Agenda. Inhoud. 11 september: 3 e jaarcongres LVG & Criminaliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Agenda. Inhoud. 11 september: 3 e jaarcongres LVG & Criminaliteit"

Transcriptie

1 Nieuwsbrief, nr. 3, juli 2012

2 Inhoud Agenda Blz. 3. Verslag CSP-activiteit Successen en uitdagingen na 10 jaar Internationaal Strafhof Blz. 5. De ontwikkelingen rondom de wietpas Blz. 7. work: Ewa Kozakiewicz Blz. 10. International Crimes and Criminology aan de VU Blz. 12. Boekbespreking: Van Prison Gang tot Tbs Blz. 13. Uitreiking van de Bianchi Herstelrechtprijs 2012 Blz. 16. Levensberichten 11 september: 3 e jaarcongres LVG & Criminaliteit in Zwolle 12 t/m 15 september: ESC-conferentie in Bilbao, Spanje 17 september: Congres Environmental crime and its victims in Delft nmental-crime-and-its-victims.html 10 oktober: Congres Verhoor van kwetsbare personen in Eindhoven ktober2012/programma 1 november: NSCR-jubileumcongres Succesvolle remedies? in Amsterdam nieuws-alleen-nl/1348-jubileumcongressuccesvolle-remedies 8 november: Misdaadcongres Hoe te reageren op misdaad? in Tilburg Zie onze site (http://www.rechten.vu.nl/nl/alumni/alumnivereniging-criminogie/nieuws) voor informatie over activiteiten, vacatures en het bestuur. 2

3 Verslag CSP activiteit: Successen en uitdagingen na 10 jaar Internationaal Strafhof Door Anna Hulsebosch Enkele dagen voor het bezoek van Crime Still Pays aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, laat hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo van zich horen via de Nederlandse media. Nog dit jaar wordt Joseph Kony, de leider van het Oegandese Verzetsleger van de Heer (LRA), opgepakt of gedood, is zijn overtuiging. De in maart uitgebrachte video over Kony s misdaden, die wereldwijd massaal is bekeken, heeft volgens hem bijgedragen aan zijn taak: een klein stuk zijn in een lange keten die leidt tot een betere wereld. Op vrijdagochtend 18 mei staan 20 criminologen op de stoep van het torenhoge ICC om uit eerste hand te vernemen of en hoe het ICC (inderdaad) heeft bijgedragen aan een betere wereld. Het Internationaal Strafhof in Den Haag Het bezoek begint in de ontvangsthal van het pand, waar een bijzonder vriendelijke dame ons uitlegt dat op dit moment maar liefst 121 landen een financiële bijdrage leveren aan het ICC en hulp bieden bij de opsporing van oorlogsmisdadigers. Hierdoor heeft het ICC o.a. 25 rechters en 500 onderzoekers, tolken, detentiemedewerkers en medewerkers slachtofferhulp in dienst kunnen nemen. Helaas hebben grote wereldmachten als de VS, China en Rusland zich echter (nog) niet aangesloten. Het is de vurige wens van het ICC dat zij dit alsnog zullen doen, dan kunnen zij hun onderzoeks- en vervolgingscapaciteit verder uitbreiden. Het bezoek wordt vervolgd in de perskamer, waar twee collega s vertellen over de geschiedenis, jurisdictie en mandaat van het Hof, en lopende zaken en ontwikkelingen. Ze leggen ons uit dat het Hof een court of last reort is: behandeling van zaken in het eigen land heeft nadrukkelijk de voorkeur. Uit hun presentaties blijkt dat alle lopende zaken onderzoeken betreffen in Afrikaanse landen (Kenia, Ivoorkust, Congo, Sudan/Darfur). Ook strafrechtelijke onderzoeken uit het verleden hebben vrijwel exclusief betrekking op Afrikaanse landen. Waar komt deze 'Afrika-gerichtheid' toch vandaan? De medewerkers leggen uit dat dit allereerst komt doordat misdrijven in deze landen zijn aangeleverd door de VN Veiligheidsraad. In drie gevallen (Oeganda, Congo en Centraal-Afrikaanse Republiek) zijn zaken zelfs aangeleverd door het betreffende land zelf. Tot slot doorstaan vooral de Afrikaanse landen het ultimum remedium selectiecriterium. De medewerkers verwachten echter dat er de komende 20 jaar veel zaken uit andere werelddelen zullen worden aangeleverd en behandeld. Een belangrijke taak van het ICC is het onderzoeken van de aangeleverde oorlogsmisdrijven. Dit gebeurt enerzijds door het bestuderen van reeds bestaande rapportages, zoals van de VN Veiligheidsraad en ngo s. Aanvullend onderzoek door het ICC zelf, bijvoorbeeld door bevraging van getuigen, militairen en overheidsmedewerkers, blijft echter noodzakelijk. Onderzoekers van het ICC worden hierbij geconfronteerd met diverse uitdagingen. Hoe selecteer je bijvoorbeeld getuigen als er miljoenen slachtoffers zijn of juist slechts enkele overlevenden? Zijn getuigen wel in staat om de heftige ICC-procedure te doorstaan? En hoe kun je getuigen bereiken als er nog 3

4 steeds conflicten gaande zijn in het betreffende land? Het wordt ons al snel duidelijk dat de onderzoekers in het veld onder primitieve en soms bedreigende omstandigheden hun werk moeten uitvoeren. Heeft het ICC nu een preventief effect gehad op oorlogsmisdrijven? Helaas moeten de medewerkers ons daarop nee antwoorden. Het ICC merkt de laatste 2 à 4 jaar wel dat de naamsbekendheid van het Hof is gegroeid, en dat er steeds meer zaken worden doorverwezen naar Den Haag. Maar om een afschrikwekkend effect te hebben op het plegen van oorlogsmisdrijven, zijn er toch eerst minimaal enkele afgeronde zaken en veroordelingen nodig. Al met al ziet het ICC de toegenomen naamsbekendheid en de veroordeling van de Congolese oorlogsmisdadiger Thomas Lubanga als haar belangrijkste prestaties. De grootste teleurstelling zijn de landen die zich om politieke redenen terugtrekken. De toekomst van het ICC hangt volgens de sprekers af van van politieke ontwikkelingen en eigen verantwoordelijkheid van staten. Het bezoek eindigt met een wandeling naar het zogenaamde E-hof : de rechtszaal, met daarin een overweldigende hoeveelheid camera s en computerschermen. Op dat moment is helaas geen hoorzitting gaande, en dus blijft het bij een korte uitleg over het waarom van al die apparatuur en waarom er bij iedere zitting maar liefst 4 tolken nodig zijn. Voor de deelnemers én de thuisblijvers maakt dit alles wel mogelijk dat je de opnamen van zittingen 30 minuten later gewoon thuis kunt bekijken! Ga hiervoor naar de website van het ICC: Enkele alumni voor de zij-ingang van het Internationaal Strafhof 4

5 De ontwikkelingen rondom de Wietpas Door Sietse Steenstra Het Nederlandse beleid is er op gericht de bloei van de coffeeshops terug te dringen. Niet alleen het aantal coffeeshops zou uit de hand zijn gelopen, ook het aantal klanten per coffeeshop en dan vooral uit het buitenland zou de grenzen overschrijden. Nederland is één van de weinige landen waar drugsgebruik zelf niet strafbaar is gesteld maar overeenkomstig het VN-verdrag van New York (1961), de latere verdragen en de Europese wetgeving de productie, de handel, het bezit etc. wel. Nederland maakt een onderscheid tussen hard- en sofdrugs als drugs met onaanvaardbaar respectievelijk aanvaardbaar risico (lijst I en lijst II) en ziet onder bepaalde voorwaarden af van strafrechtelijk optreden tegen gelegenheden waar softdrugs worden verkocht en gebruikt. Die voorwaarden zijn de AHOJ-G criteria: A: geen affichering, H: geen harddrugs, O: geen overlast, J: niet aan jongeren < 18 jaar en G: geen verkoop van hoeveelheden > 30 gram. Dit beleid heeft Nederland de groei van de coffeeshops en de reputatie van een drugstolerant land opgeleverd. Door de veranderingen in het politieke en maatschappelijke klimaat en zeker door de druk van ons omringende landen maar ook van sterke antidrugslanden als de Verenigde Staten en de Scandinavische landen gesteund door het drugscontrole-orgaan van de VN wordt het coffeeshopbeleid verder ingeperkt. Problemen met de aanvoer, de beperkte handelsvoorraad, de leeftijdsgrens van de klanten en de andere bovengenoemde voorwaarden vormden al (veel) langer beperkingen voor de coffeeshophouder, maar daar zijn recent een aantal beperkingen bijgekomen met de wietpas als belangrijkste. Daarnaast zal ook het nieuwe afstandscriterium tot scholen voor voortgezet onderwijs, dat van 250 meter wordt uitgebreid tot 350 meter, een sterke inperking van het aantal coffeeshops in de grote steden betekenen. Zeker als ook scholen voor basisonderwijs daarbij worden verdisconteerd zoals de bedoeling is voor volgend jaar. De prognose is dat minstens de helft van coffeeshops zal moeten sluiten. Een andere maatregel is het verder verscherpen van het verbod op (niet alleen grootschalige) hennepteelt (art. 11a Opiumwet) door het strafbaar stellen van het leveren van alle soorten goederen die hennepteelt mogelijk maken zoals lampen, beregeningsinstallaties, afzuiginstallaties en wat verder allemaal nodig is. Omdat vrijwel al deze goederen ook gebruikt kunnen worden voor andere doeleinden zal dat een grote alertheid van de verkoper gaan vragen. Matthias Borgers en Eline Poecke, beide van de sectie strafrecht van de VU, schreven daar een interessant artikel over in Ars Aequi van maart j.l., waarin ze dan ook grote twijfels uiten over de effectiviteit van een dergelijk nieuw wetsartikel. Tenslotte de wietpas : er komt een nadere regulering van de toegang tot coffeeshops. Coffeeshops worden besloten clubs waar alleen Nederlanders van 18 jaar en ouder mogen worden toegelaten mits ingeschreven bij de betreffende coffeeshop en in bezit van een bewijs daarvan ( wietpas ). Het maximum aantal leden van een coffeeshop is vastgesteld op De coffeeshophouder moet een lijst aanleggen van klanten met in elk geval naam, geboortedatum en woonplaats dan wel adrescode en die lijst beheren volgens de normen van de CPR (Comm. Pers. Registratie). Politie en justitie hebben inzage in de lijst en controleren op 5

6 nationaliteit en leeftijd. De politie krijgt daarvoor extra mankracht; voor de zuidelijke provincies waar de pas al is ingevoerd wordt die berekend op ongeveer 50 fte. De bezwaren tegen de wietpas zijn velerlei en komen van verschillende kanten. Uiteraard zijn de coffeeshophouders tegen. Het berooft hen van een (groot) aantal vooral buitenlandse klanten, maar ook Nederlandse klanten, die niet geregistreerd willen worden als wietgebruiker. Tevens levert het hen veel administratief werk op. Bovendien hangt velen een sluiting boven het hoofd vanwege de nieuwe afstandsbepaling en wordt overwogen buitenlandse wiet en wiet met meer dan 15% thc, de werkzame stof, te verbieden. De bezwaren van Nederlands klanten noemde ik al, buren/buurten en gemeenteraden vrezen een toenemende straathandel waar de minister de inzet van streng controlerende agenten tegenover zet en een eventueel strafrechtelijke vervolging bij het bezit van meer dan 5 gram wiet bij blowen in de openbare ruimte. Parlementsleden gaan ervan uit dat de jaarlijkse belastingopbrengst van coffeeshops van 400 miljoen euro met de helft vermindert en de grote (toeristen)steden als Amsterdam (moeten) vrezen voor een flinke teruggang van de toeristenstroom. Een Belgische krant veronderstelde vorig jaar al dat van de 4 miljoen jaarlijkse toeristen in Amsterdam er 1 miljoen niet meer zullen komen als de coffeeshops voor hen worden gesloten. Andere parlementsleden constateren dat gevaarlijker drugs dan wiet bijvoorbeeld GHB onder jongeren (vooral in Brabant e.o) toeneemt en het blowen vervangt. De tijd zal het allemaal leren vooral als volgend jaar de wietpas in heel Nederland is ingevoerd. Voorlopig blijven de grote steden met Amsterdam voorop tegen invoering van de wietpas, manifesteren coffeeshophouders massaal tegen en ook individueel door de tent (tijdelijk) te sluiten of (nog) niet te registreren, zijn er klagende bewoners in Maastricht over straathandel maar meldt de woordvoerder van het Korpsberaad dat de politie alles onder controle heeft. De Tilburgse onderzoekers Maalsté en Hebben constateerden zeer recent na een snel onderzoek dat niet alleen de straathandel fors is toegenomen maar er een groot en ongrijpbaar netwerk is ontstaan van telefoonnummers die gebeld kunnen worden voor de aflevering van wiet. Illegale dealers maken ook geen onderscheid in leeftijd en leveren behalve wiet en hasj ook vaak andere drugs. Het aantal en de variatie in drugsrunners neemt toe, meer nationaliteiten maar ook qua leeftijd: in Geleen werd een jongen van negen jaar aangehouden die drugs aanbood. Wiet in de coffeeshops blijkt een kwart duurder te zijn dan op straat. Vooral 18 tot 24 jarigen blijken de coffeeshops te mijden evenals allochtone gebruikers. En de politie heeft onvoldoende capaciteit om de handel aan te pakken constateren de onderzoekers. Een woordvoerder van het coffeeshoppersoneel meldt tenslotte dat er al 600 mensen ontslagen zijn in de zuidelijke provincies en dat er nog vele zullen volgen. 6

7 work: Ewa Kozakiewicz Door Bas ter Luun On the 14 th February 2005 the Lebanese capital Beirut was hit by an attack killing the countries prime minister - Rafiq Hariri - and 23 others. At the end of the same year the Lebanese government requested the United Nations to establish an international court to prosecute the perpetrators of the attack. The Special Tribunal for Lebanon - or STL - was established with its headquarters in the former building of the Dutch intelligence service in Leidschendam. Although, generally less known as an international court (unlike the ICC or ICTY) one of our alumni of the master program International Crimes and Criminology - Ewa Kozakiewicz - works on the challenging cases of the Special Tribunal for Lebanon. 1. Ewa, how did you come to study at the Free University Amsterdam? I grew up and studied in Canada. I did my bachelor degree in Criminology at Carleton University in Ottawa. After my BA, I took a year off to work and to travel around Europe. I had a wonderful time, fell in love with Europe and I thought, I have to move here! When I went back home, I started researching Master s programs in Europe, I knew I wanted to do Criminology but I wasn t sure exactly what was out there. When I stumbled on the International Crimes and Criminology Master s program at VU, I was very interested. We had nothing similar offered in Canada and I thought it would be an amazing opportunity to do this unique program while living in Amsterdam, it just seemed like the right thing to do. 2. Why did you become so particularly interested in International Crimes? I thought it would be very fascinating to learn about international crimes from a criminological perspective. I must admit that the program sold me on Vrije University. In Canada, I was used to looking at ordinary crimes from a criminological perspective, for example statistical analysis of murders in Canada is easy when data is collected by police and available for research. However, how would one calculate statistics on murders committed in Sierra Leone when there was so little data available? It just seemed so interesting, I knew I could learn a lot from this program that I would never be able to learn at home. 3. What is your most characteristic memory from the period you were studying International Crimes and Criminology? I have to admit that the program itself was very interesting, many of the readings and discussions were very impactful and have stuck in my memory; however, I think the most characteristic memories from that period were the visits to the Courts and Tribunals in The Hague. I think the location of the VU is very convenient for the study of international crimes because not only do you learn about the institutions which have formed the legal field of international crimes, you can actually go and see them and listen to hearings, presentations by staff, judges and academics. The trips to the International Criminal Court and Special Tribunal for Lebanon were very insightful and made a long term impact. 7

8 4. What are you experiences in your current position at the Special Tribunal for Lebanon? I first started as an intern at the Special Tribunal for Lebanon (STL) in March 2011, this was my third internship after interning at the International Criminal Court and also United Nations Office on Drugs and Crime in Vienna. I had enough work experience in the international environment at that point to figure out which area of the field I was interested in and I knew I wanted to work in investigations. My team was very helpful and taught me as much as possible. I learned various specialized programs, analysis techniques, various rules and procedures and I got to see how a major large scale investigation is conducted. After my internship, I applied for an open position within Investigations at the STL and I have been working there since September Because of the ongoing investigation and the upcoming trial, I am not able to discuss the specifics of the work at STL; however, I can say that the work is very interesting and as STL investigations wind down and the trial begins, I will be able to use my skills and knowledge in other institutions in the future. 5. How do you use your studies and training at the Free University in your current job? The attack killing Rafiq Hariri and 23 others in February 2005 I guess the most important thing that the program has taught me, which has been an asset for working in this field, was the knowledge of the Courts and Tribunals how they work, what is their mandate, which countries or situations that they investigate, how they are set up, etc. This is very important as each Tribunal or Court works specifically within their mandate and timeframe, some are part of the United Nations, others are separate, some have member states, some deal in international law, others are hybrid and use national law as well. This is the case with STL, which uses some aspects of international law and some of Lebanese law for example, STL is able to prosecute cases in absentia this is part of Lebanese national law. 6. How do you see the future of international criminal tribunals and the development of international criminology? I think the impact that international courts and tribunals have made within the field of international law is undeniable, finally some international crimes have had some justice. The system is new and there are still a lot of flaws; however, I think international criminology could serve well in understanding the actual crimes. As in traditional criminology, one studies the causes, the crime, the offenders and victims as well as the situations which are conducive to the crimes. This is where I think the development of international criminology is most important, to understand the 8

9 crime and therefore perhaps be able to prevent one in the future. After all, these crimes are not an accident, there are causes and predictors. 7. What would you recommend students and alumni in criminology who aspire to work at a international tribunal? The first thing that I would encourage students and alumni to do is an internship or a visiting professional post. Most are unpaid or paid very little, but this experience might enlighten individuals into the environment and to see whether they actually do want to work in this field. To see whether they actually do want to work in this field. There are a lot of things that no university program can teach you such as how competitive the positions are in this field, or how short and uncertain employment contracts can be, or how far removed you are from the situation when you re sitting in your office. An internship might encourage you or discourage you from choosing to work here in the future. 9

10 International Crimes and Criminology aan de VU Door Sietse Steenstra Het aantal mensen dat zich aan de VU bezig houdt met internationale delicten is groter dan bij criminologie alleen maar voor dit overzicht zullen wij ons voornamelijk tot de laatste beperken. Het is Alette Smeulers geweest die vanaf 2006/2007 het onderdeel international criminology and international crimes binnen de sectie en daarmee binnen de Nederlandse criminologie op de kaart heeft gezet. Hoewel er eerder in de sectie medewerkers geïnteresseerd waren in wat men internationale delicten zou kunnen noemen worden deze toch niet gerekend tot de international criminology. Dina Siegel bijvoorbeeld publiceerde over vrouwenhandel, over terrorisme en over problemen in de diamantindustrie en handel. Zij vertrok in 2008 naar Utrecht om daar hoogleraar criminologie te worden. In datzelfde jaar keerde Joris van Wijk terug op de VU. Nadat hij in 2007 zijn dissertatie Luanda-Holanda; irreguliere migratie van Angola naar Nederland had afgerond en promoveerde bij Prof. Catrien Bijleveld was hij in totaal ongeveer een jaar betrokken bij de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en bij de Stichting HIT (Hersteld vertrouwen In de Toekomst), een klein bureau dat projecten opzet, begeleid en evalueert op het gebied van arbeid en migratie. In 2006 trekt Catrien Bijleveld, als voorzitter toentertijd van de sectie, Alette Smeulers aan als hoofddocent om een flinke aanzet te geven voor de studie naar internationale misdaden. Internationale misdaden omvatten in de huidige opvatting vooral oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide al of niet aangevuld met grove schendingen van de mensenrechten.(zie ook de bijdrage over de excursie naar het ICC). Alette was na een veelzijdige opleiding (sportacademie in Groningen, politieke wetenschappen in Brussel) op dat moment universitair docent internationaal strafrecht in Maastricht. Zij was daar ook gepromoveerd in 2002 op een proefschrift over uitlevering van verdachten en of de uitleveringsrechters in Nederland, Duitsland en de Verenigde Staten wel voldoende rekening houden met het proces en de behandeling die de uit te leveren verdachte te wachten staat. Steeds meer geïnteresseerd in internationale misdaden ontwikkelde ze samen met Roland Moerland een website en een nieuwsbrief met de bedoeling een internationale researchgroep voor wat zij noemden supranationale criminologie te vormen. In 2005 ontving ze ook een Venibeurs van NWO voor een studie naar een criminologische benadering van de verantwoordelijkheid voor internationale misdaden. Alette gaat voortvarend van start, omringd met een aantal oude (Joris van Wijk) en nieuwe medewerkers en assistentes: Barbora Holá, Eva Lingnau, Maartje Weerdestijn, Jantien Stuifbergen. Ze ontwikkelt een zelfstandige Master-opleiding criminologie International Criminology and International Crimes, die in 2009 een accrediatie krijgt; Met onder andere prof. Wouter Werner richt ze de ACIC op (Amsterdam Centre of the Interdisciplinary research on international Crimes and Security) met stafleden niet alleen van criminologie maar ook van (internationaal) strafrecht, van internationaal recht en van buiten de faculteit. Het ACIC is behalve voor de Master International Crimes and International Criminology ook verantwoordelijk voor de opleiding Law and Politics of International Security. De Master ICC trekt een belangrijke groep studenten en bestaat uit een aantal hoofdvakken aangevuld met een master-thesis en een aantal bijvakken. De hoofdvakken die het komend studiejaar worden gegeven zijn internationale misdaden (Barbora Holá en Joris van Wijk); internationale rechtbanken en tribunalen (Prof. Elies van Sliedregt, Elinor Fry); achtergrondtheorieën over de oorzaken van internationale misdaden (Barbora Holá en Marie Lindegaard) en de methodologie voor het onderzoek naar internationale misdaden (Prof.Catrien Bijleveld). Joris van Wijk doceerde tot nu toe ook het door hemzelf ontwikkelde vak victimology of international crimes en Wim Huisman past samen met Annika van Baar als keuzevak zijn specialisatie organisatiecriminaliteit toe op bedrijven die betrokken zijn bij internationale misdrijven. 10

11 Het onderzoek van ACIC richt zich op drie gebieden: een criminologische benadering van de internationale misdaden en hun achtergronden; een internationaal (straf)rechtelijke benadering van deze delicten met een vergelijking van nationale strafwetten en internationale regels en verdragen en ten derde een bestudering van het internationaal recht en de internationale relaties om na te gaan in hoeverre deze internationale misdaden kunnen verhinderen dan wel beperken. Door de brede formulering past het onderzoek van de groep er uiteraard goed in. Alette Smeulers is vooral bezig met een beschrijving van het vakgebied; ze publiceert twee overzichtswerken over de internationale criminologie en internationale delicten, de ene met Roelof Havemans, de andere met Grünfeld maar ook een studie van de genocide in Ruanda. Het onderzoek van Joris van Wijk richt zich op twee gebieden; ten eerste in het kader van het Escaping Justice Project naar de effecten van amnestieverlening na grootschalige conflicten bijvoorbeeld in Angola en ten tweede naar de vraag hoe om te gaan met vermoedelijke oorlogsmisdadigers die asiel aanvragen. Ook het promotieonderzoek van Barbora Hola en Eva Lingnau past binnen de grenzen: Barbora promoveerde in maart j.l. op een onderzoek naar de consistentie in de veroordelingen van het ICC en Eva hoopt te promoveren op een onderzoek naar soldaten die een bevel negeren om internationale misdrijven te begaan en naar de omstandigheden waarin een dergelijke weigering mogelijk is. Maartje Weerdestijn probeert een typologie te ontwikkelen van niet-democratische leiders die verantwoordelijk zijn voor het plegen van grove mensenrechtenschendingen. Jantien Stuifbergen verrichtte onderzoek naar kindsoldaten en besloot recent haar focus te richten op de criminele carrières van Nederlanders die tijdens de Tweede Wereldoorlog verantwoordelijk zijn geweest voor mensenrechtenschendingen. Wim Huisman doet samen met Annika van Baar onderzoek naar de betrokkenheid van bedrijven bij internationale misdrijven bijvoorbeeld van mijnbedrijven in de Congo. Willem de Haan tenslotte, oud-hoogleraar criminologie te Groningen en in de jaren zeventig onderzoeker bij de VU, die nu een gastaanstelling heeft, is gefascineerd geraakt door de vraag hoe Argentinië omgaat met zijn dictatoriaal verleden. Hij geeft er presentaties over en organiseert volgend jaar samen met de KNAW een research seminar over het thema. Niet alleen binnen de criminologie wordt onderzoek gedaan naar internationale misdrijven, ook binnen strafrecht zijn verschillende personen in dit veld actief. Tussen strafrecht en criminologie is er ook op dit terrein meer samenwerking; als voorbeeld een artikel van Wim Huisman en Elies van Sliedregt over Nederlandse zakenlieden en internationale misdrijven. Het afgelopen jaar deed zich een belangrijke verandering voor binnen de groep; betrekkelijk plotseling vertrok Alette Smeulers naar de universiteit van Tilburg en werd kort daarna hoogleraar Internationale Criminologie, de eerste ter wereld zoals een krant berichtte. Ook Maartje van Weerdestijn vertrekt naar Tilburg om daar aan haar promotie te werken. Annika van Baar zal dat aan de VU kunnen doen dankzij een toegekende promotiesubsidie. Joris van Wijk trekt nu samen met Jantien Stuifbergen (organisatorisch) de kar; er wordt wat meer beroep gedaan op de andere stafleden van het ACIC binnen de faculteit en het accent wordt wat meer gelegd op internationale misdrijven en wat minder op de internationale dan wel supranationale criminologie. 11

12 Boekbespreking: Van Prison Gang tot Tbs Door Joris Beijers Het is alweer een jaar geleden dat de nieuwe Frank van Gemert uitkwam. Hierin bewandelt Van Gemert een pad die criminologen vaak, bewust of onbewust, mijden: die van de biografie. Op zorgvuldige wijze vertelt hij het verhaal van Jan Hoolwerf, grotendeels aan de hand van interviews met hem. Uit het boek wordt al snel duidelijk dat Jan Hoolwerf een turbulent leven leidt. Als kind groeit hij op in een klein huis, met een genadeloze vader en een incapabele moeder. Hij kan in de ogen van zijn vader weinig goed doen en niet zelden krijgt hij slaag of erger: Toen pakte hij me in mijn nek en heeft hij me zo van eenhoog uit het raam naar beneden laten vallen. Zeldzame momenten dat zijn vader trots is, zijn wanneer Jan met andere kinderen heeft gevochten (en gewonnen) en daarmee in de ogen van m'n vader laat zien dat hij een echte kerel is. Zijn vader is militair en wil dat zijn zoon dat ook wordt. Het loopt anders. Jan gaat de criminaliteit in. Na Jan s kindertijd, waarin hij ook nog een tijdje in een tehuis verblijft, verblijft hij in het Amsterdam van de jaren 70. Hij komt in aanraking met drugs, pleegt het een en ander aan delicten en gaat enige tijd werken voor een baas in de Amsterdamse onderwereld. Hij kent daarna periodes van rust en stabiliteit, zoals wanneer hij een gezin opbouwt en gaat werken (o.a. bij een hovenier) en daarin veel energie steekt. Deze positieve periodes helpt hij echter vaak zelf weer om zeep. Op een keer wordt hij in de VS gepakt voor een drugsdelict en moet hij naar de gevangenis. Jan heeft altijd voor zichzelf gezorgd, maar krijgt in de Amerikaanse gevangeniswereld door dat hij moet samenwerken om te overleven. Hij sluit zich aan bij een Latijns-Amerikaanse gang, de Sureño s. Als hij weer terugkomt in Nederland probeert hij het leven op te pakken en gaat hij voorlichting geven op scholen, maar ook die levensrichting is tijdelijk Het boek is een aanrader. Niet alleen omdat het één van de weinige Nederlandse criminologische biografieën is. Het verhaal is ook, mede dankzij Jan s scherpe geheugen, behoorlijk gedetailleerd en leest erg makkelijk weg. Van Gemert verheerlijkt of veroordeelt de hoofdpersoon niet. Hij vertelt op nuchtere wijze het levensverhaal van de hoofdpersoon, aangevuld met eigen beschouwingen. Een biografie als deze geeft een diepgaand beeld van iemands criminele carrière en achtergrond. Er zijn natuurlijk ook beperkingen. Zo heeft Van Gemert weliswaar ook andere bronnen geraadpleegd en zo de hoofdlijnen van Jan s verhaal kunnen checken, maar vertekenen Jan s eigen visie en manier van vertellen toch onvermijdelijk elementen in het verhaal, zonder dat je er altijd precies de vinger op kunt leggen. En je blijft als criminoloog achter met de vraag: wat verklaart Jan s probleemgedrag en in welke mate? Hoe zou hij zijn opgegroeid als hij niet die harde vader had gehad? 12

13 Uitreiking van de Bianchi Herstelrechtprijs 2012 Door Sietse Steenstra In een goedgevulde zaal van de Rode Hoed werd op maandagavond 14 mei de Bianchi Herstelrecht-prijs uitgereikt aan een persoon en aan een instelling die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de verbreiding en toepassing van Herstelrecht in Nederland en daarbuiten. Bianchi, de naamgever van de prijs en de eerste hoogleraar criminologie aan de VU ( ) heeft reeds in 1964 in zijn boek Ethiek van het straffen ernstige bezwaren tegen de bestaande strafrechtstoepassing en pleit, met het Bijbelse rechtvaardigheidsbegrip tsedeka als richtsnoer, voor een meer civielrechtelijke aanpak van delicten- overigens nog zonder veel aandacht voor slachtoffers. Eind jaren zeventig probeert hij met een aantal medewerkers, aangevuld met mensen als rabbi Ashkenazy, zijn ideeën vorm te geven. In navolging van de zgn. kerk- Marokkanen wordt gezocht naar een kerk of een andere godsdienstige plaats waar men op grond van art. 146 Sr gevrijwaard van ingrijpen van politie en/of justitie (een vrijplaats ) daders en hun slachtoffers begeleid kan laten onderhandelen over een oplossing van hun conflict. Mede door verandering van het politieke klimaat (o.a. Korthals Altes (VVD) wordt minister van justitie) en door de algemene bezuinigingen wordt begin jaren tachtig van verdere pogingen afgezien. Na zijn pensionering zet Bianchi zijn ideeën nog eens uiteen in Justice as Sanctuary (1994). De stichting die de prijs uitreikt geeft aan dat de opvattingen van Bianchi in de beoordeling een rol spelen. De prijswinnaars voldoen geheel aan de voorwaarden: De ene: mr.dr. Jacques Claessen, universitair docent straf(proces)recht aan de Universiteit Maastricht, schreef een dissertatie, waarin hij een aantal hoofdstukken wijdt aan de mystiekrechtelijke visie op misdaad en straf, en waarbij hij in het kader van het Jodendom en Christendom uitdrukkelijk aandacht besteed aan de opvattingen van Bianchi. Drs. Anneke van Hoek en drs. Gert-Jan Slump zijn oud-studenten van Bianchi die - mede door diens ideeën geïnspireerd- kwamen tot de oprichting van de stichting Restorative Justice Nederland, de andere prijswinnaar. De avond wordt geopend door drs. Pieter Hilhorst o.a. columnist van de Volkskrant en VARA Ombudsman die uitlegt wat zijn relatie met herstelrecht is maar vooral het programma aankondigt en ook de rest van de avond als presentator een stimulerende rol zal spelen. De prijswinnaars nemen het belangrijkste deel van het programma voor hun rekening. Jacques Claessen zet het straf- en het herstelrecht in een historisch perspectief en vertelt daarnaast over een experimenteel herstelrecht programma (door hem het Maastrichtse Mediation Model genoemd) dat liep van 1999 tot 2011 bij het arrondissementsparket van Maastricht. Tot het eind van de Middeleeuwen geldt misdaad vooral als intermenselijk conflict dat de normale vrede verstoort en dat door de betrokken partijen zelf moet worden opgelost door onderhandelingen en/over schadevergoeding of - als dat niet gelukt of niet mogelijk is - door proportionele wraakneming (lex taliones). (Staats)autoriteiten treden hooguit op als bemiddelaar. Dat verandert sterk na 1500 tijdens het Ancien Régime: misdaad geldt als aantasting van de maatschappelijke orde en het gezag van de vorst. De reactie op misdaad wordt een exclusieve zaak van de staat en bestaat vaak uit wrede openbare straffen die mede ten doel hebben het volk af te schrikken en de absolute macht van de vorst c.q. de staat te bevestigen. De belangen van de feitelijke slachtoffers van een delict spelen geen rol meer. Rond 1800 komt het publieke strafrecht tot volle wasdom en worden de laatste restjes van een private afhandeling opgeruimd. Er vindt wel een hervorming plaats van het oude strafrecht die leidt tot meer bescherming voor verdachten/daders tegen de almacht van de staat en tot minder wrede straffen, maar het karakter van het strafrecht als overheidsreactie op persoonlijke daden staat niet ter discussie. Wel worden er verschillende theorieën (her)ontwikkeld om het gebruik van het strafrecht te legitimeren, met name vergeldings-, preventie- en verenigingstheorieën. Vanaf het begin worden de theorieën kritisch bekeken. Claessen belicht de morele en praktische argumenten die voor- en tegenstanders hanteren. Vooral de preventieve werking van de gevangenisstraf de moderne straf bij uitstek - wordt zwaar betwijfeld: 75% van de ex- 13

14 gedetineerden valt in herhaling, de helft daarvan binnen één jaar na vrijlating. Gevangenisstraf heeft bovendien negatieve neveneffecten en de generaal preventieve werking is onmeetbaar. Het denken over straffen heeft ook de laatste decennia belangrijke veranderingen laten zien, samenhangend met een veranderend mensbeeld: van een mens als een vrij en resocialiseerbaar subject (3 e kwart 20 e eeuw) naar een gedetermineerd en tot misdaad gedoemd object (4 e kwart 20 e eeuw). Dit heeft geleid tot een verschuiving in het verenigingsdenken i.e. een samengaan van vergeldings- en preventiedenken dat in Nederland centraal staat. Terwijl in de jaren vijftig, zestig en zeventig werd gefocust op vergelding in de zin van schulduitboeting en op preventie in de betekenis van resocialisatie wordt sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw vergelding vooral uitgelegd als gekanaliseerde wraakneming en preventie als afschrikking en onschadelijkmaking. Het mag duidelijk zijn dat dit een ontwikkeling in defaitistische richting is. Claessen eindigt zijn voordracht met een kort overzicht van herstelrechtelijke initiatieven in Nederland met speciale aandacht voor het Maastrichtse Mediation Model dat in de jaren onder leiding van het O.M. ongeveer 200 zaken per jaar, voornamelijk politierechterzaken afhandelde. De bedoeling was primair bemiddeling ter herstel van schade en van relaties op basis van vrijwillige deelname van de conflictpartijen. Slaagde de bemiddeling dan kwam er een voorwaardelijk sepot, zo niet dan kon er door het O.M. worden vervolgd: kortom, herstelrecht maar wel binnen het strafrecht. Gert Jan Slump en Anneke van Hoek zijn oprichters en projectmanagers van de stichting Restorative Justice Nederland die het verbindende netwerk wil zijn voor instellingen, organisaties en individuen die vormen van herstelrecht verder willen ontwikkelen en verankeren binnen of buiten het strafrecht. Zij doen dat door onderzoek naar, advies over en training in herstelrecht te initiëren, te ondersteunen en aan te moedigen en ook door seminars (mede) te organiseren. Zo schreven ze een belangrijk rapport voor het Ministerie van Veiligheid en Justitie: De toepassing van herstelrecht in Nederland: bouwstenen voor een toekomstvisie. Gert-Jan geeft een kort overzicht van de recente geschiedenis van (experimenten met) daderslachtoffergesprekken en van mediation in strafzaken en verwoordt de doelstellingen van Restorative Justice Nederland. Herstel bezien vanuit een drievoudig perspectief (daderslachtoffer-gemeenschap) heeft velerlei vormen aangenomen en komt veel meer voor dan men zich gewoonlijk realiseert. In het kader van het strafrecht zijn er naast de daderslachtoffergesprekken en mediation ook herstelgerichte gesprekken in detentie (vooral in jeugdinrichtingen), begeleide gezinsgesprekken en veel afhandelingen binnen HALT die gericht zijn op herstel. Ook buurtbemiddeling, Eigen Kracht-conferenties in de jeugdzorg en het begeleid oplossen van problemen tussen leerlingen op scholen kunnen tot vormen van herstelrecht worden gerekend. Herstel voor de dader betekent dat hij begrijpt wat hij heeft gedaan en wat de consequenties zijn voor het slachtoffer en voor hemzelf en dat hij die laatste aanvaardt en zich zodoende resocialiseert. Herstel voor het slachtoffer betekent niet alleen compensatie van de geleden schade maar ook erkenning als slachtoffer en het versterken van eigenwaarde. Herstel voor de gemeenschap is vooral herstel van de rechtsorde en daarmee het voorkomen van nieuwe delicten en het beschermen van burgers. Anneke geeft vooral een visie op de toekomst van Herstelrecht in Nederland. Zij signaleert een zevental trends die een rol spelen: versterking van de positie van slachtoffers; internationalisering; lokalisering; horizontalisering; democratisering en responsabilisering; bezuinigingen en het verkleinen van de overheid; roep om meer repressie. Door de recente invoering van art. 51 h Sv. waarin het O.M. opdracht krijgt te bevorderen dat zowel aan de dader als het slachtoffer de mogelijkheid van bemiddeling wordt voorgelegd heeft het herstelrecht in het strafrecht een duidelijke impuls gekregen. In de maatschappij in het algemeen en in het strafrecht in het bijzonder is er meer aandacht voor slachtoffers ontstaan. Hun behoefte aan informatie, compensatie en een inbreng in het strafproces krijgt gehoor. Herstelrecht sluit aan bij het justitieel beleid, vooral inzake het integraal veiligheidsbeleid met een aangepast vervolgingsbeleid in kleine zaken, met daarnaast een selectiever en meer op controle en toezicht gerichte afhandeling van zwaardere delinquenten. Aan de behoefte van burgers aan veiligheid in hun dagelijks 14

15 bestaan kan door het strafrecht echter niet worden voldaan; het is daarom tijd voor alternatieven die mogelijk beter werken. Ook internationaal wordt door wet- en regelgeving de toepassing van herstelrecht op nationaal niveau gestimuleerd. Herstelrecht komt tenslotte ook nog tegemoet aan de trend om de tekorten van de overheid te beperken door meer aan de burgers over te laten. Het versterkt de (samen)redzaamheid van de burgers en is vele malen goedkoper dan de toepassing van het strafrecht en de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen maar een landelijk beleidskader voor toepassing van herstelrecht zou wel nuttig zijn. Na een muzikaal intermezzo van het trio Les Elements, dat op nagebouwde oude instrumenten een Frans werk uit de 16 e eeuw ten gehore brengt, geeft Tobia Westra, bemiddelaar bij Slachtoffer in Beeld enige voorbeelden van herstelrecht uit (haar) eigen praktijk. Slachtoffer in Beeld is een zusterorganisatie van Slachtofferhulp Nederland en deelt zelfs de directeur en de Raad van Toezicht. Ze werd in 1990 opgericht om leerstraffen voor jeugdige delinquenten uit te voeren maar bleef ook na de afschaffing van deze leerstraffen in 2009 intact om met de opgebouwde expertise de bewustwording van daders te stimuleren maar vooral om tussen daders en slachtoffers te bemiddelen. Slachtoffers en/of daders dienen zich (eventueel gestimuleerd door derden) zelf aan te melden voor de bemiddeling; een bemiddeling die ook door briefwisseling of een pendel van een bemiddelaar kan plaatsvinden. Het aantal aanmeldingen per jaar is rond de twaalfhonderd en groeit elk jaar. Ook de resultaten zijn bemoedigend. Tobia vertoont een deel van een opgenomen bemiddelingsgesprek van een jeugdige overvaller en zijn slachtoffer, een winkelier van middelbare leeftijd. De belangrijkste elementen komen aan bod: een spijtbetuiging van de dader, de motieven van de dader om het delict te plegen en de impact die het gebeurde op het slachtoffer heeft gehad. De avond wordt afgesloten met de prijsuitreiking. Daarvoor zou een debat tussen politici over de mogelijkheden van herstelrecht plaatsvinden. In plaats daarvan een korte speech van Ahmed Marcouch, Tweede Kamerlid voor de PvdA, en bij gebrek aan de andere politica (Pia Lokin- Sassen, 1 e Kamer CDA) die onderweg is blijven steken, een vraag- en antwoordspel met Pieter Hilhorst en het publiek waaruit blijkt dat Marcouch duidelijk geen grote voorstander is van het meer toepassen van herstelrecht en eerder kiest voor het bestaande recht dat zijn loop moet hebben. Het publiek in de zaal, op één dissident na, is het daar duidelijk niet mee eens. Bianchi glorieert! 15

16 Levensberichten Door Sietse Steenstra Bij gebrek aan levensberichten van alumni, die spontaan dan wel met enige aandrang worden aangeboden, staat mij nu even niet veel anders te doen dan enkele ontmoetingen met alumni onder andere tijdens de Herstelprijs-uitreiking te gebruiken als belangrijkste bron van informatie. Zoals eerder reeds beschreven zijn de oudste studenten van de opleiding criminologie van de VU, gestart in 1968, langzamerhand aan hun gerechtvaardigde pensioen toe. Zoals Jan Naeyé, de hoogleraar strafrecht (en meer speciaal het politierecht) van de VU die vorig jaar afscheid nam. Verschillende leeftijdgenoten gingen hem voor al of niet met vervroegd pensioen. Twee bijzondere alumni waren aanwezig bij de prijsuitreiking: beide socioloog met specialisatie criminologie, een mogelijkheid aan de VU die bestond vanaf 1968 tot midden jarig tachtig toen de studie sociologie aan de VU werd opgeheven. Beide met een carrière aan de Hogeschool van Amsterdam: Anjo van Hout begon als docent jeugdbescherming maar ontwikkelde zich tot een groot deskundige op het gebied van de pleegkinderenzorg die als consulent praktijkboeken uitbracht en professionals uit de jeugdzorg bijschoolde en praktijktrainingen gaf. Otto de Graaf begon ook als docent maar werd later programma-manager van een project dat tot doel heeft Hogeschoolstudenten tijdelijk onder te brengen (als stagiaire) bij bedrijven in en om Amsterdam, met name om problemen in de logistiek te analyseren en op te lossen. Beide gingen recent met pensioen. Iemand die maar kort van zijn pensioen heeft kunnen genieten is Frits Schippers: hij overleed begin dit jaar. Frits Schippers is de student sociologie die in 1970 als eerste afstudeerde in de studierichting criminologie. Frits was een zeer sociaal bewogen man die in 1973 bij Stichting HvO directeur werd van een tehuis voor (thuisloze) mannen, voor hen een nieuw tehuis liet bouwen maar vervolgens directeur werd van het reclasseringsbureau in Haarlem. Nadat de reclassering begin jaren negentig één landelijke organisatie werd wendde hij zijn steven volledig en begon samen met zijn vrouw een boekwinkel in Amsterdam-ZuidOost gespecialiseerd in Surinaamse en Caraïbische literatuur. Toen zijn oudste zoon samen met diens vrouw in 2002 omkwam bij de grote terroristische aanslag op Bali begon Frits zich hartstochtelijk in te zetten voor de herdenking van terrorisme slachtoffers overal ter wereld mede als een tegenbeweging tegen de grote aandacht voor de daders, de terroristen. Nadat hij in 2010 de boekwinkel had verkocht overleed hij anderhalf jaar later aan een agressieve vorm van longkanker. Om te eindigen met een opgewekt bericht: bij de prijsuitreiking ontmoette ik Monique van der Zouw (1986) die opgetogen meldde dat ze als advocaat al weer enkele jaren deel uitmaakt van het prestigieuze kantoor van Gerard Spong. En dat ze die avond, voor het eerst weer na jaren, haar studievriend/minnaar Ab Veldhuizen (1986) had ontmoet. 16

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd Kennislink.nl Discussieer mee: Allemaal de beste van de klas?! Onderwerpen Publicaties Over Kennislink Nieuwsbrief Zoek Leven, Aarde & Heelal Gezondheid, Hersenen & Gedrag Mens & Maatschappij Energie &

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Gespreksleider: Paulien Defoer, Paulien Defoer Mediation

Gespreksleider: Paulien Defoer, Paulien Defoer Mediation 1.7 Mediation in strafrecht, ervaringen in de pilots: aan tafel! Jent Bijlsma Trickster Toaufik Elfalah Politie Utrecht Klaartje Freeke Freeke & Monster Judith Uitermark Rechtbank Noord-Holland Gespreksleider:

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

MAAK KENNIS MET CRIMINOLOGIE FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID PROF.DR.MR. WIM HUISMAN

MAAK KENNIS MET CRIMINOLOGIE FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID PROF.DR.MR. WIM HUISMAN MAAK KENNIS MET CRIMINOLOGIE FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID PROF.DR.MR. WIM HUISMAN LIQUIDATIE NIJMAN Waarom liquidaties? Vechtsport & georganiseerde misdaad Criminele inlichtingen Forenisische opsporing

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

2.1 Coffeeshops in Nederland

2.1 Coffeeshops in Nederland 2.1 Coffeeshops in Nederland Eind 14 telt Nederland 591 coffeeshops verspreid over 3 coffeeshopgemeenten (figuur 2.1). Daarmee ligt het aantal coffeeshops voor het eerst sinds 1999, toen de eerste meting

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Hartelijk dank aan mevr. Coninsx en Eurojust. De rol van Eurojust als medeorganisator

Nadere informatie

CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR:

CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR: CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR: Deelsessie Cruyff Courts DEELSESSIE CRUYFF COURTS PROGRAMMA Host: Hidde van Warmerdam Ilja van Holsteijn De toekomst van de Cruyff Courts John Sibeko

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Good governance in a Complex World

Good governance in a Complex World Good governance in a Complex World Some examples from The Netherlands Rian van Gulijk-Boon Willem Stapel Subjects SD Team at the Ministry of Security & Justice Main Trends Use of SD and GMB (1): dealing

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

"De overheid is een goede werkgever voor criminele organisaties"

De overheid is een goede werkgever voor criminele organisaties NRC Next 27 september 2011 Hoeveel zin heeft het coffeeshop-beleid? "De overheid is een goede werkgever voor criminele organisaties" De Maastrichtse gemeenteraad besluit vandaag waarschijnlijk tot verplaatsing

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Jennifer Machielse I am Jennifer Machielse, spontaneous, self-conscious and a go-getter, that s me. I am a fourth-year student Marketing & Communication in Tourism

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO

Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO 1. Heb duidelijke verwachtingen 1. Heb duidelijke verwachtingen 2. Leer verwachtingen aan Mentorlessen voor klas 1 t/m 5 o Algemeen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Aan de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag Parkstraat 83 Den Haag Raad voor Strafrech tstoepassing Correspondentie: Postbus 30137 en Jeugdbescherming 2500 CC Den Haag ~ Telefoon (070) 361 93 00 Fax algemeen (070) 361 9310 Fax rechtspraak (070)

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Jean-François CATS Inhoud van de uiteenzetting Nieuwe opdrachten van het auditcomité ingevoerd door de Audit Directieve en het Audit Reglement

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT 1 GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT Den Haag staat internationaal bekend als stad van Vrede en Recht. Ruim 19.500 mensen in zo n 160 internationale organisaties werken hier aan één

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

31 maart 2015. Onderzoek: Drugsbeleid

31 maart 2015. Onderzoek: Drugsbeleid 31 maart 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 juni 2013 Onderwerp Coffeeshopbeleid

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 juni 2013 Onderwerp Coffeeshopbeleid 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave 1 Veranderende opvattingen in het jeugdstrafrecht tegen de achtergrond van veranderingen in criminaliteitscijfers onder jongeren Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met uit het bronnenboekje.

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP

Initiatiefvoorstel SP Initiatiefvoorstel SP Open brief Stichting Drugsbeleid Bijlagen/nummer Dienst/afdeling/sector Raad/Raadsgriffie Aan de raad, Aanleiding De Stichting Drugsbeleid heeft een open brief opgesteld inzake het

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen.

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering Curriculum 2010-2011 Hans Voorbij Krachtenveld onderwijsvisitatie zelfevaluatie ß-faculteit bacheloropleidingen master CKE vakgebied docenten Ministerie

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie