Corporate development en de rol van bedrijfsnetwerken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Corporate development en de rol van bedrijfsnetwerken"

Transcriptie

1 Corporate development en de rol van bedrijfsnetwerken AGRIFOOD n Samenwerking zal steeds verder toenemen n Corporate development draagt initieel positief bij aan financiële prestaties n Bewustzijn van valkuilen voorkomt waardevernietiging

2 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1 Samenvatting en aanbevelingen 4 2 Inleiding 8 3 Recente ontwikkelingen en de positie van VMI bedrijven in de waardeketen 9 4 Strategische ontwikkelingen binnen de VMI 16 5 Bedrijfsnetwerken en de resultaten van corporate development activiteiten binnen de VMI 26 6 Corporate development acumen : belangrijkste succesfactoren 37 7 Conclusie 39 Bronnen 41 Bijlage 42 Colofon 45 1

4 2

5 Voorwoord In de vele gesprekken die ik voer met ondernemers en bestuurders over strategie is het realiseren van groei een favoriet onderwerp. Logisch, want in een inflatoire omgeving stijgen de kosten automatisch en daarom tracht u ook de omzet te laten groeien via opwaartse prijsaanpassingen en volumegroei. Toch is het lastig voor Agrifood bedrijven om organisch omzetgroei te realiseren. In discussie met de afnemers wordt bij prijsaanpassing in de meeste gevallen gedacht aan een neerwaartse aanpassing en het laten stijgen van volumes is demografisch gezien en qua voedingspatroon ook niet altijd logisch in de volwassen, West- Europese markten. Dit maakt dat in gesprek met u ook regelmatig niet-organische groeimethodes worden besproken zoals het verder ontwikkelen van het bedrijf middels corporate development. Corporate development leidt tot herschikking van het netwerk van een bedrijf, door het aangaan van samenwerkingsverbanden of door het plegen van een overname dan wel deelname aan een fusie. Niet dat dit nu een groeipad zonder hobbels garandeert, zeker niet. Wij zien dat een actief corporate development beleid bedrijven verder brengt in hun ontwikkeling en een sterkere positie geeft ten opzichte van concurrenten. Maar wij zien helaas ook de minder succesvolle pogingen op dit vlak. Management dat de groter geworden organisatie of het uitdijende netwerk van partners niet meer kan managen. Of de direct hogere financieringslasten en de langer op zich laten wachtende synergetische voordelen. Dit zijn zo maar enkele valkuilen. Er is een nauwe samenhang tussen het uitbreiden van het bedrijfsnetwerk, de manier waarop, en op welk vlak dit gebeurt en de financiële prestaties. In dit rapport hebben wij vanuit een cijfermatige analyse van een groot aantal transacties gekeken naar leereffecten. Is er een corporate development acumen op te bouwen binnen organisaties? Wij realiseren ons hierbij dat ieder bedrijf uniek is en iedere bedrijfssituatie verschillend kan zijn. Maar corporate development heeft impact op de hele organisatie. Het is dan ook zinvol om te beseffen waar andere partijen leergeld hebben betaald en waarom uw situatie wel of niet anders is dan hetgeen voorgangers meemaakten. Succes bij corporate development hangt (ook in deze!?) veelal af van de kunde, pro-activiteit en het realisme van het management. ABN AMRO heeft Patrick Reinmöller (Cranfield University, London) gevraagd deze studie uit te voeren. Samen met het projectteam bestaande uit wetenschappers van andere universiteiten is veel werk verzet en zijn interessante punten naar voren gekomen. Dank voor dit grondige werk. De gevonden punten hebben wij vertaald naar de dagelijkse praktijk van u als Agrifood ondernemer of bestuurder. Wij hopen daarin geslaagd te zijn. Rest mij u veel leesplezier te wensen en graag gaan mijn collegae en ik verder met u in gesprek over de strategische kansen en uitdagingen rondom dit onderwerp. Niels Dijkman Sector Banker Agrifood ABN AMRO Bank N.V. 3

6 1 Samenvatting en aanbevelingen De voedings- en genotsmiddelen sector speelt een fundamentele rol in ons leven, dagelijks komen wij in aanraking met haar producten. Economisch onderzoek naar corporate development activiteiten in deze sector is echter beperkt. Informatie die wij vonden in bibliotheken van Nederlandse en Britse universiteiten hielp ons niet echt verder bij het doorgronden hoe corporate development bedrijfsprestaties beïnvloedt en wat hierbij de invloed is van bedrijfsnetwerken. Wat we wel weten is dat het succesvol uitvoeren van een fusie & overname strategie geen sine cure is. Achteraf zijn in lang niet alle gevallen de vooraf aangekondigde voordelen behaald. Wat we dus willen weten is hoe corporate development, hier verstaan wij onder alle strategische acties die een bedrijf onderneemt om niet-organische groei te realiseren, zoals het aangaan van fusies & overnames, samenwerkingsverbanden en joint ventures, zich verhoudt tot de bedrijfsprestaties en hoe bedrijfsnetwerken deze relatie beïnvloeden. Achtergrond van deze vraag is de wenselijkheid dat bedrijven meer waarde zien te realiseren vanuit corporate development. Geredeneerd vanuit de impact van de huidige marktontwikkelingen zoals de sterke opkomst van private label, consolidatie bij de food retailers, veranderende eisen aan voeding van consument en overheid en de toenemende verwevenheid van internationale markten onderling, verwachten wij dat in de toekomst de VMI: n meer gericht zal zijn op samenwerking onderling en tussen verschillende sectoren; n technologie een grotere rol zal spelen; en n het speelveld internationaler wordt. Omdat steeds duidelijker wordt dat succes bewerkstellingen voor een solistisch opererend bedrijf, zonder toegang tot externe hulpbronnen, steeds lastiger is, verwachten wij in toenemende mate corporate development activiteiten. Immers een eenvoudig te kopiëren enkelvoudig product biedt minder onderscheid dan een via een netwerk samengesteld merkconcept. Onze data toont dat grosso modo corporate development de bedrijfsprestaties verbetert door het opheffen van een strategische misfit. In het kader van ons onderzoek hebben wij een database samengesteld door middel van een zorgvuldige selectie van alle corporate development transacties die wereldwijd hebben plaatsgevonden binnen sectoren die zich richten op de productie van voeding en aanverwante producten, de groothandel en de detailhandel in voedingsmiddelen. Wij hebben een solide gegevensverzameling opgebouwd voor de periode op basis van database informatie uit Zephyr (Bureau van Dijk), Thomson One Banker, Worldscope en Datastream. Deze verzameling betreft in totaal transacties. Na onze gegevens nauwkeurig te hebben gefilterd hebben wij een subverzameling van events door beursgenoteerde bedrijven onderworpen aan statistische analyses. Door deze gebruikte onderzoeksmethodiek is er een bias naar beursgenoteerde, dus vaak grotere, onderne- 4

7 mingen. Wij hebben echter geen aanleiding om te veronderstellen dat uitkomsten - mits in acht genomen wordt bij sommige bevindingen het verschil in grootheden - niet geldig zouden zijn voor niet-genoteerde, (middel)grote Nederlandse bedrijven. Corporate development blijkt in de praktijk ook bij te dragen aan een juiste strategische fit met als gevolg een toename van de bedrijfsresultaten. Er is een duidelijk verband te leggen met management kwaliteit, toegang tot technologieën, internationale kenmerken en de uitbreiding van het bedrijfsnetwerk. Internationale concurrentie vereist actieve, wereldwijde, corporate development Hevige concurrentie in bestaande markten, nieuwe concurrenten en een noodzaak tot schaalvergroting en de introductie van slimme ideeën kenmerken het nieuwe strijdtoneel voor veel bedrijven. In toenemende mate levert grensoverschrijdende handel een complex landschap van mogelijkheden op. De VMI vormt hierop geen uitzondering. Neem bijvoorbeeld het toenemende belang van de export voor Unilever. In een recent kwartaalbericht stelt Unilever s CEO Paul Polman: Wij hebben onze toonaangevende posities in ontwikkelings- en opkomende markten verder versterkt en bemoedigende vooruitgang geboekt met het herstellen van de volumegroei in West-Europa. De organisatie ontwikkelt zich snel in de richting van een meer op prestatie gerichte cultuur. We zijn sneller en alerter en erop gericht elke dag meer dan 2 miljard consumenten van dienst te zijn. 1 Uitstekende resultaten op lokale markten lokken niet alleen nieuwe marktpartijen maar trekken ook de aandacht van internationale bedrijven, op zoek naar overnamekandidaten. Een defensieve opstelling ten aanzien van globalisering is misschien alleen nog haalbaar voor kleine nichebedrijven, niet te koop, en mits in staat hun niche te creëren en te beschermen door middel van bijvoorbeeld technologieën of een sterk, lokaal merk. Grotere bedrijven die toegang hebben tot de internationale markten voor voedingsmiddelen, financiering en technologieën zijn genoodzaakt om een meer proactieve benadering van corporate development toe te passen. De uitkomsten van deze studie geven duidelijk aan dat het benutten van kansen om het netwerk uit te breiden uiteindelijk leidt tot meer winst. Dit vereist aanzienlijke investeringen in de implementatie van groei- en internationaliseringsstrategieën, zoals een zorgvuldige selectie van markten en partners (of doelwitten). Eenvoudige aannames zullen waarschijnlijk niet langer voldoende zijn om corporate development te rechtvaardigen. Internationalisering moet op een meer gedegen wijze worden aangepakt, systematisch en methodisch. Onze eerste aanbeveling voor VMI bedrijven is om de strategieën voor internationale expansie verder te professionaliseren Netwerken zijn een middel en geen doel op zich Bij ons onderzoek naar de rol en positie van bedrijven binnen hun netwerk hebben wij geconstateerd dat een uitbreiding van het netwerk bijdraagt aan een beter resultaat tot een bepaald punt. Voorbij dit punt werkt uitbreiding van de omvang van het netwerk en versterking van de dominante positie binnen het netwerk contraproductief. Wanneer te veel 1 5

8 samenwerkingsverbanden, joint ventures en overnames worden aangegaan kunnen deze bijvoorbeeld al snel een last worden en de resultaatontwikkeling afremmen. Een centrale rol en positie binnen een netwerk is alleen zinvol als dit effectief kan worden benut. Er lijkt een grens te zijn waarna bedrijven netwerken niet langer succesvol kunnen beheersen, zelfs wanneer ze binnen dat netwerk een centrale positie innemen en aanzienlijke invloed hebben. Transactiekosten die gepaard gaan met herschikkingen in een netwerk zoals kosten voor communicatie, contracten of toezicht kunnen meer dan alleen de voordelen teniet doen. Voor herschikkingen in het netwerk is dus het overzien van het geheel belangrijk. Wij zouden partijen willen adviseren om zich te laten leiden door de waarde van de netwerken en niet de kwantiteit van de banden met andere partijen. Het versterken van de centrale netwerkpositie van de onderneming moet geen doel op zich zijn. Kies partners selectief op basis van de ondersteunende rol die zij kunnen vervullen voor de groeistrategie van de onderneming. Het rendement van corporate development neemt eerst toe om vervolgens te dalen Wij hebben geconstateerd dat corporate development in eerste instantie een positief effect heeft op het financieel resultaat, maar na een zeker punt wordt het effect van het uitbreiden van netwerk negatief. In ons onderzoek met relatief grotere bedrijven ligt dat punt op 8. Dit betekent dat gemiddeld het netwerk met 8 partners per jaar uitbreiden een optimum was. Het is echter van belang om te beseffen dat dit gemiddelde sterk verschilt met onder meer de bedrijfsactiviteit, grootte en de omvang van de overnemende partij in verhouding tot het doelwit. Uit de gegevens blijkt echter consistent een invers kromlijnig (parabool) effect. De redenen voor dit vrij dramatische effect zijn onder meer de toenemende complexiteit van de beheersing van meerdere integratieprocessen, legacy-systemen en portefeuilles met meerdere partners in verschillende landen. Bij dyadische relaties wordt het overzien van onderlinge verbanden lastiger naarmate het netwerk groter wordt. Daarnaast zijn ook overmoed of overmatig zelfvertrouwen en routinematig gedrag redenen waarom bedrijven waarde beginnen te vernietigen nadat ze het eerst goed hebben gedaan. Op het moment dat de top wordt bereikt, vereist het geconstateerde effect van corporate development op bedrijfprestaties dat bedrijven streven naar pro-actieve ontwikkeling van hun activiteiten maar er tegelijkertijd voor zorgen dat ze niet te ver gaan. Due diligence in de zin van een boekenonderzoek bij een overnamekandidaat is tegenwoordig een bekend fenomeen. Volgens ons doen bedrijven er verstandig aan de interne toezichtstructuren aan te scherpen als tegenwicht voor het toenemende zelfvertrouwen en de uitdagingen waarvoor het management wordt geplaatst. Ons derde advies aan bedrijven binnen de VMI is to internalize due vigilance especially when their returns on acquisitions, JV or alliances are peaking. Met andere woorden, het borgen van waakzaamheid om de kans op teveel opportunisme van een succesvol management te reduceren. 6

9 Buitenlandse overnames vereisen de grootste balanceer - vaardigheden Overnames kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een bedrijf. Ze zorgen voor snelle toegang tot en controle over middelen waaraan een bedrijf behoefte heeft. Overnames brengen echter ook aanzienlijke risico s met zich mee en zijn niet de enige manier om te voorzien in de behoefte tot internaliseren van hulpbronnen. Vooral binnen de context van internationale diversificatie, dat wil zeggen uitbreiding van de activiteiten in het buitenland, lijken internationale overnames een voorbode van dalende resultaten. Buitenlandse expansie zal dan ook vaker succesvol zijn wanneer dit gebeurt door middel van joint ventures of samenwerkingsverbanden. Pas op met overnames in het buitenland. Dergelijke overnames zijn moeilijker te beheersen en vereisen een veel uitvoeriger strategische analyse. Minderheidsbelangen en andere vormen van samenwerking zullen waarschijnlijk eerder succes opleveren. Bedrijven moeten investeren in het ontwikkelen van vaardigheden om buitenlandse contexten te onderzoeken, kansen op te sporen en daarvan gebruik te maken. Organisaties hebben talentvolle mensen, goede managers en ondersteuning voor het ontwikkelen van de management- en netwerkvaardigheden van medewerkers nodig. Onze vierde aanbeveling: bedrijven in de VMI moeten investeren in de ontwikkeling van vaardigheden. Ze moeten know-how op het gebied van internationalisatie opbouwen. 7

10 2 Inleiding Het belang van de voedings- en genotsmiddelenindustrie en groothandel (hierna: VMI ) enerzijds en het gebrek aan research in de sector over strategische issues als de internationale dynamiek en corporate development anderzijds vormt een schril contrast. De dynamische omgeving waarbinnen VMI bedrijven opereren, vraagt om meer onderzoek over het ontwikkelen en implementeren van groeistrategieën. Wij willen in dit rapport de vraag beantwoorden of bedrijfsnetwerken ( business networks, hierna ook: netwerken) van invloed zijn op de relatie tussen corporate development en de bedrijfsprestaties en of er een verschil is van deze invloed bij de diverse corporate development methodes. Middels corporate development herschikken bedrijven hun netwerk. Sinds 1997 hebben er jaarlijks gemiddeld cross border fusie- en overnametransacties (bron: UNCTAD) plaatsgevonden. Een aangekondigde fusie & overnametransactie tot een strategisch succes maken is echter geen sine cure. Dit grote, en toenemende, aantal overnames steeds vaker ook internationaal- is één van de redenen om te onderzoeken hoe de uitkomst van dergelijke strategische stappen kan worden verbeterd. Met name is niet bekend wat voor verband er bestaat tussen fusies & overnames en andere vormen van corporate development, zoals samenwerkingsverbanden en joint ventures, en de bedrijfsresultaten alsmede welke rol netwerken hierbij spelen. ABN AMRO wilde graag empirische antwoorden op deze vragen en heeft een team van researchers in het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Spanje geformeerd. In dit rapport definiëren wij corporate development als alle strategische acties die een bedrijf onderneemt om niet-organische groei te realiseren. Vaak gaat dit gepaard met een herschikking ( corporate structuring ) van het netwerk van de focal firm (dit is het bedrijf waarop onze analyse zich richt, de ego in het netwerk). Doel is meer inzicht te krijgen hoe corporate development van invloed is op de bedrijfsprestaties binnen de VMI. Door het vergaren van praktische kennis kan de slagingskans van corporate development activiteiten binnen de VMI vergroot worden. Voor dit researchproject hebben wij gekeken naar een selectie uit alle corporate development acties die tussen 1996 en 2005 wereldwijd hebben plaatsgevonden bij bedrijven die zich richten op de productie van voeding en aanverwante producten, de groothandel en de detailhandel in voedingsmiddelen en andere activiteiten (US SIC 1300, 2000, 2800, 5100). In hoofdstuk 3 gaan wij in op actuele ontwikkelingen binnen de VMI en in hoofdstuk 4 beschrijven wij beknopt een aantal recente inzichten betreffende strategie en corporate development. In hoofdstuk 5 presenteren wij onze onderzoeksmethode en resultaten. Elk van onze empirische resultaten wordt geïllustreerd met een kort praktijkvoorbeeld in een box. Aan de hand van deze resultaten komen we in hoofdstuk 6 tot een aantal kritische succesfactoren, oftewel inzichten voor succesvolle corporate development (corporate development acumen ). In het laatste hoofdstuk, conclusies, vatten wij onze bevindingen samen over de relatie tussen corporate development, bedrijfsprestaties en de rol van netwerken. 8

11 3 Recente ontwikkelingen en de positie van VMI bedrijven in de waardeketen 3.1 Wereldwijde trends beïnvloeden de positionering van VMI bedrijven De dynamiek van de omgeving vereist aanpassingen van VMI bedrijven. De groei van de wereldbevolking en de economische ontwikkeling van de dichtstbevolkte landen van de wereld zorgen voor aanzienlijke vraagstukken voor de VMI. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden hoe groot de invloed is van de onderlinge samenhang van de wereldwijde markten. Plotselinge pieken in de olieprijs in combinatie met toenemende aandacht voor klimaatverandering hebben bijvoorbeeld al vóór de financiële crisis aanleiding gegeven tot onderzoek naar alternatieven voor brandstoffen. De transformatie van landbouwproducten tot brandstofderivaten leidde tot een ongekende stijging van de prijzen van deze producten. Dit heeft gevolgen voor de steeds talrijker wordende wereldwijde middenklasse die graag haar levensstandaard wil verbeteren en al welvarend genoeg is om de vraag naar hoogwaardige voedingsmiddelen op te drijven. Sinds de jaren 80 van de vorige eeuw heeft het concurrentieklimaat binnen de VMI drastische veranderingen ondergaan. In West-Europese landen hebben de internationalisering van de voedingsmiddelenmarkt en de consolidatie van de detailhandelssector gezorgd voor neerwaartse druk op de voedselprijzen. Ook verandert de vraag naar landbouwproducten en andere voedinggerelateerde producten sterk, zowel in ons eigen land als daarbuiten. Deze veranderingen betreffen onder meer de toenemende concurrentie met buitenlandse bedrijven op de binnenlandse markt en de toegenomen rivaliteit op de meest lucratieve markten. Kijk bijvoorbeeld hoe aantrekkelijk verse asperges uit Chili zijn voor sommige Europeanen in periodes van het jaar waarin het te koud is om deze groente lokaal te verbouwen. De toenemende invoer van verse producten uit Zuid-Amerikaanse landen vanwege de seizoensverschillen vormt een indicatie van de revolutie die moderne logistiek en wereldwijde handelsfactoren teweeg brengen. En, zie ook de tegenreactie die is ontstaan met eat local - initiatieven. Tevens zien wij dat steeds nadrukkelijker ook overheidswege- de koppeling tussen voeding en gezondheid gelegd wordt. Een grote kans voor VMI bedrijven, maar ook de noodzaak tot aanpassing. Binnen de EU is de VMI één van de grootste sectoren. Bijvoorbeeld op gebied van werkgelegenheid realiseert zij met ruim 2,5 miljoen werknemers ca 10% van de totale werkgelegenheid in de EU. Op basis van de algehele geproduceerde kwaliteit (gemeten naar de bereidheid van de consument om hiervoor te betalen) is het ook één van de belangrijkste sectoren ter wereld. Het allergrootste deel van de bedrijven zijn kleine en middelgrote (familie)bedrijven die beperkt gebruik maken van geavanceerde technologieën. Zowel kleine als grote ondernemingen binnen deze sector brengen echter veel economische waarde tot stand en de sector vormt de kern van een vitale economische structuur. Vanouds werkt de VMI al relatief veel samen met andere sectoren, bijvoorbeeld vanuit het oogpunt van voedselveiligheid 9

12 waardoor nauwe banden zijn ontstaan met deze andere sectoren, zoals landbouw, chemie, logistiek, verpakking en farmacie. Kijkend naar de trends zal naar onze verwachting de mate van integratie van VMI met andere sectoren in de toekomst alleen maar toenemen. Hoewel de vooruitzichten voor de Europese vraag naar voedingsmiddelen stabiel blijven, zijn veel andere sociaal-economische factoren echter aan het veranderen. Binnen de Europese Unie hebben de uitbreiding met nieuwe lidstaten, de invoering van de euro en veel aanvullende regelgeving geleid tot een toenemende acceptatie van producten die worden geïmporteerd uit landen buiten de EU. In de afgelopen paar jaar is de waarde van de euro, ondanks de recente zwakte, gestegen ten opzichte van andere valuta s. De grote betalingsbereidheid van Europese landen heeft deze landen aantrekkelijker gemaakt voor overzeese exporteurs, waarbij een directe correlatie bestaat met de stijging van de euro. Verder hebben migratiepatronen, bijvoorbeeld vanuit Oost-Europa of uit Noord-Afrikaanse en Aziatische landen, in Europa geleid tot een verdere toename van de internationale import/export van voedingsmiddelen en voedinggerelateerde producten. 3.2 Noodzaak tot verdere strategische ontwikkeling binnen de VMI Wereldwijde trends hebben niet alleen geleid tot veranderingen in de vraagpatronen maar hebben ook gezorgd voor verschuivingen in de strategieën van bedrijven die zich wereldwijd bezighouden met de productie en levering van voedingsmiddelen. Als we kijken naar de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) dan zien we dat vooral bedrijven die exporteren vanuit Brazilië een steeds dominantere rol beginnen te spelen met betrekking tot eenvoudige en meer complexe landbouwproducten. Er hebben zich nieuwe rivalen aangediend en er zijn nieuwe markten opengegaan. Hierdoor heeft fellere concurrentie gezorgd voor toenemende druk op bedrijven om zich aan te passen aan dit lastige concurrentieklimaat. Ondernemingen in de VMI sector zijn daarom begonnen met het aanpassen van hun concurrentiebenadering, dat wil zeggen de manier waarop ze groeien, inkrimpen, toegang veroveren tot essentiële hulpbronnen en hun strategische positie binnen de wereldeconomie ontwikkelen. Producenten zullen continu vernieuwing moeten nastreven, zeker in de volwassen W-Europese markten, om voorsprong te behouden. Product diversification New product New product Diversification development Current product Market penetration Market development Current market New market Geographical diversification Figuur 1: Ansoff groeimatrix 10

13 Nieuwe strategische benaderingen tot het aangaan van de wereldwijde concurrentie worden verder ontwikkeld. Bedrijven kunnen kiezen uit vier fundamentele groeibenaderingen. Deze worden van oudsher weergegeven in de Ansoff groeimatrix. Dit klassieke hulpmiddel voor het plannen van groei biedt vier benaderingen voor het vergroten van de omvang van een bedrijf (zie figuur 1). Ten eerste kan de omzet worden vergroot door het verkopen van meer bestaande producten aan bestaande klanten. De tweede mogelijkheid, het ontwikkelen van nieuwe producten voor bestaande klanten, impliceert een meer gedifferentieerd aanbod. Voor de derde optie, het verkopen van bestaande producten in het buitenland, moet het bedrijf nieuwe markten gaan betreden. Tot slot wordt de vierde mogelijkheid, het aanboren van nieuwe markten met nieuwe producten, diversificatie genoemd. Diversificatie kan een hoog rendement opleveren, maar het is ook de meest risicovolle benadering. Wij vullen dit oermodel aan met de constatering dat de eerste twee benaderingen zich richten op bestaande markten, vaak de binnenlandse markt. Bij Marktpenetratie ligt de nadruk op uitbreiding van het marktaandeel in dergelijke vertrouwde thuismarkten. De prijsoorlogen waarmee Nederlandse supermarkten geprobeerd hebben hun marktaandeel uit te breiden, zijn hiervan een goed voorbeeld. Met New Product Development (hierna: NPD ) proberen ondernemingen de omvang van hun activiteiten uit te breiden, maar vaak binnen dezelfde thuismarkten. Een goed voorbeeld is de recente uitbreiding van de productlijn van smeerkaasproducent ERU door de introductie van een nieuw product in het hogere segment. Dit nieuwe product, ERU Grand Prestige, is gebaseerd op extra gerijpte kaas, heeft een vollere smaak en is meer gericht op mannelijke dan vrouwelijke consumenten. Andere voorbeelden van deze strategische benadering, die misschien geen radicale vernieuwingen brengt maar zeker waarde oplevert, zijn de uitbreiding van het Senseo assortiment met Hot Choco en de introductie van de piramidevormige theezakjes van Lipton. In bestaande markten helpen dergelijke nieuwe producten bedrijven zonder al te veel risico autonome groei te realiseren. Marktpenetratie en NPD zijn belangrijke benaderingen en worden ook op grote schaal toegepast als middel om te groeien. Een meer fundamenteel aspect is dat deze benaderingen, hoewel ze veel voordelen bieden, bedrijven niet in staat stellen snel kansen te benutten. Marktontwikkeling en Diversificatie zijn daarentegen internationaler georiënteerd. Deze twee benaderingen houden een strategische aanpak op bedrijfsniveau in (en niet alleen op productniveau) en brengen zodoende ook aanzienlijke uitdagingen met zich mee. Immers, de keus heeft veel meer impact op het functioneren van het hele bedrijf. Bedrijven die kiezen voor marktontwikkeling proberen groei te realiseren door bestaande producten in nieuwe markten aan te bieden. Zo reageerden bezoekers aan de internationale handelsbeurs van 1959 in Chicago enthousiast en nieuwsgierig op stukjes rundvlees gemarineerd in sojasaus die hen werd aangeboden door jonge Japanners. Deze Japanners letten heel goed op de reacties van Amerikaanse consumenten om te kijken of deze nieuwe markt kansen bood voor de afzet van hun product. Dit was het begin van de succesvolle internationalisatie van Kikkoman s sojasaus, een uitgesproken lokaal product dat inmiddels wereldwijd is ingeburgerd. Het kostte Kikkoman echter veel tijd om zonder grote overnames autonome groei te realiseren. Door de successen werd Kikkoman echter zelf ook een aantrekkelijk overnamedoelwit. Om het risico om zelf overgenomen te worden te verminderen en het tempo van de internationalisatie op te voeren begon Kikkoman in 2004 met het opbouwen van een belang in Kibun Food, een Japanse producent van visconserven, en met het tot stand brengen van joint ventures in Japan, Thailand en de VS. Kikkoman verwierf zelfs de volledige 11

14 zeggenschap over Kibun Food Chemifa en verbeterde haar beschermingsconstructies om een overname te voorkomen. Of deze verdedigingsmaatregelen vijandige overnames zullen ontmoedigen moet worden afgewacht. Misschien is Kikkoman wel te succesvol geweest en heeft het concern te veel tijd genomen om haar internationale positie door penetratie te ontwikkelen in plaats van een snellere ontwikkeling middels fusies & overnames. Diversificatie is het veroveren van nieuwe markten met innovatieve producten. Dit is misschien wel de lastigste manier om groei te realiseren. Bedrijven hebben te maken met twee stevige uitdagingen: nieuwe producten leren kennen en neerzetten in een onbekende omgeving. Denk aan de toepassing van nano- en gentechnologie in voedingsmiddelen en het gebruik van neutraceuticals. Deze benadering wordt vaak gekozen door bedrijven die streven naar internationalisering waarbij een goede timing en het creëren van hoge toetredingsdrempels door het snel internaliseren van cruciale technologieën essentieel zijn voor het succes van het bedrijf. Bedrijven realiseren de beste bedrijfsresultaten wanneer ze optimaal aangesloten zijn op hun omgeving. Veranderingen binnen het bedrijf en vooral in de omgeving leiden ertoe dat die strategische aansluiting verstoord kan raken. Zie in de figuur hoe een bedrijf in de tijd losraakt van de context waarin zij opereert. Dit gaat ten koste van groei. Het verhelpen van die verstoring is de uitdaging voor strategen en is een belangrijk doel van corporate development. Firm Context Firm Context Firm Context Fit Misfit Corporate Development Figuur 2: Corporate development: bedrijf weer op de omgeving aanpassen Het verbeteren van de aansluiting van het bedrijf bij de behoeften van de omgeving door bijvoorbeeld buitenlandse markten te ontwikkelen en door diversificatie vereist vaak een grotere inspanning dan marktpenetratie en NPD. 3.3 De rol van de Nederlandse VMI De VMI is van groot belang voor de Nederlandse economie. Het is de grootste deelsector in Nederland met in 2007 een omzet van ca EUR 51 miljard, een toegevoegde waarde van ca EUR 9,4 miljard en werkgelegenheid biedend aan bijna werknemers. Daarmee genereert de VMI 17% van de totale omzet in Nederland en 15% van de toegevoegde waarde (2007). De VMI kende het afgelopen decennium een structurele groei van ca 2,5% per jaar en presteert ook de laatste twee crisisjaren relatief stabiel vanwege haar beperkte conjunctuurgevoelige karakter. De grootste branches zijn, dranken (bier), groente en fruit, margarine, vetten & oliën, vlees en vleesverwerking en zuivel. De Nederlandse VMI, net als de Europese sector, bestaat qua aantallen bedrijven voor het allergrootste deel (98%) uit MKB bedrijven met minder dan 250 werknemers. De arbeidsproductiviteit ligt hierbij hoger in Nederland in vergelijking met het Europees gemiddelde. 12

15 De omzet wordt echter voor onevenredig groot deel gegenereerd door de grote, veelal, multinationale spelers. Internationaal heeft de Nederlandse VMI ook een sterke positie. In de top-30 van s werelds grootste VMI bedrijven zijn er maar liefst 4 Nederlands. Aangezien de Nederlandse thuismarkt relatief klein is, ligt de focus sterk op export. Dit is ook terug te zien in de hoge VMI omzet per inwoner. Bijna de helft van de omzet wordt gerealiseerd op buitenlandse markten waarbij de meeste producten worden geëxporteerd naar andere Europese landen. Met de aanwijzing van de cluster Food & Flowers als één van de zes sleutelgebieden toont ook de overheid het belang dat zij hecht aan de VMI in de toekomst van de BV Nederland. Het cluster is bij de evaluatie in 2009 aangewezen als het sterkste sleutelgebied op het gebied van internationale positie en concurrentiekracht. Tevens ontwikkelt zich in Nederland een hoogwaardige life science industrie deels samen, deels parallel met de VMI. 2 In de afgelopen jaren is een aantal tendensen zichtbaar geworden die de vier groeimogelijkheden van Ansoff illustreren. I: Meer commoditization, meer prijsconcurrentie in Nederland (penetratie) Door de beperkte groei van de totale markt, de schaalvergroting binnen de food retail, stijgende productiecapaciteit bij de fabrikanten en bredere acceptatie bij de consument is private label in de VMI aan een forse opmars bezig in West - Europa. En ook de verwachtingen voor de toekomst zijn goed, zie in figuur 3 het marktaandeel van private label per land (bron: ABN AMRO 2010) 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% VK Duitsland België Frankrijk Nederland VS E Figuur 3 Marktaandeel private label per land Private label is begonnen als een goedkopere imitatie van een A- brand product. Ergo een product ontdaan van merklading, innovatie en makkelijk inwisselbaar qua productie: een gecommoditiseerd product. Dat imago schudt het private label product langszaam van zich af maar toch blijkt uit onderzoek 3 dat de echte radicale innovatie in producten eerder voorkomt bij de A-merken en niet in de private label lijn, ook bij bedrijven met een dual 4 - strategie. Toenemend marktaandeel van het huidige private label product zal leiden tot een minder innovatieve VMI sector, is onze verwachting, en meer nadruk op prijs. 2 Deze allinea met dank aan Murk Boersma, FNLI 3 Omta en Fortuin Dit is een strategie waarbij een bedrijf zowel eigen A-merk producten als ook voor anderen private label producten maakt 13

16 II Meer R&D en een aanhoudend groot aantal introducties van nieuwe producten (NPD) en mislukkingen In Nederland zijn R&D uitgaven in de VNI relatief hoog vergeleken met Europa. Veel ondernemers in de VMI onderkennen het belang van innovatie maar wijzen gelijkertijd op lastige omstandigheden. Een consument wil nieuwe producten maar de producten moeten niet teveel buiten het daarvoor bestemde kader liggen en retailers willen dat de schapruimte waar de innovaties liggen snel rendement oplevert. Onderzochte faalratio s NPD zijn hoog: tussen de 60% en 80% 5. Indien een product echter het kritische eerste jaar na introductie doorstaat, blijft het merendeel van de producten jaren op de schappen liggen. IRI constateert dat de afgelopen jaren het aantal innovaties omlaag gaat en de omzet bijdrage vanuit nieuwe producten gering is. Ondernemers zelf achten zich genoodzaakt prestaties te verbeteren. III Toenemende globalisering (marktontwikkeling) De Nederlandse economie is van oudsher een open economie, afhankelijk van de wereldhandel. Voor de VMI geldt dit net zo. Nederland exporteert naar veel andere landen, mede ook doordat de eigen thuismarkt relatief klein is. Dit naast de internationaler wordende import van voedingsmiddelen zoals vlees uit Zuid Amerika, fruit uit Midden-Amerika en kweekvis uit Azië leidt tot een toenemend internationaal speelveld. Zie in U$ miljard de VMI handelsbalans in Nederland (bron:bmi 2010) Exports imports balance F 2009F 2010F 2011F 2012F 2013F 2014F Exports Imports Balance Figuur 4 Nederlandse Handelsbalans voor VMI sector IV Toegenomen activiteiten gericht op aanpassing van de product-/marktportefeuilles van organisaties (diversificatie) Succes met product-/marktcombinaties leidt over de tijd heen tot dalende groeicijfers. Ter stimulering van groei, vooral in tijden van forse economische vooruitgang, accepteren bedrijven vaker hogere risico s en diversificeren. Door gebruikmaking van kennis, in het bijzonder technologische kennis, van andere bedrijven kan een bedrijf beter diversificeren. 5 Enzing

17 Avantium is een research en technologiebedrijf gespecialiseerd in high-throughput R&D. Het ontwikkelt nieuwe katalysatoren voor de petrochemische industrie en verbeterde kristalvormen van bestaande medicijnen, die zij tevens geschikt maakt voor commerciële toepassingen. Avantium werkt samen met toonaangevende bedrijven in de energiesector en in de chemische en farmaceutische industrie. De waarde en de commerciële mogelijkheden van haar unieke technologie blijkt uit produkten en processen die Avantium ontwikkeld heeft voor bedrijven als BP, Shell, Pfizer en GSK. Een in 2009 aangekondigde samenwerking tussen VMI bedrijf Cosun en Avantium stelt beide partners in staat de complementaire technologie en vaardigheden van twee heel verschillende sectoren binnen de Nederlandse economie te combineren. Op basis van biomassa worden nieuwe duurzame producten en processen ontwikkeld. De bedrijven hebben voor een periode van ongeveer twee jaar hun krachten gebundeld om een specifiek proces te ontwikkelen voor de productie van een nieuwe generatie bioplastics en biobrandstoffen uit geselecteerde organische reststromen. Door de samenwerking wordt een brug gevormd tussen een klein en dynamisch bedrijf uit de chemische sector en een bedrijf met een sterke positie in agrarische grondstoffen. Avantium ontwikkelt deze bioplastics en biobrandstoffen onder de naam Furanics. Cosun zal zich richten op de selectie, isolatie en zuivering van geschikte componenten uit agrarische reststromen en Avantium zal een efficiënt chemisch-katalytisch productieproces ontwikkelen. Voor deze productiemethode voor Furanics wordt gebruik gemaakt van grondstoffen die niet concurreren met de voedselketen, wat deze producten uniek maakt ten opzichte van bioplastics en biobrandstoffen die worden geproduceerd met bestaande processen. (met medewerking van Tom van Aken, CEO Avantium) 15

18 4 Strategische ontwikkelingen binnen de VMI In deze snel veranderende wereld is succesvolle herschikking van de activiteiten één van de belangrijkste managementvraagstukken. Binnen onze definitie van corporate development past het streven van een bedrijf naar aanpassing van de product-/marktportefeuille of de bedrijfsstrategie waarbij herschikking van het bedrijfsnetwerk plaatsvindt. Herschikking kan hierbij het gevolg zijn van bijvoorbeeld fusies & overnames of het aangaan van joint ventures of samenwerkingsverbanden. En de context kan zowel nationaal als internationaal zijn. 4.1 Corporate development geschiedt in toenemende mate Het aantal herschikkingen of bedrijfsherstructureringen ( corporate restructuring ) is de afgelopen 20 jaar sterk toegenomen. Figuur 5 geeft aan hoeveel er in de wereldwijde financiële media wordt geschreven over het onderwerp. Factoren zoals de toenemende volatiliteit op de financiële markten, complexe onderlinge verbanden tussen de wereldmarkten, de snelle opkomst van nieuwe concurrenten en de nieuwe assertiviteit van overheden met betrekking tot markten hebben hiertoe wereldwijd aanleiding gegeven. Deze nieuwe normale situatie wordt ook wel hyperconcurrentie genoemd 6 en vereist een heroverweging van de strategie en frequente (her)aanpassing van de organisatiestructuur More attention paid to corporate restructuring Figuur 5: Aantal vermeldingen van bedrijfsherstructureringen in de Financial Times en de Wall Street Journal ( ) 6 D`Aveni

19 Bedrijven ondernemen corporate development activiteiten om zichzelf te vernieuwen, alert te blijven en concurrentiekracht te veroveren of heroveren. De twee belangrijkste herschikkingsmethodes zijn fusies & overnames en samenwerkingsverbanden, waaronder joint ventures 7. Het belang van fusies & overnames en samenwerkingsverbanden komt ook tot uiting in de Financial Times en Wall Street Journal (figuur 6). Beide herschikkingsmethodes zijn tot 2000 steeds belangrijker geworden. Het belang van samenwerkingsverbanden is redelijk stabiel gebleven sinds het uiteenspatten van de internet-zeepbel 8, maar fusies & overnames zijn in het afgelopen decennium in hoog tempo misschien wel de belangrijkste strategische optie geworden voor het omvormen van een bedrijf en daarmee haar netwerk. 2., Recent trends in attention to restructuring by M&A and Alliance M&A Alliance Figuur 6: Aantal vermeldingen van fusies & overnames en samenwerkingsverbanden zoals beschreven in de Financial Times en de Wall Street Journal ( ) Het handhaven van een goede aansluiting bij de omgeving en, vooral bij oudere bedrijven, het streven om zichzelf te vernieuwen, verklaart het succes van veel vooraanstaande bedrijven. Nokia, bijvoorbeeld, heeft zich ontwikkeld van een fabrikant van papierpulp tot een maker van smart phones. GE begon met gloeilampen en bouwt nu onder andere vliegtuigmotoren, elektriciteitscentrales en apparatuur voor medische beeldvorming. Apple is afgestapt van de oorspronkelijk naam Apple Computers en is nu bij de jongere generatie misschien wel het bekendst als de producent van itunes en platforms voor apps zoals de iphone en ipad. In Nederland werd in 1883 Koninklijke Peijnenburg opgericht als familiebedrijf, waarna het bedrijf in de loop der jaren de ontbijtkoekmarkt nieuw leven heeft ingeblazen met een sterk merkbeleid, een modern imago, één stuks verpakkingen en speciale producten voor kinderen. Ondanks een marktaandeel van 60% onderging Koninklijke Peijnenburg in 2000 echter een management buy-out. Het doel van deze stap was ervoor te zorgen dat de strategie van het bedrijf goed afgestemd bleef op de groeiende Nederlandse markt, waar de consumptie van ontbijtkoek per hoofd van de bevolking zes keer zo hoog was als in België of Frankrijk. 7 Dyer, Kale and Singh Het stabiel blijven van de belangstelling voor samenwerkingsverbanden zoals naar voren komt uit de pers kan te wijten zijn aan de sterke groei van het aantal nieuwe benamingen, zoals consortia, partnerships, overeenkomsten, open innovatie en vele andere. Deze sterke toename van het aantal synoniemen zorgt voor verwatering van het aantal verwijzingen specifiek naar samenwerkingsverbanden. 17

20 4.2 Verschillende vormen van corporate development Bedrijven kunnen hun toekomst beïnvloeden met succesvolle herstructureringen. Zowel voor grote als kleine bedrijven is het niet mogelijk om iets één keer goed te doen en vervolgens niet meer te veranderen. Het opbouwen van de veerkracht van een bedrijf vereist continue aandacht voor vernieuwing van de organisatiestructuur en het netwerk. De drankenindustrie is hiervan een goed voorbeeld. Het bottelproces gescheiden houden van de productie en verkoop van frisdranken is bijvoorbeeld lang een onderdeel geweest van het recept voor succes in deze sector. Na wat tegenslagen nam PepsiCo in 2007 echter twee onafhankelijke bottelaars uit haar netwerk over. De bedoeling was om het bottelproces volledig te integreren en te beheersen teneinde het proces efficiënter te kunnen aansturen en de cross-marketingactiviteiten binnen de gediversificeerde dranken- en voedingsmiddelenportefeuille te stimuleren. Deze strategie, die Power of One werd genoemd, is recent kracht bijgezet door een aantal gerichte overnames. Volgens PepsiCo kan door deze benadering op zeer effectieve wijze snel worden gereageerd op de input van partners. Bijvoorbeeld, toen in februari 2010 Wal-Mart vroeg om een speciale gezamenlijke actie van Pepsi en Doritos voor de Super Bowl, kon Pepsi hier binnen 24 uur, in plaats van zes weken op reageren. Pepsi wil het Power of One idee nog verder doorvoeren en streeft nu naar samenwerkingsverbanden waardoor de inkoop- en R&D-kosten kunnen worden verlaagd. Zo heeft Pepsi bijvoorbeeld al een overeenkomst gesloten met Anheuser-Busch InBev, de grootste brouwerij ter wereld, voor de gezamenlijk inkoop van ondermeer reclame. Samenwerkingsverbanden, joint ventures en fusies & overnames zijn verschillende benaderingen met hetzelfde doel: uitbreiding van de mogelijkheden van de organisatie door het verkrijgen van toegang tot externe hulpbronnen. Het relatieve belang van hulpbronnen wisselt echter. Er zijn vier soorten hulpbronnen die vaak worden beschouwd als strategisch. Via technologische hulpbronnen krijgt de focal firm toegang tot meer technologische toepassingen. Financiële hulpbronnen zijn in tijden waarin krediet schaars is zeker essentieel voor het overleven van krap bij kas zittende bedrijven. Sterk gemotiveerde en talentvolle medewerkers kunnen eveneens worden beschouwd als een belangrijke factor die succesvolle ondernemingen in staat stelt betere resultaten te behalen. Tot slot zijn vanuit strategisch oogpunt ook een bovengemiddeld vermogen om klanten te bereiken, met hen te communiceren en een gevoel voor marktontwikkelingen van belang. Bedrijven verzekeren zich van toegang tot dergelijke hulpbronnen of netwerken door op verschillende manieren te groeien, bijvoorbeeld door autonome groei of door externe groei te realiseren middels overnames, joint ventures en samenwerkingsverbanden. Overnames 9 zijn een mogelijkheid om internationale groei te stimuleren door uitbreiding van de activiteiten van de onderneming naar buitenlandse markten. Overnames zijn voorbeelden van corporate development waarbij één bedrijf een ander bedrijf internaliseert, waarna dit laatste bedrijf ophoudt onafhankelijk te bestaan. Deze benadering, die potentieel een snelle groei en een uitzonderlijk rendement kan opleveren, kan ook hogere risico s met zich meebrengen. Een fusie is weliswaar vergelijkbaar met een overname, maar hierbij gaan de beide bedrijven op in een nieuwe onderneming. Een voorbeeld is de fusie tussen Glaxo Wellcome en SmithKline Beecham, waardoor deze beide entiteiten ophielden te bestaan en het nieuwe bedrijf GlaxoSmithKline ontstond. 9 Overnames worden ook wel acquisities of buy-outs genoemd. 18

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Corporate transacties

Corporate transacties Corporate transacties Corporate transacties Onze corporate transactiepraktijk is internationaal erkend door toonaangevende gidsen zoals de European Legal 500, de PLC Cross Border M&A en de Global Counsel

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman Integratie 60 procent managers onderschat IT-integratie Giezeman Eerste 100 dagen cruciaal 60 procent managers onderschat it-integratie Vijftig tot tachtig procent van de fusies en overnames creëert geen

Nadere informatie

Bedrijfskunde. H4 Samenwerking

Bedrijfskunde. H4 Samenwerking Bedrijfskunde H4 Samenwerking Toename in samenwerking Een toename in concurrentie en technologische ontwikkelingen dwingt bedrijven beter na te denken over efficiëntie en effectiviteit. Door Mondialisering

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Verandermanagement. Hoofdstuk 5 Strategie en ondernemingsdoelstellingen

Verandermanagement. Hoofdstuk 5 Strategie en ondernemingsdoelstellingen Verandermanagement Hoofdstuk 5 Strategie en ondernemingsdoelstellingen Schema strategie Externe analyse Interne analyse Kansen en bedreigingen (Opportunities, Threats) Confrontatieanalyse Sterkten en zwakten

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH FUNCTIEPROFIEL STEGEMAN Januari 2014 CAMPOFRIO FOOD GROUP ALGEMENE INFORMATIE De basis van het moderne en innovatieve bedrijf Stegeman werd in 1858 gelegd door Johannes Stegeman in Deventer. Zijn slagerij

Nadere informatie

DISRUPTIEVE TECHNOLOGIE. Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren. Prof. dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management Erasmus University

DISRUPTIEVE TECHNOLOGIE. Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren. Prof. dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management Erasmus University Strategie Summit Industrie 5 maart 2015 DISRUPTIEVE http://www.youtube.com/watch?v=- TasuCE64kk&feature=youtu.be&t=1m54s TECHNOLOGIE Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren Prof. dr. Henk W. Volberda

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH FUNCTIEPROFIEL STEGEMAN Oktober 2014 CAMPOFRIO FOOD GROUP ALGEMENE INFORMATIE De basis van het moderne en innovatieve bedrijf Stegeman werd in 1858 gelegd door Johannes Stegeman in Deventer. Zijn slagerij

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

RE-INVENTING BUSINESS

RE-INVENTING BUSINESS KVGO 21 mei 2014 http://www.youtube.com/watch?v=- TasuCE64kk&feature=youtu.be&t=1m54s RE-INVENTING BUSINESS Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren Prof. dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Omarm de cloud Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Introductie Cloud computing symboliseert een grote verschuiving in de manier waarop ITdiensten worden geleverd binnen

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving

Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving Marketingomgeving Deel 1 Deel 2 Markten Deel 3 Deel 4 Deel 5 Deel 6 Deel 7 Deel 8 Deel 9 Principes van marketing - Hoofdstuk 4 2 Leerdoelen 1. Aangeven welke krachten

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Recepten uit het kookboek. van het gebruik van sociale media voor innovatie

Recepten uit het kookboek. van het gebruik van sociale media voor innovatie Recepten uit het kookboek van het gebruik van sociale media voor innovatie 1 Sociale media en NPD Set Inzet sociale media: - vermogen definiëren probleem - vermogen identificeren juiste crowd - vermogen

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Introductie ICP Corporate Finance

Introductie ICP Corporate Finance Introductie ICP Corporate Finance Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij Corporate Finance vraagstukken Specialist in fusies & overnames, (alternatieve)

Nadere informatie

Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014

Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014 Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014 Inhoud 1 2 3 Bedrijfsprofiel Agrifirm Globalisering Risico s en kansen voor de Food en Agri-business Vragen Bedrijfsprofiel

Nadere informatie

2.a Welke drie fasen van de levenscyclus van een onderneming worden door Lievegoed onderscheiden? (3 x 1 punt)

2.a Welke drie fasen van de levenscyclus van een onderneming worden door Lievegoed onderscheiden? (3 x 1 punt) UITWERKINGEN: 1.a Geef vier sociologische startomstandigheden voor ondernemers die Shapero onderkent. (4 x 1 punt) Shapero onderkent de volgende vier startomstandigheden: - breuk in de levensloop; - voorbeeld

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

De toekomst van handelsmissies

De toekomst van handelsmissies De toekomst van handelsmissies 1 Deze rapportage is een uitgave van het lectoraat International Business. Lectoraat International Business School of Business, Media en Recht Windesheim Campus 2-6 Postbus

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Een wijs man overbrugt een kloof door het pad uit te stippelen dat hem brengt van waar hij is naar waar hij naartoe wil. John Pierpont Morgan.

Een wijs man overbrugt een kloof door het pad uit te stippelen dat hem brengt van waar hij is naar waar hij naartoe wil. John Pierpont Morgan. Groei Voordat u vraagt: Hoe kan ik mijn bedrijf laten groeien? is het verstandig om eerst antwoord te krijgen op deze elementaire vragen: waarom moet ik groeien?, kan ik groeien? en wat is groei? Een wijs

Nadere informatie

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE STRATEGISCHE SAMENWERKING DOC KAAS EN ROYAL A-WARE KEUZE VOOR NEDERLANDSE WERELDSPELER IN ZUIVEL OENKERK WIE IS ROYAL A-WARE TEXEL WORKUM HEERENVEEN 125 jaar ervaring en wereldwijd sterk afzetnetwerk Royal

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager Ondernemen in crisistijd Eddy Drent International Finance Manager 13 september 2012 Rabobank Groep wereldwijd 1.650 kantoren in 48 landen, 19 International Desks om NL klanten te bedienen in 23 landen

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel

Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel wordt bekomen dankzij de structuur van het oppervlak,

Nadere informatie

- preview - Visie op de Nederlandse. kaassector. Amsterdam, december 2013, in samenwerking met:

- preview - Visie op de Nederlandse. kaassector. Amsterdam, december 2013, in samenwerking met: - preview - Visie op de Nederlandse kaassector Amsterdam, december 2013, in samenwerking met: 2. Preview - Visie op de Nederlandse kaassector Preview - Visie op de Nederlandse kaassector 3. Nederlandse

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Resultaten onderzoek bij bedrijven (MKB) Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie? Woord vooraf Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie?

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN 1 INTRODUCTIE H:14 Er zijn diverse factoren die bedrijven aansporen om producten en diensten buiten de eigen thuismarkt te verkopen.

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier

Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier Georges Dockx Lid Expert groep PME/KMO Onafhankelijk consultant voor KMO Georges.dockx@resulto.be,

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

De Brug naar Groei. Harry Brouwer, Chairman Unilever Nederland B.V. EFMI Najaarscongres, 15 november 2005

De Brug naar Groei. Harry Brouwer, Chairman Unilever Nederland B.V. EFMI Najaarscongres, 15 november 2005 De Brug naar Groei Harry Brouwer, Chairman Unilever Nederland B.V. EFMI Najaarscongres, 15 november 2005 VRAAG: Hoe krijgen we de groei in supermarktland terug? Wat er aan vooraf ging... Fundament voor

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Over de voedingsmiddelenindustrie

Over de voedingsmiddelenindustrie Voedingsmiddelenindustrie Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de voedingsmiddelenindustrie. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

Iedere manager in Nederland kent het vraagstuk: Make or Buy

Iedere manager in Nederland kent het vraagstuk: Make or Buy Iedere manager in Nederland kent het vraagstuk: Make or Buy en Ally? Blijkbaar zijn er steeds meer organisaties die kiezen voor allianties in verschillende vormen: FrieslandCampina Joint Venture Coöperatie

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Canon Essential Business Builder Program. Combineert alles wat u nodig hebt voor zakelijk succes

Canon Essential Business Builder Program. Combineert alles wat u nodig hebt voor zakelijk succes Canon Essential Business Builder Program Combineert alles wat u nodig hebt voor zakelijk succes Essential Business Builder Program Introductie Het runnen van een drukkerij is een uitdaging. De activiteiten

Nadere informatie

Biedt de revival kansen of is het een hype? Dag van de Belegger, 26 november 2011

Biedt de revival kansen of is het een hype? Dag van de Belegger, 26 november 2011 Technologieaandelen Biedt de revival kansen of is het een hype? Dag van de Belegger, 26 november 2011 Pieter Bailleul Product & Marketing Manager Benelux 2011 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie 1. Michael Porter onderscheidt 3 basisstrategieën, waar volgens hem iedere organisatie een keuze uit dient te maken, om op een gezonde wijze een

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen PERSBERICHT Rotterdam, 20 april 2010 Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen Nettowinst 10,5 miljoen (2008: 8,7 miljoen) Voorstel slotdividend

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

MADE IN HOLLAND ----------HANDGEMAAKTE ORGANISATIES---------- De EverydayFriday TRANSFORMATIE & VERANDER MANAGEMENT FILOSOFIE

MADE IN HOLLAND ----------HANDGEMAAKTE ORGANISATIES---------- De EverydayFriday TRANSFORMATIE & VERANDER MANAGEMENT FILOSOFIE ----------HANDGEMAAKTE ORGANISATIES---------- MADE IN HOLLAND De EverydayFriday TRANSFORMATIE & VERANDER MANAGEMENT FILOSOFIE ------------------------------------INHOUD------------------------------------

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie