Het Europees financieel toezicht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Europees financieel toezicht"

Transcriptie

1 Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar Het Europees financieel toezicht Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door Maarten De Groodt Studentennr.: Major sociaal en economisch recht Promotor: Prof. Dr. Cathy Van Acker Commissaris: Elke Vandendriessche

2 Voorwoord Voor u ligt mijn masterproef ter afsluiting van de vijfjarige rechtenstudie. Na een intensieve en zeer leerrijke periode kan ik met trots het resultaat afleveren. Bij deze wil ik iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van dit werkstuk, want zonder hen was dit onmogelijk geweest. Om te beginnen wil ik mijn promotor Prof. Dr. Cathy Van Acker bedanken voor het aanreiken van het onderwerp en omdat zij altijd enthousiast openstond voor vragen en mij steeds heeft bijgestaan met nuttige raadgevingen en opmerkingen. Daarnaast wil ik mijn ouders bedanken voor hun steun, begrip en geduld. Zij zorgden ervoor dat ik mij gedurende de voorbije vijf jaar in de beste omstandigheden kon concentreren op mijn studies met inbegrip van deze masterproef. Tot slot wil ik mijn vrienden bedanken voor de morele steun tijdens mijn studies en voor alle mooie momenten die we tot nu toe hebben beleefd. Een bijzonder woord van dank gaat daarbij uit naar mijn vriendin Shirley voor het nalezen van dit werk en voor de mentale ondersteuning tijdens de totstandkoming van deze masterproef. Maarten De Groodt, Gent, 10 mei 2012

3 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Hoofdstuk 1: De financiële crisis De kredietcrisis... 2 a. Ontstaan... 2 b. Gevolgen... 6 c. Reactie op de financiële crisis... 7 I. Verenigde Staten... 7 II. Europa De schuldencrisis a. De Griekse crisis b. De PIIGS landen c. Samenloop met de bankencrisis d. Recente ontwikkelingen Hoofdstuk 2: Het Europees financieel toezicht Lamfalussy-procedure Evolutie van de comités Het De Larosièrerapport Het nieuw financieel toezicht a. Inleiding b. Rechtsgrondslag c. Toezichtsstructuur d. European Systemic Risk Board I. Doel en statuut II. Systeemrisico III. Samenstelling en besluitvorming IV. Taken en bevoegdheden I

4 i. Risicodetectie en informatie-uitwisseling ii. Waarschuwingen en aanbevelingen V. ESRB in de praktijk VI. Besluit over de ESRB e. Europese toezichthoudende autoriteiten I. Doel en statuut II. Structuur en besluitvorming III. Taken en bevoegdheden i. Zorgen voor één set van geharmoniseerde regels ( single rulebook ) ii. Beslissingbevoegdheid ) Verbieden van gevaarlijke financiële producten (art. 9) ) Inbreuk op het Unierecht (art. 17) ) Maatregelen in noodsituaties (art. 18) ) Schikking van meningsverschillen (art. 19) iii. Coördinatie en convergentie ) Coördinatie van toezichtspraktijken ) Convergentie van toezichtspraktijken (art. 29) ) Peer review (art. 30) ) Internationale betrekkingen (art. 33) iv. Dagelijkse toezicht: credit rating agencies IV. European Banking Authority (EBA) i. Toepassingsgebied ii. Werkprogramma iii. EBA in de praktijk V. European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA) i. Toepassingsgebied ii. Werkprogramma II

5 iii. EIOPA in de praktijk VI. European Securities and Markets Authority (ESMA) i. Toepassingsgebied ii. Werkprogramma iii. ESMA in de praktijk Besluit Bibliografie III

6 Inleiding 1. De financiële wereld davert de laatste jaren op zijn grondvesten. Sinds het uitbreken van de kredietcrisis midden 2007 zijn verschillende financiële instellingen ten onder gegaan of moesten uit de nood geholpen worden. Toen de kredietcrisis enigszins leek te gaan liggen, sloeg het wantrouwen genadeloos over van private ondernemingen naar de overheden met de schuldencrisis tot gevolg. De schuldencrisis woedt op het moment van dit schrijven nog steeds voort. 2. Om een financiële crisis in de toekomst te vermijden werd zowel op nationaal als op internationaal niveau gezocht naar de oorzaken en werden voorstellen gedaan om herhaling te voorkomen. Zo werd ook het Europees financieel toezicht in vraag gesteld en hertekend. Op 1 januari 2011 werd het European System of Financial Supervision gelanceerd. Deze masterproef beschrijft het European System of Financial Supervision en onderzoekt de impact van de financiële crisis op het Europees financieel toezicht. 3. Eerst wordt een analyse gemaakt van de financiële crisis die tot deze omwenteling heeft geleid. Daarbij worden de reddingsmaatregelen in de Verenigde Staten en in Europa uiteengezet. 4. Hoofdstuk twee vat aan met de situering en uiteenzetting van het financieel toezicht op Europees niveau. Er volgt eveneens een kort overzicht van de evolutie en van de tekortkomingen die blootgesteld werden naar aanleiding van de crisis. 5. Het vierde deel van hoofdstuk twee beschrijft het nieuw financieel toezicht. Er wordt een beeld geschetst van het doel, de samenstelling en de besluitvorming van de nieuwe autoriteiten. Ook taken en bevoegdheden worden uiteengezet. Daarbij wordt iedere instelling toegelicht. 1

7 Hoofdstuk 1: De financiële crisis 1. De kredietcrisis a. Ontstaan 6. De kredietcrisis is niet van de ene dag op de andere ontstaan en is niet toe te schrijven aan één enkele oorzaak. Verschillende factoren hebben ervoor gezorgd dat banken en financiële instellingen over de hele wereld in de problemen geraakten toen de housing bubble in 2007 barstte. Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste factoren die deze financiële puinhoop in de hand hebben gewerkt. 7. Nadat de dotcom bubble uiteenspatte, belandde de Amerikaanse economie in een recessie. De Federal Reserve (de centrale bank van de Verenigde Staten) antwoordde met een verlaging van de federal funds rate om de economie opnieuw aan te zwengelen. Dit is de rente die banken elkaar toerekenen voor leningen met een looptijd van 1 dag. De rente daalde van 6% naar 1% in de periode van 2001 tot Door de lage rente werden enorm veel kredieten verleend onder andere voor de huizenmarkt. Hierdoor konden gezinnen met een laag inkomen zich een huis veroorloven met een hypotheek tegen lage rente. Deze rente was echter geen vaste maar een variabele. Een stijging van de federal funds rate zou dus een verhoging van de interest veroorzaken en de hypotheek mogelijk onbetaalbaar maken. De tendens om gezinnen met een lager inkomen te ondersteunen om een huis aan te schaffen, werd bovendien aangemoedigd door de overheid 2. Fannie Mae en Freddie Mac, zogenaamde government sponsored entities, moesten gezinnen met lage inkomens ondersteunen door het opkopen van leningen met lagere kredietwaardigheid van hypotheekbanken Zij voorzagen de banken dan van middelen zodat deze opnieuw hypotheken en leningen konden verstrekken 3. 1 P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 2. 2 C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011,

8 9. Een ander punt dat mee aan de oorzaak lag van de lage interest die de Federal Reserve aanhield, was dat landen met een overschot op hun betalingsbalans 4, waarvan de voornaamste China, massaal geld investeerden in Amerikaanse obligaties, waardoor de Federal Reserve minder in eigen land moest gaan lenen 5. Dit drukte de winsten op deze obligaties en zorgde ervoor dat investeerders hun heil gingen zoeken in risicovollere activa met de bedoeling hogere winsten op te strijken Ook de banken voelden een grotere drang naar een verhoogde opbrengst en maakten gebruik van technieken als securitization. Banken stapten over van een originate and hold strategy naar een originate and distribute strategy. De originate and hold strategy houdt in dat een bank het kredietrisico onder zich houdt tot de vervaldag, terwijl de tweede strategie erin bestaat de vorderingen af te sluiten, te herverpakken en via effectisering te verkopen 7. De vorderingen worden hierbij uit de balans van de bank gehaald en via special purpose entities (SPE) of structured investment vehicles (SIV) herverpakt in effecten. Dit is securitisatie. Doordat de vorderingen uit de balans verdwenen waren, was het mogelijk om aan de risicokapitaalvereisten te voldoen. De Baselnormen bedroegen op dat moment 8% van het risicodragend kapitaal 8. Dit ging gepaard met een enorme leverage, het gebruik van vreemd vermogen of financiële instrumenten om hogere opbrengsten te genereren. Er werd onder meer veelvuldig gebruik gemaakt van mortgage backed securities (MBS) 9 en 4 F. LIERMAN en S. WIBAUT, What lessons may be drawn from the financial crisis?, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2011, afl. 1-2, 67; D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, 187 en C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 3. 6 The High Level Group on Financial Supervision in the EU, chaired by JACQUES DE LAROSIÈRE, Report, Brussels, 25 February 2009, 7, (hierna The High Level Group on Financial Supervision in the EU, chaired by JACQUES DE LAROSIÈRE, Report, Brussels, 25 February 2009). 7 E. NOWOTNY, Towards supervisory convergence in Europe: a national perspective, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 1, 4 en J.D. MARTIN, A primer on the role of securization in the credit market crisis 2007, 1 July 2009, 3, 8 R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, 361 en The High Level Group on Financial Supervision in the EU, chaired by JACQUES DE LAROSIÈRE, Report, Brussels, 25 February 2009, Dit is een vorm van securitisatie. Er wordt een pool gevormd met verschillende kredieten, hier specifiek hypotheken. De verwerving van die hypotheken gebeurd door de uitgave van nieuwe obligaties. Het zijn special purpose vehicles die deze hypotheken verwerven en daarvoor nieuwe obligaties uitgeven. De obligatiehouders worden in een later stadium vergoed met de opbrengsten van de kasstroom (dit is zowel rente als terugbetalingen) van de activa. Andere vormen kunnen ook bv. gewone kredietkaartschulden die gesecuritiseerd worden zijn asset backed securities. (E. NOWOTNY, Towards supervisory convergence in Europe: a national perspective, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 1, 1-2.) 3

9 collateralised debt obligations (CDO) 10. Deze effecten werden over de hele wereld verspreid via de markt van de derivaten. Dit had tot gevolg dat in een latere fase niet enkel instellingen in de Verenigde Staten in de problemen kwamen maar instellingen over de hele wereld te lijden hadden onder de kredietcrisis Het gebruik van deze complexe financiële instrumenten ging gepaard met een gebrekkig risicomanagement op verschillende vlakken. Ten eerste geeft het originate and distribute model niet de nodige incentives om alle risico s te bekijken omdat de vorderingen toch herverpakt en doorverkocht worden. Zo werden de kandidaat-kopers niet altijd grondig gescreend of ze wel voldoende in staat waren om de leningen terug te betalen 12. Mede hierdoor konden personen die slechte betalers waren in het verleden (subprime) een hypotheek aangaan. 12. Credit rating agencies (CRA) speelden een belangrijke rol in de beoordeling van het risico. Deze agentschappen staan in voor een externe beoordeling van de kredietwaardigheid. Omdat de financiële producten zo complex waren, slaagden de CRA s er niet in om de risico s weer te geven in de rating van de producten. Hierdoor kregen verschillende producten een hogere rating dan ze eigenlijk verdienden. Bovendien was er sprake van belangenvermenging. Dit is het gevolg van het issuer pays model. Bij het opzetten van effectiseringsoperaties werden de CRA s aangesproken om advies te verlenen over hoe een product in elkaar moest steken om een goede rating te krijgen. Diezelfde agentschappen moesten dan later een rating toekennen aan het product. Aangezien de CRA s betaald werden door de emittenten, die al beroep hadden gedaan op de diensten van de CRA s, waren de ratingagentschappen in de fase van de rating waarschijnlijk meer geneigd om de betaler een 10 Dit is de verzamelnaam voor alle soorten obligaties die ontstaan uit de securitisatie van bedrijfsschulden (corporate debt). Aan deze obligaties hangt een zekerheid omdat er een onderpand aan verbonden is. De obligaties zijn onderverdeeld in tranches, waarbij je als belegger dan kan kiezen naargelang je profiel voor meer risico dan wel voor meer zekerheid. De meest veilige worden eerst uitbetaald, is er geld tekort dan zijn diegene die voor het hoogste risico opteerden de eerste slachtoffers. Dit risico wordt getoond aan de hand van de rating van de obligaties. (E. NOWOTNY, Towards supervisory convergence in Europe: a national perspective, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 1, 1-2.) 11 The High Level Group on Financial Supervision in the EU, chaired by JACQUES DE LAROSIÈRE, Report, Brussels, 25 February 2009, R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6,

10 betere beoordeling te geven. Bovendien gingen de emittenten op zoek naar de CRA die hen de beste rating kon of wilde geven Institutionele beleggers werden er overigens toe aangezet om enkel producten met de hoogste beoordeling aan te schaffen. Gezien er geen verschil was in de rating tussen de meest betrouwbare en de risicovolle producten werden deze laatste massaal aangeschaft Een volgende oorzaak van een foute beoordeling is het falen van corporate governance in financiële instellingen. De bestuurders, die gestimuleerd waren door grote beloningen voor goede resultaten, verkozen vaak de risicovolle weg op korte termijn boven de visie op lange termijn. Ook de druk die aandeelhouders uitoefenden om grotere dividenden te verkrijgen zorgde ervoor dat de onderneming zich op complexe financiële producten wierp. Hierbij onderschatten de bestuurders vaak het risico waaraan de onderneming werd blootgesteld Een laatste oorzaak is het falen van regelgeving en toezicht. Op gebied van regelgeving liet de wetgeving rond de kapitaalvereisten te veel ruimte om te werken met SPE s en SIV s. Ten tweede was het vertrouwen in de capaciteiten van de banken om risico s te beheren te groot 16. Wat toezicht betreft werd tekortgeschoten doordat vaak niet verder dan de individuele ondernemingen werd gekeken. Het globale plaatje van de sector of markt werd uit het oog verloren. In de Verenigde Staten bestaat er een complex systeem van opdeling tussen banken, investeringsbanken, verzekeringen en effecten waarbij elk van deze onderdelen over een toezichthouder en regulator beschikt. De situatie wordt nog complexer omdat er een opdeling mogelijk is tussen federaal en statelijk niveau. Het gevolg is dat er overlappingen maar ook gaten in het toezicht en de regulering zaten 17. Eenmaal de crisis losbarstte was er onvoldoende samenwerking, onvoldoende informatie-uitwisseling en was er geen gecoördineerde aanpak van de centrale banken, toezichthouders en ministeries van financiën om de crisis aan te 13 C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, 98; J. OSTER, Who rates the raters? The regulation of credit rating agencies in the EU, Maastricht Journal of European and Comparative Law 2010, No. 4, en en R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, F. LIERMAN en S. WIBAUT, What lessons may be drawn from the financial crisis?, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2011, afl. 1-2, F. LIERMAN en S. WIBAUT, What lessons may be drawn from the financial crisis?, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2011, afl. 1-2, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 3 en R. BUCKLEY en D. ARNER, From crisis to crisis the global financial system and regulatory failure, Alphen aan de Rijn, Kluwer,

11 pakken 18. Later wordt dieper ingegaan op de tekortkomingen van het Europees financieel toezicht. b. Gevolgen 16. Toen de Federal Reserve in 2006 het monetair beleid aanscherpte in de strijd tegen de inflatie en de interest optrok, begon de housing bubble te barsten. Veel gezinnen konden hun hypotheek niet meer betalen en moesten hun huis verkopen. Dit veroorzaakte een daling van de huizenprijzen. De financiële instellingen moesten hun activa waarderen volgens de mark-to-market waardering, een vorm van waardering op basis van de huidige marktprijs of een geschatte prijs op basis van gelijkaardige activa 19. Dit zorgde ervoor dat bepaalde instellingen hun kapitaalniveau zagen terugvallen, wat leidde tot nog meer verkopen van activa en uiteindelijk de prijzen terugzette tot hun werkelijke waarde Door het stijgend aantal mensen die hun hypotheek niet meer konden betalen zakte de waarde van de CDO s ook in elkaar 21. De CRA s begonnen daarop de ratings van de CDO s te herzien en werd pijnlijk duidelijk dat financiële instrumenten met de hoogste beoordeling al snel hun goede rating verloren. Hierdoor werden banken verplicht om hun risicokapitaal aan te passen. Door een gebrek aan vertrouwen was het niet mogelijk om nieuw aandelenkapitaal aan te trekken. Een tweede mogelijkheid bestond erin om gelden binnen te halen door de activa, die de financiële instellingen nog in portefeuille hadden, te verkopen. Hiermee overstelpten ze echter weer de markt waardoor de prijzen nog meer in elkaar zakten Financiële instellingen werden overal ter wereld getroffen door zware verliezen omdat ze hun effectenportefeuilles moesten afschrijven. Banken moesten op zoek gaan naar middelen om hun kapitaal aan te vullen. Aangezien de complexe financiële instrumenten overal verspreid waren en niemand zeker wist waar ze verliezen zouden genereren en hoe groot deze zouden zijn, verloren de investeerders het vertrouwen. De interbankenmarkt droogde op 18 C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, E. NOWOTNY, Towards supervisory convergence in Europe: a national perspective, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 1, D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, 188 en R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, C. DE GROOT, Governance en toezicht voor financiële marktpraktijken, Zutphen, Paris, 2010, 99. 6

12 doordat er onzekerheid heerste. Banken leenden elkaar en andere instellingen niets meer uit en zo kwamen ze in de problemen om te voldoen aan hun kortetermijnverplichtingen Verschillende financiële instellingen kwamen in de problemen. Bij gebrek aan private investeerders moesten de nationale overheden hun verantwoordelijkheid nemen. Hierna volgt een overzicht van de reactie op de financiële crisis in de Verenigde Staten en Europa. c. Reactie op de financiële crisis I. Verenigde Staten 20. Tijdens de eerste fase van de crisis reageerde de Federal Reserve voorzichtig. Ze probeerde aanvankelijk met een verlaging van de federal funds rate de kredietmarkt te herlanceren en vertrouwen te brengen op de interbankenmarkt In de Verenigde Staten wordt de markt van commercial paper, die dient voor de financiering op korte termijn, beheerst door tussenpersonen ( intermediaries ). Op hun balansen stonden activa die onderhevig waren aan een ratingverlaging en daarmee gepaard gaande waardevermindering. Deze tussenpersonen waren geen volwaardige kredietinstellingen, ze waren ondergekapitaliseerd en kwamen niet in aanmerking voor herfinanciering door de centrale bank. Zoals reeds vermeld was er geen enkel vertrouwen meer in de tegenpartij omdat deze over enorm veel risico zou kunnen beschikken. Dit leidde ertoe dat deze tussenpersonen hun commercial paper, dat dient voor financiering op korte termijn en belangrijk is voor de investeringen in de Verenigde Staten, niet meer kwijt geraakten. Met als gevolg dat hun functie in deze markt totaal overbodig werd 25. De Federal Reserve moest deze functie overnemen. 23 P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 8 en R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 8 en T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority in M. GIOVANOLI en D. DEVOS, (eds.), International monetary and financial law: the global crisis, New York, Oxford University Press, 2010, 294 (hierna T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority ). 25 D. TROPEANO, The monetary policy response to the financial crisis in the Euro area and in the United States: a comparison in P. DELLA POSTA en L.S. TALANI, (eds.), Europe and the financial crisis, New York, Palgrave Macmillan, 2011, 30 (hierna D. TROPEANO, The monetary policy response to the financial crisis in the Euro area and in the United States: a comparison ). 7

13 22. Een verdere verlaging van de federal funds rate werd doorgevoerd om de liquiditeit aan te wakkeren, zaligmakend was de verlaging echter niet. De financiële instellingen die konden genieten van herfinanciering, leenden de verkregen liquiditeiten niet uit aan financiële instellingen die niet van herfinanciering konden genieten, al hadden deze de liquiditeiten misschien meer nodig. Onder het motto do whatever it takes 26 werd het geweer van schouder veranderd en niet-financiële instellingen konden zich herfinancieren bij de Federal Reserve. Daarnaast werden door middel van een vergoeding de excessieve tegoeden van banken opgevraagd om zo die andere instellingen te herfinancieren. Dit gebeurde in samenwerking met de Treasury Om de niet-financiële instellingen van liquiditeit te voorzien werd beroep gedaan op art. 13 (3) of the Federal Reserve Act. Deze liet toe om in ongewone en urgente situaties te lenen aan individuen, bedrijven Er werd besloten om een Term Securities Lending Facility (TSLF) op te richten om effecten van de schatkist te lenen in ruil voor mortgage backed securities (MBS) of andere overheidseffecten als onderpand. De ratio is dat de effecten van de Treasury gemakkelijker te financieren zijn dan MBS. Hierdoor zou lenen op de kredietmarkt eenvoudiger moeten worden De TSLF werd echter niet goed onthaald. Men was van mening dat de TSLF enkel diende om de bank Bear Stearns uit de nood te helpen en niet om de liquiditeit aan te wakkeren. Het gevolg was een run op Bear Stearns. Vanaf dan zou de Federal Reserve samen met andere instellingen beginnen aan een bailout 29. Hierbij wordt kapitaal ter beschikking gesteld om instellingen in moeilijkheden uit de problemen te helpen. Bear Stearns werd overgenomen door JP Morgan Chase (JPMC). Om dit te verwezenlijken werd een constructie opgezet waarbij de Federal Reserve 29 miljard dollar leende op basis van art. 13(3) Federal Reserve Act aan een rechtspersoon met beperkte aansprakelijkheid, dit was een SIV en 1 miljard dollar aan JPMC om de activa van Bear Stearns te kopen 30. JPMC staat in voor het eerste 26 T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, 293 en P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, D. TROPEANO, The monetary policy response to the financial crisis in the Euro area and in the United States: a comparison, T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, D. TROPEANO, The monetary policy response to the financial crisis in the Euro area and in the United States: a comparison, H.S. SCOTT, The global financial crisis, New York, Foundation Press, 2009,

14 miljard dollar verlies, de Federal Reserve voor de rest. Het SIV werd gebruikt zodat JPMC niet zou meegesleurd worden in de val bij een overname van Bear Stearns. Deze SIV kon later gemakkelijk opgenomen worden in JPMC De techniek waarbij een rechtspersoon wordt opgericht, die vervolgens geld leent van de Federal Reserve en effecten overneemt, werd nog enkele malen gebruikt. Dit was ook het geval bij AIG. Daar werden twee rechtspersonen opgericht. De eerste diende om de onderneming te stabiliseren en de tweede werd opgericht om de CDO s van de tegenpartijen, met wie AIG een credit default swap contract had, te verwerven 32. Ook hier stond AIG in voor het eerste verlies, de rechtspersoon voor de volgende verliezen. Het verlies voor AIG werd dus beperkt 33. De Amerikaanse overheid hielp AIG met een lening van 85 miljard dollar van de Federal Reserve. In ruil kreeg ze een aandelenbelang van 79,9% in de vorm van warrants Het gebruik van rechtspersonen werd niet enkel gebruikt om instellingen te redden. In een latere fase werden ze ook aangewend om in liquiditeit te voorzien. Zo werd er bijvoorbeeld de Commercial Paper Funding Facility opgericht. De rechtspersoon kocht commercial paper volgens de procedures van een lening bij de Federal Reserve Een andere vorm van overheidsinmenging was er bij de government sponsored entities, Fannie Mae en Freddie Mac. Zoals eerder vermeld hadden deze instellingen een mandaat om leningen op te kopen en zo andere hypotheekbanken te voorzien van liquide middelen. Ze hadden echter massaal veel leningen hadden opgekocht die niet betaald werden, waardoor ze over een overdaad aan waardeloze activa beschikten. Om bankroet te vermijden verstrekte de Treasury hen elk een lening van 200 miljard dollar en plaatste de Treasury hen onder conservatorschap. Deze ingreep moest ervoor zorgen dat lenen mogelijk bleef zodat de economie bleef draaien 36. De problemen waren echter nog niet van de baan en in een latere 31 T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, H.S. SCOTT, The global financial crisis, New York, Foundation Press, 2009, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, P. DESAI, From financial crisis to global recovery, New York, Columbia University Press, 2011, 10 en H.S. SCOTT, The global financial crisis, New York, Foundation Press, 2009, 55. 9

15 fase greep de Federal Reserve in door het opkopen van grote bedragen schuld en MBS, met de bedoeling de hypotheekrente laag te houden. Wat in de toekomst met deze instellingen zal gebeuren is voer voor discussie Een laatste punt die aangehaald wordt, was een ingreep van de Treasury om gezonde instellingen te verlichten van hun financiële producten die hen in de problemen brachten. Via het Troubled Asset Relief Program werd 700 miljard dollar vrijgemaakt om in gezonde instellingen te pompen. Deze instellingen zijn namelijk zo belangrijk dat een faillissement van een van deze instellingen enorme gevolgen zou meebrengen voor de markt. De oorspronkelijke bedoeling was om de activa te kopen maar uiteindelijk deed de Treasury kapitaalinvesteringen in ruil voor aandelen 38. II. Europa 29. De reactie in Europa verschilt van die in de Verenigde Staten, omdat het in de Verenigde Staten mogelijk is om één gemeenschappelijk beleid te voeren. De bevoegdheid van de Commissie laat niet toe dat ze fiscale steun geeft aan financiële instellingen. Dit is namelijk een soevereine bevoegdheid van de lidstaten, aangezien zij de staatsteun met het geld van de belastingsbetaler financieren. Zo zal elke lidstaat de voor zichzelf best passende oplossing kiezen. Het voordeel van de 27 lidstaten is dat verschillende mogelijkheden kunnen toegepast worden en dat uit de betere oplossingen kan geleerd worden Ten eerste komt de Europese centrale bank (ECB) aan bod. De ECB heeft in de reactie op de crisis een andere rol vervuld dan in de Verenigde Staten. De Federal Reserve moest niet enkel van liquiditeit voorzien, maar ook verschillende instellingen behoeden voor een faillissement door hen massaal leningen te verstrekken. De bailout in Europa vond plaats door de overheden van de lidstaten H.S. SCOTT, The global financial crisis, New York, Foundation Press, 2009, 57 en T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, H.S. SCOTT, The global financial crisis, New York, Foundation Press, 2009, en T.C. Jr. BAXTER en D. GROSS, The Federal Reserve s response to the crisis: doing whatever it takes within its legal authority, E. WYMEERSCH, Has Europe failed in its combat against the financial crisis?, Financial Law Institute Working Paper Series 2009, 2, D. TROPEANO, The monetary policy response to the financial crisis in the Euro area and in the United States: a comparison,

16 31. In de eerste fase van de crisis verlaagde de ECB de rente en nam de taken van de interbankenmarkt over. Dit deed ze door in het heetst van de crisis (2007) onmiddellijk 95 miljard euro ter beschikking van de markt te stellen, dit met een vaste rente. In de tweede fase van de crisis vanaf 2008 ging de ECB hiermee door met als doel huishoudens en ondernemingen van krediet te blijven voorzien. Banken konden bijna onbeperkt toegang krijgen tot liquiditeiten met vaste rente en een looptijd tot 6 maanden. Dit in tegenstelling tot vroeger, waar een beperkte liquiditeit werd verspreid met een rente die door de markt werd vastgesteld en met een looptijd van meestal één week. Daarnaast werden de mogelijkheden tot onderpand uitgebreid tot verschillende waardepapieren en hadden meer instellingen toegang tot deze mogelijkheden Ook de lidstaten hielpen hun financiële instellingen. Aangezien staatssteun verboden is volgens art. 107 Verdrag betreffende de werking van Europese Unie (VWEU) was de toestemming van de Commissie nodig om staatssteun te kunnen verlenen. Steunend op artikel 107, 3, (b) VWEU is het mogelijk om een uitzondering te krijgen indien er sprake is van een serieuze verstoring in de economie van de lidstaat. De voorafgaande goedkeuring van de Commissie was wel nodig. In de meeste gevallen werd de staatssteun toegestaan In eerste instantie wilden de lidstaten de liquiditeit van de banken te behouden. De overheden stonden garant voor leningen op de interbankenmarkt. Verder werd voorzien in een depositogarantiestelsel. Dit werd vastgelegd op Europees niveau tot 50000, lidstaten konden er evenwel verder in gaan. De ratio was een run op de banken te vermijden Een andere uitdaging was de financiële instellingen voorzien van voldoende kapitaal. Hierdoor zouden ze bestand zijn tegen de crisis en zouden ze verder hun activiteiten kunnen 41 J. TRICHET (head of the ECB), The financial crisis and our responses so far, New York, 27 April 2009, en R. VANDER VENNET, Een nieuw paradigma voor een moderne banksector, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 6, D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, en R. SMITS, European supervisors in the credit crisis: issues of competence and competition in M. GIOVANOLI en D. DEVOS, (eds.), International monetary and financial law: the global crisis, New York, Oxford University Press, 2010, 313 (hierna R. SMITS, European supervisors in the credit crisis: issues of competence and competition ). 43 D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, 192 en P. NICOLAIDES en I.E. RUSU, The conflicting roles of state aid control: support of financial institutions versus safeguarding the internal market, Maastricht Journal of European and Comparative Law 2010, No. 3,

17 uitoefenen zonder de economie te doen stokken 44. Wegens gebrek aan investeerders zijn de lidstaten tussengekomen op allerlei manieren. Sommigen lidstaten namen aanzienlijke participaties in het kapitaal, andere instellingen werden dan weer volledig genationaliseerd om ze weer gezond te maken en terug op de markt te brengen. In nog andere gevallen stelden overheden waarborgen met betrekking tot de financiering van de banken In sommige landen werd overgegaan tot het transfereren van de risico s naar een bad bank. Dit concept bestaat erin minderwaardige activa, die quasi niets meer waard zijn, uit de balans van de bank te halen of de goede stukken van de bank te verkopen. Het gezonde deel kan zo normaal functioneren en zijn rol op de markten blijven vervullen Europa probeerde al deze vormen van overheidssteun te coördineren, door ondermeer richtsnoeren van de Commissie inzake overheidssteun te publiceren 47. Ook de ECB streefde naar een gecoördineerde aanpak. Toch hebben deze instellingen niet kunnen voorkomen dat er werd teruggegrepen naar protectionistische maatregelen (zie bv. de splitsing van Fortis). De totale kost van alle door de Commissie goedgekeurde overheidsmaatregelen bedraagt ongeveer 2,9 triljoen aan garanties en 313 miljard aan herkapitalisatiemaatregelen 48. Dit heeft een zware last op de begroting van verschillende lidstaten gelegd. 37. Uit de vergelijking van de aanpak van de crisis in de Verenigde Staten en Europa kunnen enkele conclusies getrokken worden. Enerzijds verschilt de aanpak: in de Verenigde Staten was het mogelijk om één federaal beleid te voeren. In Europa was er een impuls van de ECB met daarnaast de lidstaten die op louter nationale basis hun crisismaatregelen aanwendden. Europa wordt beheerst door differentiatie. Anderzijds is de benadering van de crisis op een redelijk gelijkaardige manier verlopen. Eerst was er sprake van een liquiditeitsinjectie, zowel 44 A. PETROVIC en R. TUTSCH, National rescue measures in response to the current financial crisis, ECB legal working paper, July 2009, nr. 8, 6, en P. NICOLAIDES en I.E. RUSU, The conflicting roles of state aid control: support of financial institutions versus safeguarding the internal market, Maastricht Journal of European and Comparative Law 2010, No. 3, D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, en R. SMITS, European supervisors in the credit crisis: issues of competence and competition, D. MARTIN, O. SABA en F.G. ALOGNA, European responses to the financial crisis, Forum financier/ Revue bancaire et financière 2009, afl. 4, en A. PETROVIC en R. TUTSCH, National rescue measures in response to the current financial crisis, ECB legal working paper, July 2009, nr. 8, 6, 47 R. SMITS, European supervisors in the credit crisis: issues of competence and competition, R. SMITS, European supervisors in the credit crisis: issues of competence and competition,

18 van de Federal Reserve als van de ECB, daarna werden instellingen uit de nood geholpen door middel van bailouts. Voor beide economieën zijn de kosten zeer hoog opgelopen. 2. De schuldencrisis 38. In de nasleep van de kredietcrisis werd de focus van de private schuld verlegd naar de publieke schuld. Overheden hebben massaal geld gepompt in de financiële sector om de bailouts te realiseren en te verzekeren dat hun economie niet in een recessie belandde. Het gevolg: de schuldenberg van de overheden groeide en de vrees voor een faillissement van bepaalde lidstaten, vooral Griekenland, ontstond. De zwakkere broertjes werden geviseerd en het was voor die landen onmogelijk om geld te lenen op de private markten omdat de rente op de langetermijnobligaties veel te hoog was 49. a. De Griekse crisis 39. Griekenland wordt in dit onderdeel speciaal vermeld omdat het land tot nu toe het zwaarst getroffen is door de schuldencrisis. Verschillende factoren hebben ertoe bijgedragen dat investeerders het vertrouwen verloren. Ze dachten dat het land zijn verplichtingen niet langer zou kunnen voldoen en probeerden van hun staatsobligaties af te geraken. 40. Om te beginnen kampt de Griekse overheid met een gigantische overheidsschuld en een stevig begrotingstekort. Jaren van slecht financieel beleid, excessieve uitgaven in de overheidssector, uitdelen van subsidies en een stilvallende economie hebben ervoor gezorgd dat de overheidsschuld in 2009 meer dan 120% van het bruto binnenlands product bedroeg 50. Verder had de Griekse overheid de begroting van 2010 nogal creatief ingevuld, waardoor bij het oorspronkelijke begrotingstekort nog een additioneel 16 miljard moest bijgeteld worden 51. Het Stabiliteit- en Groeipact werd niet effectief genoeg bevonden. Drie redenen kunnen deze ontwikkeling verklaren. Ten eerste is er de crisissituatie waarop het Pact geen antwoord biedt. Ten tweede is het mogelijk om verschillende cijfers op te nemen in de 49 G.P. KOURETAS en P. VLAMIS, The Greek crisis: causes and implications, Panoeconomicus 2010, issue 4, A. VERDE, The Greek debt crisis: causes, policy responses and consequences in P. DELLA POSTA en L.S. TALANI, (eds.), Europe and the financial crisis, New York, Palgrave Macmillan, 2011, (hierna A. VERDE, The Greek debt crisis: causes, policy responses and consequences ). 51 N. ZAHARIADIS, Greece s debt crisis: a national tragedy of European proportions, Mediterranean quarterly fall 2010, Vol. 21, No. 4,

19 begroting die de situatie kunnen verbloemen. Als laatste punt bestaat er geen onafhankelijk en effectief toezichtsorgaan voor het Pact Door deze zet van de Griekse overheid werd de situatie nog erger. Het verbloemen van de cijfers had tot gevolg dat de ratingagentschappen de beoordeling van Griekenland nog verder naar beneden haalden en dat investeerders af wilden van hun Griekse staatsobligaties. Hierdoor steeg de rente voor langetermijnobligaties opnieuw ten opzichte van de Duitse rente, wat het nog moeilijker maakte voor de Griekse overheid om geld op te halen 53. Dit brengt ons bij de rol die de credit rating agencies hebben gespeeld in deze schuldencrisis. De ratingagentschappen zijn ook in deze crisis geen onbesproken blad. In een eerste fase reageerden ze traag op het feit dat de financiële toestand van bepaalde lidstaten aan het verslechteren was en werden zowat alle staatsobligaties gelijk behandeld. In een latere fase was het tegenovergestelde waar. De ratingagentschappen waren zeer snel om de rating van de Griekse staatsobligaties te verlagen. Dit is de stabiliteit niet ten goede gekomen Ten laatste heeft de trage reactie vanuit de Europese Unie, in het bijzonder Duitsland en de ECB, het wantrouwen in Griekenland in de hand gewerkt. De markten werden in onzekerheid gelaten over wat de overige lidstaten zouden doen om Griekenland al dan niet te helpen. Bij de oprichting van de Europese Monetair Unie in het Verdrag van Maastricht werd bepaald dat de lidstaten geen wederzijdse verplichting hebben tot wederzijdse financiële steun. Dit wordt ook wel de no-bailout clausule genoemd. De gedachte hierachter is moral hazard uitsluiten en een incentive creëren om enige budgetaire discipline aan de dag te leggen. Terwijl gediscussieerd en uitgezocht werd of het wel mogelijk was om een bailout te realiseren, ging kostbare tijd verloren. Vanwege de ECB moet steeds de onafhankelijkheid in acht worden genomen en het was niet duidelijk of ze nog verder Griekse obligaties als onderpand zouden aanvaarden A. VERDE, The Greek debt crisis: causes, policy responses and consequences, N. ZAHARIADIS, Greece s debt crisis: a national tragedy of European proportions, Mediterranean quarterly fall 2010, Vol. 21, No. 4, D. ZANDSTRA, The European sovereign debt crisis and its evolving resolution, Capital Markets Law Journal 2011, vol. 3, No. 3, en G.P. KOURETAS en P. VLAMIS, The Greek crisis: causes and implications, Panoeconomicus 2010, issue 4, G.P. KOURETAS en P. VLAMIS, The Greek crisis: causes and implications, Panoeconomicus 2010, issue 4, 393 en 396 en A. VERDE, The Greek debt crisis: causes, policy responses and consequences,

20 43. Uiteindelijk bleek er geen probleem te zijn met betrekking tot de no-bailout clausule. Een eerste pakket financiële maatregelen voor Griekenland werd goedgekeurd begin mei 2010 en bedroeg zo n 110 miljard. Hiervan was 80 miljard afkomstig van de lidstaten van de Eurozone en 30 miljard van het IMF. De Griekse overheid kreeg deze financiële steun op voorwaarde dat ze strenge bezuinigingsmaatregelen doorvoerde. Dankzij de financiële steun zou Griekenland tot 2012 geen financiering meer moeten zoeken op de financiële markten In mei 2010 werd een tweede pakket van 750 miljard goedgekeurd. Het was de bedoeling om met deze maatregelen te voorzien in een globaal plan voor de EU om de financiële stabiliteit te garanderen. De EU hoopte met dit plan de speculaties tegenover andere landen in moeilijkheden te stoppen en niet enkel in een bailout voor Griekenland te voorzien 57. Het pakket bevatte drie componenten. Een eerste onderdeel bestond uit leningen van het IMF ten belope van 250 miljard. Een tweede stuk is rechtstreeks afkomstig uit het budget van de EU en bedraagt 60 miljard, dit wordt het European Financial Stability Mechanism genoemd. Het laatste bedrag van 440 miljard werd verschaft door de European Financial Stability Facility De European Financial Stability Facility (EFSF) is een SIV in de vorm van een naamloze vennootschap naar Luxemburgs recht. Deze werd gecreëerd omdat er snel een operationeel noodfonds moest komen. De aandeelhouders zijn de leden van de Eurozone. Het EFSF werft fondsen op de kapitaalmarkt, die fondsen worden vervolgens gebruikt om leningen te verstrekken aan leden van de Eurozone die in problemen verkeren. Lenen op de kapitaalmarkt is voor de EFSF veel makkelijker omdat ze over de hoogst mogelijke rating beschikt, dit in tegenstelling tot de individuele lidstaten die in problemen verkeren. Oorspronkelijk beschikte de EFSF over 440 miljard, maar de lidstaten van de Eurozone hebben de garanties uitgebreid tot zo n 780 miljard. Dit mechanisme is tijdelijk van aard en blijft in werking tot 30 juni Dit wil zeggen dat er geen nieuwe leningen aan lidstaten 56 D. ZANDSTRA, The European sovereign debt crisis and its evolving resolution, Capital Markets Law Journal 2011, vol. 3, No. 3, R. JANSEN, What s what in Europe the European Financial Stability Facility (EFSF) and the European Stability Mechanism (ESM) a legal overview, Euredia 2011, afl. 4, D. ZANDSTRA, The European sovereign debt crisis and its evolving resolution, Capital Markets Law Journal 2011, vol. 3, No. 3, A. VERDE, The Greek debt crisis: causes, policy responses and consequences, ; D. ZANDSTRA, The European sovereign debt crisis and its evolving resolution, Capital Markets Law Journal 2011, vol. 3, No. 3, en R. JANSEN, What s what in Europe the European Financial Stability Facility (EFSF) and the European Stability Mechanism (ESM) a legal overview, Euredia 2011, afl. 4,

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Mededeling van de Commissie. van 16.12.2014

Mededeling van de Commissie. van 16.12.2014 EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 16.12.2014 C(2014) 9950 final Mededeling van de Commissie van 16.12.2014 Richtsnoerennota van de Commissie over de tenuitvoerlegging van een aantal bepalingen van Verordening

Nadere informatie

Overheidsobligatiestrategie Focus op Griekenland

Overheidsobligatiestrategie Focus op Griekenland December 29 Overheidsobligatiestrategie Inhoud 1 Recente marktontwikkelingen... 2 2 De economische situatie... 3 3 Strategie... 4 Dexia Asset Management Zie wettelijke verklaring aan het einde van het

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Prof. Eddy Wymeersch. Financieel Forum O.Vl.

Prof. Eddy Wymeersch. Financieel Forum O.Vl. Prof. Eddy Wymeersch De crisis heeft verschillende landen tot institutionele hervormingen aangezet VK: Splitsing van de FSA: prudentieel naar Bank of England Duitsland: nog onbeslist, na initiële aankondiging

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis

Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis Het nieuwe toezicht op de financiële sector Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis 1 1 Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Het

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014

Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014 Europa en de Euro, een brug te ver Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014 Opzet Waarom een Europese Gemeenschap? De stap naar een Muntunie: dwaas of wijs? De Eurocrisis van buitenlandse

Nadere informatie

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014 Belfius Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius 18 december 2014 Wat was. 2008-2011 2008 2011 20,8 A+ 11,9 2002 2008 BBB- 2008 2011 ICELAND 30 A 12 2002 2008 Vertrouwen

Nadere informatie

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels?

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels? 2013Z17853 Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de creatieve wijze van kapitaalversterking door Spaanse en Italiaanse banken (Ingezonden 20 september 2013) 1 Bent u bekend

Nadere informatie

Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute. Executive professor UAMS. Roekeloos

Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute. Executive professor UAMS. Roekeloos Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute Executive professor UAMS Roekeloos Roekeloosheid bij wie werkt met geld van iedereen Falende banken Gokkende politici De eurocrisis En de democratie?

Nadere informatie

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T DE RAAD Brussel, 13 december 2011 (OR. en) 2011/0209 (COD) PE-CO S 70/11 CODEC 2165 AGRI 804 AGRISTR 74 WETGEVI GSBESLUITE E A DERE I STRUME TE Betreft: VERORDENING

Nadere informatie

Beschrijving van het Belgische Bankenlandschap 5 jaar na Lehman

Beschrijving van het Belgische Bankenlandschap 5 jaar na Lehman Beschrijving van het Belgische Bankenlandschap 5 jaar na Lehman Belgian Finance Club, 18 november 2013 Luc Coene Gouverneur Overzicht van de presentatie Marktindicatoren Ingrijpende herstructurering van

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Basel III. nota. info

Basel III. nota. info info nota Basel III Basel Committee on Banking Supervision Wat? Het Baselcomité werd in 1974 opgericht door de gouverneurs van 10 centrale banken, waaronder de Belgische. Aanleiding was het faillissement

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Premium Special Report

Premium Special Report Premium Special Report The Leading Authority on Value Research 15 Juni 2010 Hoog dividend als alternatief voor obligaties De grote problemen die zijn ontstaan bij de banken tijdens de kredietcrisis, scheppen

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter

DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter DE EUROCRISIS Marcel de Ruiter Beste bezoeker van Haagsch College. Fijn dat u naar het college van Martin Visser over de eurocrisis bent gekomen. Als dank voor uw komst bieden wij u, in samenwerking met

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen De onrust op de financiële markten heeft tot verscherpte aandacht geleid voor de solvabiliteit van banken, de mate waarin hun vermogen de mogelijke verliezen op (risicogewogen) activa dekt en een voldoende

Nadere informatie

Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan

Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan Persbericht Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan VERENIGING AEGON S FINANCIËLE POSITIE ZAL SUBSTANTIEEL VERSTERKT WORDEN AEGON N.V. S ( AEGON ) EIGEN

Nadere informatie

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk Position paper Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk November 2011 De financiering van de hypotheekmarkt geschiedt voor een deel door middel van spaargeld. Voor het andere gedeelte zijn banken

Nadere informatie

YOU AIN T SEEN NOTHING YET. Kees de Kort

YOU AIN T SEEN NOTHING YET. Kees de Kort Ter gelegenheid van de opening van de eerste vestiging van ClubOffice in Zeist op 12 november 2009, gaven Kees de Kort en Gert-Jan Geels hun visie op beleggen in deze moeilijke tijden. PRESENTATIES TUIN

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Themaonderzoek 2012. Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico. Toezicht Financiële Verslaggeving

Themaonderzoek 2012. Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico. Toezicht Financiële Verslaggeving Themaonderzoek 2012 Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico Toezicht Financiële Verslaggeving 26 juli 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting en Conclusies 4

Nadere informatie

Delhaize Groep N.V. Osseghemstraat 53 1080 Brussel - België Rechtspersonenregister: 0402.206.045

Delhaize Groep N.V. Osseghemstraat 53 1080 Brussel - België Rechtspersonenregister: 0402.206.045 Delhaize Groep N.V. Osseghemstraat 53 1080 Brussel - België Rechtspersonenregister: 0402.206.045 UITGIFTE VAN 250.000.000 EUR CONVERTEERBARE OBLIGATIES TERUGBETAALBAAR IN 2009 MET OPHEFFING VAN HET VOORKEURRECHT

Nadere informatie

BLACKROCK GLOBAL FUNDS

BLACKROCK GLOBAL FUNDS DIT IS EEN BELANGRIJK DOCUMENT DAT U ONMIDDELLIJK AANDACHTIG DIENT TE LEZEN. Indien u niet zeker weet wat u moet doen, dient u meteen uw effectenmakelaar, bankmanager, advocaat, boekhouder, relatiebeheerder

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 1 Wie zijn de schuldenaren? Bedrijven zij lenen om te investeren Gezinnen zij lenen om een huis te kopen (of om de aankoop

Nadere informatie

DE KREDIETCRISIS. onder redactie van

DE KREDIETCRISIS. onder redactie van DE KREDIETCRISIS onder redactie van Prof. mr. N.E.D. Faber Prof. mr. drs. CM. Grundmann-van de Krol Prof. mr. drs. F.E.J. Beekhoven van den Boezem Mr. N.S.G.J. Vermunt Serie Onderneming en Recht deel 54

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA-BoS-14/174 NL Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 12 december 28 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Document te versturen aan Befimmo CommVA ten laatste op 19 april 2012. STEMMEN PER CORESPONDENTIE

Document te versturen aan Befimmo CommVA ten laatste op 19 april 2012. STEMMEN PER CORESPONDENTIE Document te versturen aan Befimmo CommVA ten laatste op 19 april 2012. STEMMEN PER CORESPONDENTIE De ondergetekende: Natuurlijk persoon Naam en voornaam: Woonplaats : OF Rechtspersoon Maatschappelijke

Nadere informatie

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments...

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments... Page 1 of 5 Home > Résultats de la recherche > Circulaires > Circulaire nr. Ci.RH.231/532.259 (AAFisc Nr. 3/2013) dd. 25.01.2013 Algemene administratie van de FISCALITEIT - Centrale diensten Personenbelasting

Nadere informatie

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt?

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Augustus 2012 Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Ondanks zwakke macro-economische cijfers, een teleurstellend resultatenseizoen en een voortdurende crisis in de Eurozone, houden

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties)

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) 96 De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) D.A. Hollanders* H.A.A. Verbon* Samenvatting De omvang van deelnemingen, leningen

Nadere informatie

TOEGANG TOT FINANCIERING

TOEGANG TOT FINANCIERING TOEGANG TOT FINANCIERING Opzet van de enquête De toegang tot financiering is essentieel voor het welslagen van een onderneming en een belangrijke factor voor economische groei in Europa na de economische

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1811 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Een klein land (2% van het BBP Eurozone) met een historiek van slecht bestuur

Een klein land (2% van het BBP Eurozone) met een historiek van slecht bestuur Paul De Grauwe Eurozone is in crisis Twijfels ontstaan over de toekomst van de euro Hoe is dit kunnen gebeuren? Laat mij beginnen met paradox: schuldencrisis ontstaan in Griekenland Een klein land (2%

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

De Europese schuldencrisis

De Europese schuldencrisis 7 De Europese schuldencrisis Macro-economische onevenwichtigheden Van financiële crisis naar landencrisis Van landencrisis naar financiële crisis Hoe nu verder? Conclusie De Nederlandse economie 2010

Nadere informatie

Na de crisis: de wraak van de toezichthouders of verstandig prudentieel beleid? Sweder van Wijnbergen

Na de crisis: de wraak van de toezichthouders of verstandig prudentieel beleid? Sweder van Wijnbergen Na de crisis: de wraak van de toezichthouders of verstandig prudentieel beleid? Sweder van Wijnbergen Na de crisis Toezichthouders hebben evident de build up of fragility in het financieel systeem voor

Nadere informatie

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone Eurogroep 1. Economische situatie in de eurozone Toelichting: De Eurogroep zal van gedachten wisselen over de economische situatie in de eurozone. De groei van de economie lijkt verder aan te trekken terwijl

Nadere informatie

FACTSHEET 23 juli 2013

FACTSHEET 23 juli 2013 FACTSHEET 23 juli 2013 Bedrijf : Trotter International Holding B.V. ( Trotter ) Opgericht : 26-4-2012 Gevestigd in : Nederland Branche : Dienstverlening Werknemers : 0 50 Jaarrekening : Unaudited concept

Nadere informatie

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo DE EUROPESE STRUCTUUR- EN INVESTERINGSFONDSEN (ESI-FONDSEN) EN HET EUROPEES FONDS VOOR STRATEGISCHE INVESTERINGEN (EFSI) HET VERZEKEREN VAN COÖRDINATIE, SYNERGIEËN

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon

Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon AGS De Annual Growth Survey (AGS) is een onderzoek van de Commissie, waarin zij uiteenzet wat de prioriteiten van de Unie zouden moeten zijn op het gebied

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Een financiële sector in transformatie

Een financiële sector in transformatie Een financiële sector in transformatie Belgisch Financieel Forum - Leuven 28 januari 2010 Uitdagingen en engagementen Panel Moderator Presentatie Panelleden Bruno Huygebaert VRT nieuwsdienst Stefaan Decraene

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

BNP Paribas Fortis (Fortis Bank NV) Jaarresultaten 2011

BNP Paribas Fortis (Fortis Bank NV) Jaarresultaten 2011 Brussel, 15 maart 2012 PERSBERICHT BNP Paribas Fortis (Fortis Bank NV) Jaarresultaten 2011 Nettoresultaat voor beëindigde bedrijfsactiviteiten van EUR 585 miljoen (*), na een waardevermindering van 75%

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Euro, overheidsschuld, liquiditeit en andere thema s: het antwoord van BNP Paribas

Euro, overheidsschuld, liquiditeit en andere thema s: het antwoord van BNP Paribas Euro, overheidsschuld, liquiditeit en andere thema s: het antwoord van BNP Paribas Als gevolg van talrijke vragen over de bank en de eurozone, willen wij u een antwoord geven op de meest voorkomende vragen,

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 9 december 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Bijzondere Financiële Instellingen (bfi s) zijn entiteiten die in Nederland zijn opgericht door buitenlandse multinationale concerns

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

Nieuwsbrief. High Yield Obligaties

Nieuwsbrief. High Yield Obligaties Nieuwsbrief High Yield Obligaties Een onderdeel binnen de categorie obligaties waar men relatief weinig over hoort, is de high yield obligatie. High yield betekent niets anders dan hoog rendement. Hoewel

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen EIOPA-BoS-12/069 NL Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringsondernemingen 1/8 1. Richtsnoeren Inleiding 1. Artikel 16 van de Eiopa-verordening 1 (European Insurance and Occupational

Nadere informatie

DE EUROPESE INVESTERINGSBANK

DE EUROPESE INVESTERINGSBANK DE EUROPESE INVESTERINGSBANK De Europese Investeringsbank (EIB) bevordert de doelstellingen van de Europese Unie door projectfinanciering op de lange termijn, garanties en advies beschikbaar te stellen.

Nadere informatie