DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter"

Transcriptie

1 DE EUROCRISIS Marcel de Ruiter

2 Beste bezoeker van Haagsch College. Fijn dat u naar het college van Martin Visser over de eurocrisis bent gekomen. Als dank voor uw komst bieden wij u, in samenwerking met het Montesquieu Instituut, dit handige overzicht van Marcel de Ruiter over de eurocrisis aan. Marcel de Ruiter is verbonden aan het Montesquieu Instituut en adviseur bij Adviesbureau Public Affairs en Communicatie Van Oort en Van Oort. Hij was senior beleidsmedewerker van de directie algemene economische politiek van het ministerie van Economische Zaken. Meer informatie over Europa en de eurocrisis vindt u op de website van het Montesquieu Instituut en natuurlijk in het boek De Eurocrisis van Martin Visser. Haagsch College in Nieuwspoort is een initiatief van NewsCollege, opgericht door Vincent Rietbergen en Freek Ewals.

3 De eurocrisis Verschillende eurolanden zijn sinds de kredietcrisis in financieel zwaar weer geraakt. Vooral landen in Zuid-Europa, zoals Cyprus, Griekenland, Spanje, Portugal en Italië, maar ook Ierland, hebben een enorm begrotingstekort en een staatsschuld die onbeheersbaar dreigt te worden. Daardoor dreigen ze hun financiële verplichtingen niet meer te kunnen nakomen. De eurocrisis heeft verschillende oorzaken. Zo is er in het verleden in Griekenland sprake geweest van een gebrekkige discipline in de overheidsfinanciën. In andere landen (zoals Spanje) kwam de overheid in financiële problemen omdat deze de financiële sector te hulp moest schieten. Ook in Nederland is de staatsschuld sterk gestegen door de reddingsoperaties voor de financiële sector. Daarnaast zijn de overheidsfinanciën verslechterd door de economische crisis. Een meer structureel probleem voor de eurozone is de uiteenlopende ontwikkeling van economisch sterke landen zoals Duitsland, en zwakkere landen in het zuiden. Doordat alle eurolanden dezelfde munt hebben, kunnen macro-economische onevenwichtigheden (overschotten op de lopende rekening van de betalingsbalans van de sterke landen versus tekorten bij de zwakkere landen) niet meer rechtgetrokken worden via een aanpassing van de wisselkoers. Devaluatie of depreciatie van de valuta van de zwakkere landen is niet meer mogelijk. Om het tij te keren zijn op opeenvolgende Europese toppen noodmaatregelen genomen om een faillissement van eurolanden te voorkomen en zijn afspraken gemaakt om problemen in de toekomst te vermijden. De eurolanden hebben een noodfonds ingesteld om eurolanden met financiële problemen bij te staan. Aanvankelijk is er een tijdelijk noodfonds, het EFSF, ingesteld, maar dit is later vervangen door een permanent noodfonds, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Ook is een strenger toezicht op het begrotingsbeleid van eurolanden ingesteld. Momenteel wordt de aandacht in toenemende mate op de banken gericht, om te voorkomen dat problemen bij de banken de economie (en de overheidsfinanciën) in de toekomst wederom kunnen destabiliseren.

4 Stand van zaken Op 1 januari 2013 is het begrotingspact in werking getreden. Hierin zijn regels vastgelegd waar nationale begrotingen aan moeten voldoen. De landen die instemden met de ratificatie hebben tot 1 januari 2014 de tijd om de maatregelen in het verdrag om te zetten in nationale wetgeving. In november 2013 beslist de Eurogroep over de uittreding van Ierland en Spanje uit het leningenprogramma. Het huidige steunprogramma voor Griekenland loop eind 2014 af. In november of december 2013 maakt de Eurogroep de balans op over Griekenland. Per 1 januari 2014 treedt Letland toe tot de eurozone. Nieuwe leningenpakketten kunnen sinds 1 juli 2013 alleen nog via het permanente noodfonds ESM verlopen. Het tijdelijke noodfonds handelt alleen de reeds gestarte programma's nog af. De Eurogroep heeft in juni 2013 een akkoord bereikt over directe steun aan noodlijdende banken uit het Europese noodfonds ESM, zodat wordt voorkomen dat een bankencrisis leidt tot een nationale schuldencrisis. Besloten is in het ESM maximaal 60 mrd te reserveren voor directe bankensteun in de eurozone. Het akkoord wordt de komende maanden verder uitgewerkt. De nationale parlementen van de eurolanden moeten het akkoord nog goedkeuren. Op 10 juli 2013 heeft de Europese Commissie een voorstel gepresenteerd voor de oprichting van een Europees resolutiemechanisme (Single Resolution Mechanism, SRM). Dit bestaat uit een Europese resolutieautoriteit en een gemeenschappelijk resolutiefonds. De resolutieautoriteit moet een systeembank die in grote problemen verkeert, ordelijk kunnen afwikkelen. Verliezen zullen in de eerste plaats privaat worden geleden. Uit het resolutiefonds kan tijdelijke financiering worden verstrekt, dat de Europese banken vooraf financieren. De Raad onderhandelt de komende maanden onderhandelen over het SRM-voorstel van de Europese Commissie. De Europese Raad van 13 december 2012 heeft de Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie opgeroepen voor het eind van de zittingsduur van het huidige Europees Parlement in 2014 een definitief akkoord te bereiken over een SRM. De Eurogroep en de Ecofin Raad praten de komende maanden door over de vormgeving van de bankenunie. De Ecofin Raad van 15 oktober 2013 heeft de verordeningen voor een Single Supervisory Mechanism (SSM) formeel aangenomen, waarover in maart 2013 reeds een politiek akkoord was bereikt. De ECB start dit najaar met een doorlichting van de balansen van banken die onder direct ECB toezicht komen.

5 Voorgeschiedenis Februari 1992: EG-landen ondertekenen het Verdrag van Maastricht, dat de basis legt voor de Economische en Monetaire Unie en de euro. Door dit verdrag behoren ook andere terreinen dan economische aangelegenheden en kernenergie tot het gemeenschappelijke Europese beleid. De bestaande EG-Verdragen werden uitgebreid met bepalingen over buitenlands en veiligheidsbeleid, sociaal beleid en onderdelen van de beleidsterreinen van justitie en binnenlandse zaken. Juni 1997: Nadat eind 1996 al politieke overeenstemming is bereikt, maakt de Europese Raad in 1997 formele afspraken over begrotimngsdiscipline in het Stabiliteits- en Groeipact. Hierin spreken de landen die lid zijn van de Europese Unie af dat hun begrotingen in evenwicht zijn of een overschot hebben. Dat betekent dat de regeringen niet meer geld uitgeven dan dat ze ontvangen. Dat doel hoeft nog niet meteen bereikt te worden, maar de EU-landen moeten er wel naartoe werken. De eisen van het Stabiliteits- en groeipact zijn: - Het begrotingstekort mag niet boven de 3 procent van het BBP komen - De staatsschuld mag niet meer dan 60 procent van het BBP bedragen Mei 1998: Europese Raad besluit unaniem dat Oostenrijk, België, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland en Spanje in 1999 zullen toetreden tot de euro. Januari 2001: Griekenland treedt toe tot de euro. Januari 2002: Euro vervangt nationale valuta en wordt wettig betaalmiddel in 12 eurolanden (België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Spanje). November 2003: Ecofin Raad besluit geen buitensporigtekortprocedure te ondernemen tegen Frankrijk en Duitsland en verwerpt een aanbeveling daartoe van de Europese Commissie. Februari 2005: Ecofin Raad geeft aan dat Griekenland verdere maatregelen moet nemen om zijn buitensporige tekort te verminderen. Maart 2005: Europese Raad besluit onder druk van Frankrijk en Duitsland het Stabiliteits en Groei Pact te flexibiliseren en de nadruk meer op structurele in plaats van nominale budgettaire ontwikkelingen te leggen. Eurostat geeft aan dat het de door de Griekse overheid verstrekte tekortcijfers niet kan valideren. Januari 2007: Slovenië treedt toe tot de euro. Januari 2008: Cyprus en Malta treden toe tot de euro.

6 2008 September 2008: Na het omvallen van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers verspreidt de kredietcrisis zich. Ierland besluit alle deposito's en schulden van zes grote Ierse banken te garanderen. Oktober 2008: ECB kondigt nieuwe procedure aan voor verstrekking van liquiditeit aan Europese banken. Eurolanden besluiten financiële instellingen waar nodig te ondersteunen met kapitaal. November 2008: Europees Herstelplan van de Europese Commissie bevat plan voor een tijdelijk economisch stimuleringspakket van 200 miljard, waarvan 170 miljard in 2009 door de EU-lidstaten en 30 miljard door de Europese Investeringsbank. De Europese raad neemt het plan in december over Januari 2009: Slowakije treedt toe tot de euro. Oktober 2009: Net na het aantreden van een nieuwe Griekse regering onthult de minister van Financiën dat zijn voorgangers stelselmatig veel te rooskleurige cijfers over het Griekse begrotingstekort hebben gepresenteerd. Griekenland heeft jarenlang gelogen over zijn financiële positie. Het begrotingstekort in 2009 wordt eerst geraamd boven de 10% BBP, en vervolgens op 12,7% BBP. December 2009: De Europese ministers van Financiën besluiten tot de oprichting van drie toezichthouders voor de financiële markten. Er komt een Europese toezichthouder voor de banken, een voor verzekeraars en pensioenfondsen en een Europees toezichthouder voor leningen en aandelenmarkten.

7 2010 Januari 2010: Verschillende lidstaten oefenen druk uit op Griekenland om het tekort terug te dringen. Daarom stelt de Europese Commissie verscherpt toezicht in op Griekenland. Februari/maart 2010: De zorgen over de financiële stabiliteit van Griekenland groeien. In Europa vinden de eerste gesprekken plaats over de situatie in Griekenland. De eurolanden zijn bereid tot acties om de stabiliteit van de eurozone te waarborgen. Nederland maakt zich sterk voor een belangrijke rol voor het IMF. Maart 2010: Europese regeringsleiders kondigen aan dat ze in het uiterste geval een financieel steunpakket voor Griekenland willen voorbereiden in samenwerking met het IMF. De steun zal verstrekt worden tegen een hoge rente om een snelle terugkeer naar marktfinanciering te bevorderen. April 2010: Het vertrouwen op de financiële markten in Griekenland is zo ver gedaald dat de Grieken geen leningen meer kunnen aangaan om het begrotingstekort en de staatsschuld te financieren. Griekenland vraagt daarom financiële steun aan. Mei 2010: De Eurolanden en het IMF maken bekend Griekenland te steunen met een lening van 110 miljard. Deze lening moet de stabiliteit in Griekenland en in de rest van de eurozone herstellen.het Nederlandse aandeel in deze lening bedraagt 4,7 miljard.

8 Mei/juni 2010: Europese ministers van Financiën besluiten tot de oprichting van twee tijdelijke noodfondsen. De European Financial Stability Facility (EFSF) krijgt een omvang van 500 miljard, en het European Financial Stability mechanism (EFSM) met een omvang van 60 miljard. Juli 2010: Inwerkingtreding EFSF: op 15 juli 2010 keurt Slowakije als laatste EU-land het akkoord voor het noodfonds goed. Hierdoor kan het tijdelijke noodfonds in werking treden. September 2010: Europese Commissie stelt pakket van zes EU-wetsvoorstellen voor om het Groei- en stabiliteitspact te versterken. Six pack: - bevordering van verstandig begrotingsbeleid door de EU-lidstaten - versterking van de controlemogelijkheden van de Europese Commissie i op het begrotingsbeleid van de EU-lidstaten - de mogelijkheid van het opleggen van (automatische) sancties aan EU-lidstaten bij overtreding van de bepalingen van het Stabiliteits- en groeipact - nieuwe voorschriften waaraan de nationale begrotingskaders moeten voldoen - versterking van de controlemogelijkheden van de Europese Commissie op macroeconomische onevenwichtigheden tussen de EU-lidstaten - de mogelijkheid van het opleggen van sancties aan EU-lidstaten waar bij herhaling macro-economische onevenwichtigheden zijn vastgesteld Oktober 2010: De Franse president Sarkozy en de Duitse bondskanselier Merkel spreken in Deauville af dat er een permanent mechanisme (het latere ESM) moet komen om de crisis te bestrijden en schuld te kunnen herstructureren. Europese regeringsleiders bereiken overeenstemming over een permanent crisismechanisme, het European Stability Mechanism (ESM). Ook komen er meer automatische sancties voor landen die hun begroting niet op orde hebben. November 2010: Ierland is het tweede land dat in de problemen kwam door een forse staatsschuld en een begrotingskort. Aanvankelijk wijst Ierland Europese steun af, maar uiteindelijk bezwijkt het land onder de druk en vraagt het de EU en het IMF om steun. Europa en het IMF gaan akkoord met een lening van 67,5 miljard. Ierland is het eerste land dat een beroep doet op de tijdelijke Europese noodfondsen EFSF en EFSM. Eind november worden de hoofdlijnen van het permanente noodfonds (ESM) vastgesteld. December 2010: Europese Raad bevestigt het besluit om het Verdrag van Lissabon te wijzigen. De aanpassing van dit verdrag maakt de oprichting van het ESM mogelijk.

9 2011 Januari 2011: Vanaf 1 januari zijn er drie Europese financiële toezichthouders aan het werk: één voor banken, één voor verzekeraars en bedrijfspensioenen en één voor de effectenbeurzen. Maart 2011: Akkoord eurozone om rente op Griekse leningen te verlagen naar 5% en de looptijd van programmaleningen te verlengen naar 7,5 jaar, in ruil voor de snelle voltooiing van een privatiseringsplan ter waarde van 50 miljard. Euro Plus pact aangenomen. De landen van de eurozone nemen een pakket maatregelen aan voor betere coördinatie van de nationale economieën van de eurolanden. Ook een aantal niet-eurolanden sluit zich bij het pact aan. Akkoord EU-regeringsleiders voor oprichting van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Dit permanente financieel noodfonds kan leningen verstrekken aan EU-lidstaten die in financiële problemen verkeren. De drie belangrijkste rating agencies, Fitch, Moody's en Standard and Poor's, verlagen de rating van Portugal twee keer in één week nadat er nieuws over het ontwerp van het ESM naar buiten is gekomen. April 2011: Steunaanvraag Portugal. In april 2011 blijkt dat het begrotingstekort van Portugal groter is dan tot dan toe werd aangenomen. Kort daarna vraagt de Portugese regering officieel steun aan bij de Europese Commissie. Mei 2011: Portugal krijgt een lening van 78 miljard van Europa en het IMF. Portugal is het tweede land dat een beroep doet op de tijdelijke noodfondsen EFSF en EFSM. Europese Commissie en Europees Parlement presenteren een pakket maatregelen om het Europees toezicht op de nationale economieën te versterken. Juni 2011: Samenwerking Europees Stabiliteitsmechanisame en IMF. In een overeenkomst in juni 2011 is vastgelegd dat het ESM zeer nauw gaat samenwerken met het IMF, zowel op technisch als op financieel gebied.

10 Instelling Europees Semester. Het Europees semester is het kader voor de afstemming van het economisch beleid van de lidstaten van de Europese Unie. Met het semester kan de EU de economische ontwikkelingen in de lidstaten scherper in de gaten houden om economische problemen in een lidstaat in de toekomst te voorkomen. Tweede Kamer debatteert over de brief minister De Jager over opties voor het aanpakken van de problemen in Griekenland en het eurogebied. Nederland vindt een aanvullend steunprogramma voor Griekenland alleen een optie als het land aan zeer strikte voorwaarden voldoet en als de banken een substantiële financiële bijdrage leveren. Juli 2011: Eurolanden ondertekenen eerste ESM verdrag. Europese regeringsleiders besluiten om het EFSF de mogelijkheid te geven om ook landen bij te staan zonder dat ze in acute nood verkeren. Akkoord regeringsleiders eurolanden over een tweede steunpakket (van 109 miljard) aan Griekenland. In oktober 2011 wordt dit pakket vervangen. Voor het eerst wordt een afspraak gemaakt over de bijdrage van de financiële sector aan het oplossen van de problemen van Griekenland. Daarnaast wordt besloten het tijdelijke noodfonds EFSF flexibeler in te zetten. Augustus 2011: ECB koopt Italiaanse en Spaanse staatsobligaties op. Vanwege de oplopende schulden in de verschillende eurolanden, maakt de ECB bekend in te grijpen. Door het opkopen van staatsobligaties hoopt de ECB de rust op de financiële markten terug te brengen. Nieuwe voorstellen Merkel en Sarkozy op gebied van economisch toezicht. Als reactie op de tegenvallende beurzen presenteren Merkel en Sarkozy aanvullende voorstellen op het gebied van economisch toezicht.

11 Deze regels komen grotendeels overeen met het Six pack en het Euro Plus pact. Merkel en Sarkozy wijzen Eurobonds (euro-obligaties) af als oplossing voor de crisis op korte termijn. September 2011: Europese Commissie stemt in met staatssteun voor Spaanse banken. De eurocrisis bracht de zwakke positie van Spaanse banken aan het licht. De Spaanse overheid moet voorzien in tijdelijke noodkredieten aan verschillende Spaanse Banken. De Europese Commissie gaat akkoord met staatssteun voor deze banken. Akkoord over kwestie automatische sancties. De Europese Commissie bepaalt of een lidstaat het Groei- en stabiliteitspact heeft overtreden en welke sancties er moeten worden opgelegd. Deze sancties worden automatisch van kracht en kunnen alleen worden tegengegaan met een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten. Dit akkoord maakt onderdeel uit van het Six Pack. Nederlands kabinet komt met een visie op de aanpak van de schuldencrisis. Nederland legt de nadruk op handhaving van de Europese begrotingsregels en streng en onafhankelijk toezicht, eventueel afgedwongen. Oktober 2011: Oplopende rente voor Italië en Spanje. Tijdens 2 eurotoppen eind oktober bereiken de eurolanden overeenstemming over een geïntegreerde aanpak van de schuldencrisis. Onder meer door het efficiënter inzetten van het EFSF, strengere begrotingsafspraken en kapitaalversterking van banken. Eurolanden maken afspraken over begrotingsdiscipline, de Griekse schulden en het versterken van het Europees noodfonds. Het tweede steunpakket voor Griekenland wordt vastgesteld op 130 miljard en vervangt het pakket van juli Onderdeel van dit steunpakket is dat de banken de helft van de Griekse schulden kwijtschelden. De Griekse premier Papandreou kondigt een referendum aan over een deal die op 6 oktober is gesloten. In november wordt het referendum afgelast.

12 Uitbreiding EFSF. Op de eurotop van eind oktober besluiten de regeringsleiders om twee extra mogelijkheden te creëren voor het EFSF om extra geld aan te trekken. Ophoging reserves banken. Europese banken moeten een buffer aan eigen vermogen hebben. Deze buffer moet 9 procent van het totale kapitaal zijn dat de bank risicovol uitleent. Dit wordt ook wel de tier 1-kernkapitaalratio genoemd. Deze maatregel moet het vertrouwen in de banken versterken. November 2011: Toezicht IMF op Italië. Het IMF gaat toezicht houden op de vooruitgang die Italië boekt met economische hervormingen en bezuinigingen. Voorstellen Europese Commissie voor Two Pack. De Europese Commissie komt eind november met een voorstel voor twee aanvullende verordeningen voor het vergroten van de begrotingsdiscipline. Deze verordeningen moeten samen met het ESM-verdrag de basis vormen voor versterking van het economische en nationale begrotingsbeleid binnen de EU. Op dezelfde dag start de Europese Commissie consultaties over de introductie van 'Stability Bonds'. Aanvraag financiële steun Hongarije. De regering van Hongarije dient een verzoek in voor financiële steun bij de Europese Commissie en het IMF. December 2011: Six Pack van kracht. Dit pakket aan wetgevingsvoorstellen moet het Groei- en stabiliteitspact versterken. Masterplan ter versterking van de eurozone. Op 6 december publiceert Herman Van Rompuy een masterplan om oplossingen te bieden voor de Europese schuldencrisis en om toekomstige crises te voorkomen. De Europese lidstaten bereiken tijdens eurotop overeenstemming over een nieuw verdrag over begrotingsdiscipline. Daarmee kan sneller en strenger ingegrepen kan worden bij landen die zich niet aan de afspraken houden. Er wordt besloten dat het permanente noodfonds ESM eerder in werking zal treden, namelijk in juli Tijdens de eurotop wordt overeenstemming bereikt over een nieuw verdrag over begrotingsdiscipline waarmee sneller en strenger ingegrepen kan worden bij landen die zich niet aan de afspraken houden (fiscal compact). Er wordt besloten dat het permanente noodfonds ESM eerder in werking zal treden, namelijk in juli De eurocommissaris voor economische en monetaire zaken krijgt extra bevoegdheden. ECB besluit tot twee longer term refinancing operations (LTRO) met een looptijd van 36 maanden om liquiditeit in de banken te pompen. De eerste LTRO heeft een omvang van 489,2 miljard. Alle eurolanden samen zeggen leningen van 150 miljard toe om de algemene middelen van het IMF te versterken. De Nederlandse lening aan het IMF bedraagt 13,61 miljard.

13 2012 Januari 2012: Aanpassing begroting België. Op verzoek van de eurocommissaris voor economische en monetaire zaken past België de begroting aan om zo een boete te voorkomen. Verdrag voor stabiliteit, coördinatie en governance in de EMU (begrotingspact). Eurolanden worden het eens over het begrotingspact (fiscal compact), waarin regels zijn vastgelegd waar nationale begrotingen aan moeten voldoen. Februari 2012: Verdrag Europees Stabiliteitsmechanisme ondertekend door de eurolanden. Op 2 februari zetten de vertegenwoordigers van de eurolanden hun handtekening onder het ESM-verdrag. Europese leiders bereiken overeenstemming over de voorwaarden voor een tweede steunprogramma voor Griekenland, met een iets hogere bijdrage van de particuliere sector. Akkoord Europese ministers van Financiën over het tweede steunpakket voor Griekenland. Nederland maakt zich met succes hard voor permanente aanwezigheid van de trojka (IMF, ECB en Europese Commissie) in Athene, en voor een speciale rekening waarop het geld gestort wordt voor afbetalingen van de schuld. Maart 2012: Akkoord verhogen lening tot 130 miljard euro aan Griekenland. Om de dreiging van een faillissement van Griekenland af te wenden, gaat het EFSF akkoord met een nieuw pakket noodleningen ter waarde van 130 miljard euro. IMF stelt 28 miljard euro beschikbaar aan Griekenland. Er zijn extra maatregelen nodig om een faillissement van Griekenland te voorkomen. Daarom stelt het IMF 28 miljard euro beschikbaar aan Griekenland.

14 Ondertekening Verdrag stabiliteit, coördinatie en governance in de EMU. Op 2 maart 2012 tekenen regeringsleiders (behalve die van het VK en Tsjechië) het begrotingspact (fiscal compact)verdrag tijdens een bijeenkomst van de Europese Raad. Als het verdrag door ten minste 12 eurolanden wordt geratificeerd, treedt het verdrag op 1 januari 2013 in werking. Eurogroep besluit het European Financial Stability Facility (EFSF) en het ESM te verhogen naar een gezamenlijke leencapaciteit van ruim 800 miljard. De gezamenlijke leencapaciteit van het EFSF en het ESM gaat vanaf juli 2012 van 500 miljard naar 700 miljard. Gecombineerd met eerdere verplichtingen geeft dit een totaal van 800 miljard euro. Het ESM wordt versneld opgebouwd en is vanaf juli 2012 het voornaamste noodfonds voor Europese landen met financiële problemen. April 2012: Kabinetscrisis 2012: de Catshuiscrisis. Op zaterdag 21 april 2012 kwam het kabinet-rutte I ten val, nadat de besprekingen in het Catshuis over verdere bezuinigingen waren mislukt. Over de inhoudelijke redenen was strikt genomen niets bekend, omdat wekenlang in beslotenheid was vergaderd. Euro- en G20-landen versterken de kas van het IMF met ruim $430 miljard met het oog op de schuldencrisis. Mei 2012: Na mislukken van de Griekse kabinetsformatie benadrukken eurolanden dat Griekenland zich aan strenge voorwaarden moet houden om aanspraak te blijven maken op de leningen. Spaanse rente blijft stijgen. Tweede Kamer stemt in met het permanente noodfonds ESM. Juni 2012: Aanvraag bankensteun Spanje. Op 25 juni vraagt Spanje formeel om noodhulp om de problemen met de banken op te lossen. Griekenland krijgt een nieuwe regering. Deze gaat zich opnieuw buigen over de bezuinigingen en hervormingen die Europa heeft opgelegd. Cyprus vraagt als vierde land noodhulp aan. De eurolanden besluiten dat het permanente noodfonds voor landen ook banken direct financieel mag gaan ondersteunen. Voorwaarde is wel dat er eerst een sterke Europese toezichthouder op de financiële sector i komt. Juli 2012: Eurolanden keuren lening van maximaal 100 miljard aan de Spaanse overheid goed, die de lening kan gebruiken om kapitaalsteun te geven aan de bankensector. Spanje krijgt een jaar langer de tijd om het buitensporige tekort terug te dringen (onder de 3% BBP in 2014). Ierland leent weer zelfstandig op de financiële markt.

15 ECB-president Draghi zegt dat de ECB binnen zijn mandaat alles zal doen wat nodig is om de euro te behouden: Believe me, it will be enough. September 2012: Het Duitse Constitutionele Hof oordeelt dat het permanente noodfonds Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) niet in strijd is met de Duitse grondwet. Na deze uitspraak keurt Duitsland het verdrag goed. Europese Commissie presenteert voorstellen voor Europees bankentoezicht door de ECB. Oktober 2012: Portugal krijgt i.v.m. tegenvallende groeiprognoses een jaar extra de tijd om zijn buitensporige tekort te corrigeren. Europees Stabiliteitsmechanisme operationeel. Op 8 oktober treedt het ESM in werking. Dit permanent financieel noodfonds verstrekt leningen aan EU-lidstaten die in financiële problemen verkeren. Het ESM vervangt de tijdelijke Europese noodfondsen. Oprichting bankenunie. Tijdens de EU-top in oktober besluiten regeringsleiders dat er een gemeenschappelijk toezicht moet komen voor banken in de eurozone. November 2012: Versoepeling voorwaarden steun aan Griekenland. Griekenland kon niet voldoen aan de voorwaarden voor het verkrijgen van een nieuwe leningen van de EU. Daarom is afgesproken om de voorwaarden voor de leningen te versoepelen. De rente op de leningen wordt verlaagd en de looptijd verlengd. De winst die de ECB op Griekse obligaties maakt, wordt teruggegeven aan de Grieken. Door de

16 economische tegenwind krijgt Griekenland 2 jaar extra om het begrotingstekort terug te brengen. Akkoord nieuwe regelgeving kredietbeoordelaars. Kredietbeoordelaars spelen een grote rol op de financiële markten. Daarom is er een akkoord gesloten voor strengere regelgeving voor deze spelers. De strengere regels moeten de werkmethoden van de kredietbeoordelaars verduidelijken en de onderlinge competitie stimuleren. Visie kabinet-rutte II op de toekomst van de economische en monetaire unie. December 2012: Herkapitalisatie Spaanse Banken. De bankensector van Spanje bleek tijdens de economische crisis zeer kwetsbaar. In december 2012 vraagt Spanje uiteindelijk de EU officieel om steun voor herkapitalisatie van de Spaanse banken. Europese Centrale Bank als financieel toezichthouder op de Europese bankensector. Tijdens de EU-top in december 2012 besluiten de Europese regeringsleiders dat de Europese Centrale Bank een centrale rol krijgt als financieel toezichthouder op de Europese bankensector. Banken met meer dan 30 miljard op de balans of meer dan 20% van het BBP komen onder toezicht van de ECB. Ook de banken die al Europese staatssteun krijgen, vallen onder het Europese toezicht. De ECB kan daarnaast ingrijpen bij kleinere banken wanneer hiervoor aanleiding is. Het Europees toezicht start zodra de ECB er klaar voor is, waarschijnlijk in de eerste helft van De Europese Raad van 13 december 2012 heeft de Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie opgeroepen voor het eind van de zittingsduur van het huidige Europees Parlement in 2014 een definitief akkoord te bereiken over een Single Resolution Mechanism (SRM).

17 2013 Januari 2013: Verdrag voor Stabiliteit, coördinatie en governance in de EMU (begrotingspact/fiscal compact) treedt in werking. Jeroen Dijsselbloem volgt Jean-Claude Juncker op als voorzitter van de Eurogroep. Maart 2013: Nieuw akkoord ministers van Financiën van de eurolanden over de voorwaarden voor een steunprogramma voor Cyprus. De lening van maximaal 10 miljard wordt verstrekt door het Europees noodfonds ESM en het IMF. Een eerder overeengekomen steunprogramma werd op 16 maart verworpen door het Cypriotische parlement. Juni 2013: Ministers van Financiën bereiken akkoord over regels voor het redden en afwikkelen van een bank. De kosten hiervan komen in eerste instantie voor rekening van degenen die eerder profiteerden van de risico's die de bank nam. Daarna betalen andere banken via een resolutiefonds mee. Pas in laatste instantie kan een beroep worden gedaan op een publieke achtervang. Via het depositogarantiestelsel blijven tegoeden tot gegarandeerd. De Eurogroep besluit in het ESM maximaal 60 mrd te reserveren voor directe bankensteun in de eurozone. Het akkoord wordt de komende maanden verder uitgewerkt. De nationale parlementen van de eurolanden moeten het akkoord nog goedkeuren. Juli 2013: Op 10 juli 2013 heeft de Europese Commissie een voorstel gepresenteerd voor de oprichting van een Europees resolutiemechanisme (Single Resolution Mechanism, SRM). Dit bestaat uit een Europese resolutieautoriteit en een gemeenschappelijk resolutiefonds. De resolutieautoriteit moet een systeembank die in grote problemen verkeert, ordelijk kunnen afwikkelen. Verliezen zullen in de eerste plaats privaat worden geleden. Uit het resolutiefonds kan tijdelijke financiering worden verstrekt, dat de Europese banken vooraf financieren.

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 9.1 Overzicht Eind jaren zestig werd in Europa hardop gesproken over een gezamenlijk economisch beleid met een gemeenschappelijke munt. In 1979 werd dit plan concreet

Nadere informatie

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone Eurogroep 1. Economische situatie in de eurozone Toelichting: De Eurogroep zal van gedachten wisselen over de economische situatie in de eurozone. De groei van de economie lijkt verder aan te trekken terwijl

Nadere informatie

omslag FORUM #06/24.03.11

omslag FORUM #06/24.03.11 10 Tik op de vingers of aai over de bol? Verstandig economisch beleid moet de norm worden. Voor álle euro-landen. Goeie voornemens zijn er genoeg, maar hoe hard gaat het spel gespeeld worden? Tekst: Jan

Nadere informatie

Beknopte gids over de euro

Beknopte gids over de euro Beknopte gids over de euro Economische en Financiële Zaken Over de euro De euro bestaat sinds 1999. Hij verscheen aanvankelijk alleen op loonstrookjes, rekeningen en facturen. Op 1 januari 2002 kwamen

Nadere informatie

Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon

Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon Expertisecentrum Europees Recht (ECER) Eurojargon AGS De Annual Growth Survey (AGS) is een onderzoek van de Commissie, waarin zij uiteenzet wat de prioriteiten van de Unie zouden moeten zijn op het gebied

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

1. Externe oorzaken. De eurocrisis -1- laatste update: 01/04/2016

1. Externe oorzaken. De eurocrisis -1- laatste update: 01/04/2016 De eurocrisis verwijst naar problemen in de eurozone, vooral in de Zuid-Europese eurolanden. De eurocrisis brak uit in 2009 nadat bleek dat Griekenland financieel in slechte papieren zat. Beleggers meenden

Nadere informatie

EEN NIEUW KADER VOOR HET BEGROTINGSBELEID

EEN NIEUW KADER VOOR HET BEGROTINGSBELEID EEN NIEUW KADER VOOR HET BEGROTINGSBELEID De staatsschuldencrisis die de Economische en Monetaire Unie momenteel op haar grondvesten doet schudden, is het pijnlijke bewijs dat het roer van het begrotingsbeleid

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Noodsteun voor eurolanden tijdens de crisis. Inzet van de Europese noodfondsen tussen 2010 en 2015

Noodsteun voor eurolanden tijdens de crisis. Inzet van de Europese noodfondsen tussen 2010 en 2015 Noodsteun voor eurolanden tijdens de crisis Inzet van de Europese noodfondsen tussen 2010 en 2015 2015 Noodsteun voor eurolanden tijdens de crisis Inzet van de Europese noodfondsen tussen 2010 en 2015

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

De rol van centrale banken Marcel de Ruiter

De rol van centrale banken Marcel de Ruiter De rol van centrale banken Marcel de Ruiter Beste bezoeker van het Haagsch College. Fantastisch dat u naar het college van Nout Wellink bent gekomen. Als dank voor uw komst bieden wij u in samenwerking

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Factsheet: De Bankenunie

Factsheet: De Bankenunie Factsheet: De Bankenunie Vandaag, 12 september, heeft de Europese Commissie haar voorstel met de titel Verordening overdracht taken en bevoegdheden naar ECB met betrekking tot prudentieel toezicht op banken

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

De eurozone zal overleven Door Jan Marinus Wiersma en Annelies Pilon

De eurozone zal overleven Door Jan Marinus Wiersma en Annelies Pilon De eurozone zal overleven Door Jan Marinus Wiersma en Annelies Pilon Sinds zijn aantreden in 2009 als permanent voorzitter van de Europese Raad is de eurocrisis het belangrijkste onderwerp op de agenda

Nadere informatie

Geannoteerde agenda ten behoeve van de Eurogroep en Ecofin Raad van 27 en 28 januari te Brussel

Geannoteerde agenda ten behoeve van de Eurogroep en Ecofin Raad van 27 en 28 januari te Brussel Geannoteerde agenda ten behoeve van de Eurogroep en Ecofin Raad van 27 en 28 januari te Brussel Eurogroep 27 januari 2014 1. Letland invoering van de euro Document: n.v.t. Toelichting: De Eurogroep zal

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

16 juli 2015. Onderzoek: Akkoord Griekenland

16 juli 2015. Onderzoek: Akkoord Griekenland 16 juli 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70 13 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 70 A. TITEL Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de regering

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T DE RAAD Brussel, 13 december 2011 (OR. en) 2011/0209 (COD) PE-CO S 70/11 CODEC 2165 AGRI 804 AGRISTR 74 WETGEVI GSBESLUITE E A DERE I STRUME TE Betreft: VERORDENING

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 15 juli 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat er

Nadere informatie

1. De conjunctuurcycli

1. De conjunctuurcycli 1. De conjunctuurcycli De economie evolueert in cycli: periodes van economische groei en tijden van recessie wisselen elkaar af. Het begrip recessie verwijst naar de vertraging van de economische groei,

Nadere informatie

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels?

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels? 2013Z17853 Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de creatieve wijze van kapitaalversterking door Spaanse en Italiaanse banken (Ingezonden 20 september 2013) 1 Bent u bekend

Nadere informatie

Ministerie van Financiën

Ministerie van Financiën Ministerie van Financiën > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Directie Financiële Markten Korte voorhout

Nadere informatie

Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014

Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014 Europa en de Euro, een brug te ver Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014 Opzet Waarom een Europese Gemeenschap? De stap naar een Muntunie: dwaas of wijs? De Eurocrisis van buitenlandse

Nadere informatie

30 januari 2015. Onderzoek: Griekenland en de EU

30 januari 2015. Onderzoek: Griekenland en de EU 30 januari 2015 Onderzoek: Griekenland en de EU Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Verslag van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 7 en 8 november 2011 te Brussel

Verslag van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 7 en 8 november 2011 te Brussel Verslag van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 7 en 8 november 2011 te Brussel Tijdens de Eurogroep werd gesproken over Griekenland, de uitwerking van modaliteiten om de slagkracht van het EFSF te versterken

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

(Door de Commissie ingediend op 18 oktober 1996) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

(Door de Commissie ingediend op 18 oktober 1996) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Voorstel voor een VERORDENING (EG) VAN DE RAAD over bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten /* COM/96/0496 DEF - CNS 96/0248 */ Publicatieblad

Nadere informatie

VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET

VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

EUROPA JAARBOEK Op 1 november jl. verscheen de eerste editie van het Europa Jaarboek 2014, Slechts 24,95 Nieuw! Stine Jensen Tommy Wieringa

EUROPA JAARBOEK Op 1 november jl. verscheen de eerste editie van het Europa Jaarboek 2014, Slechts 24,95 Nieuw! Stine Jensen Tommy Wieringa Hoe houden De macht we van Europa Europa stabiel? De macht van van Europa Europa Marcel de Ruiter Marcel Marcel de de Ruiter Ruiter Beste bezoeker van het Haagsch College. Beste bezoeker van het Haagsch

Nadere informatie

1950 De Verklaring van Schuman

1950 De Verklaring van Schuman Hoofdstuk 3 31 Van Gemeenschappelijke Markt tot euro 8 mei 1945 : de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) wordt beëindigd. Europa ligt in puin. De angst voor een herhaling van een dergelijk drama brengt politici

Nadere informatie

Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector

Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector Wat aan dit ontwerp voorafging Wereldwijde financiële crisis bracht zwakheden aan het licht In de bankensector

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176 42 (1995) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1995 Nr. 176 A. TITEL Protocol betreffende de toetreding van de Republiek Oostenrijk tot het Akkoord tussen het Koninkrijk der

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 7 juli 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 7 juli 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 7 juli 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2015/0122 (E) 10052/15 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ECOFIN 499 UEM 233 EF 138 UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

Macro-economische onevenwichtigheden in Nederland

Macro-economische onevenwichtigheden in Nederland 10 Macro-economische onevenwichtigheden in Nederland Het scorebord Saldo lopende rekening Aandeel wereldhandel Particuliere schulden Overheidsschuld Overige indicatoren Conclusies Literatuur De Nederlandse

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25.4.2007 COM(2007) 217 definitief 2007/0077 (CNS) Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het

Nadere informatie

VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET

VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET VERDRAG INZAKE STABILITEIT, COÖRDINATIE EN BESTUUR IN DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.2.2016 COM(2016) 69 final 2016/0041 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de sluiting, namens de Europese Unie en haar lidstaten, van het protocol bij de

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken Nr. 1306 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20001 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Kabinet Minister-President Binnenhof 19 2513 AA Den Haag Postbus 20001

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN HET AAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE, HET

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 14 en 15 februari te Brussel

Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 14 en 15 februari te Brussel Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 14 en 15 februari te Brussel 1. Economische en financiële situatie Aard bespreking: Gedachtewisseling Toelichting: Tijdens de Eurogroep en de

Nadere informatie

quo vadis europa? omslag Tekst: Walter Devenijns Foto: Olivier Hoslet /anp

quo vadis europa? omslag Tekst: Walter Devenijns Foto: Olivier Hoslet /anp quo vadis europa? Europa staat op een kruispunt. Alleen maar bezuinigen wegens het Europese stabiliteitspact zorgt voor groeiende weerstand. Nederland liep langs de afgrond, in Frankrijk wordt luidkeels

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1474 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Door Walter Jongenelis QC, één van de financials die een grote bijdrage heeft geleverd aan onderstaande totaaloplossing

Door Walter Jongenelis QC, één van de financials die een grote bijdrage heeft geleverd aan onderstaande totaaloplossing -PERSBERICHT- IS DE OPLOSSING VAN DE EUROCRISIS NABIJ? Door Walter Jongenelis QC, één van de financials die een grote bijdrage heeft geleverd aan onderstaande totaaloplossing INLEIDING Binnen Finance Professionals

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken Nr. 1243 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Standpunten politieke partijen over Europa

Standpunten politieke partijen over Europa Standpunten politieke partijen over Europa Uitbreiding EU - De komende jaren treden geen nieuwe lidstaten toe tot de EU, met uitzondering van Kroatië. - Geen enkel land treedt toe als het niet voldoet

Nadere informatie

pdf09 EUROPEES MONETAIR BELEID (een verkorte versie)

pdf09 EUROPEES MONETAIR BELEID (een verkorte versie) pdf09 EUROPEES MONETAIR BELEID (een verkorte versie) Het monetair beleid binnen de EMU (Economische en Monetaire Unie) wordt bepaald door de ECB (Europese Centrale Bank). De centrale banken, waaronder

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken Nr. 885 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer. Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal. Europese Bankenunie. Geachte mevrouw Van Miltenburg,

Algemene Rekenkamer. Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal. Europese Bankenunie. Geachte mevrouw Van Miltenburg, Algemene Rekenkamer Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Lange Voorhout 8 Postbus 0015 500 FA Den Haag T 070-344344 070-344130 Binnenhof 4 E voorlichting rekenkamer.ni DEN HAAG w www.rekenkamernp

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2008 Nr. 166

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2008 Nr. 166 40 (1972) Nr. 9 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2008 Nr. 166 A. TITEL Overeenkomst houdende oprichting van een Europees Universitair Instituut; Florence, 19 april 1972 B. TEKST

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken Nr. 1025 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 27 maart 2013 De vaste commissie voor Financiën

Nadere informatie

VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE

VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK MALTA, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Toespraak Drs. A.G. Romero, Financieel-economisch Directeur Bank van de Nederlandse Antillen gehouden voor de Lions Club Curaçao 28 mei 2009

Toespraak Drs. A.G. Romero, Financieel-economisch Directeur Bank van de Nederlandse Antillen gehouden voor de Lions Club Curaçao 28 mei 2009 10 jaar Euro: wat zijn de vooruitzichten 1? Toespraak Drs. A.G. Romero, Financieel-economisch Directeur Bank van de Nederlandse Antillen gehouden voor de Lions Club Curaçao 28 mei 2009 1.Het begin van

Nadere informatie

Onderzoek: Crisis Griekenland'

Onderzoek: Crisis Griekenland' 30 juni 2015 Onderzoek: ' Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Datum 7 maart 2011 Betreft Bijeenkomst van de speciale Europese Raad en Eurozone Top te Brussel, 11 maart 2011

Datum 7 maart 2011 Betreft Bijeenkomst van de speciale Europese Raad en Eurozone Top te Brussel, 11 maart 2011 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland T 070-3485928 F 070-3486381 DIE@minbuza.nl DIE-279/11 Datum

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties)

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) 96 De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) D.A. Hollanders* H.A.A. Verbon* Samenvatting De omvang van deelnemingen, leningen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 21 501-07 Ecofin-Raad Nr. 261 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 16 september

Nadere informatie

1. Wat is het probleem dat aanleiding (is geweest) voor het beleid? Is dit probleem nog actueel? Wat is de oorzaak van het probleem?

1. Wat is het probleem dat aanleiding (is geweest) voor het beleid? Is dit probleem nog actueel? Wat is de oorzaak van het probleem? Toetsingskader Europese noodmechanismen EFSF en ESM Op 10 mei 2010 besloten de Ecofin Raad en Eurogroep tot oprichting van de Europese noodmechanismen EFSM en EFSF, naar aanleiding van ernstige onrust

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC)

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) CH 39 SOC 374 MI 157 ETS 16 SERVICES 35 ELARG 86 VOORSTEL van: de Europese Commissie

Nadere informatie

Hoe verhoudt zich de afwezigheid van vetorecht tot het budgetrecht van het Nederlandse. Parlement?

Hoe verhoudt zich de afwezigheid van vetorecht tot het budgetrecht van het Nederlandse. Parlement? Antwoorden vragen bij technische briefing ESM-Verdrag 5 juni 2012 Governance Wat is hier precies mutual agreement? Betekent dit unaniem (dus geen meerderheidsbesluit)?(betreft voor onderdelen (a) en (b)

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

De Economische en Monetaire. Unie (EMU) en de euro. Voor stabiliteit, groei en welvaart in heel Europa DE EUROPESE UNIE IN HET KORT

De Economische en Monetaire. Unie (EMU) en de euro. Voor stabiliteit, groei en welvaart in heel Europa DE EUROPESE UNIE IN HET KORT DE EUROPESE UNIE IN HET KORT De Economische en Monetaire Voor stabiliteit, groei en welvaart in heel Europa Unie (EMU) en de euro Met een goed functionerende Economische en Monetaire Unie en een sterke

Nadere informatie

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL ARTIKEL De Griekse tragedie: wie zonder zonde is Kees van Paridon Soms hoor je de uitspraak dat elke vorm van media-aandacht voor een bedrijf (of artiest) goed is, zelfs als er sprake is van negatieve

Nadere informatie

?? NL RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 mei 2004 (14.05) (OR. en) 9414/04 POLGEN 21

?? NL RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 mei 2004 (14.05) (OR. en) 9414/04 POLGEN 21 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 mei 2004 (14.05) (OR. en) 9414/04 POLGEN 21 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het Comité van permanente vertegenwoordigers / de Raad Verslag over de stand

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

(Wetgevingshandelingen) VERORDENINGEN

(Wetgevingshandelingen) VERORDENINGEN 23.11.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 306/1 I (Wetgevingshandelingen) VERORDENINGEN VERORDENING (EU) Nr. 1173/2011 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 november 2011 inzake de effectieve

Nadere informatie

Belangen: Nederland en de Europese Unie

Belangen: Nederland en de Europese Unie Belangen: Nederland en de Europese Unie Korte omschrijving werkvorm: De docent vertelt iets over de achtergrond van de Europese samenwerking. Door samen te werken in Europa konden we grote problemen oplossen.

Nadere informatie

1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10

1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10 1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10 VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

De financiële crisis en de overheidsfinanciën: een Europese vergelijking

De financiële crisis en de overheidsfinanciën: een Europese vergelijking Déon Tanzer De financiële crisis en de overheidsfinanciën: een Europese vergelijking De financiële crisis, die zijn oorsprong had in 2007 en vooral in 2008 zichtbaar werd, heeft grote gevolgen gehad voor

Nadere informatie

eéí=pí~äáäáíéáíëj=éå=dêçéáé~åí

eéí=pí~äáäáíéáíëj=éå=dêçéáé~åí eéí=pí~äáäáíéáíëj=éå=dêçéáé~åí kççç=~~å=üéêîçêãáåö píéîéå=s^k=ill éêçãçíçê=w mêçñk=çêk=t~äíéê=s^kqefbibk = báåçîéêü~åçéäáåö=îççêöéçê~öéå=íçí=üéí=äéâçãéå=î~å=çé=öê~~ç= iáåéåíá~~í=áå=çé=íçéöéé~ëíé=éåçåçãáëåüé=ïéíéåëåü~éééå=ã~àçê=

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EG) nr. 974/98 over de invoering van de euro

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EG) nr. 974/98 over de invoering van de euro RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 december 2005 (OR. en) 14883/05 Interinstitutioneel dossier: 2005/0145 (CNS) UEM 205 ECOFIN 370 OC 877 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: VERORDENING

Nadere informatie

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE Brussel, 31 maart 2005 (OR. en) AA 23/2/05 REV 2 TOETREDINGSVERDRAG: SLOTAKTE ONTWERP VAN WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE

Nadere informatie