Verouderingsproces. -Voldoende functie -Voldoende reserve. Normale veroudering. Kwetsbaarheid. Geriatrische problematiek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verouderingsproces. -Voldoende functie -Voldoende reserve. Normale veroudering. Kwetsbaarheid. Geriatrische problematiek"

Transcriptie

1 Kwetsbaarheid

2

3 Verouderingsproces Normale veroudering -Voldoende functie -Voldoende reserve Kwetsbaarheid -Afname functies -Verminderde reserve Geriatrische problematiek -Tekortschieten functies -Onvoldoende reserve

4 Domeinen van kwetsbaarheid Mobiliteit/vallen/ADL Cognitie Waarneming Voedingstoestand Co-morbiditeit Sociale toestand Psychische toestand

5 Geriatrische patiënt Symptoomverarming Symptoomverschuiving Cascade breakdown

6 Geriatrische patiënt Orgaanveroudering Verandering farmacotherapie Immobiliteit/bedlegerigheid Holistische benadering

7 Bekwaamheid om beslissingen te nemen Overleg met mantelzorgers/ familie/ verpleging Zorg op maat met haalbare doelen bespreek mogelijke risico en consequenties

8 Polyfarmacie

9 Nieuwe richtlijn Polyfarmacie Medicatie beoordeling voor pat. > 65 jr Verminderde nierfunctie Verminderde cognitie Verhoogd valrisico Verminderde therapie trouw Niet geplande ziekenhuisopname

10 Medicatie beoordeling Farmacotherapeutische anamnese Analyse Overleg tussen apotheker/arts Terugkoppeling arts/patiënt Follow up

11 Gestructureerde methode Chron. medicatie afstemming met patiënt Chron. benzo gebruik evalueren Antipsychotica bij dementie in PG setting afbouwen Chron. gebruik van antihypertensiva jaarlijks evalueren

12 Effectiviteit Volg richtlijnen Individuele afweging Bij preventieve middelen levenswinst beoordelen Controle na wijziging

13 Stopp criteria Stopp; Screening tool of older person s prescription Smalle ther. breedte Nierfunctie Ongewenste combinaties

14 Start criteria Start; Screening tool to alert doctors to right treatment Bij ascal, maagzuurremmer toevoegen Bij morfine laxans toevoegen

15 cardiovasculair digoxine dosering > 0,125 mg/d bij egfr < 50 ml/min verhoogd risico op toxiciteit lisdiuretica bij enkeloedeem zonder klinische tekenen van niet bewezen effectief hartfalen als eerstelijnsbehandeling van hypertensie onvoldoende effectief thiazidediuretica bij jicht in de voorgeschiedenis verhoogd risico op jichtaanval niet-selectieve β-blokker (propranolol, carvedilol, oxprenolol, pindolol, labetalol, sotalol) bij CoPD verhoogd risico op bronchospasmen β-blokker in combinatie met verapamilverhoogd risico op symptomatische hartblokkade diltiazem of verapamil bij hartfalen NYHA-klasse III of IVnegatief inotroop, kan hartfalen verergeren calciumantagonisten bij chronische obstipatie kan verergering van obstipatie geven salicylaten (acetylsalicylzuur, carbasalaatcalcium) dosering > 160 mg/d niet bewezen effectief indien geen voorgeschiedenis van coronair, cerebraal of perifeer arteriële symptomen bij duizeligheid niet gerelateerd aan cerebrovasculaire ziekte dipyridamol als monotherapie voor cardiovasculaire secundaire preventie orale anticoagulantia bij gebruik > 6 mnd bij een 1e, ongecompliceerde DVT of bij gebruik> 12 mnd bij een 1e, ongecompliceerde longembolie niet bewezen effectief niet bewezen effectief niet bewezen effectief geen bewijs voor aanvullende effectiviteit trombocytenaggregatieremmers of orale anticoagulantia bij stollingsstoornis verhoogd risico op bloeding

16 centraal zenuwstelsel en psychofarmaca tricyclische antidepressiva (anticholinerge effecten zijn het sterkst bij amitriptyline en het minst sterk bij nortriptyline) in combinatie met opiaten en/of calciumantagonisten bij dementie kan verslechtering cognitie geven bij glaucoom kan verergering glaucoom geven bij cardiale geleidingsstoornissen vanwege pro-aritmische werking bij obstipatie kan verergering obstipatie geven bij prostatisme of voorgeschiedenis van urineretentie verhoogd risico op urineretentie verhoogd risico op obstipatie langwerkende benzodiazepinen: (chloordiazepoxide, flurazepam, nitrazepam, clorazepinezuur, diazepam) bij gebruik > 1 mnd verhoogd risico op verlengde sedatie, verwardheid, balansverslechtering, vallen antipsychotica bij parkinsonisme verergering extrapiramidale bijwerkingen (clozapine en quetiapine uitgezonderd) bij gebruik > 1 mnd risico op verwardheid, hypotensie, extrapiramidale bijwerkingen en vallen fenothiazine-antipsychotica (chloorpromazine, periciazine, flufenazine en perfenazine) parasympaticolytische antiparkinsonmiddelen (biperideen, trihexyfenidyl) bij epilepsie kan convulsiedrempel verlagen bij behandeling extrapiramidale bijwerkingen vanverhoogd risico op anti-cholinerge toxiciteit antipsychotica SSRI s bij niet-iatrogene hyponatriëmie (natrium < 130 mmol/l) in de laatste 2 mnd verhoogd risico op recidiefhyponatriëmie klassieke antihistaminica bij gebruik > 1 w verhoogd risico op sedatie en anti-cholinerge bijwerkingen gastro-intestinaal

17 Casus Polyfarmacie 75 jarige vrouw Rvc; pijn en polyfarmacie VG; artrose, vaatlijden, DM, COPD, hypothyreoidie, delier, PMR

18 Spironolacton tablet 25 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Bumetanide tablet 1 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Lanoxin pg tablet 0,0625 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Monocedocard retard capsule mga 25 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Pantoprazol tablet msr 40 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Macrogol/zouten pdr v drank (movic/molax/laxt/gen) (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Atorvastatine tablet omhuld 20 mg (oraal), 1 x per dag 1 stuk; Salmeterol/fluticason inhpdr 50/500ug/do 1 x per dag 1 dosis; Novorapid flexpen injvlst 100e/ml wwsp 3ml (subcutaan), 8, 12 en 17 uur; Emselex tablet mva 7,5 mg (oraal), 2 x per dag 1 stuk; Lantus (subcutaan), volgens afspraak om uur; Alendroninezuur tablet 70 mg 1x per week op donderdag 1 tablet; Calciumcarbonaat/colecalciferol kauwta 1,25g/800ie 1 x per dag 1 stuk; Acenocoumarol sandoz tablet 1 mg (oraal), volgens afspraak arts; Levothyroxine tablet 25 ug (zuur) = Thyrax (oraal), 1 x per dag 3 stuk; Cranberry tablet 500 mg (toedieningsweg niet ingevuld), 1 x per dag 1 stuk; Paracetamol tablet 500 mg (oraal), 2 tot 4 x per dag 1 stuk; Haloperidol tablet 1 mg (oraal), zonodig 1 tablet; Prednisolon tablet 5 mg (oraal), 1 x daags 5 tabletten; Tobrex bid oogdruppels 3 mg/ml flacon 5 ml (oculair), 2 x daags 1 druppel rechter oog Acular oogdruppels 5 mg/ml flacon 5 ml (oculair), 2 x daags 1 druppel rechter oog Oxynorm capsule 5 mg (oraal), 2 tot 4 keer per dag 1 stuk; Doxycycline dispertablet 100 mg (oraal), 1e dag 2 tegelijk, Fentanylpleister 12 ug/uur 1 x per 3 dagen 1 pleister; Amoxicilline/clavulaanzuur dispertabl 500/125mg (oraal), 3 x per dag 1 stuk.

19 Bevindingen dagscreening Pijnklachten bij artrose en PMR Nierinsufficientie met egfr 27 ml-min Forse geheugenstoornis MMSE 16/30 Somberheid Rolstoelgebonden Woont in VZH met groot sociaal vangnet

20 Pas start en stop criteria toe Prednison na laatste ziekenhuisopname gestopt A.B. kuur niet meer actueel Oogdruppels gestart na staarok 4 mnd geleden.

21 Adviezen: Pijn: - herstarten Prednisolon 7,5 mg 1dd. - Paracetamol optimaliseren: 3 dd 1000 mg. - Fentanyl weer verlagen naar 25 ugr, dit zullen wij zo mogelijk verder afbouwen. - start Oxycontin 10 mg 1 dd. - continueren van Oxynorm 5 mg zonodig voor doorbraakpijn. - start Cymbalta 30 mg 1 dd 1. Na een week verhogen naar 1 dd 60 mg. - inschakelen ergotherapie ter optimalisering stoel/rolstoel/zitten. - inschakelen fysiotherapie met het oog op reactiveren. - staken: Lanoxin, Emselex, Haldol, Lipitor en Alendroninezuur. - switch Calci Chew 500/800 naar Calci Chew 500, zonder vitamine D. - start Etalpha 25 ugr.

22 Overbehandeling In 2 e lijn neiging tot overbehandeling bij kwetsbare patiënten Orgaan specifieke aandoeningen Te weinig oog voor co-morbiditeit Specialisten; neiging tot overschatten van functioneren van patiënten Patiënt te weinig betrokken bij besluitvorming Wils(on)bekwaam

23 Onderbehandeling Ouderdom Bagataliseren Zorgmijders Bij ontbreken van behandelbare opties; laten doorsudderen bv dementie ontbreken van zorgplan bij calamiteiten Medicatie review

24 Door protocollen/richtlijnen geen ruimte voor individueel maatwerk

Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA

Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA De START-criteria uit de MDR zijn gebaseerd op de in Ierland opgestelde STARTcriteria (Screening Tool to Alert doctors to Right Treatment). 1 Het

Nadere informatie

De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling

De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling De hieronder beschreven gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling komt uit de multidisciplinaire richtlijn Polyfarmacie bij ouderen (2012).

Nadere informatie

STRIP SYSTEMATIC TOOL TO REDUCE INAPPROPRIATE PRESCRIBING. Voorbereiding: 1. selectie patiënten door arts en apotheker 2. verzamelen gegevens:

STRIP SYSTEMATIC TOOL TO REDUCE INAPPROPRIATE PRESCRIBING. Voorbereiding: 1. selectie patiënten door arts en apotheker 2. verzamelen gegevens: SYSTEMATIC TOOL TO REDUCE INAPPROPRIATE PRESCRIBING Ten tijde van het opstellen van de richtlijn Polyfarmacie bij ouderen werden in Nederland vooral de GIVE en de POM als impliciete criteria gebruikt tijdens

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Polyfarmacie bij ouderen Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Inhoud Inleiding Farmacokinetiek Farmacodynamiek Problemen bij polyfarmacie Medicatiebeoordeling Take home messages

Nadere informatie

Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten. Elk medicijn zonder een op bewijs gebaseerde klinische indicatie

Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten. Elk medicijn zonder een op bewijs gebaseerde klinische indicatie Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten Medicijn algemeen STOPP A1 STOPP A2 Elk medicijn zonder een op bewijs gebaseerde klinische indicatie Elk medicijn dat

Nadere informatie

Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten

Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten Geneesmiddelgroep en criterium (argument) algemeen STOPP A1 STOPP A2 STOPP A3 elk medicijn zonder een op bewijs gebaseerde

Nadere informatie

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan.

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan. 1 Pijn 1.1 Pijnbehandeling algemeen Pijn vermindert veelal door behandeling van de onderliggende aandoening. Ondersteuning met analgetica zal niettemin vaak nodig zijn. Bij een aantal aandoeningen is symptomatische

Nadere informatie

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan.

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan. 1 Pijn 1.1 Pijnbehandeling algemeen Pijn vermindert veelal door behandeling van de onderliggende aandoening. Ondersteuning met analgetica zal niettemin vaak nodig zijn. Bij een aantal aandoeningen is symptomatische

Nadere informatie

Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater

Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater Arts, Apotheker, praktijkassistent of? Symp Kwetsbare Ouderen 29-10-13 1 Wie optimaliseert reeds polyfarmacie?

Nadere informatie

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan.

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan. 1 Pijn 1.1 Pijnbehandeling algemeen Pijn vermindert veelal door behandeling van de onderliggende aandoening. Ondersteuning met analgetica zal niettemin vaak nodig zijn. Bij een aantal aandoeningen is symptomatische

Nadere informatie

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg.

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg. Programma Polyfarmacie Kennismaking Doel Polyfarmacie Moderne Dementiezorg Wilma Knol Marjorie Nelissen-Vrancken Dementie Voorkomen en aanpak problemen Aan de slag in de praktijk 25 november 2014 Doel

Nadere informatie

Detectie van ongeschikt medicatiegebruik bij ouderen

Detectie van ongeschikt medicatiegebruik bij ouderen Stand van zaken Detectie van ongeschikt medicatiegebruik bij ouderen Worden de STOPP- en START-criteria de nieuwe standaard? Annemieke M.A. Vermeulen Windsant-van den Tweel, Monique M. Verduijn, H.J. (Jeroen)

Nadere informatie

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan.

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan. 1 Pijn 1.1 Pijnbehandeling algemeen Pijn vermindert veelal door behandeling van de onderliggende aandoening. Ondersteuning met analgetica zal niettemin vaak nodig zijn. Bij een aantal aandoeningen is symptomatische

Nadere informatie

verapamil of diltiazem bij hartfalen NYHA klasse III of IV STOPP B3 bètablokker in combinatie met verapamil of diltiazem risico op een hartblok

verapamil of diltiazem bij hartfalen NYHA klasse III of IV STOPP B3 bètablokker in combinatie met verapamil of diltiazem risico op een hartblok Tabel 1 STOPP-criteria van potentieel ongeschikte medicijnen voor oudere patiënten groep en algemeen STOPP A1 STOPP A2 STOPP A3 elk medicijn zonder een op bewijs gebaseerde klinische indicatie elk medicijn

Nadere informatie

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN STRIP Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN Dr. Paul Jansen, klinisch geriater klinisch farmacoloog Afdeling Geriatrie en EPHOR UMC Utrecht Medicatie review: STRIP Selectie patiënten voor medicatiebeoordeling:

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen FTO maart 2016 WAGRO Polyfarmacie en Medicatiebeoordeling IGZ HARM NTVG Optimale zorg voor ouderen Ephor Start en Stopp criteria Strip methode 1 Opzet FTO Casussen (veel) Interactie

Nadere informatie

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen Datum 28-02-2017 Spreker Linda Schreur (Poly)farmacie bij ouderen Een geriatrische patiënt Pt 82 jaar Voorgeschiedenis oa hartinfarct, boezemfibrilleren Woont zelfstandig alleen Langzaam geheugenproblemen

Nadere informatie

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum:

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: Versie: Medisch Spectrum Twente 1.0 Soort Document Titel Status: Vastgesteld Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: 06-02-2012 Pagina 1 van 5 Code:

Nadere informatie

GENERIEKE NAAM SLIKKLACHTEN SONDEVOEDING

GENERIEKE NAAM SLIKKLACHTEN SONDEVOEDING Medicatie via sonde GENERIEKE NAAM SLIKKLACHTEN SONDEVOEDING acenocoumarol acetylcysteïne bruistablet. bruistablet acetazolamide aciclovir overleg met apotheker; eventueel suspensie 40 mg/ml verkrijgbaar

Nadere informatie

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014 Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen 2 december 2014 2 welkom 3 programma Inleiding Ken je klassiekers: toedienen en de toedienlijst Casus: Mw. P. Arkinson Casus: Dhr Chr. Hartfalen Casus:

Nadere informatie

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Doel Adequate pijnbestrijding Stappenplan bij pijnbestrijding (zie

Nadere informatie

Vanaf nu leverbaar in Aurobindo verpakking

Vanaf nu leverbaar in Aurobindo verpakking ACENOCOUMAROL AUROBINDO TABLET 1 MG (STRIP) 100 ST NL52054153 21483=50674 14567423 ACETYLSALICYLZUUR CARDIO AUROBINDO DISPER TABLET 80 MG 30 ST NL50126630 102607 15429784 ACICLOVIR AUROBINDO DISPER TABLET

Nadere informatie

Overzicht preferente geneesmiddelen Achmea en Agis 2010

Overzicht preferente geneesmiddelen Achmea en Agis 2010 Overzicht preferente geneesmiddelen Achmea en Agis 2010 In deze lijst vindt u de door de zorgverzekeraars van Achmea (Zilveren Kruis Achmea, Groene Land Achmea, DVZ Zorgverzekeringen, OZF Achmea, Interpolis,

Nadere informatie

De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling

De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling De gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling De hieronder beschreven gestructureerde aanpak van de medicatiebeoordeling komt uit de multidisciplinaire richtlijn Polyfarmacie bij ouderen (202).

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Medicatie bij atherosclerose Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Wat heeft de patiënt? Cerebrovasculair lijden Perifeer arterieel vaatlijden Coronairlijden Inhoud Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Medicijnen: jaarlijks 1254 doden Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen AMSTERDAM - Gemiddeld sterven

Nadere informatie

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase JOS KITZEN, ONCOLOOG COBIE VAN BEUZEKOM,VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST Inhoud van de presentatie Even voorstellen Definitie palliatieve zorg Definitie pijn Hoe

Nadere informatie

Het dynamische geneesmiddel:

Het dynamische geneesmiddel: Het dynamische geneesmiddel: effecten van veroudering op geneesmiddelen. L. Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Ikazia/Maasstad ziekenhuis Disclosures Potentiële belangenverstrengeling: geen Mw Jacobs

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen Bas van de Steeg, apotheker 30 mei 2015 De context Bohemean Polypharmacy: https://www.youtube.com/watch?v=lp3pfjkozl8 Onderwerpen Ouderdom komt met gebreken? Polyfarmacie komt

Nadere informatie

Polyfarmacie (in de laatste levensfase)

Polyfarmacie (in de laatste levensfase) Polyfarmacie (in de laatste levensfase) David Jansen Klinisch geriater, klinisch farmacoloog i.o. Verpleegkundig Specialisten Oncologie 4 de Voorjaars Symposium Disclosure belangen spreker (potentiële)

Nadere informatie

Off label. Voor wie? Welke behandelingen zijn in de palliatieve fase wel en niet meer zinvol?

Off label. Voor wie? Welke behandelingen zijn in de palliatieve fase wel en niet meer zinvol? Pillen in de palliatieve fase; wat doen we ermee? Welke behandeling staken, welke continueren, welke starten? Welke behandelingen zijn in de palliatieve fase wel en niet meer zinvol? 27 maart 2013 Daniëlle

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag Casuïstiek voor workshop SAFE-dag CASUS 1 Mevrouw van Breukelen, 70 jaar, heeft onlangs een nieuwe heup gekregen en is sinds kort terug uit het revalidatiecentrum. U vindt dit een mooi moment om haar medicatie

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling

Pijn en pijnbehandeling Pijn en pijnbehandeling Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Het pijnteam... 1 3 Pijn beschrijven... 1 4 Wisseling in pijn... 2 5 Pijnregistratie... 2 6 Pijnbestrijding... 2 7 Pijnstillers... 3 8 Algemene

Nadere informatie

FRID Medicatie Review Protocol

FRID Medicatie Review Protocol 1 FRID Medicatie Review Protocol Valgevaarlijke geneesmiddelen (Fall Risk Increasing Drugs; FRID s) zijn ingedeeld in drie categorieën: cardiovasculaire middelen, middelen met invloed op het centraal zenuwstelsel

Nadere informatie

MEDICATIEBEOORDELING bij patiënten met een verstandelijke beperking: HOE? drs. Marianne van den Berg Apotheker te Alphen aan den Rijn

MEDICATIEBEOORDELING bij patiënten met een verstandelijke beperking: HOE? drs. Marianne van den Berg Apotheker te Alphen aan den Rijn MEDICATIEBEOORDELING bij patiënten met een verstandelijke beperking: HOE? drs. Marianne van den Berg Apotheker te Alphen aan den Rijn Disclosure relevante belangen trainer Marianne van den Berg heeft geen

Nadere informatie

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Delier 18-04-2011 Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Welkom Doel: Kennisoverdracht/bewustwording Signalering Verpleegkundige interventies Programma Film Medische aspecten delier Casus in

Nadere informatie

Workshop MedicatieReview

Workshop MedicatieReview Workshop MedicatieReview SANDWICH NASCHOLING OUDERENZORG 16 FEBR 2017 Doel workshop Zicht krijgen op proces medicatiereview Rol huisarts (met POH) en apotheker op elkaar afstemmen Hoe te declareren Regiefunctie

Nadere informatie

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io CVRM kwetsbare ouderen Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet...

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet... Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts Waar gaat het over? Kwetsbare bejaarden: zin van goede glucoseregeling, bloeddrukbehandeling lipiden en bijv. funduscontrole 3 De bejaarde

Nadere informatie

Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling

Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling R.L van Leersum Anesthesioloog / Pijnbehandelaar Bronovo Ziekenhuis Indeling Inleiding Doorbraakpijn Bijwerkingen Opioïden Hyperalgesie Multimodale Aanpak Farmacotherapie

Nadere informatie

Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost

Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost Opening Casus Theorie: Fouten bij medicatie overdracht Bespreking in groepen Wat draag je over aan collega? Automatisering en overdracht gegevens

Nadere informatie

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht. Valproblematiek in de eerste en tweede lijn Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.nl Het komt vaak voor Het heeft belangrijke gevolgen Balans en veroudering

Nadere informatie

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk Polyfarmacie Definities en situatieschets in het ziekenhuis Apr. Lore Switten ZOL Genk Overzicht Definitie polyfarmacie Epidemiologie Oorzaken Wat zijn de problemen? Wat zijn de oplossingen? Polyfarmacie

Nadere informatie

Jicht belicht. Laura Kienhorst Arts-onderzoeker

Jicht belicht. Laura Kienhorst Arts-onderzoeker Jicht belicht Laura Kienhorst Arts-onderzoeker Beroemde jichtpatiënten Erasmus Rubens Kant Keizer Karel Kenmerken van jicht Prevalentie 1-2% van volwassenen Incidentie 0,6-2/1000 Man/vrouw = 8:1 Meest

Nadere informatie

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015 Chronische nierschade A. van Tellingen Smeerolie voor de poli 2015 Wie dient verwezen te worden? 52-jarige vrouw met diabetische nefropathie: MDRD 62 ml/min/1.73m 2 en albuminurie 28 mg/l? 68-jarige man:

Nadere informatie

Hoewel er in de afgelopen jaren steeds meer belangstelling

Hoewel er in de afgelopen jaren steeds meer belangstelling Stand van zaken Onjuist geneesmiddelgebruik bij ouderen opsporen De herziene STOPP- en START-criteria Wilma Knol, Monique M. Verduijn, A.C.A.M. (Rian) Lelie-van der Zande, Rob J. van Marum, J.R.B.J. (Koos)

Nadere informatie

Medicatie, Consequenties voor dieetadviezen

Medicatie, Consequenties voor dieetadviezen Cardiovasculair risicomanagement Medicatie, Consequenties voor dieetadviezen Marjon Achterberg en Jan Dirk Banga CVRM in de eerste lijn 19 juni 2014 De Eenhoorn, Amersfoort Uitgangspunt: de richtlijn 2011

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN Doel Het doel is te zorgen dat kankerpatiënten in de - overgang naar de - pallatieve fase niet tussen wal en schip vallen. Hiertoe worden

Nadere informatie

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Primaire of essentiële (95%) Secundaire (5%) G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist, jan. 2012 2 Bloeddruk

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Screenen is zinloos Bijwerkingen van psychofarmaca M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Disclosure belangen sprekers Geen Leerdoelen Na het volgen

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk

Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk Nathalie van der Velde Internist ouderengeneeskunde AMC Voorzitter landelijk netwerk valklinieken en landelijke richtlijn valpreventie 65 jr 50% 1 ziektes

Nadere informatie

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delirium management ICU Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delierstudie meer informatie: Deze studie is mogelijk gemaakt door: Delirium guideline implemented Part I Part II Problem

Nadere informatie

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema 9 Pijnbestrijding Het meten van de pijn bij kinderen in de kliniek of op de poli dient onderdeel te zijn van de standaard zorg. Pijn wordt gemeten met een gestandardiseerde scoringslijst. 0-2 jaar comfort

Nadere informatie

Reglement farmaceutische zorg SIZ

Reglement farmaceutische zorg SIZ Reglement farmaceutische zorg SIZ Ingangsdatum: 1 januari 2011 2 R E G L E M E N T FA R M A C E U T I S C H E Z O R G S I Z 2 0 1 1 Algemeen Dit Reglement farmaceutische zorg hoort bij artikel 30 van de

Nadere informatie

Klinisch geriater AMC 22-11-11

Klinisch geriater AMC 22-11-11 N. Brendel Klinisch geriater AMC 22-11-11 Inleiding Casus Risicofactoren Ziekten Medicatie Behandeling Casus 82-jarige vrouw Voorgeschiedenis: Myocardinfarct PMR wv prednison Hartfalen Diabetes door prednison

Nadere informatie

Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen. HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016

Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen. HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016 Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016 Pijn ouderen Co-morbiditeit : wat veroorzaakt wat? Polyfarmacie: moeilijker

Nadere informatie

Casus geriatrie. Symposium klinische farmacie 06 oktober Veerle Grootaert

Casus geriatrie. Symposium klinische farmacie 06 oktober Veerle Grootaert Casus geriatrie Symposium klinische farmacie 06 oktober 2012 Veerle Grootaert VG: permanente VKF, TIA, syst. Hartfalen, Dementie (MMSE = 15/30) RVO op geriatrie: val met rugpijn ontregelde INR =7 hartslag

Nadere informatie

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Symptomatische behandeling bij psychosen Effectiviteit: 70 a 90% Indicaties Schizofrenie Manie Depressie met psychot. kenm. Waanstoornis Psychose NAO Psycho-org.

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Medicatieadviezen voor kwetsbare ouderen 1. De algemene informatie in het FK 2. De specifieke informatie over ouderen in het FK 3. De SmPC 4.

Nadere informatie

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Annemarie Wijnhoud neuroloog IJsselland Ziekenhuis Monique Putter-Lander & Thomas Rekveldt huisartsen Rotterdam Belangen 17-4-2015

Nadere informatie

Polyfarmacie in de cardiologie

Polyfarmacie in de cardiologie Polyfarmacie in de cardiologie CarVasZ congres 21 november 2014 Alina Constantinescu cardioloog Indeling Casus 1: - patient met hartfalen - belangrijkste medicatieklassen - introductie medicatie in de

Nadere informatie

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts Programma Prevalentie pijn in de palliatieve fase Stappenplan medicamenteuze behandeling Samenwerkingsafspraak meten en registreren van pijn Marlie Spijkers, kaderarts palliatieve zorg specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Pijnstilling. Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp

Pijnstilling. Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp Pijnstilling Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp Uw pijnmedicatie adviesschema: o Paracetamol o. x per dag o Diclofenac o Ibuprofen o Naproxen o Tramadol o. x per dag o OxyContin o OxyNorm o Omeprazol

Nadere informatie

Zorgpad Atriumfibrilleren (AF)

Zorgpad Atriumfibrilleren (AF) Zorgpad Atriumfibrilleren (AF) Highlights Ziekenhuizen 2017 Hans Ros, ziekenhuisapotheker Inhoud Wat is AF? Hoe ontstaat een CVA (beroerte)? Behandeling AF: 4 peilers Orale antistolling 1 2016 ESC Guidelines

Nadere informatie

Workshop congres Dementie: Medicatieveiligheid thuis. Programma

Workshop congres Dementie: Medicatieveiligheid thuis. Programma 27-11-14 Programma Workshop congres Dementie: Medicatieveiligheid thuis Inleiding Medicatie thuis Lerend vermogen Voorbeeld van mogelijke hulpmiddelen Congres 24 nov 2014 Daphne Mensink DAZ Gemma Yocarini

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten

Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten PIJNPROTOCOL VOOR VOLWASSENEN Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten Inleiding Het afnemen van een pijnanamnese en het bijhouden van pijnscores zijn voorwaarden voor een goede

Nadere informatie

Toolkit Polyfarmacie en medicatieveiligheid

Toolkit Polyfarmacie en medicatieveiligheid Toolkit Polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren; 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie; 3. De continuïteit

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen: Wilma Knol Klinisch geriater, klinisch farmacoloog

Polyfarmacie bij ouderen: Wilma Knol Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Polyfarmacie bij ouderen: Wilma Knol Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Disclosure Geen belangenverstrengeling Medicatie bij ouderen: is er een probleem? Facts: anno 2016 NL 3 miljoen 65+ 700.000

Nadere informatie

CVRM Ketenzorg: secundaire preventie Huisartsenpraktijk Maasoever

CVRM Ketenzorg: secundaire preventie Huisartsenpraktijk Maasoever CVRM Ketenzorg: secundaire preventie Huisartsenpraktijk Maasoever We hebben reeds een hypertensie protocol, bedoeld voor alle patiënten met hypertensie. Vanaf nu gaan we op de praktijk ook werken via het

Nadere informatie

Bloeddrukregeling: hoger? lager?

Bloeddrukregeling: hoger? lager? www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Bloeddrukregeling: hoger? lager? Dr. L. Nestor Geriater www.hhzhlier.be 2 To fall or not to fall HYPERTENSIE BIJ BEJAARDEN: How to treat? That s the question! Bloeddrukregeling

Nadere informatie

Staken antihypertensiva bij ouderen. Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie

Staken antihypertensiva bij ouderen. Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie Staken antihypertensiva bij ouderen Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie 2 Vragen Zou u antihypertensiva staken bij een geriatrische patiënt met hypertensie en een

Nadere informatie

Interpolis ZorgActief Geneesmiddelen 2013

Interpolis ZorgActief Geneesmiddelen 2013 Interpolis ZorgActief Geneesmiddelen 2013 Lijst met aangewezen preferente geneesmiddelen Dit is de lijst met door Achmea aangewezen preferente geneesmiddelen vanaf 1 januari 2013. Ook staan hier de middelen

Nadere informatie

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 2015041635, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkwijze risicoprofiel De huisarts verwijst de patiënt voor een inventarisatieconsult naar de POH (labformulier en evt. urineonderzoek bij antihypertensiva

Nadere informatie

Cardiorenaal syndroom

Cardiorenaal syndroom Cardiorenaal syndroom Symposium Chronische Nierschade 29-10-2012 Irene van der Meer nefroloog, HAGA ziekenhuis Huisarts-voorzitter: Marjon Tombrock (HA te Rijswijk) 1 Cardiorenaal syndroom Betekenis: Een

Nadere informatie

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Marlie Spijkers Arts symptoombestrijding en palliatieve zorg Sint Annaziekenhuis Medisch adviseur netwerk palliatieve zorg

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Programma. Atriumfibrilleren 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp

Atriumfibrilleren. Programma. Atriumfibrilleren 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Atriumfibrilleren UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Programma Definitie, indeling, risico s Pathofysiologie Farmacotherapie atriumfibrilleren Ritmecontrole Frequentiecontrole Diverse middelen afzonderlijk

Nadere informatie

Reglement farmaceutische zorg ZEKUR 2013. geldend vanaf 1 januari 2013

Reglement farmaceutische zorg ZEKUR 2013. geldend vanaf 1 januari 2013 Reglement farmaceutische zorg ZEKUR 2013 geldend vanaf 1 januari 2013 2 REGLEMENT FARMACEUTISCHE ZORG ZEKUR 2013 Algemeen Dit Reglement farmaceutische zorg ZEKUR hoort bij artikel 31, farmaceutische zorg

Nadere informatie

Telenefrologie voor de oudere patiënt met CNS

Telenefrologie voor de oudere patiënt met CNS Telenefrologie voor de oudere patiënt met CNS Marc Groeneveld (internist-nefroloog) en Björn Linzer (Huisarts) MCH Westeinde, 29 oktober 2012 1 Teleconsult nefroloog Data Data Huisarts Diagnose + advies

Nadere informatie

Palliatieve Zorg bij Parkinson. Paul Smit Spec. Ouderengeneeskunde Kaderarts Palliatieve Zorg Hospice-arts Zorggroep Apeldoorn

Palliatieve Zorg bij Parkinson. Paul Smit Spec. Ouderengeneeskunde Kaderarts Palliatieve Zorg Hospice-arts Zorggroep Apeldoorn Palliatieve Zorg bij Parkinson Paul Smit Spec. Ouderengeneeskunde Kaderarts Palliatieve Zorg Hospice-arts Zorggroep Apeldoorn ZvP sinds 20 jaar Hr. A. 82 jr. Eindstadium (Hoehn & Yahr 5) Rolstoel, passief

Nadere informatie

Ouderen en COPD. Programma BAREND VAN DUIN, KADERARTS ASTMA/COPD 2017

Ouderen en COPD. Programma BAREND VAN DUIN, KADERARTS ASTMA/COPD 2017 Ouderen en COPD BAREND VAN DUIN, KADERARTS ASTMA/COPD 2017 Programma Praktijkvragen inventariseren 10 min Intro toetsvragen 5 min Casus: chronisch benauwde patient 15 min Comorbiditeit, wat is er vaak/veel?

Nadere informatie

MEDICATIEMANAGEMENT BIJ DE OUDERE PATIENT DR. KIM HURKENS, INTERNIST-OUDERENGENEESKUNDE/KLINISCH FARMACOLOOG

MEDICATIEMANAGEMENT BIJ DE OUDERE PATIENT DR. KIM HURKENS, INTERNIST-OUDERENGENEESKUNDE/KLINISCH FARMACOLOOG MEDICATIEMANAGEMENT BIJ DE OUDERE PATIENT DR. KIM HURKENS, INTERNIST-OUDERENGENEESKUNDE/KLINISCH FARMACOLOOG MEVR BAKKER, 88 JAAR Medicatie lisinopril 10mg 1dd1; bumetanide 2mg 1dd1; metoprolol ret 100mg

Nadere informatie

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 CBO RICHTLIJN HARTFALEN Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 ESC guidelines Richtlijn is gebaseerd op de ESC Guidelines for the

Nadere informatie

Bijwerkingen bij ouderen WAT DOET LAREB? 18-4-2013. Bijwerkingen bij ouderen? Extra opletten! Leerdoelen / inhoud

Bijwerkingen bij ouderen WAT DOET LAREB? 18-4-2013. Bijwerkingen bij ouderen? Extra opletten! Leerdoelen / inhoud Bijwerkingen bij ouderen? Bijwerkingen bij ouderen 19 april 2013 Amsterdam, VUmc, Gerion "Denk veilig, kies veilig; Farmacologie en medicatieveiligheid bij ouderen in instellingen?" Rike van Eekeren, apotheker

Nadere informatie

De huisarts / de acuut verwarde patiënt. Presentatie2015: Cassandra Kalidien Conny Koffeman

De huisarts / de acuut verwarde patiënt. Presentatie2015: Cassandra Kalidien Conny Koffeman De huisarts / verpleeghuisarts en de acuut verwarde patiënt Presentatie2015: Cassandra Kalidien Conny Koffeman Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Reglement farmaceutische zorg VGZ

Reglement farmaceutische zorg VGZ Postbus 2705 6401 DE Heerlen T 0900-369 33 33 Postbus 2296 5600 CG Eindhoven T 0900-369 33 33 www.aevitae.com info@aevitae.com Geldig vanaf 1 januari 2013 Algemeen Dit Reglement farmaceutische zorg hoort

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Algemeen Afnemen pijnscore: De ernst van de pijn (pijnintensiteit) is een aspect van de pijn

Nadere informatie

Lijst voorkeursgeneesmiddelen

Lijst voorkeursgeneesmiddelen Lijst voorkeursgeneesmiddelen 2017 Binnen een groep onderling vervangbare geneesmiddelen wijzen wij op basis van de laagste prijs één of meerdere middelen aan als voorkeursgeneesmiddel. U hebt dan binnen

Nadere informatie

Medicatiebeoordeling 2014 IS DE MEDICATIEBEOORDELING NOG WEL NODIG? Farmacotherapeutische zorg. Simpele model. Hypertensie geneesmiddel

Medicatiebeoordeling 2014 IS DE MEDICATIEBEOORDELING NOG WEL NODIG? Farmacotherapeutische zorg. Simpele model. Hypertensie geneesmiddel Medicatiebeoordeling 2014 Rob van Marum Bijz. hoogleraar Farmacotherapie bij ouderen Farmacotherapeutische zorg IS DE MEDICATIEBEOORDELING NOG WEL NODIG? Rationeel voorschrijven - STOPP/START criteria

Nadere informatie

Ouderen met Ernstige Psychiatrische Aandoeningen (EPA) Noor Houben, VS Eveline Janssen, psychiater

Ouderen met Ernstige Psychiatrische Aandoeningen (EPA) Noor Houben, VS Eveline Janssen, psychiater Ouderen met Ernstige Psychiatrische Aandoeningen (EPA) Noor Houben, VS Eveline Janssen, psychiater Inhoud 1. Casus 2. Definitie 3. Meest voorkomende aandoeningen 4. Aandacht voor EPA 5. Casus EPA 6. Samen

Nadere informatie

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Disclosure Bart Kremers Werkzaam bij Apotheek Ravenstein en GIC-helpdesk van de KNMP Geen contacten/belangen mbt farmaceutische industrie Hartfalen-medicatie

Nadere informatie