaties zal enkel aan de orde zijn indien zij op eigen initiatief en met eigen middelen maatschappelijk vastgoed realiseren en de gemeente geen nadere eisen aan het vastgoed stelt. In alle andere gevallen zal de samenwerking tussen gemeenten en woningcorporaties moeten worden aanbesteed. 1 Arrest HvJ, 25 maart 2010, C-451/08 (Helmut Muller/gemeente Wildeshausen) 2 Arrest HvJ 20 oktober 2005, C-264/03 (Commissie/Frankrijk) 3

4 Innovatief aanbesteden Echt Innovatief aanbesteden: Aanbesteden van een partnership Het is soms passen en meten om een aanbestedingsprocedure goed aan te laten sluiten bij de eisen en wensen vanuit de praktijk. Dit vereist innovatieve oplossingen en nieuwe toepassingen van het recht die eerder niet voor mogelijk werden gehouden. Naar aanleiding van een bijzondere vraag van een aanbestedingsplichtige ontwikkelingsmaatschappij, heeft AT Osborne Legal een innovatieve aanbestedingsprocedure bedacht, opgezet en uitgevoerd. Deze procedure heeft ook voor andere aanbesteders gunstige toepassingsmogelijkheden. Door mr. ir. Tom Peeters, directeur AT Osborne Legal Ik wil aan de slag met duurzaamheid in mijn ontwikkelingsgebied. In mijn opdracht zijn onderzoeken uitgevoerd waaruit blijkt dat ik enorme energiebesparingen kan realiseren als ik de regie neem over de duurzame energiehuishouding in mijn ontwikkelingsgebied. Ik weet echter niet wat daarvoor nodig is: kan ik volstaan met het oprichten van een entiteit die vraag en aanbod afstemt of moet ik misschien een duurzame energievoorziening of warmtenet gaan aanleggen? Eigenlijk wil ik deze vragen zelf niet beantwoorden, omdat ik daar de kennis niet voor heb en omdat het niet tot mijn kerntaken behoort. Omdat ik een aanbestedingsplichtige dienst ben, voel ik mij belemmerd om hiermee aan de slag te gaan. Hoe geef ik dit op een succesvolle en haalbare manier vorm die aan alle regels voldoet? Huiver bij vroege marktbetrokkenheid Uit de vraag blijkt dat onze klant eigenlijk iets wil/moet aanbesteden, waarvan hij de specificaties nog niet kent. Eigenlijk wil de ontwikkelingsmaatschappij een partij selecteren die bereid is om daarover op een innovatieve manier mee te denken, dus over de invulling, uitwerking en realisatie van de duurzame ambities. Bij dit soort aanbestedingen wordt de manier van inschakelen van marktpartijen betrekken teneinde hun creativiteit, marktkennis en innovatievermogen te benutten. Hoewel een marktconsultatie een manier is om marktpartijen uit te nodigen om mee te denken, zijn marktpartijen bij de consultatie toch vaak terughoudend met het genereren van creatieve en innovatieve ideeën. Zij ontvangen daarvoor ook geen vergoeding. Vanwege het innovatieve karakter van de vraag, leidt dit hier niet tot de juiste oplossing. en het tijdstip waarop dat plaatsvindt vaak als problematisch ervaren. Hoewel de Innovatieve aanbesteding behoefte wordt onderkend dat marktpartijen zo vroeg mogelijk hun kennis en kunde inbrengen, lijken marktpartijen daar steeds terughoudend mee om te gaan. Zij dragen immers het risico dat een goed idee wordt ontwikkeld, maar kunnen daarvan zelf niet de vruchten plukken omdat de aanbestedingsplicht Om het nadeel te ondervangen dat een marktpartij kosten maakt en een innovatief idee bedenkt, maar dit niet ten uitvoer mag brengen omdat een andere partij de aanbesteding wint, zien wij de mogelijkheid van een aanbesteding van een partnership. De kern van deze aanbesteding is als volgt: een gegeven is ( cherry-picking ). Dit staat een open inbreng van kennis van marktpartijen in de weg. Omdat de ontwikkelingsmaatschappij de vroegtijdige inbreng van de kennis essentieel acht, is het van belang te zorgen dat Een ander belangrijk punt is de vrees van marktpartijen dat vroegtijdige betrokkenheid in een project zou kunnen betekenen dat zij een kennisvoorsprong krijgen op andere gegadigden in de aanbestedingsfase van het project, waardoor zij mogelijk zouden moeten worden uitgesloten van de nog te organiseren aanbesteding. Dit staat haaks op de wens om marktpartijen in de fase voorafgaand aan de aanbesteding bij het ontwikkelen van de specificaties te deze marktpartij vanaf het begin kan meedenken over de totstandkoming van de oplossing. De marktpartij wordt gevraagd haar kennis en ervaring in te brengen. Indien deze markpartij het vooruitzicht kan worden gegeven op de mogelijkheid tot het ten uitvoer brengen van de zelf bedachte oplossing, zal de marktpartij sneller genegen zijn constructief en innovatief mee te denken. Het gevaar van cherry picking kan daarmee worden voorkomen. 4 Reflectie

5 In onze oplossing wordt een duurzaamheidsteam samengesteld waarin de inbreng van alle betrokken partijen is gewaarborgd. Deze werkwijze kent overeenkomsten met het al jaren bestaande bouwteam-model. In een bouwteam werken de opdrachtgever en zijn adviseurs (aannemers en ontwerpers) samen aan de totstandbrenging van een ontwerp, waarbij iedere deelnemer aan het bouwteam zijn kennis en kunde inbrengt. De aannemer die deel uitmaakt van het bouwteam sluit met de opdrachtgever een bouwteamovereenkomst, waarin is vastgelegd dat de aannemer als eerste en enige in de gelegenheid zal worden gesteld een aanbieding te doen voor het uiteindelijke ontwerp. Indien deze aanbieding voldoet aan van te voren overeengekomen randvoorwaarden (uitvoering binnen een vastgesteld budget), dan zal de opdracht aan de aannemer worden gegund. Voor het duurzaamheidsteam zou dit betekenen dat zo snel mogelijk een marktpartij wordt geselecteerd die in het team deelneemt. De selectie van de marktpartij vindt plaats door middel van een (Europese) aanbestedingsprocedure. Indien deze aanbestedingsprocedure juist wordt ingericht en wordt aangegeven dat een geselecteerde marktpartij als eerste en enige in de gelegenheid zal worden gesteld de te ontwikkelen oplossing te realiseren, dan is een aanbesteding van de latere fase van de uitvoering niet meer noodzakelijk. Voordelen van een partnership De voordelen zijn dat in een zeer vroeg stadium de volledige betrokkenheid van een marktpartij wordt verzekerd. De marktpartij heeft belang bij een snel en efficiënt verloop van het project en zal niet terughoudend zijn met het inbrengen van ideeën en innovaties vanwege het zicht op de opdrachtverlening na de totstandkoming van het ontwerp. Het afbreukrisico is beheersbaar te maken. Indien de marktpartij uiteindelijk besluit geen aanbieding in te dienen voor de uitvoering, is binnen het duurzaamheidsteam een ontwerp tot stand gekomen dat dan alsnog kan worden aanbesteed. Indien de aanbieding van de marktpartij voor de ontwikkelingsmaatschappij niet aanvaardbaar is, dan kan volgens vooraf vast te leggen kaders (gefixeerde vergoeding voor de gemaakte kosten) worden afgesproken dat alsnog een aanbesteding wordt georganiseerd op basis van de ontwikkelde oplossing. De voordelen van de aanbesteding van een partnership zijn: Tijdwinst door integratie van de ontwerpfase en de uitvoeringsfase; Gegarandeerde betrokkenheid en inbreng van een marktpartij; Eén gesprekspartner in plaats van meerdere omdat één marktpartij wordt geselecteerd; Een betere oplossing omdat alle beschikbare kennis bij de totstandkoming van het ontwerp wordt benut. Aandachtspunten bij dit scenario zijn: Een doordachte omschrijving van de selectie- en gunningscriteria bij de selectie van een partner (dit heeft meer weg van een sollicitatiebrief ); De omschrijving van het uiteindelijke voorwerp van de opdracht dient marktpartijen goed in staat te stellen de omvang van de opdracht in te schatten; Een goede vastlegging van de afspraken met de partner, onder meer op de punten risicoverdeling, toetsing van de uiteindelijke aanbieding, eventuele kostenvergoeding indien de opdracht niet wordt gegund. Het resultaat De gehanteerde werkwijze was even wennen voor marktpartijen, en de traditionele inkoopafdelingen konden de uitvraag lastig plaatsen: U vraagt iets zonder specificaties? Dan kunnen we niet afprijzen. Wat moeten we daarmee?. Uiteindelijk bleken partijen met een bredere blik toch zeer geïnteresseerd en zagen dit als een geweldige kans om hun creativiteit optimaal te presenteren. Na de ontvangst van vijf aanbiedingen is een markpartij geselecteerd met wie nu de duurzame oplossing wordt ontwikkeld. Innovatieve oplossingen vragen nu eenmaal om innovatieve toepassing van het (aanbestedings)recht. 5

6 Energie met toekomst: Wind wint! Windenergie is belangrijk voor de duur zame energietransitie. Er zijn steeds meer voorbeelden van succesvolle windprojecten. Het beleid van de regering is bovendien zonder meer duidelijk; het volume wind energie kan omhoog. In de windenergieprojecten die AT Osborne begeleidt, merken wij ook dat het van aan de wind naar voor de wind gaat. Door mr. dr. Harm Borgers AT Osborne Legal is juridisch adviseur in een aantal aansprekende windprojecten. Sinds 2009 voorzien wij het project Wind op Zee van de dienst Noordzee van juridisch advies over een serie beroepschriften tegen de plaatsing van windparken op de Noordzee. Ook in recente aanpassingen van de vergunningen hebben wij geparticipeerd. Voor de windprojecten op land is onze indruk dat de succesvolle realisatie van het doelvolume windenergie wat achterblijft. Dit ondanks de Crisis- en herstelwet, die volgens ons prima instrumenten bevat om het de projecten voor de wind te laten gaan. Tegengestelde belangen Onze ervaring met de juridische begeleiding van de besluitvorming over windparken is dat het in praktijk soms lastig blijkt te zijn voor gemeenten om een knoop door te hakken. Dat komt doordat de belangen bij dit soort projecten behoorlijk tegengesteld zijn. Het doel van een volume aan windenergie staat tegenover het belang van omwonenden om de windmolens niet te zien of te horen. En de effecten voor de natuur, zoals vogelslachtoffers, zijn soms ook een show-stopper. Het beste is daarom dat alle partijen zo vroeg mogelijk bij de besluitvorming worden betrokken, zodat er gezamenlijk naar oplossingen kan worden gezocht. Zo kan met alle belangen rekening worden gehouden, zonder dat de energiedoelstelling sneuvelt of vertraging oploopt als gevolg van bestuurlijke aarzelingen bij de belangenafweging. Er zijn diverse initiatieven om windmolens op waterkeringen te plaatsen. Die locaties kunnen gunstig zijn, vanwege de beschikbare hoeveelheid wind en de afwezigheid van andere ruimtelijke functies in de omgeving. Maar een waterkering is niet primair bedoeld voor de opwekking van windenergie: het doel is waterveiligheid. AT Osborne verricht momenteel een evaluatieonderzoek naar de kansen en voorwaarden voor vergunningverlening door Waterschappen voor wind op waterkeringen. 6 Reflectie

7 Milieurecht mist aansluiting met praktijk Fundamenteel andere koers vergroot flexibiliteit en stimuleert duurzaam handelen Het milieurecht is de aansluiting met de praktijk kwijtgeraakt. Het is geen incident meer dat dit recht een gevoel van regeldruk oplevert bij veel infrastructurele projecten, woningbouwlocaties en industriële activiteiten. Harm Borgers, directeur bij AT Osborne Legal, promoveerde vrijdag 23 maart 2012 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op een normatieve grondslag voor het milieurecht. In zijn proefschrift Duurzaam handelen stelt hij een alternatieve benadering voor, waarmee de crisis kan worden opgelost. Hij presenteert dit als alternatief voor het huidige milieurecht, dat nog uitgaat van de gedachte dat de overheid een eenzijdige zorg heeft om het milieu te beschermen door milieuregels vast te stellen en te handhaven. Unknown others Het milieurecht wordt in de praktijk regelmatig als moeilijk en star ervaren en er is zelfs sprake van een crisis in dit rechtsgebied. In de praktijk is de overheid niet goed in staat om het milieubelang eenzijdig te ordenen. De stakeholders bij een project of activiteit laten zich de wet niet zomaar voorschrijven en het komt geregeld voor dat partijen met elkaar en met de overheid onderhandelen over de mate van milieubescherming. Bovendien hebben burgers, bedrijven en belangenverenigingen een eigen opvatting over elkaars verantwoordelijkheid voor het milieu. Volgens Harm Borgers kan het milieurecht worden gebaseerd op deze eigen verantwoordelijkheid. Hierdoor wordt de toepassing van milieunormen een kwestie van redelijke interpretatie in het licht van de omstandigheden van een concreet geval. Dit vergroot de flexibiliteit van milieunormen en het lost de crisis op die is ontstaan als gevolg van de eenzijdige focus op de zorg van de overheid voor het milieu en de voortdurende toename van milieunormen die dat heeft opgeleverd. Op basis van hun eigen verantwoordelijkheid mag van burgers en bedrijven worden verwacht dat zij in hun dagelijkse praktijk rekening houden met milieubelangen van anderen. De mate waarin dit verwacht kan worden, is een kwestie van redelijke interpretatie. Dit omvat tevens een afweging van duurzame belangen van elders in de wereld en in de toekomst. De conclusie is daarom dat de normatieve grondslag van het milieurecht aanleiding geeft tot een waardering van de belangen van unknown others. Oog hebben voor anderen Doordat burgers, bedrijven en instanties een eigen verantwoordelijkheid krijgen voor de waarde van duurzaam handelen, neemt de inhoudelijke relevantie van het milieurecht toe en sluit het recht beter aan bij de praktijk. Harm Borgers introduceert daarvoor een model van contextuele rechtsvinding, dat gebruikt kan worden door het bestuur en door de bestuursrechter. Met dit model kan het milieurecht beter aansluiten bij de context van een ruimtelijke ontwikkeling of milieurelevante activiteit. Hij adviseert aan de wetgever om het huidige milieurecht te integreren in de toekomstige Omgevingswet. Hij stelt voor om die wet te baseren op vertrouwen in de rechtspraktijk en niet op een eenzijdige zorg van de overheid. Het fundament van vertrouwen, vrijheid en eigen verantwoordelijkheid schept ruimte voor een redelijke interpretatie van milieunormen. Dit vereist van partijen wel dat zij oog hebben voor de waarde van duurzaam handelen. Meer weten? Neem dan contact op met mr. dr. Harm Borgers of via: Wilt u graag een exemplaar van het proefschrift ontvangen? Mail naar 7

8 Voorstelling nieuwe Europese aanbestedings richtlijnen en concessierichtlijn Op 20 december 2011 heeft de Europese Commissie haar voorstellen gepresenteerd voor de aanpassing van de Aan bestedingsrichtlijnen. Tevens heeft de Europese Commissie een aparte richtlijn voor concessies gepresenteerd. Als de richtlijnen volgens de huidige planning worden aangenomen, moeten ze medio 2014 in Nederland worden geïmplementeerd. Wij kijken al vast vooruit wat dit voor de praktijk zal betekenen. Door mr. Ingrid Dolmans-Budé Modernisering aanbestedingsrichtlijnen Met de hervorming van de huidige aanbestedingsrichtlijnen heeft de Europese Commissie de volgende doelen voor ogen: 1. Het hoofddoel is de vereenvoudiging en versoepeling van regels en procedures Dit gebeurt door: de mogelijkheid om meer gebruik te maken van onderhandelingen; uitbreiding en veralgemenisering van elektronische communicatiemiddelen in overheidsaanbestedingen; vermindering van de administratieve last, waaronder de documentatie die ondernemers moeten indienen. 2. De bevordering van de toegang voor kleine en middelgrote ondernemingen tot overheidsaanbestedingen Om dit te bereiken zullen maatregelen genomen worden die de last verminderen. Ook zal er een prikkel komen om opdrachten in percelen op te splitsen en worden de eisen betreffende de financiële capaciteit voor het indienen van een inschrijving beperkt. 3. Vergemakkelijking van beter kwalitatief gebruik overheidsopdrachten Door de hervorming kan beter rekening worden gehouden met maatschappelijke en milieucriteria. Hierdoor wordt bijgedragen aan de realisatie van de Europa 2020-doelstellingen. 4. Verbetering bestaande waarborgen Zo worden belangenconflicten, favoritisme en corruptie tegengegaan en wordt gezorgd voor meer integriteit van de procedures. betere toepassing van de regels voor overheidsaanbestedingen. Concessierichtlijn De Commissie heeft een apart voorstel gedaan voor een richtlijn voor de gunning van concessies voor diensten en werken. Het voorstel zal ook van toepassing zijn op concessies voor diensten die momenteel niet onder de bepalingen van de Aanbestedingsrichtlijnen vallen. De regels hebben tot doel een helder rechtskader te stellen, dat zorgt voor rechtszekerheid. De nieuwe regels moeten een effec tieve toegang tot de concessiemarkt waarborgen voor alle Europese ondernemingen. Dit kan bijdragen aan stimulatie van de ontwikkeling van publiek-private partnerschappen, waarvoor concessies een voorkeursinstrument zijn. In het kort, houdt het voorstel van de Commissie in dat: concessies verplicht bekend worden gemaakt in het Publicatieblad van de EU; aanbestedende diensten verplicht zijn de keuze van selectie- en gunningscriteria te concretiseren; basisgaranties worden opgelegd die tijdens de gunningprocedure moeten worden nageleefd; de voordelen van de richtlijn over rechtsmiddelen op het gebied van overheidsaanbestedingen worden uitgebreid tot iedere belanghebbende bij het verkrijgen van een concessie; bepaalde verduidelijkingen worden aangebracht over met name de regeling voor wijziging van concessies in uitvoering. 5. Aanwijzing van één nationale autoriteit voor bewaking en controle van overheidsopdrachten Deze autoriteit moet per lidstaat worden aangewezen en moet zorgen voor een 8 Reflectie

9 Drempelwaarden Europese aanbestedingen Op 30 november 2011 zijn door de Europese Commissie de Europese drempelbedragen voor vastgesteld. Deze drempelbedragen worden elke twee jaar opnieuw vastgesteld. Een overheidsopdracht die evenveel of meer bedraagt dan het drempelbedrag moet verplicht Europees worden aanbesteed. Hiernaast een overzicht van de drempelwaarden in euro s (excl. BTW). Overheidsopdrachten Richtlijn 2004/18/EG (overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten) en Bao (Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten) Type opdracht Centrale Overheid Decentrale Overheid Werken Leveringen Diensten bedragen excl. BTW Speciale sectoren Richtlijn 2004/17/EG (nutssectoren) en Bass (Besluit aanbestedingen speciale sectoren) Type opdracht Speciale sector Werken Leveringen Diensten bedragen excl. BTW 9

10 Kansen door de Omgevingswet Juridische flexibiliteit Het is een veelgehoorde klacht: bouwprojecten en gebiedsontwikkelingen hebben last van complexe en starre regels uit het bouwrecht, milieurecht en natuurbeschermingsrecht. Het is voor burgers, ondernemers en overheden vaak niet eenvoudig om te bepalen welke ontwikkelingen wel en niet mogelijk zijn in een gebied. Wij vermoeden dat de complexiteit van dit recht vaak zelfs een te grote hindernis is voor partijen om überhaupt het initiatief te nemen wanneer een project tot complexe juridische vragen kan leiden. Het investeringsrisico is dan op voorhand te groot. Door mr. dr. Harm Borgers Positieve evenredigheid legitimeert een project van de wettelijke norm af te wijken In het kader van het opstellen van een nieuwe Omgevingswet wordt momenteel bezien of de regelgeving eenvoudiger en helderder kan en beter kan inspelen op de wensen vanuit de praktijk. De minister van Infrastructuur en Milieu heeft aangekondigd dat de problemen met het omgevingsrecht opgelost zullen worden via een nieuwe Omgevingswet. De voorbereidingen voor het wetsvoorstel zijn volop gaande en kunnen worden gevolgd via de website van de programmadirectie van het ministerie (https://omgevingswet.pleio.nl). Ter voorbereiding van het wetsvoorstel heeft AT Osborne een advies gemaakt over de manier waarop het omgevingsrecht flexibeler kan worden. De vraag is welke beslissingsruimte kan worden gegeven om wettelijke normen aan te passen aan lokale omstandigheden. De kern van ons advies is om een beginsel van positieve evenredigheid op te nemen in de Omgevingswet. Met dat beginsel kunnen initiatiefnemers van projecten en gebiedsontwikkelingen juridisch onderbouwen dat hun project positieve gevolgen heeft voor de leefomgeving. Als het project desondanks belemmerd wordt door een bepaalde wettelijke norm, dan legitimeert de positieve evenredigheid om van die norm af te wijken. Het hele advies is uitgegeven als een gratis e-book, verkrijgbaar via Casestudies De vraag is natuurlijk, wat de Omgevingswet zal gaan opleveren voor de praktijk. Die vraag leefde ook bij de VNG en het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Zij hebben AT Osborne gevraagd om samen met Buro Vijn een casestudie te doen naar de vraag of en hoe de besluitvorming over gebiedsontwikkeling kan verbeteren en vereenvoudigen. Deze vraag is onderzocht via 8 cases en via een expertsessie over de wijze waarop de Omgevingswet de gebiedsontwikkeling in de toekomst vooruit kan helpen. Dit heeft geleid tot een serie aanbevelingen die zijn gerubriceerd in drie parameters: verbeteringen aan de Wet & regelgeving kansen voor Bestuurlijke cultuur oplossingen voor een tekort aan Kennis & kunde Speelruimte Europees recht In een andere opdracht helpen wij mee aan de ontwikkeling van een visie op de kwaliteitsnormen van het omgevingsrecht. Het omgevingsrecht raakt veel belangen, aspecten en thema s van de fysieke leefomgeving. De kwaliteit van die omgeving kan worden uitgedrukt in kwaliteitsnormen. Die normen houden in dat een bepaalde kwaliteit van de leefomgeving moet worden bereikt, be houden of bevorderd. Deze normen zijn een belangrijk onderdeel van de nieuwe Omgevingswet en de wet kan niet zonder een visie van de wetgever op de wijze waarop de kwaliteitsnormen effect hebben op het beleid en de besluitvorming van de overheid. Dit vereist tevens een visie op de wijze waarop deze normen (min of meer indirect) tot betere projecten en activiteiten van burgers en bedrijven aanzetten. De wet gever is hierbij gebonden aan de speelruimte die het Europese recht laat voor de nationale implementatie van de Europeesrechtelijke kwaliteitsnormen. 10 Reflectie

11 11

12 Rutger Hensen AT Osborne Legal breidt vastgoedteam uit Het vastgoedteam van AT Osborne Legal is recentelijk versterkt met de dienstverlening van mr. Rutger Hensen. Zijn specialisatie is huurrecht, koop, onteigening en project ontwikkeling. Het team bestaat verder uit onze adviseurs mr. Valerie Viersen en mr. Marjolijn Tausch (zie hieronder). De groei van het team is te danken aan de sterke toename in het aantal opdrachten en adviesvragen over het vastgoedrecht. Rutger versterkt de praktijk van AT Osborne Legal als senior adviseur vastgoedrecht en is tevens advocaat. Hij was hiervoor partner bij Legaltree, in welke hoedanigheid hij diverse interim opdrachten heeft vervuld, onder andere voor MAB Development Nederland BV, CBRE Global Investors (voorheen ING Real Estate Investment Management) en woningcorporatie Mitros. Van 1997 tot 2009 was Rutger als vastgoedadvocaat werkzaam bij achtereenvolgens NautaDutilh, Stibbe en CMS Derks Star Busmann. Rutger: Voor mij is werken bij AT Osborne het beste van twee werelden: enerzijds kan ik voor bestaande en nieuwe opdrachtgevers van AT Osborne als juridisch mr. Rutger Hensen consultant mijn kennis, kunde en ervaring aan blijven wenden in complexe vastgoedprojecten; anderzijds kan ik als advocaat diezelfde (of andere) opdrachtgevers ook in rechte bijstaan. Marjolein Tausch Young Legal Marjolein: Na mijn studie aan de faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen, master Vastgoed, ben ik bij AT Osborne Legal gaan werken als junior consultant in het kader van het Young Osborne Professional traject (YOP). Bij het onderzoeken van mijn carrièremogelijkheden viel mijn oog al snel op AT Osborne Legal. De verschillende rechtsgebieden, de focus op ruimtelijke vraagstukken en de variatie in projecten en opdrachtgevers maakten mij enthousiast. Daarnaast was ik klaar om mijn handen uit de mouwen te steken, maar nog niet uitgeleerd. Het YOPtraject bij AT Osborne was voor mij dan ook een uitkomst. In het YOP-traject krijgen starters de mogelijkheid om werken, opleiding en onderzoek te combineren. Het doel is om je op weg te helpen op de arbeidsmarkt in het vak van consultant. Verkenning van je vakgebied en persoonlijke ontwikkeling staan daarbij hoog in het vaandel. Na een tweedaagse introductie van AT Osborne werd ik onmiddellijk betrokken bij verschillende projecten op het gebied van aanbesteden en contracteren. Doordat een senior jurist/advocaat je meeneemt in een project, krijg je al snel feeling met de manier van werken binnen AT Osborne. Daarnaast leer en zie je ontzettend veel in de praktijk en krijg je verantwoordelijkheden toebedeeld in je werkzaamheden. Binnen deze werkzaamheden was het voor mij een uitdaging om in overleg met de opdrachtgever zijn wensen en eisen om te zetten in een selectieleidraad, aanbestedingsleidraad, overeenkomst of een ander product. Dit alles uiteraard binnen de grenzen van het recht om zodoende in een later stadium problemen en onduidelijkheden te voorkomen, welke voor vertraging kunnen zorgen van het project. Naast mijn werkzaamheden was er ook tijd voor opleiding en persoonlijke ontwikkeling. Op dit moment ben ik bezig met het schrijven van een artikel met betrekking tot de mr. Marjolijn Tausch UAV Ook volg ik, samen met andere collega s die het YOP-traject volgen binnen AT Osborne, een training bij KSG Berenschot om onszelf het adviesvak eigen te maken. Daarnaast liggen er nog meer trainingen en cursussen in het verschiet, niet alleen op het gebied van adviseren maar ook vakinhoudelijke trainingen en cursussen maken deel uit van het YOP-traject. Kortom, een traject waarbij je naast een stuk opleiding ook meedraait in de praktijk en daar het recht praktisch toepasbaar maakt in ruimtelijke vraagstukken; een aanrader voor de creatieve jurist. 12 Reflectie

13 Sarah Vredeveld Stage bij Legal mr. Sarah Vredeveld Afgelopen zomer heb ik, in het kader van mijn master Omgevingsrecht, stage gelopen bij AT Osborne Legal. De stage die ik bij AT Osborne heb gelopen, is wellicht een ander soort stage dan u gewend bent. In tegenstelling tot veel andere opleidingen heeft de master Omgevingsrecht geen verplichte afstudeerstage. Als je ervoor kiest om stage te lopen, heb je de keuze uit een afstudeerstage (met een onderzoek als eindresultaat) of een meewerkstage (waarbij je meewerkt binnen het afstudeerbedrijf). Omdat ik graag in de praktijk ervaring op wilde doen, heb ik voor het laatste gekozen. Tijdens mijn stage heb ik meegelopen met Anita Nijboer, senior juriste van AT Osborne Legal. Omdat zij veel ervaring heeft in de rechtsgebieden die aan bod komen in mijn master (o.a. Omgevingsrecht, Milieurecht, Natuur- en Waterrecht) was het erg leerzaam om met haar samen te werken. De opdrachten die ik heb gedaan, varieerden van het meeschrijven aan een zienswijze bij een bestemmingsplan tot het schrijven van notities en het doen van jurisprudentieonderzoek. Daarnaast ben ik mee geweest naar een zitting en heb ik klanten bezocht. Het is heel leerzaam geweest om de kennis die ik tijdens mijn studie heb opgedaan toe te passen in de praktijk. Ik heb geleerd om goed en snel stukken op te stellen en snel relevante jurisprudentie te vinden. Ook heb ik een goed beeld gekregen van wat er van een adviseur bij AT Osborne Legal verwacht wordt. De ervaringen die ik heb opgedaan in de stage komen me nog steeds goed van pas. Ik werk inmiddels vier dagen in de week bij AT Osborne Legal als adviseur, sinds ik mijn Master in maart heb afgerond. 13

14 Conflictbemiddeling door AT Osborne Legal Mediation in de praktijk 14 Reflectie

15 Overheidsrechtspraak biedt niet altijd de beste oplossing voor een geschil. Een gang naar de rechter is immers tijdrovend. En de overheidsrechter is geen specialist, waardoor het kan zijn dat niet alle aspecten en technische aspecten worden meegewogen in de beslissing.als alternatief komt conflictbemiddeling in beeld. Daarbij krijgen partijen dezelfde duidelijkheid als bij de overheidsrechter, maar de procesgang is veel beter in te richten op de specifieke wensen van de conflicterende partijen. Ook kan de bemiddelaar beter rekening houden met de specifieke kanten van de (vaak langjarige) contractuele relatie tussen de partijen. Door mr. Marinke van t Hoff Bij conflictbemiddeling, ook wel mediation genoemd, schakelen de twistende partijen een neutrale, onafhankelijke derde in. Deze bemiddelaar begeleidt de partijen bij een proces waarin zij zelf op zoek gaan naar de adequate oplossing voor hun conflict. Met hulp van de mediator bepalen de partijen zelf wat de relevante aspecten en onderwerpen zijn waarover zij het eens willen worden. Werkbare oplossingen AT Osborne Legal heeft ruime ervaring met conflictbemiddeling. Bij AT Osborne werken juristen die zich hebben gespecialiseerd via de mediationopleiding van het NMI. Conflictbemiddeling is natuurlijk niet voor iedere situatie geschikt. Een gang naar de gewone rechter kan heel zinvol zijn, bijvoorbeeld omdat partijen een uitspraak willen over een principieel vraagstuk. Ook bekend zijn situaties waarin partijen definitief met elkaar breken en zij dus niet langer vertrouwen hebben in een herstel van hun relatie. In dit soort situaties willen zij tot het gaatje procederen tegen de ander. In de praktijk is een proces bij de overheidsrechter vaak geen aantrekkelijke keuze, juist vanwege het onvoorspelbare verloop en vanwege de kans op een negatieve uitspraak. Wij zien conflictbemiddeling daarom als een zinvolle en resultaatgerichte manier om tot een werkbare oplossing te komen. Praktijksituaties Bemiddeling is in alle fasen van een project in te zetten. Het werkt zelfs in situaties waarin het conflict al behoorlijk is geëscaleerd. Soms kiezen partijen ervoor om structureel gebruik te maken van bemiddeling tijdens een project, om te voorkomen dat er een conflict ontstaat. Hieronder noemen we een aantal van onze praktijksituaties. Partijen kunnen verschillende belangen en verantwoordelijkheden hebben en tege - lijkertijd een gezamenlijke opgave tot een goed resultaat willen of zelfs moeten brengen. Praktijkvoorbeeld: voor een regionale waterveiligheidsopgave was de inbreng van diverse publieke partijen vereist. Wij hebben die partijen begeleid om, met respect voor ieders bevoegdheden en beleidswensen, tot gezamenlijke onderlinge afspraken te komen. Dit is partijen gelukt en deze werkwijze is zelfs een blauwdruk geworden voor overige gelijksoortige projecten in heel Nederland. Als je snel vooruit wil, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen. Daarnaast kan conflictbemiddeling ingezet worden bij een conflict waar bij partijen op vrijwillige basis tot een gezamenlijke oplossing willen komen. Praktijkvoorbeeld: wij hebben een proces mogen begeleiden waarbij een overheidspartij en een marktpartij lange tijd in diverse projecten met elkaar te maken hebben en het oneens waren over een onderlinge juridische werkwijze. Partijen hebben hun belangen gedeeld en daarmee in korte tijd, zonder al te hoge kosten, een voor hen uitstekend werkbaar resultaat bereikt. Zelfs tijdens en na een gerechtelijke procedure kan conflictbemiddeling plaatsvinden. Praktijkvoorbeelden: 1) Tijdens een hoorzitting hebben wij mogen meemaken dat er toch mogelijkheden waren om tussen partijen tot een onderlinge oplossing te komen. Met hulp van onze mediator konden de partijen de gerechte lijke procedure daarna staken. 2) Na een gerechtelijke uitspraak hebben wij partijen begeleid bij de precieze uitwerking van de uitspraak van de gewone rechter voor hun samenwerking, om eindeloze vervolgprocedures te voorkomen. Samenwerking Uiteraard is het van belang dat partijen vrijwillig en welbewust gebruik maken van het instrument conflictbemiddeling. Ondanks het conflict moeten partijen de wil hebben om het gesprek aan te gaan. Zij moeten gezamenlijk tot een oplossing willen komen. Van AT Osborne Legal mogen zij daarbij deskundige conflictbemiddelaars verwachten; professioneel, neutraal en onafhankelijk. Dan klopt ook het Afrikaanse spreekwoord: Als je snel vooruit wil, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen. 15

16 Team AT Osborne Legal mr. ir. Tom Peeters mr. Marinke van t Hoff advocatuur, vastgoedrecht, mediation, interim management mr. ir. Duko Jonker aanbesteden, contracteren mr. Janine Griens omgevingsrecht, advocatuur omgevingsrecht, aanbesteden mr. Rutger Hensen mr. Ingrid Dolmans-Budé mr. Marjolijn Tausch mr. dr. Harm Borgers vastgoedrecht, advocatuur aanbesteden, contracteren aanbesteden, contracteren omgevingsrecht, bestuursrecht algemeen, beleidsadvies mr. Anita Nijboer mr. Valerie Viersen mr. Sarah Vredeveld omgevingsrecht, advocatuur vastgoedrecht, aanbesteden omgevingsrecht Rechtsgebieden AT Osborne Legal Beleidsstrategie en onderzoek Natuurrecht Milieurecht Ruimtelijke ordening Vergunningenmanagement Vastgoedstructuren Eigendomsstructuren Huurrecht Maatschappelijk vastgoed Omgevingsrecht Vastgoedrecht Aanbesteden en contracteren Advocatuur en geschillenbeslechting Contracteren Contracteringsstrategie Innovatief aanbesteden Europees aanbesteden Complexe aanbestedingen PPS en Allianties en DBFMO Bouwrecht Overeenkomsten Advocatuurlijke ondersteuning Arbitrage Bindend advies Mediation Reflectie is een uitgave van AT Osborne Legal, mei 2012 J.F. Kennedylaan EH Baarn Postbus AD Baarn T 31 (0) F 31 (0) E Kijk op onze website voor meer informatie: AT Osborne Holding 16 Reflectie Utrecht Brussel Parijs Huisvesting & Vastgoed Infrastructuur, Gebiedsontwikkeling & Milieu

Aanbestedingen zo zit dat!

Aanbestedingen zo zit dat! D A T U M 17-2-2009 P A G I N A 0 White paper Serie Acquisitie in Re-integratie deel 3 Aanbestedingen zo zit dat! Versie december 2008 D A T U M 17-2-2009 P A G I N A 1 Wat kunt u er wel en niet van verwachten?

Nadere informatie

mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop

mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop Nieuwe aanbestedingsrichtlijnen Maart 2014 3 nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen:

Nadere informatie

Nieuwe Aanbestedingswet. Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland

Nieuwe Aanbestedingswet. Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland Nieuwe Aanbestedingswet Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland 1 evaluatie en implementatie wijziging Aw 2012 als gevolg van: evaluatie Aw 2012 en implementatie Richtlijnen

Nadere informatie

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting Inkoop- & Aanbestedingsbeleid Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting 1 INLEIDING De SEV stimuleert de ontwikkeling van praktische, innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op het gebied

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie Hoe SCHERP mag advies zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Onze juridische adviezen geven scherp aan wat de grenzen van het speelveld

Nadere informatie

Masterclass Communicatie & acquisitie voor, tijdens en na een aanbesteding

Masterclass Communicatie & acquisitie voor, tijdens en na een aanbesteding Masterclass Communicatie & acquisitie voor, tijdens en na een aanbesteding Berenschot Johan Stuiver Martijn Röfekamp Hanzehogeschool Groningen Geke Werkman-Bouwkamp Marius van der Woude Gert Walhof Groningen,

Nadere informatie

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT.

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. 3 Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

De inkoop van Bijlage II B diensten onder de Aanbestedingswet 2012

De inkoop van Bijlage II B diensten onder de Aanbestedingswet 2012 De inkoop van Bijlage II B diensten onder de Aanbestedingswet 2012 mr. J.C. (Kees) van de Water, KW Legal, maart 2013 De praktijk van vóór 1 april 2013 laat zien, dat het in voorkomende gevallen voor een

Nadere informatie

Bouw en projectontwikkeling

Bouw en projectontwikkeling Bouw en projectontwikkeling Bouw en projectontwikkeling Bouw en projectontwikkeling Het slagen van een bouwproject staat of valt bij een goede samenwerking tussen partijen. Bouw Bouwen is samenwerken.

Nadere informatie

Webinar Wijzigingen op de Aanbestedingswet. Door: Anke Stellingwerff Beintema Datum: 8 maart 2016

Webinar Wijzigingen op de Aanbestedingswet. Door: Anke Stellingwerff Beintema Datum: 8 maart 2016 Webinar Wijzigingen op de Aanbestedingswet Door: Anke Stellingwerff Beintema Datum: 8 maart 2016 1 Drempelwaarden m.i.v. 1 januari 2016 Drempels vanaf 1 januari 2016 Centrale overheid/ Decentrale overheid

Nadere informatie

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS Inhoudstafel Index van de voornaamste afkortingen wetgevend en reglementair kader... 13 Voorwoord... 15 DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

Nadere informatie

Do s. Do s en don ts bij aanbesteding en uitvoering Participatiebudget

Do s. Do s en don ts bij aanbesteding en uitvoering Participatiebudget Do s Do s en don ts bij aanbesteding en uitvoering Participatiebudget Iedereen doet mee is het idee achter het Participatiebudget. Gemeenten hebben de taak om te zorgen dat hun burgers actief worden. Actief

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

De nieuwe Aanbestedingswet is er!

De nieuwe Aanbestedingswet is er! Alumnidag Rechtsgeleerdheid, 25 januari 2013 De nieuwe Aanbestedingswet is er! Prof.mr. Chris Jansen Plan van behandeling aanbesteden begripsverkenning aanbestedingsrecht vragen, beginselen en andere bronnen

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 16 juli 2013 Onderwerp Project Rustoord: Toepassing coördinatieregeling Categorie A Verseonnummer 878771 / 882847 Portefeuillehouder Mevrouw Mijdam

Nadere informatie

Actueel. Legal & Contracting. Economische crisis? Herstel het omgevingsrecht!

Actueel. Legal & Contracting. Economische crisis? Herstel het omgevingsrecht! Eind 2009 is het wetsvoorstel vastgesteld door de Tweede Kamer. Momenteel ligt het in de Eerste Kamer. Daar hebben de senatoren veel twijfels en gemengde gevoelens over het nut, de noodzaak en Legal &

Nadere informatie

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise.

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise. Uniting Expertise, Accelerating Ambitions Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise. U wilt zich focussen op uw core business. Daarom nemen wij u juridisch werk uit handen.

Nadere informatie

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden?

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Bij scheiden dient u samen afspraken te maken op welke wijze u uw bestaande gemeenschap wenst te verdelen. Ook als u onder huwelijkse voorwaarden

Nadere informatie

Franjeloze kwaliteit Gespecialiseerd kantoor Internationale netwerken

Franjeloze kwaliteit Gespecialiseerd kantoor Internationale netwerken Werken bij Lexence Wanneer je aan het begin staat van je carrière wil je graag weten welk kantoor het beste bij je ambitie- en ontwikkelingsniveau past. Ieder kantoor is anders. Bij de meeste kantoren

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20%

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20% Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Zoals hierboven geschetst staat D66 Ik sta hier gedeeltelijk achter Omdat dit omwonenden een prima voor het plaatsen van deze instrumentarium

Nadere informatie

Mediation in goed overleg tot een oplossing komen

Mediation in goed overleg tot een oplossing komen Mediation in goed overleg tot een oplossing komen Voor de oplossing van klachten in het onderwijs biedt Onderwijsgeschillen mediation aan. Deze folder legt uit hoe mediation werkt. Als er een klacht is

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

Draagvlak en participatie. Windcongres 6 oktober 2015

Draagvlak en participatie. Windcongres 6 oktober 2015 Draagvlak en participatie Windcongres 6 oktober 2015 Gerrit Modderkolk Procap adviseurs en projectmanagers Procap Procap adviseurs en projectmanagers - Voor ruimtelijke vraagstukken: haalbaar maken en

Nadere informatie

Informatie en bekendmaking van beleid. Artikel 2 Coördinatiebesluit organisatie bedrijfsvoering rijksdienst 2011

Informatie en bekendmaking van beleid. Artikel 2 Coördinatiebesluit organisatie bedrijfsvoering rijksdienst 2011 Secretarissen-generaal Directeur-generaal Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Directie Faciliteiten, Huisvestings- en Inkoopbeleid Rijk Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag Contactpersoon

Nadere informatie

Adviesgroep Informatievoorziening. Omgevingswet. Erna Roosendaal

Adviesgroep Informatievoorziening. Omgevingswet. Erna Roosendaal Adviesgroep Informatievoorziening Omgevingswet Erna Roosendaal Inhoud De Omgevingswet Impact gemeenten Governance model Omgevingsplan versus bestemmingsplan Invoeringsondersteuning Eerste resultaten impactanalyse

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Mediation. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure.

Mediation. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure. Mediation is een vorm van conflicthantering waarbij de betrokken partijen zélf onderhandelen over het oplossen van hun geschil onder procesbegeleiding

Nadere informatie

Deelsessie 14: De Kwaliteit van de Bezwaarschriftencommissies. Dick Bosgieter en Hans Slooijer

Deelsessie 14: De Kwaliteit van de Bezwaarschriftencommissies. Dick Bosgieter en Hans Slooijer Deelsessie 14: De Kwaliteit van de Bezwaarschriftencommissies Dick Bosgieter en Hans Slooijer PROGRAMMA 13.30 u Welkom door Marion Veerbeek (VNG) 13.35 u Korte toelichting op het programma 13.45 u Dick

Nadere informatie

Europese Aanbesteding. mr Marjolein J. Pesch

Europese Aanbesteding. mr Marjolein J. Pesch Europese Aanbesteding mr Marjolein J. Pesch Programma 1) Wat is aanbesteden 2) Regelgeving 3) Wie moeten aanbesteden 4) Wanneer moet aanbesteed worden 5) Voorwerp van aanbesteding 6) Hoe verloopt een Europese

Nadere informatie

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus 20011 2500 EA Den Haag bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509 LP Den Haag

Nadere informatie

Workshop Aanbestedingsrecht

Workshop Aanbestedingsrecht Workshop Aanbestedingsrecht Matanja Pinto 5 maart 2015 Inleiding 1. Kern 2. Wettelijk kader 3. Aanbestedingsplicht 4. Relevante uitzonderingen 5. Procedures 6. Criteria 7. Rechtsbescherming 8. Cases Kern

Nadere informatie

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden D U O - P R E S E N T A T I E D O R E N A G U L P E R S, R O M P E L B E R G & R U I T E R J O O P V A N D U R E N, H S Z U Y D F M, U T W E N T E Aanleiding

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJK VASTGOED WAT IS DAT?

MAATSCHAPPELIJK VASTGOED WAT IS DAT? MAATSCHAPPELIJK VASTGOED WAT IS DAT? WIE BEN IK? DETERINK ADVOCATEN EN NOTARISSEN Peter Halferkamps Advocaat 040-26 26 648 peter.halferkamps@deterink.com VROEGER HAD JE ALLEEN VASTGOED.. DEFINITIE? Maatschappelijk

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

De stand van mediation

De stand van mediation De stand van mediation Onderzoek bij gemeenten naar de stand van zaken rond mediation 30 november 2007 1 Inleiding Steeds meer gemeenten ontdekken mediation als manier om conflictsituaties op te lossen.

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek en inspectie 2014/S 141-253113

Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek en inspectie 2014/S 141-253113 1/5 Deze aankondiging op de TED-website: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:253113-2014:text:nl:html Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek

Nadere informatie

Aanbesteding door gemeenten van windmolens

Aanbesteding door gemeenten van windmolens Aanbesteding door gemeenten van windmolens 2 Aanbesteding door gemeenten van windmolens april 2013 Inleiding Met de uitgifte van gemeentelijke grond voor windmolens heeft een gemeente een bedoeling. Lang

Nadere informatie

Waarom Omgevingswet?

Waarom Omgevingswet? Op weg naar de Omgevingswet Kennisdag FUMO- provincie 15 mei 2014 1 Waarom Omgevingswet? Huidige omgevingsrecht: - complex en versnipperd - onoverzichtelijk en onvoldoende samenhang - trage besluitvorming:

Nadere informatie

Nu al Eenvoudig Beter

Nu al Eenvoudig Beter 12 LANDWERK #6 / 2013 Inhoudelijk voordeel van een veegplan is dat ontwikkelingen onderling zijn af te wegen. De ruimtelijke besluitvorming is minder ad hoc, omdat ontwikkelingen in één besluit zijn samengevoegd.

Nadere informatie

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Heerenveen op.. 2015 1. Inleiding Deze nota is opgesteld vanuit de gedachte, dat iedere inkoopactie maatwerk behoeft,

Nadere informatie

Plan van behandeling

Plan van behandeling Plan van behandeling Soorten gebiedsontwikkeling Grondexploitatiemodellen De totstandkoming van samenwerking: De Reiswijzer Gebiedsontwikkeling 2009 De totstandkoming van samenwerking: Het Müller-arrest

Nadere informatie

Door: Rik Smit FFP RFEA. Alimentatieadvies; een verkenning van reikwijdte en zorgplicht

Door: Rik Smit FFP RFEA. Alimentatieadvies; een verkenning van reikwijdte en zorgplicht Door: Rik Smit FFP RFEA Alimentatieadvies; een verkenning van reikwijdte en zorgplicht Stellingen Alimentatie advies is allesomvattend, behalve juridisch van aard Alimentatie advies is allesomvattend,

Nadere informatie

Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen

Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen Blömer accountants en adviseurs Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen Als professional op het gebied van accountancy en fiscale advisering zijn we u graag van dienst. Deskundig en betrokken

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Aanbesteden van collectieve warmteen koudenetten

Aanbesteden van collectieve warmteen koudenetten Aanbesteden van collectieve warmteen koudenetten De rafelige regels van het spel Artikel geschreven in samenwerking met: o Ing. L.F.J.M. Kleinegris (KleinegrisEnergieAdvies) o Mr. J.M. van den Berg (Höcker

Nadere informatie

Aanbesteding en inkoop van zorg

Aanbesteding en inkoop van zorg Aanbesteding en inkoop van zorg Richard-Jan Roks 8 september 2015 Inhoudsopgave Wat is aanbestedingsrecht en bronnen Private aanbesteding versus overheidsaanbesteding Aanbesteding en zorgverzekeraars Gezamenlijke

Nadere informatie

Mediation: effectieve conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure

Mediation: effectieve conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure Mediation: effectieve conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure Schilderij Het appeltje is speciaal gemaakt voor en eigendom van Randstad Mediation & Coaching Wie recht zoekt moet

Nadere informatie

Veehouderij en volksgezondheid

Veehouderij en volksgezondheid Veehouderij en volksgezondheid Stand van zaken wetgeving en jurisprudentie Peter Bokelaar Inleiding Gezondheidseffecten veehouderij nog steeds een actueel thema. Q-koorts uitbraak in 2008/2009: bewustwording

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Bijgaand het 2e kwartaalbericht over 2012 met een selectie van mogelijk voor u interessante actuele informatie over bouw- en aanbestedingsrecht:

Bijgaand het 2e kwartaalbericht over 2012 met een selectie van mogelijk voor u interessante actuele informatie over bouw- en aanbestedingsrecht: Geachte dame, heer, Bijgaand het 2e kwartaalbericht over 2012 met een selectie van mogelijk voor u interessante actuele informatie over bouw- en aanbestedingsrecht: Aanbestedingsrecht: materiaal voor defensie

Nadere informatie

Vastgoed met visie. Strategie voor maatschappelijk vastgoed

Vastgoed met visie. Strategie voor maatschappelijk vastgoed Vastgoed met visie Strategie voor maatschappelijk vastgoed Onze adviseurs Samen met u komen wij tot de beste vastgoedstrategie Iedereen heeft bijna dagelijks te maken met maatschappelijk vastgoed. En dat

Nadere informatie

II.1.2 Type opdracht en plaats van uitvoering van de werken, plaats van levering van de goederen of verlening van de diensten

II.1.2 Type opdracht en plaats van uitvoering van de werken, plaats van levering van de goederen of verlening van de diensten AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) Gemeente Zoetermeer 71952436 Markt 10, 2711 CZ Zoetermeer ( Nederland ) Ter attentie van: Ivo Dupon Email: inkoop@zoetermeer.nl Internetadres(sen):

Nadere informatie

...wel eens gedacht aan. mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict

...wel eens gedacht aan. mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict ...wel eens gedacht aan mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict Wat is Mediation? Samen tot een oplossing komen met behulp van een procesbegeleider: de Mediator

Nadere informatie

...wel eens gedacht aan. mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict

...wel eens gedacht aan. mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict ...wel eens gedacht aan mediation? wanneer er sprake is van: (echt)scheiding ouderschapsplan arbeidsconflict Wat is Mediation? Samen tot een oplossing komen met behulp van een procesbegeleider: de Mediator

Nadere informatie

Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg

Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg De logistieke scan van CB ontdekt het verbeterpotentieel van uw goederenlogistiek Een efficiëntere logistiek levert (soms onverwacht) belangrijke bijdragen

Nadere informatie

Resultaatgericht werken

Resultaatgericht werken Resultaatgericht werken Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 De afsprakencyclus...4 Stap 1. De voorbereidingsfase...4 Stap 2. Het planningsgesprek...5 Stap 3. Het voortgangsgesprek...5 Stap 4. Het waarderingsgesprek...5

Nadere informatie

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 9 MEI 2013 Herengracht 551 Contactpersoon: 1017 BW Amsterdam Ellen Soerjatin T 020 530 5200 E ellen.soerjatin@steklaw.com

Nadere informatie

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines?

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines? Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Groningen PVV Groningen wil niet dat er Ik sta hier niet achter windturbines in bewoond gebied komen! PVV Heel belangrijk PVV Groningen

Nadere informatie

Profiel. Strategisch HR adviseur. 8 december 2015. Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord

Profiel. Strategisch HR adviseur. 8 december 2015. Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord Profiel Strategisch HR adviseur 8 december 2015 Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord Voor meer informatie over de functie Erik Frieling, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 evt. mobielnummer

Nadere informatie

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Datum juni 2011 Status Definitief W/E adviseurs duurzaam bouwen in opdracht van Agentschap NL Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Handreiking aanbestedingswijzer

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Als je er samen goed uit wilt komen

Als je er samen goed uit wilt komen Als je er samen goed uit wilt komen Wie zijn De Raad van Mediators Wij zijn een bedrijf met een sterke merknaam en een modern platform. We opereren op een zakelijke wijze met een groeiend netwerk van aangesloten

Nadere informatie

Nota Inkoop- en Aanbestedingsbeleid gemeente Druten

Nota Inkoop- en Aanbestedingsbeleid gemeente Druten 2013 Nota Inkoop- en Aanbestedingsbeleid gemeente Druten Besluit B&W d.d. 10-9-2013 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Definities... 3 2. Gemeentelijke doelstellingen... 4 3. Uitgangspunten... 5 3.1 Algemeen

Nadere informatie

Op basis van de afgegeven vergunningen door de AFM is advisering mogelijk met betrekking tot de navolgende producten:

Op basis van de afgegeven vergunningen door de AFM is advisering mogelijk met betrekking tot de navolgende producten: Noordakker 12 2371 DB Roelofarendsveen T 071-2600666 E info@kuiperadvies.com W www.kuiperadvies.com Kuiper Advies KvK 51311909 BTW nr. 084.969.544.B.02 Rabobank 1588.33.317 Sinds begin 2011 is Kuiper Advies

Nadere informatie

Uw persoonlijk adviseur. Copyright 2002 TIAB.

Uw persoonlijk adviseur. Copyright 2002 TIAB. TIAB Uw persoonlijk adviseur Maak kennis met TIAB TIAB Uw persoonlijk adviseur TIAB DETACHERING Wij zijn uw persoonlijk adviseur, waar u op terug kunt vallen, in iedere discipline TIAB OPLEIDINGEN TIAB

Nadere informatie

Regeling klachten en geschillen

Regeling klachten en geschillen Regeling klachten en geschillen Inleiding Als een leerling extra ondersteuning nodig heeft, wordt dat georganiseerd volgens de regels van het samenwerkingsverband (SWV). Meestal gaat dat in goed overleg,

Nadere informatie

Meesterlijk in de rechten en hands-on.

Meesterlijk in de rechten en hands-on. Hands-on! Meesterlijk in de rechten en hands-on. Onze missie is het behalen van maximale resultaten voor de klant op het gebied van incasso, juridische procedures en advisering. Daar gaan we voor. Onze

Nadere informatie

Mediation: effectieve conflictoplossing op maat, als alternatief voor een juridische procedure

Mediation: effectieve conflictoplossing op maat, als alternatief voor een juridische procedure Mediation: effectieve conflictoplossing op maat, als alternatief voor een juridische procedure Schilderij Het appeltje is speciaal gemaakt voor en eigendom van Randstad Mediation & Coaching Wie recht zoekt

Nadere informatie

ibisapps IBIS4Tender

ibisapps IBIS4Tender ibisapps IBIS4Tender online budgetten aanbesteden bewaken Quote Online aanbesteden met IBIS4Tender is transparant en voorkomt fouten. Daarnaast is het voor alle betrokkenen ook veel eenvoudiger. Transparanter

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

Mediation bij Onderwijsgeschillen

Mediation bij Onderwijsgeschillen Mediation bij Onderwijsgeschillen In goed overleg tot een oplossing komen Onderwijsgeschillen biedt mediation aan bij alle soorten conflicten in het onderwijs. Alle scholen die bij Onderwijsgeschillen

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Implementatie van EU-regelgeving

Implementatie van EU-regelgeving Implementatie van EU-regelgeving mw. mr. drs. Sophie Bots wetgevingsjurist met speciale aandacht voor het recht van de Europese Unie directie Advisering, Raad van State Lezing Academie voor Wetgeving,

Nadere informatie

Eisen conform artikel 10 inzake aanbesteding en marktconformiteit. Inkoop en aanbesteding. Marktconformiteit

Eisen conform artikel 10 inzake aanbesteding en marktconformiteit. Inkoop en aanbesteding. Marktconformiteit Bijlage 2 Behorend bij artikel 10, vijfde lid van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 5 maart 2006, nr. PO/ZO-2006/10847, houdende voorschriften van OCW inzake dagarrangementen

Nadere informatie

PROCEDURES AANBESTEDINGEN

PROCEDURES AANBESTEDINGEN PROCEDURES AANBESTEDINGEN Achtergrond Artikel 9, eerste lid van de Subsidieregeling ESF-3 en artikel 12, eerste lid van Subsidieregeling ESF-EQUAL gaan over subsidiabele kosten. Beide vermelden dat Verordening

Nadere informatie

AT Osborne. Juiste inzet methoden bij vermoeden van asbestverontreiniging Voorkom onnodig en kostbaar onderzoek! Landelijke Asbest Praktijkdag 2015

AT Osborne. Juiste inzet methoden bij vermoeden van asbestverontreiniging Voorkom onnodig en kostbaar onderzoek! Landelijke Asbest Praktijkdag 2015 AT Osborne Landelijke Asbest Praktijkdag 2015 Juiste inzet methoden bij vermoeden van asbestverontreiniging Voorkom onnodig en kostbaar onderzoek! ir. Ingmar Scheiberlich MSc MRE 21 mei 2015 Inhouds opgave

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Aanbestedingswet en Gids Proportionaliteit

Aanbestedingswet en Gids Proportionaliteit Aanbestedingswet en Gids Prof. Mr J.M. Hebly Waardenburg, 12 april 2013 1 VOORGESCHIEDENIS Eigen nationaal wettelijk kader ontbreekt Europees kader (2004) Nationaal kader (2005) Rapport Parlementaire Enquête

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Juridisch medewerker openbaar bestuur

MBO-beroep in beeld. Juridisch medewerker openbaar bestuur MBO-beroep in beeld Juridisch medewerker openbaar bestuur mbo-beroep, niveau 4 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

UP bijeenkomst Aanpassing Wbb. Peter Kiela

UP bijeenkomst Aanpassing Wbb. Peter Kiela UP bijeenkomst Aanpassing Wbb Peter Kiela Wijziging wet- en regelgeving bodemsaneringsbeleid Convenant: Bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties Essenties: Decentralisatie Beleid met de ondergrond

Nadere informatie

De Gezonde Wijk. Samenspel in ruimte Symposium voor gemeenten, corporaties en zorgorganisaties 29 oktober 2009

De Gezonde Wijk. Samenspel in ruimte Symposium voor gemeenten, corporaties en zorgorganisaties 29 oktober 2009 De Gezonde Wijk Samenspel in ruimte Symposium voor gemeenten, corporaties en zorgorganisaties 29 oktober 2009 De Gezonde Wijk, thema van de toekomst AT Osborne organiseert op 29 oktober 2009 het symposium:

Nadere informatie

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN)

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) Noorderpoort Projectbureau Huisvesting Postbus 530 9700 AM GRONINGEN Contactpunt(en): draaijer+partners Ter attentie van: A.N. de

Nadere informatie

Inhoudsopgave studiemateriaal

Inhoudsopgave studiemateriaal pag.: 1 van 6 Opleiding: NEVI 2 tactisch Onderdeel: Module K22, Europees aanbesteden - gevorderd Versie: 2 Algemene inleiding Inhoudsopgave Index Deel 1 Aanbestedingsplan Sub 1.1 Ontwikkelingen Overzicht

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

Vaststelling aangepast aanbestedingsbeleid inclusief klachtenregeling aanbesteden voor de gemeenten en Servicepunt71.

Vaststelling aangepast aanbestedingsbeleid inclusief klachtenregeling aanbesteden voor de gemeenten en Servicepunt71. MEMO Aan: Van: CC: Dagelijks Bestuur SP71 SE JZ Priscilla Langerak, senior Juridisch Adviseur Marjolein Scheuer Datum: 17 mei 2013 Doorkiesnummer: 7914 Betreft: Vaststelling aangepast aanbestedingsbeleid

Nadere informatie

Als ouders gaan scheiden

Als ouders gaan scheiden Als ouders gaan scheiden Over de Raad voor de Kinderbescherming September 2009 Justitie Ministerie van Justitie Raad voor de Kinderbescherming Als ouders gaan scheiden Met de meeste kinderen en jongeren

Nadere informatie

Overheden als moderne opdrachtgever

Overheden als moderne opdrachtgever Overheden als moderne opdrachtgever Organisatorische randvoorwaarden voor professioneel opdrachtgeverschap bij nieuwe samenwerkingsvormen bij Waterschappen Prof.dr.ir. Marleen Hermans, TU Delft, Bouwkunde,

Nadere informatie

Beleidsregels toepassing Wet BIBOB bij aanbestedingen en omgevingsvergunningen

Beleidsregels toepassing Wet BIBOB bij aanbestedingen en omgevingsvergunningen Beleidsregels toepassing Wet BIBOB bij aanbestedingen en omgevingsvergunningen 2013 Beleidsregels inzake toetsing van de integriteit bij aanbestedingen als bedoeld in artikel 5 van de Wet BIBOB (Beleidsregels

Nadere informatie

Consequenties niet tijdig implementeren aanbestedingsrichtlijnen

Consequenties niet tijdig implementeren aanbestedingsrichtlijnen Consequenties niet tijdig implementeren aanbestedingsrichtlijnen Inleiding Op 1 april 2013 is de Aanbestedingswet 2012 in werking getreden. Inmiddels zijn er nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen gepubliceerd

Nadere informatie

HET JUISTE SPOOR OP WEG NAAR SUCCESVOL FRANCHISING

HET JUISTE SPOOR OP WEG NAAR SUCCESVOL FRANCHISING HET JUISTE SPOOR OP WEG NAAR SUCCESVOL FRANCHISING Franchise Match is een full service franchi- Op deze en de volgende pagina s treft u Onze energie zit primair in de uitvoering. Maar ook als de franchiseorganisatie

Nadere informatie