SYLLABUS. PAOKC-cursus Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde 65+, JONG EN VITAAL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SYLLABUS. PAOKC-cursus Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde 65+, JONG EN VITAAL"

Transcriptie

1 SYLLABUS PAOKC-cursus Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde 65+, JONG EN VITAAL Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde Donderdag 28 juni 2012 Antropia, Driebergen

2 PROGRAMMA OCHTENDPROGRAMMA voorzitterdr.j.w.smit 10:0010:15 AlgemeneInleiding Dr.J.W.Smit Dekenmerkenvanfamiliairelanglevendheid Dr.D.VanHeemst Penopauze.Voorkomen,supplerenofaccepteren? Dr.B.E.P.B.Ballieux Koffie/theeenstandbezoek DiagnostiekvanDVTenLEbijouderen Dr.F.J.L.M.Haas GezondouderwordenineenproinflammatoireWestersemaatschappij Prof.dr.F.A.J.Muskiet Verouderingvanhetimmuunsysteem Prof.dr.A.M.H.Boots Lunchenstandbezoek MIDDAGPROGRAMMA voorzitterdr.m.m.j.f.koenders Telomeerlengteenveroudering Prof.dr.P.M.Lansdorp BehandelingenmetMesenchymaleStamcellen:Zekerenonzekerheden Dr.J.J.Zwaginga Koffie/theeenstandbezoek Hoefunctioneerthetouderebrein? Dr.L.H.P.Eggermont Neurodegeneratieveziekten;eiwitschadeeneiwitvouwing Dr.E.A.A.Nollen Neurodegeneratieveziektevanuitdeklinischechemie Dr.C.E.Teunissen Afsluitingenborrel 1

3 SPREKERS Dr.B.E.P.B.Ballieux KlinischChemicus UniversitairMedischCentrum,Leiden Prof.dr.A.M.H.Boots AfdelingshoofdReumatologieenKlinischeImmunologie UniversitairMedischCentrum,Groningen Dr.L.H.P.Eggermont AssistentprofessorKlinischeNeuropsychologie VUMedischCentrum,Amsterdam Dr.F.J.L.M.Haas KlinischChemicus Dr.D.VanHeemst AssociateprofessorOuderengeneeskunde LUMC,Leiden Prof.dr.P.M.Lansdorp WetenschappelijkDirecteur EuropeanResearchInstituteontheBiologyofAgeing,Groningen Prof.dr.F.A.J.Muskiet KlinischChemicus UniversitairMedischCentrum,Groningen Dr.E.A.A.Nollen AssistentprofessorGenetica UniversitairMedischCentrum,Groningen Dr.J.W.Smit KlinischChemicus LabNoord,Groningen Dr.C.E.Teunissen AfdelingshoofdNeurologischLaboratorium VUMedischCentrum,Amsterdam Dr.J.J.Zwaginga Hematoloogafd.Immunohematologieenbloedtransfusie/transfusiespecialistJonJvanRoodCenter forclinicaltransfusionmedicineresearch UniversitairMedischCentrum,Leiden 2

4 ORGANISATIE Dr.J.W.Smit LabNoord,Groningen Prof.dr.I.P.Kema UniversitairMedischCentrum,Groningen Dr.H.DeWaard Rijnstate,Arnhem Mw.dr.B.S.Jakobs St.ElisabethZiekenhuis,Tilburg Mw.dr.M.M.J.F.Koenders St.ElisabethZiekenhuis,Tilburg 3

5 SPONSORS DezePAOKC65+,jongenvitaalwordtmedemogelijkgemaaktdoorbijdragenvandevolgende sponsors: AbbottDiagnostics BeckmanCoulterB.V. Instruchemie SiemensHealthcareDiagnosticsB.V. SysmexNederlandB.V. ThermoScientificBiomarkers 4

6 INHOUD Pag. Algemene inleiding Dr. J.W. Smit 6 De kenmerken van familiaire langlevendheid Dr. D. van Heemst 8 Penopauze. Voorkomen, suppleren of accepteren? Dr. B.E.P.B. Ballieux 11 Diagnostiek van DVT en LE bij ouderen Dr. F.J.L.K. Haas 13 De opmaat voor het insulineresistentiesyndroom en sequelae Behorend bij de voordacht getiteld Gezond ouder worden in een pro inflammatoire Westerse maatschappij Prof.dr. F.A.J. Muskiet 21 Veroudering van het immuunsysteem Prof.dr. A.M.H. Boots 28 Telomeerlengte en veroudering Prof.dr. P.M. Lansdorp 29 Mesenchymale stromaleceltherapie: zeker en onzekerheden Behorend bij de voordacht getiteld Behandelingen met Mesenchymale Stamcellen: zeker en onzekerheden Dr. J.J. Zwaginga 31 Hoe functioneert het oudere brein? Dr. L.H.P. Eggermont 38 Neurodegeneratieve ziekten; eiwitschade en eiwitvouwing Dr. E.A.A. Nollen 41 Neurodegeneratie vanuit klinisch chemisch perspectief Behorend bij de voordracht getiteld Neurodegeneratieve ziekte vanuit de klinische chemie Dr. C.E. Teunissen 42 5

7 ALGEMENEINLEIDING Dr.J.W.Smit,klinischchemicus Op20september2012isdeNederlandseVerenigingvoorKlinischeChemie(NVKC)65jaar. Daarmeebehoortzetotde babyboomgeneratie,hetgeeninhoudtdatdenvkc,evenals diegenedienetnadetweedewereldoorlogwerdgeboren,depensioengerechtigdeleeftijd nadert.hetverschiltussendeverenigingnvkcendeze65jarigeisgelegenindecontinue input die de NVKC ondergaat van nieuwe leden en ontwikkelingen. Helaas ontbeert het menselijklichaameendergelijkevormvanregeneratie,waardoorhetveroudert. Delevensverwachtingvandemensisdeafgelopeneeuwaanzienlijkgestegen.Echter,de cijfersvanhetcbslatenonsziendatditgepaardgaatmeteendalingvanhetaantaljaren zonder chronische ziektes, hetgeen betekent dat we steeds langer leven met chronische ziektes.datisgeenprettigvooruitzichtvoordejongeregeneratiesenhetgaatooknogeens handinhandmeteenstijgingvandekostenvandegezondheidszorg.debrandendevraagis hoewedittijkunnenkeren:opwelkewijzekunnenwegezond(er)oudworden? Klinische chemie is de wetenschap die zich bezighoudt met het meten van cellen en moleculeninlichaamsvloeistoffen.hetvakgebiedlevertdaarbijeenbelangrijkebijdrageaan de gezondheidszorg, zowel in de 1 e, 2 e als 3 e lijn. Door het toenemende belang van (secundaire) preventie van chronische ziektes en ons inzicht in het verouderingsproces ontstaatbinnendeklinischechemieeennieuwaandachtsgebied,waarbijdenadrukligtop leefstijlfactoren en het bepalen en monitoren van prognostische markers. Of we in dat kadergebaatzijnmetonzevertrouwde referentiewaarden ismaarzeerdevraag.wantis hetverouderingsprocesnufysiologieofpathofysiologie:hoezieteen gezondeoudere er eigenlijkuit?enstaatookindezeonsbreinhethoogstindehiërarchie,tenkostevanhet disposablesoma?stervenweuiteindelijkvanwegeeenverzwaktimmuunsysteemenzoja betekent dit dat we infecties en inflammatie nog zorgvuldiger moeten voorkomen en behandelen? De klinische chemie is bij uitstek in staat om gegevens in beeld te brengen over de voeding van de individuele patiënt, maar mogelijk eveneens over zijn bacteriële flora en zijn mate van fysieke activiteit, slaaptekort en chronische stress. Inzake de diagnostiekzijnreedsgoederesultatengeboektindevroegeopsporingvandeziektevan Alzheimer, maar het zou nog beter zijn als we deze markers nooit hoeven te gebruiken. 6

8 De tijd zal het leren of we daarvoor ons heil moeten zoeken in het verlengen van onze telomerenofinderegeneratievanonzeweefselsdoormiddelvanstamcellen. Ter gelegenheid van het 65jarige jubileum van de NVKC is voor deze PAOKC het thema veroudering gekozen. Hierbij wordt het thema in zijn breedste zin onder de loep genomen. Naast de vele theorieën die het fenomeen veroudering kent wordt ruim aandacht besteed aan de factoren die veroudering kunnen vertragen en hoe we de schijnbaar onlosmakelijke chronische invaliderende ziektes in een vroeg stadium kunnen opsporen. 7

9 DEKENMERKENVANFAMILIAIRELANGLEVENDHEID D.vanHeemst,bioloog Onzelevensverwachtingisdeafgelopeneeuwaanzienlijkgestegen.Echter,erbestaannog steedsgroteinterindividueleverschillenindeleeftijdvanoverlijden.gedachtwordtdatde volgende drie factoren, elk in ongeveer gelijke mate, bijdragen aan de interindividuele verschilleninlevensduur:toeval,omgeving/leefstijlengenen. Deanalysevanderolvangeneninlanglevendheidheeftindejarennegentigvandevorige eeuw een vlucht genomen toen bleek dat veel langlevende rondwormen hun langlevendheid te danken hadden aan puntmutaties in genen van de insuline/igf1 signaaltransductie route. Vervolgens bleek dat mutaties in genen van de insuline/igf1 signaaltransductie route ook tot langlevendheid konden leiden in andere soorten, waaronderdefruitvliegendemuis.eenbelangrijkkenmerkvanlanglevendemuizenmet eenverminderdeactiviteitvandeinsuline/igf1signaaltransductierouteiseenverhoogde gevoeligheidvoorhethormooninsulineenlagerenuchterebloedsuikerspiegels. Ookbijdemensbestaatovertuigendbewijsdatlanglevendheidvakervoorkomtinbepaalde families. Dit suggereert een genetische basis voor langlevendheid. Om meer inzicht te krijgenindebiologieachtergezondeverouderingbestuderenwijindeleidenlangleven Studie de kenmerken van uitzonderlijk langlevende families. De Leiden Lang Leven Studie bestaatuit421families.aandebasisvanelkefamiliestaateengeneratievanbroersen/of zussenwaarvanerminimaaltweenegentigjaarofouderzijn.uitonsonderzoekblijktdatde eerstegraads familieleden van deze langlevende broer of zusparen gemiddeld een overlevingsvoordeel van 30% hebben in vergelijking met de algemene bevolking. Ook hebben wij gevonden dat de kinderen van deelnemers van negentig jaar en ouder een aanzienlijkkleinerekanshebbenopeenmyoinfarct,hypertensieenvooraldiabetesmellitus typeii. Een verdere vergelijking van de kinderen van langlevende broer of zusparen met hun partners in de Leiden Langleven Studie suggereert dat langlevendheid bij de mens ook 8

10 gekenmerktwordendoorverschilleninderegulatievandesuikerstofwisseling.dekinderen van langlevende broer of zusparen hebben relatief lagere bloedsuikergehaltes en bloedinsulinegehaltes. Daarnaast hebben zij een betere glucose tolerantie en zijn zij gevoeligervoorhethormooninsuline.opmerkelijkisdatdezeverschillengevondenworden ondanksafwezigheidinverschillenindeklassiekerisicofactorenvoorinsulineresistentie.de kinderenvanlanglevendebroerofzusparenenhunpartnerszijnvergelijkbaarwatbetreft lichaamsgewicht, lichaamsbeweging, voedingsgewoontes en subklinische ontsteking. De observatiedatinsulinegevoeligheidpositiefisgeassocieerdmetdebehaaldeleeftijdvande ouders(ziefiguur)onderstreepthetfamiliareaandeelindezeeigenschap. insuline gevoeligheid gemiddelde leeftijd ouders Wijsman et al. Aging Cell 2011 Ons huidige onderzoek richt zich op het ontrafelen van de rol van het brein in het suikermetabolisme en op interventies die tot doel hebben de regulatie van het suiker metabolismeteverbeteren. 9

11 Referenties 1. WestendorpRG,vanHeemstD,RozingMP,FrolichM,MooijaartSP,BlauwGJ,Beekman M,HeijmansBT,deCraenAJ,SlagboomPE.NonagenarianSiblingsandTheirOffspring DisplayLowerRiskofMortalityandMorbiditythanSporadicNonagenarians:TheLeiden LongevityStudy.JAmGeriatrSoc.2009;57: Rozing MP, Westendorp RG, Frolich M, de Craen AJ, Beekman M, Heijmans BT, MooijaartSP,BlauwGJ,SlagboomPE,vanHeemstD.Humaninsulin/IGF1andfamilial longevityatmiddleage.aging.2009;1: Rozing MP, Westendorp RG, de Craen AJ, Frolich M, De Goeij MCM, Heijmans BT, BeekmanM,WijsmanCA,MooijaartSP,BlauwGJ,SlagboomPE,vanHeemstD.Lower prevalence of metabolic syndrome and favourable glucose tolerance in nondiabetic offspringofnonagenariansiblings.jamgeriatrsoc.2010;58: vanheemst,d.insulin,igf1andlongevity.agingdis.2010oct;1(2): Wijsman CA, Rozing MP, Streefland TCM, le Cessie S, Mooijaart SP, Slagboom PE, WestendorpRG,PijlH,vanHeemstD.Familiallongevityismarkedbyenhancedinsulin sensitivity.agingcell,2010;10: Slagboom,PE,Beekman,M,Passtoors,WM,J.Deelen,J,Vaarhorst,AAM,Boer,JM,van den Akker, EB, van Heemst, D, de Craen, AJM, Maier, AB, Rozing, M, Mooijaart, SP, Heijmans,BT,Westendorp,RGJ.Genomicsofhumanlongevity.PhilosTransRSocLond BBiolSci.,2011;366: Wijsman C, van Opstal A, Kan H, Maier A, Westendorp R, Slagboom E, Webb A, Mooijaart S, van Heemst D. Proton magnetic resonance spectroscopy shows a lower intramyocellular lipid accumulation in middleages subjects predisposed to familial longevity.amjphysiolendocrinolmetab.2012feb;302(3):e

12 PENOPAUZE.VOORKOMEN,SUPPLERENOFACCEPTEREN? Dr.ir.B.E.P.B.Ballieux,klinischchemicus Sinds in de begin jaren 70 de eerste immunoassays voor Testosteron (T) beschikbaar kwamen is in vele crossectionele studies aangetoond dat de testosteron concentratie in ouder wordende mannen afneemt en met name versneld afneemtna het 60 e levensjaar. Later zijn ook longitudinale studies uitgevoerd die deze afname laten zien. Hoewel uit dergelijkeobservationelestudiesgeencausaalverbandkanwordenafgeleid,heeftdittoch geleid tot de zogenaamde Andropause hypothese en zijn er richtlijnen opgesteld voor de behandelingvanmannenmetandrogeendeficiëntie(ad)mett(1). Deze afname van testosteronconcentratie gaat samen met (niet specifieke) klinische symptomen van AD, die echter niet diagnostisch zijn voor AD. Naar analogie van ziektebeeldenmeteenoverduidelijkhormoontekort,zoalsiatrogeneandrogeendeficiëntie en(vroegtijdige)menopauze,suggereertdit,datadgerelateerdesymptomeneenreversibel deel vormen van de algemene afname van lichaamsfuncties en sexuele functies bijde verouderende man. Dit heeft de deur geopend voor talloze studies naar de effecten van androgeensuppletiemetzeerwisselenderesultaten. Omdatdeandropausetheorienooitdoorlongitudinalestudiesisonderbouwdiserruimte vooralternatievehypotheses.ineenzeerrecentecrossectionelestudieondermannenmet eenzelfgerapporteerdegoedeofzeergoedegezondheidwordtgeensignificanteafname vantmettoenemendeleeftijdgevonden(2).welwaseenrelatiemetobesitas,rokenen vasten gevonden. Ook wordt in 80plussers een stijging in LH en al iets eerder in FSH gevonden,mogelijkalscompensatievanbeperkteafnamevanleydigcelfunctie.dezestudie suggereert,dattnietafneemtmetleeftijdpersemaardattafnamegerelateerdisaanco morbiditeiten,dieontstaangedurendehetouderworden. EenbelangrijkerelatielijkttebestaantussendeafnamevanTenobesitas.Hetoorzakelijke verband lijkt hierbij tweezijdig. Obesitas en de daarbij horende symptomen van het metaboolsyndroomhebbenmogelijkeeneffectopdetconcentratie,maareenverlaagdt 11

13 lijkt mogelijk ook bij te dragen aan obesitas en parameters van het metabool syndroom, zoals insulineresistentie. Met name T waarden onder de 8 nmol/l zijn geassocieerd met visceraalvetophoping,inflammatieeninsulineresistentie(3). InverschillendestudiesiszoweleenverhoogdalseenverlaagdLHen/ofFSHgevondenbij mannen met AD en het metabool syndroom. Dit zou dus zowel kunnen wijzen op een primairgonadaalfalenalsophypothalamedysfunctie.derelatievanbeidemechanismen met de ernst van het T defect, de mate van insuline resistentie en obesitas dient verder onderzochtteworden. De behandeling van mannen met AD is ook nog niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd. Effecten van suppletie op sexueel functioneren, obesitas en metabool syndroom hangen sterk af van de mate van AD, de dosis en toedieningsvorm en de comorbiditeiten van de behandelde mannen. Ook de risico s van suppletie bij oudere mannen,metnameophetontstaanvanprostaatcarcinoomzijnnognietduidelijk.ditalles vraagt om geblindeerde gerandomizeerde studies, die gebruik maken van nauwkeurige specifieketestosteronassays,dieherleidbaarzijnnaardeifccreferentiemethode. Referenties 1. Bhasin S et al. Task Force, Endocrine Society. Testosterone therapy in men with androgendeficiencysyndromes:anendocrinesocietyclinicalpracticeguideline. JClinEndocrinolMetab.2010Jun;95(6): SartoriusGetal.SerumTestosterone,DihydrotestosteroneandEstradiolConcentrations inoldermenselfreportingverygoodhealth:thehealthymanstudy.clinendocrinol (Oxf).2012inpress 3. Tajar A et al. The EMAS group. Characteristics of Androgen Deficiency in LateOnset Hypogonadism:ResultsfromtheEuropeanMaleAgingStudy(EMAS).JClinEndocrinol Metab.2012May;97(5):

14 FOB GOLD Voor alle klinisch chemie analyzers De Sentinel FOB GOLD test bepaalt humaan hemoglobine kwantitatief in faeces op de courante chemie analyzers. De immunodiagnostische FOB GOLD kit geeft sensitieve, accurate en reproduceerbare resultaten. De basis is een antigen-antilichaam reactie tussen het humaan hemoglobine en een polyclonale antilichamen op polystyreen partikels. De analyse laat toe verschillende cut-offs te gebruiken. Een dieet is overbodig vanwege de specificiteit voor humaan hemoglobine. Daarenboven zorgt de buffer voor een stabiel resultaat tot 8 dagen. Sysmex Nederland B.V. Ecustraat 11, 4879 NP Etten-Leur Telefoon +31 (0) Fax +31 (0)

15 DIAGNOSTIEKVANDVTENLEBIJOUDEREN F.J.L.M.Haas,klinischchemicus Inleiding De vorming van een stolsel (trombose) is het resultaat van een onbalans tussen procoagulante, anticoagulante en fibrinolytische factoren in de slagaders of aders. In het gevalvanveneuzetromboseisdezeonbalansenstolselvormingvaaktewijtenaanacuteen voorbijgaanderisicofactoren.desymptomenkunnenplotselingofmeteenvertragingvan enkele dagen of zelfs weken optreden. Veneuze tromboembolie (VTE) is een gemeenschappelijke noemer, met inbegrip van oppervlakkige of diepe veneuze trombose (DVT)vanhetbeenenlongembolie(LE).VTEiseenvandemeestvoorkomendehart en vaatziektenindegeïndustrialiseerdelanden,waarongeveer5%vanallemensentijdenshun levenmeetemakenhebben[1,2]. DegemiddeldeNederlandsecijfersvaneenfataleafloopoverdejaren waren voor mannen resp. vrouwen in het geval van DVT 7 en 4, voor LE 190 en 300 (http://statline.cbs.nl). Echter, vooral LE is een vaak gemiste diagnose: 22% van de LE gevallen wordt niet gediagnosticeerd voor het overlijden van de patiënt. De vroege mortaliteitvandvtislager,1en7daagseoverlevingvan97,0%en96,2%,dandevroege mortaliteitvanle,1en7daagseoverlevingvan63,6%en59,1%[3]. EriseensterkeleeftijdsafhankelijkheidvanVTE,zoalsisaangetoondindriegrotestudiesuit Frankrijk,deVSenNoorwegen[46],van1op perjaarindekinderleeftijdtotbijna 1opde100bijdeouderen.VandepatiëntenmetVTEisbijna70%ouderdan60jaaren bijna 25% is ouder dan 80 jaar [7]. De meeste patiënten met VTE zijn man. Alleen in de reproductieve periode van de vrouw (2045 jaar), is het aantal vrouwelijke patiënten groter.ofhetgeslachteenonafhankelijkerisicofactorisvoordeeersteen/ofrecidiefvte,is echternietvolledigduidelijk[8]. DiagnoseenuitsluitingvanDVT Tromboseishetgevolgvanstolling,metalsbelangrijkstestapdeenzymatischeomzetting vanfibrinogeeninfibrinemonomeren(fm)doortrombine.detrombuswordtverwijderd door de enzymatische omzetting van het fibrinenetwerk door plasmine (fibrinolyse) in 13

16 fibrineafbraakproducten(fbdp).insommigeklinischesituatiesiserookeenenzymatische afbraak van fibrinogeen door bijvoorbeeld elastase (fibrinogenolyse) in fibrinogeen afbraakproducten (FgDP). Een nadere analyse van het bloedstollingproces is zinvol om informatieteverzamelenoverdevormingofaanwezigheidvaneentrombus(figuur1). Een van de belangrijkste fibrineafbraakproducten is het Ddimeer molecuul. De aanwezigheidvanddimerenisbewijzendvoordeaanwezigheidvanzowelstollingalsook fibrinolyse. MetdeontwikkelingvanspecifiekemonoklonaleantilichamentegenepitopenvanhetD dimeer molecuul werd het bepalen van de Ddimeer waarden haalbaar [9]. De eerste D dimeertestenwarenkwalitatievetesten[10],gevolgddoorkwantitatieveelisa[11].omdat deelisabepalingzeerarbeidsintensiefis,isdittypeddimeerbepalingalleengeschiktvoor hetgebruikinstudies.metdelanceringvandevidas ELFA(eenzogenaamdesnelleELISA) [12] en de latex Ddimeer bepalingen, beide gemeten op de speciale instrumenten of analyzers, werd de toepassing van de Ddimeer bepalingen in de directe patiëntenzorg mogelijk[13]. Figuur1.Vereenvoudigdstollingsschema TPA=weefselplasminogeenactivator 14

17 Nadereinformatieoverhetstollingsschemakanwordenverkregendoormetingvan: trombine(trombinegeneratietest) fibrinemonomeer(fm) fibrineafbraakproducten(fbdp) fibrinogeenafbraakproducten(fgdp) HetbepalenvandeDdimeerheeftzichinmiddelsbewezenalseenzeernuttiginstrumentin de diagnostische procedure van VTE. Verschillende Ddimeer bepalingen zijn geëvalueerd voordediagnosevanvte.dealgemeneconclusieisdatdecombinatievandesensitiviteit en specificiteit niet hoog genoeg is om VTE basis van alleen de resultaten van een D dimeerbepalingtekunnenuitsluiten[1425].meteensensitiviteitlagerdan100%voorbijna alle Ddimeer bepalingen is er een klein maar onaanvaardbaar risico voor het naar huis sturenvanpatiëntenmetdeverdenkingvaneenvte.derelatieflagespecificiteitvande meesteddimeerbepalingenresulteertindenoodzaakvanaanvullendonderzoekomvte uit te sluiten. Daaromwordt de combinatie van Ddimeer bepaling en een score van een klinischebeslisregel(cdr)gebruikt.wellsheefteencdrgeïntroduceerd,ineersteinstantie met een score op drie niveaus (laag, matig en hoog) [26], later vereenvoudigd tot twee niveaus (onwaarschijnlijk en waarschijnlijk) [27]. Bij patiënten met verhoogde Ddimeer waarden of een verhoogde CDRscore, extra beeldvormende procedures nodig zijn. De Well scdrisalleengevalideerdvoorpoliklinischepatiënten.voordenederlandseeerste lijnzorg,iseenaangepastebeslisregelontwikkeldengeëvalueerd[28,29]. DdimeerwaardenzijnnietalleenverhoogdbijpatiëntenmetVTE.Veelnietpathologische condities, bijvoorbeeld hoge leeftijd of een operatie, als ook pathologische condities, bijvoorbeeldontstekingofmaligniteit,zijngeassocieerdmetverhoogdeddimeerwaarden [30]. Daarom is het noodzakelijk de bijdrage van de klinische chemie in het diagnostisch onderzoekvanvteteverbeteren. Mogelijkhedenvoorverbeteringvandediagnostiek Het doel is de verbetering van de klinische chemische technieken, gebruikt in de diagnosestellingvanpatiëntenverdachtvoordvt,metalsresultaathetveiliguitsluitenvan DVT en een vermindering van de valspositieve resultaten. Om deze doelstelling te realiseren, moet de specificiteit van de gebruikte techniek(en) worden verhoogd zonder verlagingvandesensitiviteitvan100%. Dezeverminderingvanvalspositieveresultatenkanwordenbereiktdoor: 15

18 meerspecifiekebepalingen;evaluatievandehuidigeennieuwelaboratoriumbepalingen, hetmetenvandevormingvantussenofeindproductenvanstolling(figuur1), decombinatievandezenieuwebepalingsresultatenmetdeddimeerwaardealstweede beslissingscriteriumofcorrectievandeddimeerwaarde, het veranderen van de cutoff waarde van de Ddimeer bepaling in speciale patiënten subgroepen. Omdat bij ouderen het hoogste aantal valse positieve resultaten wordt verkregen, is specifieknaardezegroeppatiëntengekeken. NetalsdeDdimeerbepaling,dienendeaanvullendebepalingenbeschikbaartezijnineen routine laboratorium setting, 24 uur per dag met een aanvaardbare doorlooptijd. Een anderevoorwaardeisdatdegekozenengeëvalueerdebepalingencommercieelverkrijgbaar moetenzijn. Voorallehierondergenoemdeevaluatiestudieswerddepatiëntdatabasegebruiktvaneen managementstudievanonderzoeknaarhetgebruikvandetinaquant Ddimeerbepaling incombinatiemetdewellsscoreinhetuitsluitenvandvtbijsymptomatischepoliklinische patiënten[31]. VooreenoverzichtvandeDdimeerbepalinginrelatietotDVTenLE,gebaseerdopCBO RichtlijnDiagnostiek,PreventieenBehandelingvanveneuzetromboembolieenSecundaire Preventievanarteriëletrombose,zie[32,33]. Het gebruik van heparine plasma in plaats van het standaard citraat plasma voor het bepalen van Ddimeer is onderzocht [34]. De mogelijkheid van het gebruik van heparine plasmaisvangrootlogistiekbelang,omdatdedoorlooptijdvandeddimeerbepalingkan worden verkort en daarmee de bruikbaarheid als diagnostisch hulpmiddel kan worden vergroot. De Tinaquant Ddimeer bepaling, gebruikt in de management studie [31], is vergeleken met vier Ddimeerbepalingen in termen van sensitiviteit, specificiteit en vergelijkbaarheid [35]. DebruikbaarheidvanderesultatenvandeDdimeerbepalingincombinatiemetdeWells scorebijouderenisnaderonderzocht[36].omdatdeddimeerwaardestijgtmettoename van de leeftijd en dus de specificiteit afneemt, betekent dat een vermindering van de klinischetoepasbaarheidbijouderen.decombinatievandeddimeerbepalingmetdecdr scoreisdusnietgoedbruikbaarinhetuitsluitenvanvtebijouderen.daaromisdebijdrage 16

19 van de andere tussenen eindproducten van stollingsproces (figuur 1) onderzocht. De resultaten van twee kwantitatieve FM bepalingen in combinatie met de Tinaquant D dimeerbepalingencdrscoreinhetdiagnostischonderzoekzijnnadergeëvalueerd[37]. Conform de CBO richtlijn wordt een vaste drempelwaarde voor de Ddimeer gebruikt (ongeacht de leeftijd van de patiënt). Een hogere specificiteit (minder valse positieve resultaten) kan worden verkregen door het gebruik van leeftijdsafhankelijke cutoff waarden.deinnovance TM DdimeerbepalingisvergelekenmetdeTinaquantenSTALiatest bepaling,metbijzonderenadrukopderesultatenvanleeftijdsafhankelijkecutoffwaarden [38]. Stolling resulteert ook in de vorming van trombine. Daarom is onderzoek naar de diagnostische waarde van de trombine generatie bepaling (TGA) bij patiënten met verdenkingvanvtevangrootbelang.detgavolgenshemker[3941]isnietmogelijkvoor routinematig patiëntonderzoek door de hoge turnaroundtime en de noodzaak van gespecialiseerde analisten. Nieuwe TGA s, zoals de Endogene Trombine Potentiaal (Innovance ETP), hebben geen last van deze problemen. Daarom kunnen ze worden gebruikt voor routinematige toepassingen [42,43]. De Innovance ETP is geëvalueerd als enkelvoudigebepalingenincombinatiemetdestandaardproceduresvanhetdiagnostisch onderzoekvanvte(ddimeerencdr),metnamebijouderen[44]. HetisbekenddatsommigeTGA sgevoeligzijnvoortrombofiliefactoren.derelatietussen deetpparametersendemeestvoorkomendetrombofilierisicofactorenisonderzochtbij DVTnegatieveenDVTpositievepatiënten[45]. Eindproducten van het stollingsproces (figuur 1), zoals het specifiekefibrinogeen elastase afbraakproduct(fgedp)eneenanderfibrineafbraakproductdanddimeer(fbdp),kunnen mogelijk ook een rol spelen in de diagnostische procedure van VTE. De resultaten van metingen van deze producten, alleen of in combinatie met enkele Ddimee rbepalingen wordengeëvalueerd[46]. Gebaseerdop: Inleiding Contribution of clinical chemistry in the diagnostic procedure of deep venous thrombosis,(proefschrift2012) 17

20 Referenties 1. SpencerFA,EmeryC,LessardD,AndersonF,EmaniS,AragamJ,BeckerRC,GoldbergRJ. The Worcester Venous Thromboembolism study: a populationbased study of the clinicalepidemiologyofvenousthromboembolism.jgeninternmed2006;21: WellsPS.Integratedstrategiesforthediagnosisofvenousthromboembolism.JThromb Haemost2007;5Suppl1: HeitJA,SilversteinMD,MohrDN,PettersonTM,O'FallonWM,MeltonLJ,III.Riskfactors for deep vein thrombosis and pulmonary embolism: a populationbased casecontrol study.archinternmed2000;160: Cushman M, Tsai AW, White RH, Heckbert SR, Rosamond WD, Enright P, Folsom AR. Deep vein thrombosis and pulmonary embolism in two cohorts: the longitudinal investigationofthromboembolismetiology.amjmed2004;117: NaessIA,ChristiansenSC,RomundstadP,CannegieterSC,RosendaalFR,Hammerstrom J. Incidence and mortality of venous thrombosis: a populationbased study. J Thromb Haemost2007;5: Oger E. Incidence of venous thromboembolism: a communitybased study in Western France. EPIGETBP Study Group. Groupe d'etude de la Thrombose de Bretagne Occidentale.ThrombHaemost2000;83: RosendaalFR,HylckamaVliegA,DoggenCJ.Venousthrombosisintheelderly.JThromb Haemost2007;5Suppl1: Tormene D, Ferri V, Carraro S, Simioni P. Gender and the risk of venous thromboembolism.seminthrombhemost2011;37: Rylatt DB, Blake AS, Cottis LE, Massingham DA, Fletcher WA, Masci PP, Whitaker AN, ElmsM,BunceI,WebberAJ,.AnimmunoassayforhumanDdimerusingmonoclonal antibodies.thrombres1983;31: Greenberg CS, Devine DV, McCrae KM. Measurement of plasma fibrin Ddimer levels withtheuseofamonoclonalantibodycoupledtolatexbeads.amjclinpathol1987;87: Bounameaux H, Cirafici P, De MP, Schneider PA, Slosman D, Reber G, Unger PF. MeasurementofDdimerinplasmaasdiagnosticaidinsuspectedpulmonaryembolism. Lancet1991;337: Pittet JL, De MP, Reber G, Durand C, Villard C, Piga N, Rolland D, Comby S, Dupuy G. VIDAS Ddimer: fast quantitative ELISA for measuring Ddimer in plasma. Clin Chem 1996;42: Kario K, Matsuo T, Kabayashi H, Matsuo M, Yamamoto K, Sakurai G, Baba M. Rapid quantitative evaluation of plasma Ddimer levels in thrombotic states using an automatedlatexphotometricimmunoassay.thrombres1992;66: BrillEdwards P, Lee A. Ddimer testing in the diagnosis of acute venous thromboembolism.thrombhaemost1999;82: Dempfle CE. Use of Ddimer assays in the diagnosis of venous thrombosis. Semin ThrombHemost2000;26: DempfleCE.Validation,calibration,andspecificityofquantitativeDdimerassays.Semin VascMed2005;5:

21 17. DiNisioM,SquizzatoA,RutjesAW,BullerHR,ZwindermanAH,BossuytPM.Diagnostic accuracy of Ddimer test for exclusion of venous thromboembolism: a systematic review.jthrombhaemost2007;5: Goodacre S, Sampson FC, Sutton AJ, Mason S, Morris F. Variation in the diagnostic performanceofddimerforsuspecteddeepveinthrombosis.qjm2005;98: GosselinRC,OwingsJT,KehoeJ,AndersonJT,DwyreDM,JacobyRC,UtterG,LarkinEC. Comparison of six Ddimer methods in patients suspected of deep vein thrombosis. BloodCoagulFibrinolysis2003;14: Heim SW, Schectman JM, Siadaty MS, Philbrick JT. Ddimer testing for deep venous thrombosis:ametaanalysis.clinchem2004;50: JanssenMC,VerbruggenH,WollersheimH,HoogkamerB,vanLH,NovakovaIR.Ddimer determinationtoassessregressionofdeepvenousthrombosis.thrombhaemost1997; 78: Kelly J, Rudd A, Lewis RR, Hunt BJ. Plasma Ddimers in the diagnosis of venous thromboembolism.archinternmed2002;162: Larsen TB, Stoffersen E, Christensen CS, Laursen B. Validity of Ddimer tests in the diagnosis of deep vein thrombosis: a prospective comparative study of three quantitativeassays.jinternmed2002;252: SteinPD,HullRD,PatelKC,OlsonRE,GhaliWA,BrantR,BielRK,BharadiaV,KalraNK.D dimer for the exclusion of acute venous thrombosis and pulmonary embolism: a systematicreview.anninternmed2004;140: vandergraaff.,vandenborneh.,vanderkolkm.,dewildpj,janssengw,vanuum SH. Exclusion of deep venous thrombosis with Ddimer testing Comparison of 13 D dimer methods in 99 outpatients suspected of deep venous thrombosis using venographyasreferencestandard.thrombhaemost2000;83: Wells PS, Hirsh J, Anderson DR, Lensing AW, Foster G, Kearon C, Weitz J, D'Ovidio R, Cogo A, Prandoni P. Accuracy of clinical assessment of deepvein thrombosis. Lancet 1995;345: WellsPS,AndersonDR,RodgerM,ForgieM,KearonC,DreyerJ,KovacsG,MitchellM, LewandowskiB,KovacsMJ.EvaluationofDdimerinthediagnosisofsuspecteddeep veinthrombosis.nengljmed2003;349: JanssenKJ,vanderVeldeJF,TenCateAJ,PrinsMH,vanWeertHC,StoffersHE,Buller HR,OudegaR,HoesAW,TollDB,MoonsKG.Optimisationofthediagnosticstrategyfor suspecteddeepveinthrombosisinprimarycare.thrombhaemost2011;105: OudegaR,HoesAW,TollDB,MoonsKG.ThevalueofclinicalfindingsandDdimertests indiagnosingdeepveinthrombosisinprimarycare.seminthrombhemost2006; 32: Siragusa S. Ddimer testing: advantages and limitations in emergency medicine for managingacutevenousthromboembolism.internemergmed2006;1: SchutgensRE,AckermarkP,HaasFJ,NieuwenhuisHK,PeltenburgHG,PijlmanAH,Pruijm M,OltmansR,KelderJC,BiesmaDH.CombinationofanormalDdimerconcentration and a nonhigh pretest clinical probability score is a safe strategy to exclude deep venousthrombosis.circulation2003;107: Richtlijn Diagnostiek, preventie en behandeling van veneuze tromboembolie en secundairepreventievanarteri letrombose.vanzuidencommunicationsb.v., Haas F.J., van Wijk E.M., and Ponjee G.A. De diagnostische waarde van de D dimeerbepaling.nedtijdschrklinchemlabgeneesk33[4],

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan,

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, met name door het overnemen van de zogenaamde Westerse leefstijl, dat

Nadere informatie

De evolutionaire achtergrond, oorzaak en consequenties van chronische systemische lage graad ontsteking; betekenis voor de klinische chemie

De evolutionaire achtergrond, oorzaak en consequenties van chronische systemische lage graad ontsteking; betekenis voor de klinische chemie Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 2011; 36: 199-214 De evolutionaire achtergrond, oorzaak en consequenties van chronische systemische lage graad ontsteking; betekenis voor de klinische chemie F.A.J. MUSKIET

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het aantal ouderen boven de 70 jaar is de laatste jaren toegenomen. Dit komt door een significante reductie van sterfte op alle leeftijden waardoor een toename van de gemiddelde

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wong, Man Chi Title: Extravascular inflammation in experimental atherosclerosis

Nadere informatie

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting Chapter 10 C H P R ederlandse Samenvatting 10 175 S M V I G Haemostase Hartinfarct en beroerte zijn het gevolg van trombi (bloed stolsels) die belangrijke vaten afsluiten en daardoor weefsel beschadiging

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Louwe, Maria Cornelia (Mieke) Title: Inflammatory mediators in diet-induced cardiac

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING De lever neemt een centrale plaats in in de regulering van de cholesterol huishouding. I: De lever speelt een belangrijke rol in de handhaving

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

? Petra geeft aan dat ze probeert zwanger te worden en sinds kort in een traject zit van IVF (in vitro fertilisatie).

? Petra geeft aan dat ze probeert zwanger te worden en sinds kort in een traject zit van IVF (in vitro fertilisatie). MONDGEZONDHEID EN ZWANGERSCHAP CASUS 1 Karin de G., een 27-jarige patiënte is al van jongs af aan in de praktijk onder controle. Tot nu toe was er altijd sprake van een zeer goede mondhygiëne en zijn er

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus DIABETOgen Test Diabetes mellitus Typ II Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De DIABETOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op diabetes mellitus type

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting In dit proefschrift wordt de rol en interactie van verschillende cholesterol en fosfolipiden transporters besproken. Deze transporters zijn erg belangrijk voor het bewaren van

Nadere informatie

Lonneke Bevers - Activity of endothelial nitric oxide synthase: substrates, modulators and products SAMENVATTING VATTING SAMEN-

Lonneke Bevers - Activity of endothelial nitric oxide synthase: substrates, modulators and products SAMENVATTING VATTING SAMEN- SAMENVATTING SAMEN- VATTING 167 Inleiding Het menselijk bloedvatenstelsel is een gesloten systeem bestaande uit ongeveer 96000 km vaten. Het bloed dat via de vaten naar de organen stroomt, zorgt voor aan-

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De rol van proteïne kinase A in de vorming van galkanaaltjes door levercellen Een mens is opgebouwd uit cellen. Iedere cel is omgeven door een membraan die de inhoud van de cel

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Introductie Disbalans Pro-inflammatoire staat Destabilisatie Gevoeligheid voor stress Monocyt

Nadere informatie

157 De ontdekking van de natuurlijke aanwezigheid van antisense oligonucleotiden in eukaryote cellen, die de expressie van specifieke eiwitten kunnen reguleren, heeft in de afgelopen tientallen jaren gezorgd

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In de Westerse wereld vormen hart- en vaatziekten de belangrijkste oorzaken van ziekte en overlijden. Bij het ontstaan van hart- en vaatziekten speelt atherosclerose (slagaderverkalking)

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Alle levende organismen zijn afhankelijk van energie; zonder energie is er geen leven mogelijk. Uit de thermodynamica is bekend dat energie niet gemaakt kan worden, maar ook niet

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Fibrose, oftewel verlittekening van weefsels, is een proces dat tot uitval van belangrijke organen kan leiden, met de dood tot gevolg. In feite ligt het aantal sterfgevallen veroorzaakt door fibrose hoger

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wiria, Aprilianto Eddy Title: Helminth infections on Flores Island, Indonesia

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 100.000 miljard cellen die we in grote groepen

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 210 Nederlandse samenvatting Zuurstofradicalen en antioxidanten in multiple sclerosis 1. Multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting 1 Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrondinformatie van de relatie tussen intrauteriene groeivertraging, waarvan het lage geboortegewicht een uiting kan zijn, en de gevolgen in de

Nadere informatie

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak van dialysepatiënten en dit beperkt hun levensverwachting sterk. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat milde tot matige nierschade

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 19 Introductie glutamine De toegenomen wetenschappelijke belangstelling voor het aminozuur glutamine is mogelijk het gevolg van de ontwikkeling van complete parenterale voeding in de jaren 60 van de vorige

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Zijn atherosclerose en ontsteking oorzaken van cognitieve achteruitgang bij oudste ouderen? Inleiding Een achteruitgang van verstandelijke vermogens, oftewel cognitieve

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Klop, Boudewijn Title: Interplay between lipoproteins, the complement system and

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33966 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33966 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/3366 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dijk, Marieke van Title: Type 1 diabetes and sleep : implications for glucoregulation

Nadere informatie

Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten. Ad W. van Gorp, oprichter en CEO

Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten. Ad W. van Gorp, oprichter en CEO Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten Ad W. van Gorp, oprichter en CEO Agenda 1. Historie 2. Strategie 3. Projecten 10/28/2013 2 Historie Spin off bedrijf van het Hubrecht

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Bij de ontwikkeling van metabole ziekten zoals overgewicht, type 2 diabetes en Anorexia Nervosa spelen omgevingsfactoren zoals dieet en fysieke activiteit een belangrijke rol. Er zijn echter grote individuele

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Samenvatting Men schat dat in 2005 ongeveer 40.000 mensen in Nederland een nieraandoening hadden. Hiervan waren ruim 5500 patiënten afhankelijk van dialyse. Voor dialysepatiënten

Nadere informatie

Samenvatting en Discussie

Samenvatting en Discussie 101 102 Pregnancy-related thrombosis and fetal loss in women with thrombophilia Samenvatting Zwangerschap en puerperium zijn onafhankelijke risicofactoren voor veneuze trombose. Veneuze trombose is een

Nadere informatie

Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek

Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek Familiaire Hypercholesterolemie (FH) is een van de meest voorkomende ernstige metabole aandoeningen die wij kennen. De incidentie

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schalkwijk, Daniël Bernardus van Title: Computational modeling of lipoprotein

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Marcel D. Posthumus SAMENVATTING Reumatoïde artritis (RA) is een aandoening die voorkomt bij 0,5-1% van de bevolking en die gekenmerkt wordt door een chronische ontsteking van meerdere gewrichten

Nadere informatie

MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst

MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst Dr. Frederikus. Klok fd. Trombose en Hemostase, LUMC Erik - de jonge onderzoeker V Trombose Erik - de (nog steeds) jonge onderzoeker V

Nadere informatie

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy DIABETES MELLITUS Diabetes mellitus, in de volksmond beter bekend als suikerziekte of diabetes,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel (CZS) die zich vooral openbaart bij jong volwassenen (20-40 jaar).

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 119 120 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar de voorziening met essentiële vetzuren van gespeende biggen. Gewervelde dieren hebben in de voeding de essentiële vetzuren linolzuur

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Gast, Karin Title: Insulin resistance and atherosclerosis : the role of visceral

Nadere informatie

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar...

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Op uw gezondheid! U bent baas over uw eigen lichaam. Gelukkig maar. Dat brengt natuurlijk een zekere verantwoordelijkheid met zich mee. Alles wat u eet en drinkt

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting N EDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 8 Nederlandse samenvatting 87 C HAPTER 8 In de prehistorie, toen er nog werd gejaagd met mes en speer, hing het leven af van een snelle reactie op eventuele verwondingen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ellenbroek, Johanne Hendrike (Rianne) Title: Pancreatic β- and α-cell adaptation

Nadere informatie

199 Hoofdstuk 2 In Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5

199 Hoofdstuk 2 In Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5 197 Samenvatting 198 Samenvatting Samenvatting 199 Veroudering gaat gepaard met het verlies van spiermassa en spierkracht, ook wel sarcopenie genoemd. Dit leidt tot beperkingen in het dagelijkse leven,

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014 Kanker en Voeding een Alpe D HuZes/KWF leerstoel Ellen Kampman, 14 mei 2014 Wat is gezonde voeding? Koffie verhoogt het risico op kanker Koffie verhoogt het risico op kanker Wat moet je eten als je kanker

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 1 Vroeggeboorte na antenatale inflammatie bronchiale hyperreactiviteit als onderliggende oorzaak van Vroeggeboorte Over vroeggeboorte, ook wel prematuriteit genoemd,

Nadere informatie

http://www.bloedsuiker.nl/nieuwsbrief/439/3772/diabetes-de-erfelijkheid-van-diabete...

http://www.bloedsuiker.nl/nieuwsbrief/439/3772/diabetes-de-erfelijkheid-van-diabete... Page 1 of 5 De erfelijkheid van diabetes type 2 Een samenspel van genen en leefstijlfactoren door Irene Seignette Diabetes type 2 is erfelijk. Maar wat bepaalt nu of iemand daadwerkelijk diabetes type

Nadere informatie

Intermezzo, De expressie van een eiwit.

Intermezzo, De expressie van een eiwit. Samenvatting Bacteriën leven in een omgeving die voortdurend en snel verandert. Om adequaat te kunnen reageren op deze veranderingen beschikken bacteriën over tal van sensor systemen die de omgeving in

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten?

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Continuing Nursing Education (CNE) Hartrevalidatie Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Vokko van Halm, AMC / Jan van Breemen Instituut / Reade Wie zijn dit? Anita Witzier Gordon Queen

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Penning, Maria Elisabeth (Marlies) Title: Issue Date: 2014-09-10 Pre-eclampsie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Diepveneuze trombose (DVT) is een aandoening waarbij er een stolsel (trombose) ontstaat in één van de bloedvaten van het been of in het kleine bekken (of in zeldzame gevallen

Nadere informatie

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) Voeding en Humane Evolutie

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Wondzorg Symposium 14 oktober 2014 (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing de voedingskundige samenstelling + onderbouwing algemene informatie van de drinkvoeding, waarop de hoeveelheden van de ingrediënten zijn gebaseerd: Volledige voeding; drinkvoeding wordt zes keer op een

Nadere informatie

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5 Samenvatting Samenvatting De lever heeft een aantal belangrijke functies, waaronder het produceren van gal en het verwerken en afbreken van schadelijke verbindingen. Zij bestaat uit verschillende soorten

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Big trouble? Het Big 5 palet. Het Big 5 palet. Gevolgen overgewicht breder dan Big 5. Overgewicht. Relatie tussen overgewicht, diabetes, kanker

Big trouble? Het Big 5 palet. Het Big 5 palet. Gevolgen overgewicht breder dan Big 5. Overgewicht. Relatie tussen overgewicht, diabetes, kanker Big trouble? Het Big 5 palet Hart- en vaatziekten Astma / COPD Depressie B.H.R. Wolffenbuttel Afd. Endocrinologie & Stofw. ziekten Universitair Medisch Centrum Groningen Welke belangrijke risicofactor

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre

Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre Veroudering, geen sprookje Kalender leeftijd Biologische leeftijd Uiterlijke verschijnselen Innerlijke

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dikkedarmkanker is na longkanker de meest voorkomende doodsoorzaak ten gevolge van kanker in de westerse wereld. Dikkedarmkanker manifesteert zich na een accumulatie van verscheidene genetische veranderingen.

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers Nascholing Jordanie Rick Brouwer Klinische chemie Meting van endogene biomarkers in lichaamsvloeistoffen routine chemie, hematologie, endocrinologie, immunologie,

Nadere informatie

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?)

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Gezond zijn levert dus niet alleen meer Als voorbeeld vergelijken we twee jaren op, vijftigjarigen zonder en met diabetes maar ook veel betere en vitalere

Nadere informatie

vetreserves worden aangemaakt door de gastheer. Het eerste aspect met betrekking tot deze hypothese berust op het verband tussen deze metabolische

vetreserves worden aangemaakt door de gastheer. Het eerste aspect met betrekking tot deze hypothese berust op het verband tussen deze metabolische Het verlies van eigenschappen is een belangrijk proces dat bijdraagt aan evolutionaire veranderingen van organismen. Desondanks heeft onderzoek op dit gebied relatief weinig aandacht gekregen en wordt

Nadere informatie

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING Dutch Summary / Nederlandse Samenvatting Sinds de ontdekking van de ADAM eiwitfamilie, twee decennia geleden, heeft het ADAM onderzoek zich voornamelijk gericht op

Nadere informatie