6 Veilig Incident Melden in de eerste en tweede lijn op 13 GHB-intoxicatie de Spoedeisende hulp 25 Uitwisseling van laboratoriumwaarden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "6 Veilig Incident Melden in de eerste en tweede lijn op 13 GHB-intoxicatie de Spoedeisende hulp 25 Uitwisseling van laboratoriumwaarden"

Transcriptie

1 6 Veilig Incident Melden in de eerste en tweede lijn 13 GHB-intoxicatie op de Spoedeisende hulp 25 Uitwisseling van laboratoriumwaarden HaCaSpect is een uitgave van HaCa en wordt gratis verspreid onder medisch specialisten, arts-assistenten en de adherente huisartsen van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. Jaargang 11, december 2013 Nummer 26

2 Onderwijsagenda Bedside teaching 21 januari, 18 februari, 18 maart, 15 april, 20 mei, 17 juni, 16 september, 21 oktober, 18 november, 16 december, tijd uur Het doel van deze nascholing is deskundigheidsbevordering van huisartsen en het verbeteren van de communicatie en afstemming tussen de eerste en tweede lijn. Onderwerpen worden zowel door huisartsen als specialisten aangedragen. Specialisten verzorgen deze nascholing aan de hand van casuïstiek en na voorbereiding met de huisartscoördinator. OverEINDse dagen 9 t/m 13 april 2014: in Newcastle Jaarlijkse werkconferentie van huisartsen en specialisten georganiseerd door de stichting OverEIND. De conferentie heeft als doel de afstand tussen huisartsen en specialisten te verkleinen en de samenwerking te bevorderen. Vaak leiden deze workshops uiteindelijk tot (Regionale) Transmurale Afspraken. Het Eindverslag van deze reis wordt aan alle huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde en specialisten van Catharina Ziekenhuis en Máxima Medisch centrum verstuurd. Grand Café HaCa 24 maart Plastische chirurgie, andere data nog niet bekend Tijdens deze bijeenkomst staat de samenwerking tussen huisartsen en een specialisme centraal. Wensen en knelpunten in samenwerking komen aan bod en actuele ontwikkelingen worden besproken. De avond wordt voorgezeten door een huisarts en alle huisartsen ontvangen een verslag met leerpunten. Gezamenlijke nascholing huisarts specialist Data nog niet bekend Door het organiseren van nascholingen over algemene onderwerpen wil HaCa huisartsen en specialisten de gelegenheid bieden elkaar te ontmoeten en samen te leren. Vaardigheidstraining huisartsen Data nog niet bekend In samenwerking met de dienst Onderwijs en Onderzoek en het Skillslab in het Catharina Ziekenhuis worden jaarlijks vaardigheidstrainingen georganiseerd. Voor elk onderwerp wordt het programma voorbereid door een specialist en een huisarts, waarbij de huisartsgeneeskundige invalshoek duidelijk op de voorgrond staat. Het Heilig uur Elke donderdag, uur, Wintertuin In het Catharina Ziekenhuis wordt elke donderdag van uur in de Wintertuin of het Auditorium een serie bijeenkomsten (het zogeheten heilig uur ) aangeboden. Ook huisartsen (in opleiding) zijn welkom om aan het heilig uur deel te nemen. De onderwerpen en data zijn opgenomen in de agenda op de HaCa website. U hoeft zich voor de bijeenkomsten niet aan te melden. Overigen Derde dinsdag, uur: Refereeravond kinderartsen Voor meer informatie of inschrijven kunt u terecht op de website onder het kopje bij- en nascholing. 2

3 Voorwoord Voor u ligt alweer nummer 26 van HaCaSpect, het blad dat beoogt een verbinding te slaan tussen specialisten van het Catharina Ziekenhuis en de huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde in hun gebied. Om deze verbinding ook daadwerkelijk te realiseren zal de tweede lijn echter beter geïnformeerd moeten worden over de ontwikkelingen in de eerste lijn, blijkens de lezersenquête waarvan de uitslagen in het eerste artikel gepubliceerd staan. Er wordt door de redactie dan ook dringend een enthousiaste huisarts en/of specialist ouderengeneeskunde met journalistieke aspiraties gezocht! Als deze ook nog kan zorgen voor wat meer casuïstiek in dit blad zou dat helemaal fantastisch zijn. Nu weten we best wel dat het velen aan tijd ontbreekt, ook gezien de doelstellingen van het kabinet in de zorg. Al die DBC s die in de eerste lijn moeten gaan lopen inclusief het meer officieel intercollegiaal overleg, de ontwikkeling van de basis-ggz, de budgettaire maatregelen binnen de jeugdzorg en in het algemeen het méér moeten doen met minder, maakt dat de zorgverlener er hard aan moet trekken. Laten we elkaar desondanks blijven inspireren, ook in 2014! De redactie Inhoud Pagina 4-5 Uitgelicht: lezersenquête; een blijk van waardering Pagina Veilig Incident Melden in de eerste en tweede lijn Pagina Blaaskatheterisatie in het Catharina Ziekenhuis Pagina GHB-intoxicatie en GHB-onthouding op de Spoedeisende hulp Pagina Huis en haard Pagina Project Farmacie nu ook transmuraal Pagina Betere medicatieveiligheid door nieuw computersysteem Pagina Uitgelicht: Kwaliteitsvisatie Intensive Care in Paramaribo Pagina 24 De huisarts tevreden? Pagina Uitwisseling van laboratoriumwaarden Pagina Oncologische zorg in het Catharina Ziekenhuis Pagina RTA bariatrische zorg HaCaSpect is een uitgave van HaCa en wordt gratis verspreid onder huisartsen en specialisten van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. HaCaSpect verschijnt twee keer per jaar. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder bronvermelding. Colofon Redactie Hennie van Bavel, Pieter Friederich, Meggy Hurenkamp, Jolanda Oosterwaal, Joelle Rijkers, Mark Scherders, Marjolijn Wegdam Fotografie Materiaal Catharina Ziekenhuis tenzij anders vermeld, Willem Binnendijk, Guy van Dael, Wim Verrijp Ontwerp en opmaak Ster design BNO, Eindhoven Drukwerk Drukkerij van Druenen, Eindhoven. Oplage: 750 stuks Redactieadres: HaCaSpect, Postbus 1350, 5602 ZA Eindhoven, telefoon ,

4 Uitgelicht Lezersenquête; een blijk van waardering Door Hennie van Bavel, coördinator HaCa en redactielid en Mark Scherders, psychiater en voorzitter redactie In juli van dit jaar bestond HaCaSpect alweer tien jaar en is de 25e editie verschenen. Reden voor de redactie om na te gaan of HaCaSpect voldoet aan uw verwachtingen. Wij stuurden alle ontvangers een korte vragenlijst en delen graag met u de resultaten. Respons HaCaSpect wordt verzonden aan 535 zorgverleners, namelijk aan 309 huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde, 226 medisch specialisten, en daarnaast aan 150 andere geïnteresseerde professionals binnen de zorg. Hiervan heeft 24% (n=167) de enquête ingevuld teruggestuurd. Dit waren 63 huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde, 77 medisch specialisten en 27 anders. Resultaten Ongeveer 22% van de respondenten geeft aan vrijwel alle artikelen te lezen, 46% enkele artikelen, 23% bladert het tijdschrift door en 8% geeft aan het niet te lezen. Voor het laatste antwoord is de meest genoemde reden: Te weinig tijd, te veel te lezen. 1% heeft de vraag niet beantwoord. 10% geeft aan HaCaSpect als naslagwerk te gebruiken. 66% vindt het tijdschrift onderscheidend ten opzichte van vergelijkbare uitgaven uit andere zorginstellingen. Dit geeft aan dat HaCaSpect een herkenbaar en eigen karakter heeft. Inhoud In de vragenlijst is onderscheid gemaakt tussen waardering voor inhoud en vorm. De inhoud van de artikelen is gemiddeld beoordeeld met een rapportcijfer 7,5. Daarbij valt op dat een aantal respondenten opmerken: Meer kopij vanuit de eerste lijn is wenselijk. Bij deze daarom een uitnodiging aan huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde om in HaCaSpect te publiceren over actuele ontwikkelingen in hun sector! Andere suggesties voor de inhoud van HaCaSpect zijn onder meer: Wat meer casuïstiek en Liever niet teveel op promotie gerichte artikelen. Alle suggesties worden door de redactie verwerkt om HaCaSpect te verbeteren. Vormgeving Het uiterlijk van HaCaSpect wordt gewaardeerd met een gemiddeld rapportcijfer van 7,9. Het blijkt dat het formaat van het blad en de kleurstelling bijzonder gewaardeerd worden. Enkele respondenten geven aan dat de layout frisser mag. Vanaf deze uitgave is daar gehoor aan gegeven met behoud van de uitstraling die het blad kenmerkt. Conclusie De redactie is zeer tevreden met een algemeen rapportcijfer van 7,7 dat HaCaSpect van haar lezers kreeg. Het kan natuurlijk altijd beter en daar gaan we de komende tijd ook ons best voor doen. Onze conclusie is dat HaCaSpect voorziet in een behoefte en we een grote groep trouwe lezers hebben die de informatie over ontwikkelingen dicht bij huis waarderen. Iedereen bedankt voor alle goede suggesties en complimenten! Liever digitaal? In plaats van de papieren versie, kunt u HaCaSpect ook digitaal ontvangen. Wilt u dit maar heeft u de brief hierover gemist, laat het ons weten via Kopij aanleveren? Neem dan contact op met HaCa via of via telefoonnummer

5 Redactie HaCaSpect, van links naar rechts; Mark Scherders, Jolanda Oosterwaal, Hennie van Bavel en Marjolijn Wegdam Op de foto ontbreken: Pieter Friederich, Meggy Hurenkamp en Joëlle Rijkers Redactielid HaCaSpect gevraagd De redactie van HaCaSpect is op zoek naar een enthousiaste huisarts die de redactie komt versterken. Als redactielid denkt u mee over onderwerpen, benadert u collega s voor bijdragen, en beoordeelt u teksten die ter publicatie worden aangeboden. De huidige redactieleden zijn: Hennie van Bavel, coördinator HaCa, Pieter Friederich, MDL arts, Meggy Hurenkamp, huisarts, Jolanda Oosterwaal, secretaresse HaCa, Joëlle Rijkers, communicatiemedewerker, Mark Scherders, psychiater (voorzitter) en Marjolijn Wegdam, arts-microbioloog. De tijdsinvestering betreft het bijwonen van de redactievergaderingen, ca. 5 keer per jaar 1 uur. Voor deelname aan de redactie zijn vacatiegelden beschikbaar. Twijfelt u of het iets voor u is? U bent van harte welkom om een keer geheel vrijblijvend deel te nemen aan de redactievergadering. Interesse? Neem dan contact op met HaCa, telefoon:

6 Veilig Incident Melden in de eerste lijn Door: Jan Meulenberg, huisarts, DOH De huisartspraktijken van De Ondernemende Huisarts (DOH) zijn in 2009/2010 gestart met Veilig Incidenten Melden (VIM). Het is een pilot binnen het landelijke aanjaagproject Zorg voor veilig. Veilig Incidenten Melden, ook wel vimmen genoemd, is bedoeld om het bewustzijn van professionals rond patiëntveiligheid te vergroten en de kwaliteit in de praktijken te verbeteren. Alle DOH-praktijken zijn NHG geaccrediteerd en daarin is vimmen sinds kort een verplicht onderdeel in de praktijkvoering. In 2010 is het vimmen in de meeste praktijken daadwerkelijk van start gegaan. Robuust (voorheen stichting FAST), de regionale ondersteuningsstructuur voor de eerste lijn in Zuidoost Brabant, heeft ons geholpen met de kennisopbouw binnen onze organisatie en met de implementatie. Voor een succesvolle implementatie in een organisatie zoals DOH, is een doortimmerd plan nodig. Dat hebben we samen met Robuust gemaakt. Bewustwording Allereerst is er een projectgroep gevormd en een coördinator aangesteld. De coördinator heeft een plan uitgewerkt om de verschillende praktijken te bereiken. Praktijken verschillen en daarom is maatwerk toegepast. Een organisatie, in dit geval DOH, kan besluiten tot het invoeren van een instrument als VIM. Om echter hiermee daadwerkelijk de kwaliteit en veiligheid in de praktijk te verbeteren, moet er binnen de praktijk een bewustwordingsproces op gang komen waardoor de mensen die er werken zich gaan realiseren dat een dergelijk nieuw initiatief de moeite waard is om in te investeren. Uiteindelijk hebben alle praktijken een zogenaamde VIM-commissie samengesteld, die zijn getraind door DOH. De commissie kreeg de taak om het bewustwordingsproces in de praktijken vorm te geven en praktijkmedewerkers enthousiast te krijgen. Daarbij werd eerst aandacht besteed aan de veiligheidscultuur binnen de praktijk. Het Nederlands Huisartsen Genootschap heeft hiervoor een vragenlijst ontwikkeld en stelt die ter beschikking aan de huisartsenpraktijken die starten met VIM. Met behulp van deze vragenlijst werd bij alle praktijkmedewerkers nagegaan hoe zij staan tegenover de veiligheid binnen Een voorbeeld Een weduwe belt op dat zij het als zeer onaangenaam heeft ervaren dat zij een uitnodiging heeft ontvangen waarin haar recent overleden man wordt uitgenodigd voor een griepvaccinatie op de praktijk. Veel meldingen betreffen communicatieproblemen, misverstanden, verkeerd of onvolledig gebruik van het huisartsinformatiesysteem (HIS). Een probleem dat meer dan 1x werd beschreven was het uitnodigen van overleden patiënten voor bijvoorbeeld de griepprik of een routine bloedonderzoek (bijvoorbeeld bij een diabetes mellitus patiënt), nadat patiënt was overleden. Hoe regel je dat in jouw praktijk om er voor te zorgen dat dergelijke situaties minder en liever helemaal niet meer kunnen voorkomen? Een dergelijk voorval heeft er voor gezorgd dat in een praktijk een protocol is samen gesteld waarbij vanaf het moment van overlijden duidelijk is wie, wat gaat doen. De dokter of diegene die het eerst van het overlijden hoort geeft dit door aan een assistente die op haar beurt alle connecties van de overledene systematisch nagaat en op de hoogte stelt van het overlijden. Zij geeft op een formulier aan welke acties zijn ondernomen en dat formulier komt uiteindelijk weer terug bij de huisarts van betreffende patiënt. De aanpassing in die handelwijze lijkt tot op heden succesvol. Door voor dit probleem een duidelijk protocol te maken is een incident gebruikt om een structurele oplossing te creëren, die de zorg voor de patiënt (nabestaande in dit voorbeeld) in de toekomst verbetert. 6

7 de praktijk. Het is belangrijk om van elkaar te weten hoe ieder dit ervaart. Soms was het nodig er eerst met elkaar over te spreken voordat het klimaat kon ontstaan dat voor VIM nodig is! Dit bleek een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle implementatie. Het inzetten van een geschoolde buitenstaander kan hierbij van nut zijn, ook om eventuele knelpunten te bespreken. Loesje De VIM commissie had ook als taak om de praktijkmedewerkers te enthousiasmeren en te bereiken dat zij openstaan voor de nieuwe manier van omgaan met incidenten en fouten. Zoals bij veel nieuwe ideeën waren de eerste reacties: Waar halen we de tijd vandaan, hoe kunnen we dit er nog bij doen? Er is veel overtuigingskracht, energie en tijd nodig om collega s te laten inzien dat VIM echt wat oplevert, zowel voor de patiënt als voor de professional. Om met in Loesjetermen te spreken: Geef mij één reden om mij niet van je fout te laten leren? Daarbij moet onderstreept worden dat analyse van de (bijna-)incidenten die met VIM worden ontdekt, kunnen leiden tot systeemverbeteringen. Het gaat niet om het disfunctioneren van een persoon, maar om het niet goed functioneren van het systeem, de praktijk. Het is een leerproces voor de praktijk als geheel en dat proces moet goed bewaakt worden. Het is de bedoeling om vanuit (bijna-)incidenten, verbeterplannen en protocollen te (her-)formuleren om dergelijke situaties in de toekomst te voorkomen. In de follow-up is het van belang dat in teambesprekingen daarna ook regelmatig wordt gecheckt of er daadwerkelijk volgens de nieuwe richtlijnen wordt gewerkt. Bij de invoering van VIM bij DOH zijn achtereenvolgens de volgende stappen doorlopen: 1 De startbijeenkomst en het samenstellen van VIMcommissies per praktijk. 2 Nascholing over VIM. 3 Opstellen DOH VIM-procedure met als onderdeel het meldformulier. 4 Bijeenkomst om de eerste ervaringen te delen met als doelen leren van elkaar en stimuleren van elkaar. 5 Borging van VIM en de bijbehorende procedures, jaarlijkse herhaalsessies. 6 Levend houden van VIM in de praktijk door de VIM van de maand in de ledenbrief. Motivatie Wat waren de belangrijkste knelpunten bij de implementatie? Allereerst het op praktijkniveau alert blijven op de voortgang. Borging van de VIM-cultuur in de alledaagse praktijkvoering is niet eenvoudig en vergt energie. Deze hangt samen met de motivatie om te vimmen van de individuele praktijkmedewerker. Is er sprake van intrinsieke motivatie of wordt vimmen gevoeld als een verplichting van DOH of de NHG accreditering? We hebben de praktijken die er mee aan de slag zijn gevraagd hoe DOH bij deze borging kan helpen. Praktijken geven aan het prettig te vinden om jaarlijks tijdens een gezamenlijke sessie na te gaan hoe het in de praktijken verloopt. Frequentere coaching wordt als te belastend ervaren. Dit jaar experimenteren wij met het publiceren van een maandelijkse VIM van de maand in de ledenbrief en op intranet. Het doel is elkaar te laten zien hoe de analyse van een (bijna-)incident in de praktijk is uitgevoerd. Ook dat vraagt oefening! Juist het inzicht krijgen in die analyse van meldingen in de eigen praktijk blijkt een goede manier om elkaar te stimuleren en van elkaar te leren. Na een jaar evalueren we dat om te zien of het voor de specifieke praktijk ook de juiste manier is geweest of dat het eventueel uitgebreid of veranderd moet worden. Tot slot DOH-praktijken lijken doordrongen van het nut van VIM, maar de tijdsinvestering die ervoor nodig is blijft concurreren met de dagelijkse bezigheden. Het blijft een opgave om te bereiken dat VIM gevoeld wordt als een regulier onderdeel van de praktijkvoering. Als het leden van het team opvalt dat VIM een keer niet op de agenda staat van het praktijkoverleg dan is de implementatie geslaagd. Het is de kunst om de borging van VIM op een creatieve manier vorm te geven. 7

8 Veilig Incident Melden in de tweede lijn Door: Evert Koldewijn, uroloog en Karin Hawinkels, adviseur Kwaliteit en Veiligheid Velen van ons zijn inmiddels bekend met Veilig Incident Melden (VIM). In het artikel op pagina 6 en 7 lazen we al over vimmen in de huisartspraktijken. Vimmen in het ziekenhuis is een onderdeel van het landelijke VeiligheidsManagementSysteem (VMS) en gebaseerd op de zes veiligheidspijlers van het ziekenhuis: patiënt-, medicatie-, gebouw-, apparaat-, informatie- en medewerkersveiligheid). Sinds 2009 heeft elke afdeling in het Catharina Ziekenhuis een decentraal VIM-team. Dat zijn er ongeveer 40. Op jaarbasis komen er bij deze VIM-teams meer dan 5000 meldingen binnen. Meer dan de helft van de meldingen wordt gedaan door verpleegkundigen, 17% door paramedici en 7% door artsen. Ernst van de melding Niet elke melding is even ernstig. In eerste instantie wordt een onderverdeling gemaakt. De melder geeft in de melding aan hoe vaak het incident voorkomt en wat de ernst is van het incident. Op basis hiervan bepaalt het systeem een kleur: rood, oranje, geel of groen. Rood is het meest ernstig en groen het minst ernstig. In 3% van alle VIM s betreft het een rode VIM, de oranje, geel en groene VIM zien we in respectievelijk 30, 40, 30%. Bij een rode VIM gaat automatisch een mailtje naar het management ter alarmering. Iedereen is dan alert of er mogelijk sprake is van een calamiteit. Aansluitend gaat het decentrale VIM-team de VIM bespreken danwel verder onderzoeken. Calamiteit Een calamiteit is elke niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis die betrekking heeft op de kwaliteit van zorg, en die tot de dood of een ernstig schadelijk gevolg voor een patiënt of cliënt van de instelling kan hebben. Als ziekenhuis zijn we verplicht dit bij de Inspectie voor de GezondheidsZorg (IGZ) te melden. Een rode VIM kan een calamiteit zijn. Hierop is iedereen in huis alert; het VIM-team, de manager en de medisch specialist. Maar zeker niet elke rode VIM is een calamiteit. De VIM-melding De melder van het incident moet kiezen uit één van de 26 categorieën waarin de melding past. De meeste meldingen vallen onder de volgende categorieën: Behandeling & verzorging (zorg rondom het bed van de patiënt): 28%, Medicatie: 24% Organisatie patiëntenzorg (logistieke zorg rondom de patiënt): 21% Vallen: 6% Na de melding analyseert het decentrale VIM-team de VIM en komt tot verbeteracties. Om een gedegen oorzakenanalyse te doen, wordt in de analyse gebruik gemaakt van de PRISMA-analyse. De Prismamethode is een methode om systematisch naar de oorzaken van (bijna)- incidenten te zoeken. Doel van de methode is het systematisch verzamelen en vastleggen van incidenten en de oorzaken daarvan om hiervan te leren en al doende de zorg veiliger te kunnen maken. De Prismamethode brengt het ontstaan van (bijna-)incidenten in beeld in de vorm van een oorzakenboom. Voorbeeld van verbeteractie De dosering van medicatie voor pijnstilling bij kinderen die na een OK pijnstilling moeten krijgen werd een aantal maal niet goed voorgeschreven. Er kwamen meerdere VIM s binnen over dit onderwerp. De hierbij betrokken afdelingen hebben in samenwerking onderzocht welke verbeteracties nodig zijn. De specialismen hebben hierover duidelijke afspraken gemaakt. Op basis van de VIM werd er een aanpassing gedaan in EZIS (Elektronisch ZiekenhuisInformatieSysteem) van de standaard medicatieopdracht. 8

9 Blijven verbeteren Inmiddels is vimmen een begrip in het Catharina Ziekenhuis. Nieuwe medewerkers worden in het introductieprogramma Bootcamp geschoold in VIM. Bestaande VIM-teams kennen hun taak en leidinggevenden sturen de VIM-teams aan. Uiteraard zijn er zaken die beter kunnen, vooral in de afronding van een melding. Soms doet een incident zich voor in de samenwerking tussen afdelingen. Het is de bedoeling dat deze VIM-teams met elkaar tot verbeteracties komen. Hierin kan nog verbeterd worden, bijvoorbeeld de snelheid waarmee geantwoord wordt op meldingen. Ook het vimmen op afdelingen ondersteunend aan het primaire proces verdient nog aandacht. Transmuraal VIM Sinds oktober 2012 is het mogelijk dat huisartsen een VIM-melding bij het Catharina Ziekenhuis doen. Het doel is de ketenzorg rondom de patiënt te verbeteren door het verbeteren van de samenwerking tussen huisarts en ziekenhuisafdelingen. Huisartsen gaven aan van het kastje naar de muur gestuurd te worden en niet terecht te kunnen met een telefonische melding van een incident. Dat is de reden dat we dit met elkaar mogelijk hebben gemaakt. De huisarts doet de VIM nu via stichting HaCa via een standaardformulier. HaCa beoordeelt of het een VIM is, of anderszins direct gemeld kan worden en zet de melding in het systeem. Binnen het Catharina Ziekenhuis wordt de melding doorgezet naar het betreffende VIM-team van de afdeling waar het incident op van toepassing is. Dit VIM-team handelt de melding af en geeft, via de manager, een terugkoppeling per mail naar de huisarts. Een voorbeeld: de huisarts meldt dat er geen terugkoppeling is geweest in de vorm van een huisartsenbrief bij een patiënt die op de Intensive Care ligt. Het VIM-team Intensive Care heeft dit onderzocht. Strubbelingen rond het automatisch versturen van de huisartsenbrieven bij IC-opname bleek de oorzaak. Hier wordt nu aan gewerkt. Sinds de start zijn er ongeveer 15 meldingen van huisartsen binnengekomen. Het is momenteel nog niet mogelijk dat huisartsen zelf de melding rechtstreeks in het systeem doen. Als op termijn blijkt dat dit gewenst is, moet de mogelijkheden hiervoor worden onderzocht. Maar de eerste stap is gezet! 9

10 Blaaskatheterisatie in het Catharina Ziekenhuis Door: Lisette van de Bilt-Sonderegger, verpleegkundig specialist Urologie In april 2012 zijn er nieuwe richtlijnen gepubliceerd met betrekking tot blaaskatheterisatie (Catheterisation, Indwelling catheters in adults. Urethral and suprapubic. 2012). Deze richtlijnen zijn tot stand gekomen in samenwerking met de European Association of Urologists (EAU) en de European Association of Urology Nurses (EAUN) en gepresenteerd op het jaarlijkse congres voor urologieverpleegkundigen in Parijs (2012). Omdat het Catharina Ziekenhuis streeft naar zoveel mogelijk werken volgens de nieuwe richtlijnen, zijn de belangrijkste vernieuwingen doorgevoerd in de protocollen. Dit heeft geleid tot onderstaande veranderingen als het gaat om langdurige blaaskatheterisatie. Op 18 februari heeft in het Catharina Ziekenhuis een informatiebijeenkomst plaatsgevonden waar de nieuwe veranderingen zijn gedeeld. Er was gelegenheid tot het stellen van vragen en onduidelijkheden op dit gebied konden meteen worden besproken. De informatiebijeenkomst en de daaraan voorafgaande klinische lessen voor verpleegkundigen zijn in totaal door ruim 250 medewerkers bezocht. Wat betekent dit voor de praktijk? Omdat latexallergieën steeds vaker voorkomen - 1% van de wereldbevolking heeft een latexallergie, zowel bij patiënten als bij zorgverleners - is het advies om een patiënt die gedurende langere tijd (langer dan 1 week) een verblijfs-/ of suprapubische katheter nodig heeft te voorzien van een 100% siliconenkatheter. In de praktijk is gebleken dat dit niet altijd comfortabeler is voor de patiënt. Sinds het gebruik van de siliconenkatheters komen er meer klachten als blaaskrampen en pijn voor. De verklaring hiervoor moet men zoeken in de stugheid van de katheter, wat een lastige eigenschap is van siliconen. Hoewel gekozen is voor de meest soepele siliconenkatheter, zijn er klachten. Deze klachten ontstaan vooral bij patiënten die gedurende geruime tijd gewend zijn aan een (gesiliconiseerde) latexkatheter. Patiënten die voor de 1e keer een verblijfskatheter krijgen ervaren deze klachten veel minder. Voordelen siliconenkatheter Groot voordeel van het gebruik van een siliconenkatheter is dat er minder vaak verstoppingen van de katheter voorkomen, wat leidt tot minder katheterwisselingen. In het Urologisch BehandelCentrum (UBC) van het Catharina Ziekenhuis, waar per week veel katheterwissels plaatsvinden, heeft men geconstateerd dat patiënten minder frequent terugkomen met een verstopte katheter. Lisette van de Bilt-Sonderegger Fixeren van de blaaskatheter Een ander belangrijk aspect waar aandacht aan wordt besteed in de nieuwe richtlijnen is de fixatie van de blaaskatheter. Het is logisch dat indien er weinig tractie kan ontstaan, er minder reacties als blaaskrampen en hematurie zijn. In de praktijk blijkt dat niet elke blaaskatheter wordt gefixeerd of op de juiste plaats wordt gefixeerd. Het advies is om de katheter te fixeren met behulp van een zogenaamde fixatiepleister. Hierdoor ontstaat minder tractie bij bewegen en is de kans op hematurie en krampen minder. Ook zou de kans op verliezen van de katheter afnemen. 10

11 100% siliconen 2 weg katheter 100% siliconen 2 weg katheter Schema maatvoering diameter blaaskatheter Voor gebruik bij kinderen Ch 6-10 Voor volwassenen Ch10 bij heldere urine, geen vuil, geen gruis (korstvorming). Ch bij heldere urine, geen bezinksel, geen gruis, geen hematurie. Ch 16 bij enigszins troebele urine, lichte hematurie met of zonder stolsels, geen of weinig gruis, geen of weinig bezinksel. Ch18 bij matig tot veel gruis, matig tot veel bezinksel bij hematurie met middelgrote stolsels. Ch bij ernstige hematurie, als spoelen noodzakelijk is. Gebruik type katheter In de aanbevelingen, beschreven in de nieuwe richtlijn, wordt een verschil gemaakt tussen de typen verblijfskatheters. Voor gewone blaaskatheterisatie moet een katheter met een gewone (nelaton) tip worden gebruikt. Het komt echter ook voor dat de blaas moeilijk toegankelijk is, bijvoorbeeld door een urethrastrictuur of blaashalssclerose. De voorkeur is dan om een katheter met Tiemann- of Coudé-tip te gebruiken. Ballonvulling Als ballonvulling wordt geadviseerd om een vulling van 5-15 ml te hanteren (10 ml. bij standaardgebruik). Een ballon van een (gesiliconiseerde) latexkatheter kan gevuld worden met steriel water. Blijft een (siliconen) katheter echter langer in situ, dan wordt ballonvulling met glycerine/water geadviseerd. Dit om verlies van vocht uit de ballon gedurende een langere periode te voorkomen. Kortdurende blaaskatheterisatie In de huisartsenpraktijk zal het vaker voorkomen dat kortdurende blaaskatheterisatie wenselijk is. Voorkeur is dan om met gesiliconiseerde latexkatheters te werken. Deze zijn niet geschikt voor patiënten die al bekend zijn met een latexallergie. Diameter blaaskatheter Welke maat (uitgedrukt in charrière=ch) wordt aanbevolen bij kinderen en volwassenen? Deze maatvoering geeft de buitendiameter aan waarbij 1 mm= 3Ch, de maten lopen van Ch 6 tot Ch 30, zie schema. 11

12 Nelaton katheter met gevulde ballon Nelatontip CH 14 Interesse in de richtlijnen? Uiteraard bevatten de nieuwe richtlijnen nog meer aanbevelingen die te uitgebreid zijn om in dit artikel te benoemen. Heeft u interesse om de uitgebreide richtlijn (recent in het Nederlands vertaald) te downloaden, neemt u dan contact op met Lisette van de Bilt-Sonderegger, verpleegkundig specialist Urologie: catharinaziekenhuis.nl. 12

13 Jong volwassenen zien GHB als veilig en onschadelijk GHB-intoxicatie en GHB-onthouding op de Spoedeisende hulp Door: Maaike Maas, SEH-arts en Mark Scherders, psychiater Op de Spoedeisende hulp van het Catharina Ziekenhuis presenteren zich jaarlijks meer dan 500 mensen met enige vorm van intoxicatie. Dit kan intentioneel zijn, bijvoorbeeld bij een tentamen suïcide, maar het kan ook accidenteel zijn; kinderen die iets in hun mond hebben gestopt, een medicatiefout bij ouderen of bijvoorbeeld mensen die in aanraking komen met toxische vloeistoffen of gassen bij een bedrijfsongeval. Echter de grootste groep mensen met intoxicaties zijn de gebruikers van alcohol en/of drugs. Zowel de verslaafde alcohol- of druggebruikers als de gebruikers in de uitgaansscène, komen nogal eens (vaak onbedoeld) op de SEH terecht. Naast alcohol gaat het meestal om intoxicaties met heroïne, methadon, cocaïne, amfetaminen, paddo s, MDMA(XTC) en GHB. Daarnaast is er nog een zeer groot scala aan zowel legale als illegale partydrugs. De meeste presentaties van intoxicaties als gevolg van partydrugs hebben een wisselend beloop in de tijd al naar gelang wat er in de mode is in de uitgaansscène. Presentaties van patiënten met GHB-intoxicaties lijkt de laatste jaren in veel westerse landen (en ook Nederland) alleen maar toe te nemen. In 2012 hebben er op de SEH in het Catharina Ziekenhuis. voor zover we hebben kunnen achterhalen, rond de 50 presentaties met GHB-intoxicatie plaatsgevonden. GHB GHB (gamma-hydroxy-boterzuur) werd in het begin van de jaren zestig voor het eerst synthetisch gemaakt om te gebruiken als anestheticum. Het is een lichaamseigen stof dat zowel een afbraakproduct als een voorloper van de neurotransmitter gammaaminoboterzuur (GABA) is. GABA is de belangrijkste inhiberende neurotransmitter in de hersenen en in hoge doseringen lijkt GHB dezelfde effecten te genereren. Als anestheticum bleek het middel echter niet zo geschikt omdat sommige patiënten ervan gingen braken of epileptische aanvallen kregen. Het had bovendien een slechte pijnstillende werking en het was ook nog eens moeilijk te doseren tot het gewenste effect. In de jaren tachtig werd het middel vanwege mogelijk spierversterkende werking gebruikt in voedingssupplementen en in het body-builderscircuit. Pas aan het einde van de jaren negentig werd GHB bekend als partydrug. De gebruikers van GHB zijn over het algemeen jong volwassenen tussen de 18 en 30 jaar en zien het middel als veilig en onschadelijk. In lagere doseringen heeft het door activatie van het dopaminerge systeem een (seksueel)stimulerende en euforische werking en bij hogere doseringen een meer relaxerend en sederend effect. Vooral bij gebruik samen met alcohol wordt het sederende effect enorm veel sterker en kunnen de gebruikers in coma raken met soms zelfs ademhalingsdepressies. Op de SEH zien we dan een diep comateuze patiënt met vaak een bradycardie, soms hypotensief en hypotherm. Het kan voorkomen dat de patiënt myoclonieën of zelfs een epileptisch insult laat zien. De werkingsduur van het middel is kort, maar afhankelijk van de hoeveelheid en combinatiegebruik, kunnen de effecten 3-6 uur aanhouden. Er is geen antidotum voor het middel dus de maatregelen die we kunnen treffen op de SEH zijn ondersteunend. Soms moet een patiënt kortdurend geïntubeerd worden om de ademweg vrij te houden. Wanneer de (hetero)anamnese geen aanwijzing voor GHB gebruik geeft of de symptomen langer aanhouden, kan overwogen worden serum en urine te testen op GHB en andere drugs. De materialen moeten echter kort na binnenkomst worden afgenomen omdat GHB maar enkele uren na inname traceerbaar is. GHB wordt nogal eens zelf gemaakt door gamma-butyrolacton (GBL) of 1,4 butaandiol (BD) als professioneel schoonmaakmiddel 13

14 te mengen met natronloog (verkrijgbaar als gootsteenontstopper). Dat is niet ongevaarlijk gezien de licht ontvlambaarheid van de middelen. GBL (of BD) wordt ook wel verdund met water gedronken aangezien ze ook in het lichaam omgezet worden tot GHB. Dit geeft echter een risico op erosies in de mond en slokdarm wanneer het in te sterke oplossing wordt gedronken. Na het ontwaken uit een GHB-coma is de patiënt soms kortdurend onrustig, maar meestal snel weer helder en zijn er geen katerige symptomen. Hierdoor wordt door de patiënt zelf de ernst van de symptomen nogal eens onderschat. Hoewel er in de literatuur zelden een fatale afloop van een dergelijke intoxicatie beschreven wordt, zijn er recent in regio Eindhoven 2 patiënten buiten het ziekenhuis overleden na overdosering met GHB. GHB-afhankelijkheid Een patiënt met GHB-afhankelijkheid en de wens om te detoxificeren meldt zich in het ideale geval bij een instelling voor verslavingszorg. Aldaar kan een plan gemaakt worden voor klinische dan wel ambulante detoxificatie onder begeleiding. Steeds vaker komt het echter voor dat een patiënt met GHB-afhankelijkheid zich met klachten van een spoedeisend karakter meldt in een ziekenhuis. Als behandeling op de SEH niet afdoende is kan de indicatie tot opname gesteld worden. De reden van opname kan een GHB-gerelateerd drugsincident zijn, maar dit hoeft niet. Er kan ook een (andere) somatische of psychiatrische opname-indicatie bestaan. Vaak is op de SEH of bij opname nog niet duidelijk dat de patiënt GHB gebruikt. Als een patiënt met GHB-afhankelijkheid of intensief GHB-misbruik vanwege een acute opname in een ziekenhuis geen GHB meer kan gebruiken, kunnen, afhankelijk van de frequentie en dosering van het eerdere gebruik, onthoudingsverschijnselen optreden. Deze onthoudingsverschijnselen kunnen zeer heftig verlopen en zelfs fataal zijn. Onthoudingsverschijnselen kunnen bestaan uit craving, agitatie, tremoren, zweten, moeheid, angst, koude rillingen, spiertrekkingen, GHB-molecuul 14

15 In Nederland is sprake van een roename van GHB-gebruik loopneus, buikpijn, braken, hallucinaties en delier, maar ook autonome ontregelingen kunnen optreden. Acute GHB-onthouding wordt vaak behandeld met benzodiazepines en/ of antipsychotica. De werkzaamheid van deze middelen is echter beperkt en er zijn aanwijzingen dat bij gebruik van antipsychotica meer kans is op paradoxale reacties en/of (motorische) bijwerkingen. Op basis van ervaring in de verslavingszorg met gecontroleerde GHB-detoxificatie met farmaceutische GHB, wordt dit inmiddels ook toegepast in het Catharina Ziekenhuis. Een goede samenwerking tussen SEH-arts, psychiater, intensivist en ziekenhuisapotheker is hierbij essentieel. Farmaceutische GHB is in Nederland geregistreerd (voor de behandeling van narcolepsie) onder de merknaam Xyrem (natrium-gamma-hydroxybutyraat, 500 mg/ml). Het kan ook gemaakt worden door de apotheker in een concentratie van 150 mg/ml. Het laatste is goedkoper en gemakkelijker te doseren. Effecten van GHB In de literatuur staat tot dusver nog weinig beschreven over de lange termijn effecten van GHB-gebruik of over de effecten van het GHBcoma. Er zijn echter wel aanwijzingen dat langdurig GHB-gebruik tot hersenschade kan leiden waarbij geheugenproblemen, leerproblemen en concentratieproblemen zich manifesteren. Daarnaast kan comateus raken thuis of in de kroeg leiden tot letsels, tijdelijk zuurstof tekort of uiteindelijk fataal aflopen. Gelet op het ernstige en soms fatale beloop van GHB-intoxicaties en/ of -onthoudingen en het toenemende GHB-gebruik in Nederland, is kennis hiervan, vooral op de SEH en binnen de GGZ, belangrijk, maar ook binnen de huisartsenpraktijk zullen de gebruikers zich in toenemende frequentie kunnen gaan presenteren. 15

16 Project Farmacie nu ook transmuraal Door: Hans Vlek, projectmanager Slimmer met Zorg Waarom een project farmacie? Hoe mooi zou het zijn als de voorschrijvers van medicijnen in de eerste en tweede lijn hun keuzes beter op elkaar zouden afstemmen? Wanneer zij doelmatiger zouden voorschrijven dan nu het geval is? Als ze van elkaar zouden weten waarom in bepaalde gevallen werd afgeweken van onderlinge afspraken? Doelen farmacieproject en Slimmer met Zorg Voor de patiënt zou het zeker wat opleveren. Minder verwarring, minder fouten in het gebruik van medicijnen, minder kans op complicaties, betere therapietrouw en een betere behandeling dus betere uitkomsten van de zorg en geringere kosten. Dat leidt tot meer tevredenheid bij alle betrokkenen: patiënten, dokters, zorgverzekeraars, overheid. Is dit utopie of kunnen we dit werkelijk met elkaar bereiken? De coalitie Slimmer met Zorg denkt dat dit haalbaar is. Zij streeft in Zuidoost Brabant naar zinnige en zuinige zorg op maat. Betere zorg tegen minder kosten. Concreet is de doelstelling van Slimmer met Zorg de verwachtte kostengroei de komende vijf jaar tenminste 50% te reduceren met tegelijkertijd een betere kwaliteit van zorg en gezondheidswinst voor de patiënten in de regio. Het St. Anna Ziekenhuis, het Catharina Ziekenhuis en het Máxima Medisch Centrum gaan deelnemen aan de coalitie Slimmer met Zorg die is gevormd op initiatief van de zorggroepen DOH en PoZoB, van de zorgverzekeraars CZ en VGZ en Zorgbelang Brabant. Het project Farmacie is het eerste project waarin de ziekenhuizen inhoudelijk participeren. We verwachten dat door deze transmuralisering de doelen beter kunnen worden behaald. Wat houdt het project in? Het project Farmacie bestaat uit vier onderdelen: formularia, substitutie, eerste en tweede uitgifte (EUG en TUG) en medicatiereviews. Er is een business case opgesteld voor de eerste twee onderdelen dat een beeld geeft van het besparingspotentieel. De andere twee onderdelen, EUG / TUG en reviews zijn niet in de business case opgenomen omdat daarvan de opbrengst veel moeilijker is in te schatten. Vooral met betrekking tot de speerpunten formularia en substitutie kunnen medisch specialisten een belangrijke bijdrage leveren aan de doelstelling van het project. Formularia De keuze van generieke middelen in huisartsenformularia is gebaseerd op een afweging van factoren als richtlijnen (van het Nederlands Huisartsen Genootschap), doelmatigheid / effectiviteit, eenvoud (eenduidigheid) en kostenbewustzijn (prijs). Er zijn eerstelijns formularia opgesteld voor Astma / COPD, DM type II en CVRM (cardiovasculair risicomanagement) die afgestemd zullen worden met de specialisten op deze terreinen. Wij hopen dat deze formularia met die specialistische input een transmurale reikwijdte krijgen. Wanneer medisch specialisten deze formularia niet alleen onderschrijven maar ook volgen in het eigen voorschrijfgedrag (zolang er tenminste geen reden is daarvan af te wijken), zal dat een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen opleveren. Substitutie: generiek voorschrijven Voor veel patiënten is de medisch specialist de eerste voorschrijver van medicatie. Specialisten kunnen een grote bijdrage leveren aan het welslagen van het project Farmacie wanneer zij generieke middelen voorschrijven als deze bio-equivalent zijn met een mogelijk voorzien specialité. Dit ligt in het verlengde van de afspraken die door de Orde van Medisch specialisten met het ministerie van VWS zijn gemaakt in het onderdeel Doelmatig voorschrijven dat in 2011 in het convenant met het ministerie van VWS is vastgelegd. Het bijzondere van Slimmer met Zorg is dat zowel patiënten (Zorgbelang), zorgverleners (huisartsen, medisch specialisten en apothekers) en zorgverzekeraars hierin naast elkaar staan en zo hun werkwijze versterken. Zowel wanneer het om nieuwe voorschriften gaat als wanneer het een omzetting van een specialité naar een generiek middel betreft. Uit een eerste inventarisatie bij het Máxima Medisch Centrum is gebleken dat de medisch specialisten al in hoge mate generieke, als multi source beschikbare middelen voorschrijven, daarbij ondersteund door een EVS (electronisch voorschrijf systeem) als belangrijke succesfactor. In het Catharina Ziekenhuis wordt hetzelfde EVS gebruikt. 18

17 Therapeutische substitutie Er zijn veel patiënten die specialités gebruiken. Het projectplan voorziet voor een beperkte groep middelen/ indicaties in een systematische substitutie, waar mogelijk, naar generieke middelen. Ook hierbij speelt de medisch specialist een belangrijke rol omdat het voor een deel patiënten betreft die onder specialistische controle staan. Het is de bedoeling dit onderdeel gefaseerd uit te rollen. Zo zal op korte termijn voorgesteld worden aan de slag te gaan met therapeutische substitutie van bepaalde migrainemiddelen. Reviews Hoewel vanuit Slimmer met Zorg aan de genoemde speerpunten in de uitwerking met de ziekenhuizen prioriteit zal worden gegeven, zal het onderdeel Reviews ook meegenomen kunnen worden, afhankelijk van de prioriteit die het ziekenhuis daaraan wil geven. Medicatiereviews behelzen het systematisch checken van medicatieoverzichten van patiënten die meerdere medicamenten gebruiken. Bekeken wordt of de indicatie nog actueel is, of er mogelijke interacties zijn, of doseringen kloppen (het betreft immers vaak oudere patiënten) etc. Systematisch wordt onderzocht of patiënten gezondheidsproblemen hebben die met die medicatie samenhangen en hoe die problemen opgelost dan wel voorkomen kunnen worden. Deze reviews worden door huisartsen en apothekers uitgevoerd. In veel gevallen zullen specialisten betrokken zijn bij het behandelproces. Zij kunnen daarom input geven aan de reviews. De uitkomsten ervan kunnen bovendien gevolgen hebben voor de door hun ingestelde behandeling. Communicatie en onderlinge informatie zijn erg belangrijk Veelal worden de medisch specialisten bij verwijzing van een patiënt geconfronteerd met door de huisarts geïnitieerd farmacotherapeutisch beleid. Continuering van het door de huisarts ingezette beleid is wenselijk tenzij er een indicatie is daarvan af te wijken en te kiezen voor bijvoorbeeld een ander middel. Omgekeerd is dat natuurlijk ook het geval. Het is zo belangrijk van elkaar te weten waarom welke medicatie werd voorgeschreven en waarom in bepaalde gevallen werd afgeweken van een richtlijn of afspraak. Het lijkt een open deur, maar vaak gaat het nog mis. Daarom wordt hieraan in het project veel aandacht besteed. Gezocht wordt naar een efficiënte ICT-ondersteunde manier van onderlinge informatieuitwisseling. Aan de slag! Het project Farmacie heeft een voor de drie ziekenhuizen algemene opzet die met vertegenwoordigers van de staven van de drie ziekenhuizen is afgestemd. Per ziekenhuis wordt een op de specifieke situatie van het ziekenhuis afgestemd plan van aanpak inclusief implementatieplan van de hierboven genoemde onderdelen opgesteld. Voor het Catharina Ziekenhuis wordt dit voorbereid met ziekenhuisapotheker Robert ten Broeke, internist Albert-Jan Aarnoudse, poliklinisch apotheker Maarten de Greef en medisch coördinator HaCa Hennie van Bavel. We verwachten het plan van aanpak in januari 2014 te kunnen presenteren! 19

18 Betere medicatieveiligheid door nieuw computersysteem Door: Carolien van der Linden, klinisch geriater, klinisch farmacoloog Promotie aan de TU/e op 27 juni 2013 Samenvatting proefschrift: Adverse drug reactions in individual patient care: documentation and prevention of represcription. Bijwerkingen medicatie Het gebruik van geneesmiddelen gaat frequent gepaard met bijwerkingen. Bijwerkingen leiden regelmatig tot ziekenhuisopname, vooral bij ouderen. Een groot deel van deze bijwerkingen is vermijdbaar. Vermijdbare bijwerkingen kunnen het gevolg zijn van een behandeling die niet strookt met de huidige stand van zaken van medisch wetenschappelijke kennis. Een andere oorzaak van vermijdbare bijwerkingen is het opnieuw voorschrijven van een geneesmiddel aan een patiënt, bij wie dat geneesmiddel eerder gestaakt is vanwege een bijwerking. Redenen van staken van geneesmiddelen Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de documentatie van redenen van staken van geneesmiddelen, inclusief bijwerkingen, en de frequentie van represcriptie van geneesmiddelen die eerder gestaakt werden vanwege een bijwerking. In een studie bij 215 opgenomen patiënten op twee afdelingen Klinische geriatrie werden 104 bijwerkingen vastgesteld bij 69 patiënten. Slechts 51% van deze bijwerkingen werden gemeld in de ontslagbrief naar de huisarts en slechts 22% daarvan werd door de huisartsen verwerkt in hun eigen systeem. Openbare apothekers werden nooit geïnformeerd over de opgetreden bijwerkingen in het ziekenhuis. Van de geneesmiddelen die vanwege een bijwerking werden gestaakt, werd 27% binnen een half jaar opnieuw voorgeschreven aan dezelfde patiënt. Aan deze hoge frequentie van represcriptie droegen waarschijnlijk slechte documentatie en communicatie bij. Eén van de voorwaarden voor de preventie van represcriptie van geneesmiddelen die eerder een allergie of andere geneesmiddelenbijwerking veroorzaakten, is dat bijwerkingen en andere redenen voor het staken van geneesmiddelen goed worden vastgelegd. In een volgende studie hebben we de documentatie van redenen voor het staken van geneesmiddelen onderzocht bij 400 opgenomen patiënten op afdelingen Inwendige geneeskunde en Klinische geriatrie in twee ziekenhuizen. Bij 40% van alle gestaakte geneesmiddelen was daarvoor in het dossier geen reden vastgelegd. De vaakst vastgelegde redenen voor staken waren niet langer geïndiceerd (27,5%), palliatief beleid (9,8%), contraindicatie (9,1%), en bijwerking (5,2%). Uitreiking bul Carolien van der Linden 20

19 carolienvdlinden_cover08.indd :02:57 ADVERSE DRUG REACTIONS IN INDIVIDUAL PATIENT CARE documentation and prevention of represcription Carolien M.J. van der Linden UITNODIGING Voor het bijwonen van de openbare verdediging van mijn proefschrift ADVERSE DRUG REACTIONS IN INIDIVIDUAL PATIENT CARE documentation and prevention of represcription Op donderdag 27 juni Om uur precies in het Auditorium van het van Abbemuseum Eindhoven Bilderdijklaan 10 te Eindhoven Receptie na afloop van de promotie in het museumcafé Carolien van der Linden Frederika van Pruisenweg AW Eindhoven C.M.J. van der Linden Paranimfen: Dick van der Linden Jeroen Martens Omslag proefschrift Carolien van der Linden en prof. dr. Erik Korsten van de TU/e Voorkomen van represcriptie gestopte medicijnen In het tweede deel van dit proefschrift beschrijven we methoden om represcriptie van eerder gestaakte geneesmiddelen te voorkomen, inclusief de ontwikkeling en implementatie van een elektronisch beslissingsondersteunende module en de beoordeling van de resultaten en uitvoerbaarheid van deze module. In een review artikel geven we een overzicht van bestaande systemen die de ongewenste represcriptie na een bijwerking kunnen voorkomen. Vervolgens hebben we een elektronische beslissingsondersteunende module ontwikkeld die artsen dwingt om redenen voor het staken van geneesmiddelen vast te leggen en artsen waarschuwt bij represcriptie na een bijwerking. Deze module signaleert het staken van een geneesmiddel in het elektronisch voorschrijfsysteem en laat op het moment van staken een pop-up zien waarin de arts wordt gevraagd een reden voor staken te kiezen uit een gepresenteerde lijst. Als de gebruiker aangeeft dat de reden voor staken een bijwerking betreft, moet de gebruiker nog een aantal vragen beantwoorden; welk verschijnsel is opgetreden, hoe ernstig de bijwerking is en wat zijn/haar advies is aan een arts die hetzelfde middel opnieuw aan dezelfde patiënt wil voorschrijven. De module is geïmplementeerd op de afdelingen Klinische geriatrie en algemene Inwendige geneeskunde van het Catharina Ziekenhuis. Tijdens 830 ziekenhuisopnames werden 3828 medicijnen gestaakt. De meest voorkomende redenen voor staken waren niet langer geïndiceerd (55,1%) en onvoldoende effect (12,9%). Bijwerking werd 125 keer (3,3%) aangegeven als reden voor staken en 31 keer verscheen een waarschuwing voor represcriptie na een bijwerking. De adviezen die werden gegeven in deze waarschuwing werden in 27 van de 31 (87%) gevallen gevolgd. De meeste gebruikers vonden dat het vastleggen van een reden voor staken met behulp van deze module gemakkelijk in te passen was in hun workflow. Om represcriptie na een bijwerking niet alleen binnen het ziekenhuis te voorkomen, maar ook daarbuiten (in de eerste lijn), is de module verder ontwikkeld om informatie over bijwerkingen die in het ziekenhuis optraden te integreren in het informatiesysteem van eerste lijns gezondheidscentra. In het proefschrift beschrijven we deze koppeling tussen de beslissingsondersteunende module en het informatiesysteem van eerste lijns gezondheidscentra en de problemen die we tegenkwamen bij het tot stand brengen van deze koppeling. Na een demonstratie van de resultaten van deze koppeling gaven de huisartsen aan deze koppeling zeer nuttig te vinden, en gemakkelijk in gebruik. Het is een grote uitdaging om patiënten, in het bijzonder kwetsbare oudere patiënten, optimaal farmacotherapeutisch te behandelen waarbij een gunstige balans gevonden wordt tussen voor- en nadelige effecten van geneesmiddelen. Dit vraagt een grote gezamenlijke inspanning en goede onderlinge samenwerking van patiënten en alle betrokken professionals. 21

20 Uitgelicht Kwaliteitsvisitatie Intensive Care in Paramaribo Door: Hans Verberne, teamleider IC en Alexander Bindels, internist-intensivist Van 23 januari - 4 februari 2013 brachten Hans Verberne en Alexander Bindels een bezoek aan de Intensive Care van het St. Vincentius Ziekenhuis te Paramaribo, Suriname. In het kader van de samenwerkingsovereenkomst tussen het Catharina Ziekenhuis Eindhoven en het St. Vincentius Ziekenhuis was ons door de Raad van Bestuur van laatstgenoemd ziekenhuis gevraagd een nulmeting van hun Intensive Care te verrichten. Dit met het oog op het opwaarderen en uitbreiden van de Intensive Care in de nabije toekomst, onder meer door middel van een nieuwe locatie voor de Intensive Care in het ziekenhuis. In onderling overleg werd gekozen om voor deze nulmeting het visitatiemodel van de Kwaliteitsvisitatie volgens de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) te hanteren. We realiseerden ons natuurlijk goed dat de kwaliteitsnormen voor de Nederlandse situatie niet 1 op 1 te transponeren zijn naar de situatie in Suriname. Het model hanteert een top-down benadering waarbij eigenlijk alle lagen van de organisatie aan bod komen. Dit maakte dat we tijdens onze aanwezigheid veel mensen hebben kunnen spreken en een aardig beeld hebben kunnen krijgen van de problemen waarmee een perifeer ziekenhuis in Suriname wordt geconfronteerd. Analyse van de situatie Uiteraard hebben we ons afgevraagd of een ziekenhuis als het St. Vincentius überhaupt een Intensive Care nodig heeft. IC-zorg is duur en het budget is, zeker in Suriname, beperkt. Gelet op de landelijke behoefte aan IC-bedden en het huidige aanbod aan patiënten in het St. Vincentius Ziekenhuis (rectumchirurgie, gynaecologische ingrepen/aandoeningen, diabetische keto-acidose), is die behoefte er zeker. Daarnaast streeft het ziekenhuis naar het openen van een Spoedeisende Bedside teaching op de oude IC 22

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis.

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis. Inhoud Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis Dr. Martijn van Noorden Psychiater Leids Universitair Medisch Centrum GHB Monitor 2013 Practice-based richtlijn algemeen ziekenhuis GHB bindt

Nadere informatie

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13.

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13. 30-01-13 Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis Casus - Mw S, 29 jaar. Presentatie op SEH van het LUMC, uitte zich suïcidaal. Enkele dagen eerder TS met alcohol, GHB en medicatie

Nadere informatie

Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl

Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl Symposium Patiëntveiligheid maart 2014 1 Vragen Waarom naar deze workshop?

Nadere informatie

Voorschrijven door internisten en cardiologen

Voorschrijven door internisten en cardiologen Cardiologie_Cardiologie 29-10-12 15:18 Pagina 1 Voorschrijven door internisten en cardiologen Beknopte weergave van de verkenning naar oorzaken van verschillen in voorschrijven van cholesterolverlagers

Nadere informatie

Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding)

Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding) Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding) Stichting Patiënt- en Medicatieveiligheid / CMR - juli 2012 Inhoudsopgave: 1. Quickstart - 3-2. Introductie - 5-3. Waarom incidenten

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

De verpleegkundige als melder van bijwerkingen?

De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? Verslag van de resultaten van een enquête maart 2016 De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? Samenvatting 3 1 Inleiding 4 2 Enquête 5 3 Resultaten

Nadere informatie

Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek

Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek Anne de Roos Trekker medicatieoverdracht NVZA en KNMP beleidsadviseur NVZ Medicatieoverdracht & ICT, Nictiz, KNMP, NVZA 27 september 2010 DE patiënt bestaat

Nadere informatie

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Amsterdam, Januari 2015 Inleiding De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in vroege herkenning en behandeling van

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief September 2013 Pieter Langers Laurens Pronk ZorgDomein, 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel onderzoek... 3 Werkwijze

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Doelstelling Afstemming van het beleid bij de behandeling van een diabetisch voetulcus. Het is te verwachten dat door een multidisciplinaire,

Nadere informatie

Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF

Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF ë Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF Programma 11.00 uur Voorstelrondje Wat is patiëntveiligheid voor jullie? Wat willen jullie leren? 11.15 uur Theorie

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt NHG-Standpunt Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt Schatting: jaarlijkse stijging van 11 procent voor geneesmiddelenuitgaven Andere rol voor de huisarts

Nadere informatie

Masterclass Veiligheidsmanagementsysteem

Masterclass Veiligheidsmanagementsysteem Masterclass Veiligheidsmanagementsysteem PART zorg 13 mei 2014 Agenda 1 2 3 4 5 Introductie VMS - huiswerkopdracht Introductie VIM Casus en gespreksoefening Taken VIM-team Discussie + afsluiting Plaats

Nadere informatie

TIM heeft Zin. Miriam Eliel Westfriesland/Jules ten Berg, Zwolle e.o

TIM heeft Zin. Miriam Eliel Westfriesland/Jules ten Berg, Zwolle e.o TIM heeft Zin Miriam Eliel Westfriesland/Jules ten Berg, Zwolle e.o Aanleiding TIM West Friesland Melding door huisarts aan Bestuur WFG Na pilot, start TIM ( 2009): Eerst enkele, later alle zorgverleners

Nadere informatie

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Definitie calamiteit Een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis, die betrekking heeft op de kwaliteit van de

Nadere informatie

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken Leiderschap 1. De directie heeft vastgelegd en is eindverantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Verhoogde kans op een delier?

Verhoogde kans op een delier? Geriatrie Verhoogde kans op een delier? Maatregelen om een delier te voorkomen Inleiding U of uw naaste heeft een verhoogd risico op een delier. Dat heeft de verpleegkundige en/of uw behandelend specialist

Nadere informatie

GHB, van onschuldige partydrug tot gevaarlijke harddrug

GHB, van onschuldige partydrug tot gevaarlijke harddrug GHB, van onschuldige partydrug tot gevaarlijke harddrug Pieter ten Holt, verslavingsarts Brijder Hoofddorp Presentatie 8 oktober 2012 Wat is GHB GHB = Gamma Hydroxy Butyraat Endogene korte keten vetzuur,

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken Rapportage voor: Groepspraktijk Huizen Dr. C.P. van Linschoten Drs. P. Moorer ARGO Rijksuniversiteit Groningen BV www.argo-rug.nl INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK

Nadere informatie

Medicatieoverdracht protocol Verpleeghuizen

Medicatieoverdracht protocol Verpleeghuizen Medicatieoverdracht protocol Verpleeghuizen Van toepassing op Medewerkers Zorg en cliënten Datum vaststelling Versie 18 januari 2011 Evaluatiedatum INHOUD MEDICATIEOVERDRACHT PROTOCOL 1. Doel... 1 2. Beschrijving..

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij hart- en vaatziekten! Optimale zorg bij hart- en vaatziekten door samenwerkende zorgverleners

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij hart- en vaatziekten! Optimale zorg bij hart- en vaatziekten door samenwerkende zorgverleners Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij hart- en vaatziekten! Optimale zorg bij hart- en vaatziekten door samenwerkende zorgverleners 1 op de 3 mensen in Nederland overlijdt aan een hart- of vaatziekte.

Nadere informatie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij zorg voor ouderen! Optimale zorg voor ouderen in een kwetsbare positie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij zorg voor ouderen! Optimale zorg voor ouderen in een kwetsbare positie Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee bij zorg voor ouderen! Optimale zorg voor ouderen in een kwetsbare positie Nederland vergrijst. Er komen steeds meer ouderen met steeds meer en verschillende soorten

Nadere informatie

Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA.

Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA. Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA. Versie 1. 3. Voor; Ontwikkelgroep Programma Patiëntveiligheid 2008-2011 GGZ Nederland. Leden Netwerk van Geneesmiddelencommissies

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase. Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ

Delier in de palliatieve fase. Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier in de palliatieve fase Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase

Delier in de palliatieve fase Delier in de palliatieve fase Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie

Nadere informatie

De waarde van VIM-rapportages. Miriam van Keulen Coördinator Kwaliteit, Arbo & Milieu Kijlstra Ambulancegroep Fryslân

De waarde van VIM-rapportages. Miriam van Keulen Coördinator Kwaliteit, Arbo & Milieu Kijlstra Ambulancegroep Fryslân De waarde van VIM-rapportages Miriam van Keulen Coördinator Kwaliteit, Arbo & Milieu Kijlstra Ambulancegroep Fryslân Mrt 2015 Indeling Workshop 1. Hoe is het VIM systeem in Noord Nederland georganiseerd

Nadere informatie

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg In de langdurige zorg is van alles aan de hand en staan de ontwikkelingen, met name op het gebied van wetgeving en kostenbeheersing, niet stil. Dit heeft

Nadere informatie

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis Projectinformatie Code Z Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis December 2014 Inleiding In regio Haaglanden zijn vanuit de Stichting Transmurale Zorg Den

Nadere informatie

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ Inleiding De toezichtketen in perspectief Toezicht door IGZ Onderzoek A. Huisman De toezichtketen in perspectief bij suïcides Persoonlijke adviezen Inleiding

Nadere informatie

Jaarbericht 2010. Transmuraal Centrum Huisartsen en Catharina-ziekenhuis (HaCa)

Jaarbericht 2010. Transmuraal Centrum Huisartsen en Catharina-ziekenhuis (HaCa) Jaarbericht 2010 Transmuraal Centrum Huisartsen en Catharina-ziekenhuis (HaCa) Transmurale samenwerking noodzakelijk Het is ook in 2010 nog actueel dat, wanneer vanuit de ziekenhuisgedachte zorg wordt

Nadere informatie

Overdracht palliatieve zorg

Overdracht palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht palliatieve zorg Toelichting Aanleiding De continuïteit van de zorg voor de patiënten / cliënten in een palliatieve fase van hun ziekteproces

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Patiëntveiligheidsprogramma

Patiëntveiligheidsprogramma Patiëntveiligheidsprogramma Sector Geestelijke Gezondheidszorg Contouren programma 2008 2011 22 november 2007 Vereniging GGZ Nederland Brancheorganisatie voor geestelijke gezondheids- en verslavingszorg

Nadere informatie

Op weg naar de module ouderenzorg

Op weg naar de module ouderenzorg Op weg naar de module ouderenzorg Geïntegreerde zorg voor ouderen met multiproblematiek Stichting Gezondheidscentra Eindhoven Robert Vening Katinka Mijnheer 12 oktober Inhoud presentatie 1. Introductie

Nadere informatie

8 jaar landelijk incidenten melden. Annemarie Haverkamp farmakundige, verpleegkundige Arianne van Rhijn apotheker

8 jaar landelijk incidenten melden. Annemarie Haverkamp farmakundige, verpleegkundige Arianne van Rhijn apotheker 8 jaar landelijk incidenten melden Annemarie Haverkamp farmakundige, verpleegkundige Arianne van Rhijn apotheker Themaconferentie medicatieveiligheid Utrecht - 8 december 2014 Planning Introductie/ achtergrond

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Medicatiebeoordeling is een systematische beoordeling van het geneesmiddelgebruik van een individuele patiënt door arts, apotheker en patiënt op basis

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK COPANETWERKEN IN ZIEKENHUIZEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK COPANETWERKEN IN ZIEKENHUIZEN RAPPORTAGE ONDERZOEK COPANETWERKEN IN ZIEKENHUIZEN Maris patiëntgericht communiceren, december 2010 1. Maris patiëntgericht communiceren, 2010 Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie Inhoud presentatie delier Wat is een delier Wat zijn de gevolgen van een delier Wat zijn risicoverhogende en

Nadere informatie

RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN. als je door de pillen de patiënt niet meer ziet

RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN. als je door de pillen de patiënt niet meer ziet RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN als je door de pillen de patiënt niet meer ziet 14 maart 2013 Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met specialisten ouderengeneeskunde, huisartsen,

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Tevredenheidsenquête MPU

Tevredenheidsenquête MPU Tevredenheidsenquête MPU Florian van Hunnik MPU-verpleegkundige 6 maart 204 Arts-assistenten ICU WAN hoofden SEH Verpleegafdelingen Inhoud Inleiding Methode Resultaten Conclusies Discussie Inleiding Arts-assistenten

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp en triage

Spoedeisende Hulp en triage Spoedeisende Hulp en triage Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Laurentius Ziekenhuis. Op de afdeling SEH komen dagelijks 40 tot 70 patiënten. Een kwart van deze personen wordt met de

Nadere informatie

Het Palliatief Advies Team. De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015

Het Palliatief Advies Team. De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015 Het Palliatief Advies Team De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015 2011 nieuw ziekenhuis en starten PAT Waarom? Hoe? Met wie? Waarom een PAT Stervensfase in het ziekenhuis

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Zorgprogramma DM - Eerste lijn (2013)

Klanttevredenheidsonderzoek Zorgprogramma DM - Eerste lijn (2013) Klanttevredenheidsonderzoek Zorgprogramma DM - Eerste lijn (2013) Inhoudsopgave Verslag Samenvatting resultaten Bijlage - Vragenlijst Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN VENLO +31 (77) 3203736

Nadere informatie

http://www.health.fgov.be/pls/apex/f?p=225:1:1754521204855099.

http://www.health.fgov.be/pls/apex/f?p=225:1:1754521204855099. STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID Het contract coördinatie kwaliteit en patiëntveiligheid 2013 wordt stilzwijgend verlengd voor een periode van 12 maanden

Nadere informatie

STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID

STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID Het contract coördinatie kwaliteit en patiëntveiligheid 2013 wordt stilzwijgend verlengd voor een periode van 12 maanden

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn Inleiding: Sinds 1 januari 2008 wordt in Noord-Limburg de diabeteszorg in de eerste lijn door Cohesie Cure and Care georganiseerd. De diabeteszorg wordt als DBC Diabetes Mellitus Eerste Lijn op gestructureerde

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

Patiënte krijgt na ziekenhuisopname dubbele dosering methotrextaat. WPM 822

Patiënte krijgt na ziekenhuisopname dubbele dosering methotrextaat. WPM 822 Patiënte krijgt na ziekenhuisopname dubbele dosering methotrextaat. WPM 822 MTX 822-1 Patiënte krijgt via de poliklinische apotheek 17.5 mg MTX injectie i.m.(?) Openbare apotheek stelt weekdosering van

Nadere informatie

Kennismaken risicoanalyse

Kennismaken risicoanalyse Datum 30 oktober 2014 Kennismaken risicoanalyse workshop 4 dia: 1 Even voorstellen Jelle ten Wolde AdCase, adviseur gezondheidszorg Beleid en Kwaliteit Corne Adriaansen AdCase, adviseur gezondheidszorg

Nadere informatie

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen NVA BEROEPSNORMEN De NVA beroepsnormen worden uitgedrukt in een minimumnorm en een tweetal streefnormen. De systematiek van de kwaliteitsvisitatie sluit hierbij aan: 1. Minimumnorm - Het inzicht, de maatregel

Nadere informatie

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Inhoud presentatie 1. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 2. Monitoren voorschrijfgedrag,

Nadere informatie

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN een onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van het Zorgprogramma Palliatieve Eerstelijnszorg in de deelgemeente Rotterdam Kralingen - Crooswijk

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor:

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor: Inleiding Patiënten worden in het ziekenhuis regelmatig door meerdere medisch specialisten tegelijk behandeld. In het verleden is verschillende malen geconstateerd dat de onderlinge verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Ambulant. Algemene informatie voor patiënten

Ambulant. Algemene informatie voor patiënten Ambulant Algemene informatie voor patiënten 2 In deze folder staat wat u van de ambulante afdeling van Altrecht Senior kunt verwachten. Wanneer kunt u behandeld worden bij Altrecht Senior, Ambulant? Ambulant

Nadere informatie

Format doelmatigheidsinitiatieven Verbetering aanvraagroute, uitvoering en planning tilt-tafeltesten

Format doelmatigheidsinitiatieven Verbetering aanvraagroute, uitvoering en planning tilt-tafeltesten Format doelmatigheidsinitiatieven Verbetering aanvraagroute, uitvoering en planning tilt-tafeltesten SAMENVATTING Het project betreft het verbeteren van de aanvraagroute, uitvoering en planning van tilt-tafeltesten

Nadere informatie

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN VOORBEELD VEILIGHEIDSPLAN EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN Hieronder ziet u de hoofdstukken en paragrafen van het veiligheidsplan. Per paragraaf ziet u welke informatie u moet geven.

Nadere informatie

Gezamenlijke aandacht voor veiligheid: cultuur van patiëntveiligheid in de apotheek

Gezamenlijke aandacht voor veiligheid: cultuur van patiëntveiligheid in de apotheek Gezamenlijke aandacht voor veiligheid: cultuur van patiëntveiligheid in de apotheek Zorg is mensenwerk en fouten maken is menselijk. Een groot deel van het werk in de apotheek is dan ook gericht op het

Nadere informatie

Richtlijn medicatieoverdracht welke keuzes zijn gemaakt in het JBZ

Richtlijn medicatieoverdracht welke keuzes zijn gemaakt in het JBZ Richtlijn medicatieoverdracht welke keuzes zijn gemaakt in het JBZ 28 september en 5 oktober 2014 Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) & Ziekenhuisapotheek Noord Oost Brabant (ZANOB) Harriette Poels-Janssen en

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN Om na te gaan in welke mate de huisartsen en apothekers uit dezelfde wijk contact hebben en met elkaar overleggen, verstuurden de Apothekers van Brussel

Nadere informatie

PROJECTPLAN Vroege herkenning en behandeling ondervoeding in revalidatiecentra

PROJECTPLAN Vroege herkenning en behandeling ondervoeding in revalidatiecentra PROJECTPLAN Vroege herkenning en behandeling in revalidatiecentra Voorbeeldversie A. Inleiding en deelnemende afdelingen Inleiding Ondervoeding is sinds 2010 een prestatie indicator voor de revalidatiecentra.

Nadere informatie

De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ

De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ Conferentie Duurzame Zorg, Kasteel Vaeshartelt 20 november 2012 Traditie van samen

Nadere informatie

Factsheet Ontwikkeling generiek Individueel Zorgplan

Factsheet Ontwikkeling generiek Individueel Zorgplan Factsheet Ontwikkeling generiek Individueel Zorgplan Deze factsheet informeert u over de ontwikkeling van een Referentiemodel Individueel Zorgplan In de praktijk bestaan veel modellen individuele zorgplannen

Nadere informatie

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld Op de Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld in de huisartsenzorg De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld is een complex thema. Omdat het gaat om een kwetsbare groep patiënten en ingewikkelde

Nadere informatie

Meldingen regeling algemeen

Meldingen regeling algemeen 1 van 1 Doelstelling: Willen leren van meldingen en signalen ( dit kunnen meldingen zijn ) om de processen te optimaliseren en de zorg voor de patiënten op een zo hoog mogelijk niveau te houden of te brengen.

Nadere informatie

Medicatieveiligheid Midden/Noord Zeeland Samenwerkingsafspraken

Medicatieveiligheid Midden/Noord Zeeland Samenwerkingsafspraken Medicatieveiligheid Midden/Noord Zeeland Samenwerkingsafspraken SMWA MV Zeeland 1 Inhoud Inleiding Verantwoordelijkheden bij medicatieveiligheid Begrippen bij medicatieveiligheid Leeswijzer Gebruikte afkortingen

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Veldnorm voorschrijven, klaarmaken, ter hand stellen en toedienen van cytostatica. Ingangsdatum: 1 januari 2014

Veldnorm voorschrijven, klaarmaken, ter hand stellen en toedienen van cytostatica. Ingangsdatum: 1 januari 2014 Veldnorm voorschrijven, klaarmaken, ter hand stellen en toedienen van cytostatica Ingangsdatum: 1 januari 2014 Inhoudsopgave Doel... 1 Te nemen verantwoordelijkheden ter voorkoming van doseringsfouten

Nadere informatie

Psychiatrie en somatiek erkennen noodzaak tot samenwerking bij psychiatrische patiënten met somatische comorbiditeit

Psychiatrie en somatiek erkennen noodzaak tot samenwerking bij psychiatrische patiënten met somatische comorbiditeit Psychiatrie en somatiek erkennen noodzaak tot samenwerking bij psychiatrische patiënten met somatische comorbiditeit De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in 2012 tot begin 2013 een thematoezicht

Nadere informatie

Ontwikkeling en implementatie van veiligheid in de ggz-sector

Ontwikkeling en implementatie van veiligheid in de ggz-sector Ontwikkeling en implementatie van veiligheid in de ggz-sector GGZ Nederland, Guus Verhoef 1 Inhoud presentatie Veiligheidsnoties Ontwikkeling patiëntveiligheid ggz Implementatie Speerpunt 6: medicatie(on)veiligheid

Nadere informatie

Patiëntenoordeel huisarts

Patiëntenoordeel huisarts Patiëntenoordeel huisarts Feedback van de patiëntenenquêtes 17-11-2014 Bakkum Patiëntenoordeel De Europep vragenlijst is het product van een internationaal project (van de EQUIP groep) en wordt inmiddels

Nadere informatie

Op de Spoedpost en dan?

Op de Spoedpost en dan? Spoedeisende Hulp / Spoedpost Op de Spoedpost en dan? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Samenwerking huisartsen en ziekenhuis... 3 Gang van zaken op de Spoedpost... 3 Aanmelding... 3 Eerste inschatting

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Toestemming 2 6. Werkwijze 3

Nadere informatie

In enkele seconden een medicatieoverzicht beschikbaar. De koers. Gert Koelewijn Programma Manager

In enkele seconden een medicatieoverzicht beschikbaar. De koers. Gert Koelewijn Programma Manager In enkele seconden een medicatieoverzicht beschikbaar De koers Gert Koelewijn Programma Manager 23 augustus 2012 Boodschap U opent het dossier van uw patiënt en krijgt binnen enkele seconden zijn medicatieoverzicht

Nadere informatie

Patiëntveiligheid staat voorop in het Erasmus MC

Patiëntveiligheid staat voorop in het Erasmus MC Patiëntveiligheid staat voorop in het Erasmus MC Patiëntveiligheid is één van de belangrijkste onderwerpen binnen het Erasmus MC. Om de patiëntveiligheid te vergroten en te borgen heeft het Erasmus MC

Nadere informatie

Lectoraat Acute Intensieve Zorg

Lectoraat Acute Intensieve Zorg Dr. Lilian Vloet (projectleider) Marijke Noome MSc (onderzoeker en verpleegkundige) Drs. Boukje Dijkstra (onderzoeker en IC-verpleegkundige) Lectoraat Acute Intensieve Zorg Inhoud Aanleiding project End-of-life

Nadere informatie

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg Aanvulling op inkoopbeleid Huisartsenzorg en Multidisciplinaire zorg 2015-2016 Ingangsdatum 1 januari 2016 Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg De afgelopen jaren is de zorgvraag in Nederland

Nadere informatie

Kennisbundeling verbetert VTGM parenteralia. door Marc de Leeuw - 22-01-2013

Kennisbundeling verbetert VTGM parenteralia. door Marc de Leeuw - 22-01-2013 Kennisbundeling verbetert VTGM parenteralia Zes ziekenhuisapotheken slaan handen ineen door Marc de Leeuw - 22-01-2013 Zes ziekenhuisapotheken hebben hun krachten gebundeld en werken samen aan een veiliger

Nadere informatie

Blaaskatheterisatie. Marga Mulders & Chantal Jorissen. dinsdag 22 april 2014

Blaaskatheterisatie. Marga Mulders & Chantal Jorissen. dinsdag 22 april 2014 Blaaskatheterisatie Marga Mulders & Chantal Jorissen Indicaties voor blaaskatheterisatie Afvloedbelemmering 250 ml uroloog

Nadere informatie

Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof

Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof Verleden, heden en toekomst Annebaukje Berkhof-Huiser, specialist ouderengeneeskunde Wijnand Rutgers, neuroloog Verleden Dagbehandeling Maartenshof

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG Datum aanmaak rapport:11-11-2015 1 Laatste ronde patiëntenvragenlijsten huisarts Periode waarin ingevuld van: 1-3-2014 tot 1-3-2014

Nadere informatie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Uw huisarts heeft vastgesteld dat u lijdt aan Diabetes Mellitus, een

Nadere informatie