Meldingsplichtige en dodelijke arbeidsongevallen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meldingsplichtige en dodelijke arbeidsongevallen"

Transcriptie

1 Kantoor Den Haag Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie Meldingsplichtige en dodelijke arbeids Cijfers over het jaar 2002 NOVEMBER 2003 H. Leertouwer H. F.H. Lommers

2

3 INHOUDSOPGAVE BLZ. 1 INLEIDING 1 2 MELDINGSPLICHTIGE EN ANDERE ARBEIDSONGEVALLEN 2 3 BEHANDELING VAN GEMELDE ONGEVALLEN 3 4 BASISMATERIAAL ONDERZOEK 4 5 DODELIJKE ONGEVALLEN 5 6 CIJFERS ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN Kenmerken slachtoffers Bedrijfskenmerken Achtergrondgegevens 17 7 CONCLUSIES / AANBEVELINGEN 22 BIJLAGE: Slachtoffers naar sector; gedetailleerde verdeling

4 1 INLEIDING In deze rapportage wordt verslag gedaan van onderzoeken verricht door de Arbeids-inspectie (AI) naar ernstige arbeids in het jaar De gepresenteerde cijfers hebben betrekking op de die in het jaar 2002 zijn gemeld, in behandeling genomen en ook afgesloten 1. Voor zover bij een arbeidsongeval sprake is van meerdere slachtoffers met ernstig letsel zijn deze elk als afzonderlijk ongeval in beschouwing genomen. De bron voor dit onderzoek zijn de meldingen van ernstige arbeids door of namens werkgevers bij de Arbeidsinspectie. Deze zogeheten meldingsplichtige arbeids vormen slechts een klein deel van het totale arbeids in Nederland, dat kan worden geschat op circa (Enquête Beroepsbevolking, CBS). Deze rapportage heeft uitsluitend betrekking op ernstige, in het kader van de Arbowet meldingsplichtige,. 1 Zie ook de volgende rapporten: P.J.M. Martens, Arbeids met dodelijke afloop; Cijfers over de jaren , Den Haag, september P.J.M. Martens, H. Leertouwer en H.F.H. Lommers, Meldingsplichtige en dodelijke arbeids; Cijfers over het jaar 2001, Den Haag, december

5 2 MELDINGSPLICHTIGE EN ANDERE ARBEIDSONGEVALLEN Werkgevers zijn verplicht op grond van artikel 9 van de Arbowet 1998 bepaalde ern- stige arbeids te melden bij de Arbeidsinspectie. Volgens genoemde wet is een arbeidsongeval een aan een werknemer in verband met het verrichten van arbeid overkomen ongewilde, plotselinge gebeurtenis, die schade aan de gezondheid tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad en heeft geleid tot ziekteverzuim, of de dood tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad (Arbowet, artikel 1, lid 3 onder i). Volgens dezelfde wet zijn meldingsplichtig die arbeids die ernstig lichamelijk of geestelijk letsel of de dood ten gevolge hebben. Onder ernstig geestelijk of lichamelijk letsel wordt verstaan: schade aan de gezondheid, die binnen 24 uur na het tijdstip van de gebeurtenis leidt tot opname in een ziekenhuis ter observatie of behandeling, dan wel naar redelijk oordeel blijvend zal zijn (Arbowet, artikel 9, lid 1). In de Memorie van toelichting op artikel 9 van de Arbowet wordt een uitzondering gemaakt voor die plaatsvinden tijdens het woon-werkverkeer en die daarom niet behoren tot het toezichtgebied van de Arbeidsinspectie. Verkeers op de openbare weg vormen een aparte categorie. Als daar mensen bij betrokken zijn die aan het werk waren (vertegenwoordigers; beroepschauffeurs) is er in principe sprake van een arbeidsongeval. In de praktijk worden deze op basis van de Wegenverkeerswet door de politie onderzocht. In de hier gepresenteerde cijfers zijn verkeersslachtoffers dan ook niet begrepen. Opgemerkt zij tot slot nog, dat ernstige arbeids niet in alle gevallen bij de Arbeidsinspectie worden gemeld. Er is sprake van een zekere onderrapportage, hetgeen onder meer valt af te leiden uit de regelmatige navraag die bij de Arbeidsinspectie wordt gedaan door advocatenbureaus en verzekeringsbedrijven naar de toedracht van een (niet gemeld) ernstig ongeval. De omvang van de totale onderrapportage is moeilijk te schatten. 2

6 3 BEHANDELING VAN GEMELDE ONGEVALLEN Naar alle bij de Arbeidsinspectie gemelde meldingsplichtige arbeids wordt een onderzoek ingesteld. Bij dat onderzoek worden gegevens verzameld die gerubriceerd kunnen worden in een viertal categorieën: kenmerken van het bedrijf waar het ongeval plaatsvond en - eventueel- van het bedrijf waar het slachtoffer in loondienst was (o.a. bedrijfsgrootte, aard van het bedrijf); persoonsgegevens van het slachtoffer (leeftijd, geslacht, aard dienstverband e.d.); de toedracht van het ongeval (oorzaak, plaats van het ongeval e.d.) en het effect van het ongeval (zoals aard en ernst van het letsel). Tijdens het onderzoek hoort de inspecteur het slachtoffer, de werkgever, eventuele getuigen, en als dat naar zijn oordeel nodig is andere betrokkenen. Ook wordt bij ieder ongeval nagegaan of er sprake is van overtredingen van de Arbowet. Als dat het geval is maakt de inspecteur een boeterapport op of -in uitzonderingsgevallen- een proces-verbaal. Dat laatste gebeurt alleen als de werkgever naar het oordeel van de inspecteur zodanig heeft gehandeld dat dit kan worden aangemerkt als een misdrijf. Soms blijkt bij de intake dat een ongeval niet meldingsplichtig is volgens de bepalingen van de Arbowet. In zo n geval wordt de melding wel geregistreerd, maar niet als meldingsplichtig ongeval. In de regel vindt dan geen bedrijfsbezoek plaats. Regelmatig wordt pas bij het bedrijfsbezoek duidelijk dat een ongeval niet meldingsplichtig is. Ook dan wordt het betreffende ongeval geregistreerd als niet-meldingsplichtig arbeidsongeval; er vindt in principe geen onderzoek plaats. De werkgever en het slachtoffer worden hiervan schriftelijk op de hoogte gesteld. Na afloop van het bedrijfsbezoek worden de betrokken partijen, de verantwoordelijke werkgever, getroffene(n) en eventuele werknemersvertegenwoordigers schriftelijk in kennis gesteld van de onderzoeksafhandeling. Het ongevalsrapport c.q. het boeterapport wordt daarbij standaard aan partijen toegezonden. 3

7 4 BASISMATERIAAL ONDERZOEK In het jaar 2002 zijn in totaal 3349 arbeids bij de Arbeidsinspectie gemeld (inclusief de ernstige met dodelijke afloop, in totaal 110). Dit komt uit boven hetgeen in de afgelopen jaren door of namens werkgevers aan arbeids is gemeld (globaal tussen 2500 en 3000). Het gaat hierbij echter om een bruto omdat niet alle meldingen van voldoen aan de criteria voor de meldingsplicht. Een deel van de meldingen heeft betrekking op niet meldingsplichtige (geen ziekenhuisopname, geen blijvend letsel) en op verkeers. Deze laatste blijven buiten beschouwing, evenals waarbij een ZZPer (Zelfstandige Zonder Personeel) slachtoffer is. Ook zijn in dit onderzoeksrapport niet meegenomen de op 31 dec nog niet afgehandelde / niet afgesloten. Voorts valt een meldingen af vanwege onvoldoende beschikbare informatie 2. Waar sprake is van een ongeval waarbij twee of meer slachtoffers ernstig letsel hebben opgelopen wordt het daarmee verhoogd. Door deze correcties ontstaat een meldingsplichtige waarvoor de benodigde informatie volledig beschikbaar is zodat nadere analyses naar achtergronden, oorzaken en dergelijke konden plaatsvinden. Rekening houdend met de hierboven genoemde correcties komt dit geschoonde ernstige arbeids voor het jaar 2002, zoals uit onderstaande tabel blijkt, uit op Op dat zijn de in dit rapport gepresenteerde analyseresultaten gebaseerd. Tabel 4.1 Overzicht GEMELD: (exclusief dodelijke slachtoffers) 3239 AF: Niet meldingsplichtig 1369 Verkeersslachtoffers 21 Niet afgehandeld / afgesloten 78 Geen bedrijfsongeval 57 Onvoldoende informatie e.d. 26 ZZPers 49 BIJ: Meer slachtoffers 15 BASISAANTAL VOOR ANALYSE 1654 De categorie onvoldoende informatie bestaat voor een deel uit (vermoedelijk) illegale tewerkgestelden die na het ongeval verdwijnen naar elders en niet meer traceerbaar zijn. Opvallend is het grote niet meldingsplichtige dat toch gemeld is. Wellicht een aanwijzing dat men zekerheidshalve de Arbeidsinspectie inschakelt. 2 Dit hangt onder andere samen met het tijdstip waarop de informatiebestanden uit GISAI (Geïntegreerd Systeem Arbeidsinspectie) zijn gegenereerd. 4

8 5 DODELIJKE ONGEVALLEN In het jaar 2002 zijn er bij de Arbeidsinspectie 110 gemeld, waarbij 112 dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Nadat dit is verminderd met niet-meldingsplichtige, verkeers, meldingen waarbij sprake bleek van natuurlijke doodsoorzaak etcetera, resteert een van 68 waarbij 70 dodelijke slachtoffers zijn gevallen. In de onderstaande tabellen is weergegeven in welke sectoren en welke grootteklassen van bedrijven deze voorkwamen. Verder is een indeling gemaakt naar leeftijd en arbeidsverband van de slachtoffers en is er een achtergrondkenmerken geïnventariseerd, zoals oorzaak letsel, plaats van het ongeval en basisoorzaak van het ongeval. Bij de verdeling van de slachtoffers naar sector, grootteklasse en leeftijd is een zogeheten risicofactor opgenomen. Die geeft aan waar relatief gezien meer of minder slachtoffers zijn gevallen. Als de factor gelijk is aan 1, dan is het in overeenstemming met de relatieve verdeling van werknemers naar sector, grootteklasse of leeftijd. Is de factor minder dan 1 dan zijn er relatief weinig slachtoffers, is het getal groter dan 1, dan zijn er relatief meer slachtoffers. Opgemerkt zij dat deze cijfers alleen voor 2002 gelden. Omdat het dodelijke slachtoffers ten opzichte van het totale werknemers gering is, hebben de cijfers geen voorspellende waarde. Volgend jaar kunnen de verhoudingen geheel anders liggen. Tabel 5.1 Dodelijke slachtoffers naar sector Sector Aantal % % verdeling banen* Risicofactor Landbouw Industrie Bouwnijverheid Handel en horeca Vervoer Dienstverlening; overig Totaal * Verdeling banen bron: CBS. Risicofactor: kolom %-verdeling gedeeld door kolom %-verdeling banen; naarmate de factor hoger is, is de kans op een (dodelijk) ongeval groter. In de bijlage is een gedetailleerde indeling van de slachtoffers naar sector opgenomen. 5

9 Tabel 5.2 Dodelijke naar grootteklasse Grootteklasse (werknemers) Aantal % % verdeling banen* Risicofactor en meer Onbekend 2 3 Totaal * Percentage verdeling banen, bron: CBS. Tabel 5.3 Dodelijke slachtoffers naar leeftijd Leeftijdscategorie Aantal % % verdeling banen* Risicofactor Jonger dan en ouder Onbekend 3 4 Totaal * Percentage werknemers, bron: CBS. Tabel 5.4 Dodelijke slachtoffers naar arbeidsverband Arbeidsverband Aantal % Werknemer Stagiaire 2 3 Uitzendkracht 7 10 Overig 2 3 Onbekend 1 1 Totaal

10 5.5 Vrouwelijke slachtoffers Opvallend is dat het vrouwen onder de dodelijke slachtoffers altijd relatief klein is. Dat geldt ook weer voor Er viel dat jaar 1 vrouwelijk slachtoffer in de sector handel en horeca. Tabel 5.6 Dodelijke ; oorzaak ongeval Aantal % Werken zonder bevoegdheid 1 1 Niet borgen, veilig stellen Veiligheden buiten werking stellen 3 4 Niet/niet juist gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm) 6 9 Onjuist beladen/plaatsen 5 7 Werk op/aan bewegende machines 3 4 Overig onjuist gebruik materiaal 3 4 Ontoereikende afscherming Onjuiste, onvoldoende pbm ter beschikking gesteld 2 3 Defecte gereedschap/materieel ter beschik gesteld 4 6 Te hoge/lage temperatuur 2 3 Overige directe oorzaak Onbekend 1 1 Totaal Tabel 5.7 Dodelijke ; plaats ongeval (werkomgeving) Aantal % Binnen (niet openbaar toegankelijke ruimte) Binnen (openbaar toegankelijke ruimte) 3 4 Buiten (op begane grond) 9 13 Buiten (boven begane grond) Onder, in, of op water Niet in de delen of onbekend 3 4 TOTAAL

11 Tabel 5.8 Dodelijke ; ontstaan letsel Aantal % Gestoten tegen (tegenaan lopen/raken) 3 4 Geraakt door (getroffen door) Ongelijkvloerse val Beklemd/bekneld Contact met (elektriciteit, hitte, koude, straling, bijtende stoffen, giftige stoffen, lawaai) 9 13 Onbekend 1 1 TOTAAL Hier blijkt duidelijk dat vallen de belangrijkste oorzaak is van dodelijke (41%). 8

12 6 CIJFERS ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN 6.1 Kenmerken slachtoffer Veruit de meeste slachtoffers met ernstig letsel zijn mannen. Mannelijke slachtoffers worden vooral in de sectoren industrie, bouwnijverheid en in de dienstverlening/overig aangetroffen. Vrouwelijke slachtoffers komen vooral voor in de sectoren industrie, handel/ horeca en dienstverlening/ overig. Tabel 6.1 Slachtoffers met ernstig letsel naar geslacht % arbeidsvolume M/V Mannen % Vrouwen % Totaal % Het Arbeidsvolume geeft de verhouding aan tussen mannen en vrouwen in het arbeidsproces, gecorrigeerd voor deeltijdwerk (bron: CBS, Statistisch Jaarboek 2001). Deze cijfers kunnen worden geïnterpreteerd als de kans op een ongeval bij gelijk ongevals-risico. Duidelijk is dat vrouwen veel minder vaak bij zijn betrokken dan mannen. Reden hiervoor kan zijn het feit dat vrouwen minder vaak in risicovolle beroepen werkzaam zijn. Als we kijken naar de risicofactor bij de onderverdeling naar sectoren dan blijkt dat in de bouwnijverheid (3,7) en in de landbouw (3,0) de kans op groter is dan in de overige sectoren. 9

13 Tabel 6.2 Slachtoffers met ernstig letsel naar sectoren; mannen en vrouwen Sector % verdeling banen *) ongeval len man ongeval len vrouw ongeval len totaal % ongeval len totaal risico factor (zie opm.) Landbouw Industrie Bouwnijverheid Handel / horeca Vervoer Dienstverlening Onbekend Totaal *) bron CBS: (Baan is werkkring; een werknemer kan meerdere banen hebben). Opm.: Risicofactor = kolom 5 gedeeld door kolom 1; naarmate de factor hoger is, is de kans op een ernstig ongeval groter. Tabel 6.3 Slachtoffers met ernstig letsel naar leeftijdscategorie Leeftijdscategorie % werk nemers *) ongeval len % ongeval len Jonger dan en ouder Onbekend Totaal *) Percentage werknemers, bron: CBS. risico factor Zoals blijkt uit de tabel komt de procentuele verdeling van het met ernstig letsel vrijwel overeen met de landelijke verdeling van werknemers over de diverse leeftijdscategorieën. De risicofactor is voor vrijwel alle leeftijdsklassen dus nagenoeg gelijk. Voor de groep jongeren tot 24 jaar en ouderen vanaf 45 jaar lijkt op basis van deze cijfers de risicofactor iets groter in vergelijking met de overige leeftijdscategorieën, maar het verschil is te klein om hier conclusies aan te verbinden. 10

14 Tabel 6.4 Slachtoffers met ernstig letsel naar arbeidsverband Arbeidsverband (absoluut) % Werknemer Stagiaire 20 1 Uitzendkracht Leerling / student / overig 44 3 Derde 16 1 Totaal Het uitzendkrachten onder de slachtoffers is relatief hoog te noemen. Circa 13 % van de ernstige valt in deze categorie. In Nederland zijn er circa 7 miljoen banen waarvan ongeveer uitzendkrachten (ofwel circa 3%) 3. De kans op een ernstig ongeval is voor de uitzendkrachten dus kennelijk groter dan voor de andere werknemerscategorieën. Tabel 6.5 Slachtoffers met ernstig letsel naar dienstjaren Aantal jaren werkzaam in bedrijf Aantal (absoluut) t/m 2 jaar t/m 4 jaar t/m 10 jaar t/m 20 jaar en meer Onbekend Totaal % In bovenstaande tabel is een indeling gemaakt naar dienstjaren in het bedrijf. De vooronderstelling dat naarmate de werkervaring toeneemt het afneemt wordt in de tabel bevestigd. De pas in dienst getredenen worden het meest getroffen door. De score van 30% spreekt voor zich. Nadere analyse wijst uit dat deze groep niet alleen uit jeugdigen bestaat. Ouderen maken er een substantieel deel van uit. In de volgende tabel is nog een nadere detaillering naar geslacht gegeven. 3 CBS: Sociaal-economische maandstatistiek 2003/4. 11

15 Tabel 6.6 Slachtoffers met ernstig letsel naar dienstjaren; mannen en vrouwen Aantal jaren werkzaam in bedrijf Aantal (absoluut) Waarvan mannen t/m 2 jaar t/m 4 jaar t/m 10 jaar t/m 20 jaar en meer Onbekend Totaal Waarvan vrouwen 12

16 6.2 Bedrijfskenmerken Tabel 6.7 Ernstige naar sectoren Sector verdeling banen * (%) ernstige (absoluut) ernstige % risicofactor zie opm. Landbouw Industrie Bouwnijverheid Handel en horeca Vervoer Dienstverl / overig Onbekend Totaal Opmerking: risicofactor; in deze kolom staat de verhouding tussen de procentuele verdeling van het ernstige en de procentuele verdeling van het banen in een sector. Hoe hoger dit cijfer, hoe hoger het ongevalrisico. *) bron CBS: (Baan is werkkring; een werknemer kan meerdere banen hebben). In bovenstaand overzicht is het door de Arbeidsinspectie in 2002 afgehandelde ernstige arbeids per sector weergegeven en gerelateerd aan de procentuele verdeling van het banen in deze sectoren. In de tabel is het gerelateerd aan het werknemers in een bedrijfssector, en niet aan het bedrijven, omdat het werknemers per bedrijf nogal sterk kan variëren en het risico van een ongeval zich afspeelt op het niveau van de individuele werknemer. De procentuele verdeling van de banen over de sectoren is bedoeld om als achtergrondinformatie enige schaal te geven aan de len ernstige arbeids. Het kan aldus worden vergeleken met de relatieve grootte van een sector. Van de sector bouwnijverheid is bekend dat het ongevalsrisico er hoger is dan in veel andere sectoren. Dat blijkt ook nu weer. De bouw omvat 6% van het banen, terwijl in deze sector 22% van het onderzochte ernstige voorkomt. Voor de bouw geldt een risicofactor van 3,7 en voor de landbouw en industrie, twee andere uitschieter, respectievelijk van 3,0 en 2,6. De overige sectoren ontlopen elkaar niet in belangrijke mate. Absoluut gezien evenwel, zijn de len zo klein dat grote voorzichtigheid in de interpretatie hier geboden is. 13

17 Voor wat betreft sectoren met een hoger risico op, zoals de bouw en de in-dustrie, geldt dat deze observaties in overeenstemming zijn met de resultaten van de Enquête Beroeps Bevolking (EBB) die het CBS jaarlijks uitvoert 4. Tabel 6.8 Ernstige naar grootteklasse Grootteklasse (werknemers) % banen *) (absoluut) % risico-factor Meer dan Onbekend Totaal *) Percentage verdeling banen, bron: CBS. Het merendeel van de ernstige, uitgezet naar bedrijfsgrootte, vindt plaats in de kleine tot middelgrote bedrijven. In de grootteklassen tot 100 werknemers komen in totaal 1074 ernstige voor ofwel een kleine 65% van alle, terwijl voor deze grootteklassen geldt dat 43% (zie kolom 1) van de werknemers daarin werkzaam is. Voor deze grootteklassen komt de risicofactor uit op gemiddeld 1,6. Wordt de risicofactor per grootteklasse afzonderlijk bezien dan valt op dat bij het toe-nemen van de bedrijfsomvang de risicofactor toeneemt en piekt tot ca. (2.0) bij de bedrijfsgrootte 50 tot 100 werknemers om daarna weer af te nemen. De kans op een ernstig ongeval is bij bedrijven tot 100 werknemers duidelijk groter dan bij bedrijven waar 100 of meer mensen werken. 5 De cijfers van de EBB zijn niet helemaal vergelijkbaar, omdat ze zijn gebaseerd op interviews met werknemers buiten de werksituatie om, terwijl de cijfers van de Arbeidsinspectie zijn gebaseerd op inspecties en onderzoek bij bedrijven. Zie voor de resultaten de publicatie: SZW/CBS; Arbeidsomstandigheden Monitoring via personen. Met name de tabel op pagina

18 Tabel 6.9 Ernstige naar plaats ongeval (werkomgeving) (absoluut) % Fabriek/ werkplaats Garage 22 1 Laboratorium 5 0 Magazijn Kantoor 25 2 Lift/ liftschacht 6 0 Trap/ roltrap 7 0 Horeca 21 1 Winkel 13 1 Openbare weg 50 3 Bouwterrein Spoorweg 7 0 Berm/ talud 18 1 Agrarisch terrein 51 3 Recreatieterrein 16 1 Sloopterrein 10 1 Dak 62 4 Tunnel 1 0 Riool 1 0 In/ onder water 2 0 Schip 32 2 Overige werkruimten Totaal Het grootste deel van de vond plaats in fabriek, productieruimte of werkplaats. 43% van de ernstige speelde zich hier af. Verder is met name de bouwnijverheid sterk vertegenwoordigd. De post overige werkruimten is in deze tabel op te vatten als restpost. 15

19 Tabel 6.10 Ernstige en overtredingen Arbowet Aantal opgemaakte boeterapporten / PV s n.a.v. ongeval Sector ernstige (len absoluut) opgemaakte PV s / boete rapporten Percentage per sector Landbouw Industrie Bouwnijverheid Handel en horeca Vervoer Dienstverlening / overig Onbekend Totaal Indien bij het onderzoek van de inspecteur blijkt dat de Arbowet is overtreden en er een causaal verband is met het ongeval, wordt een boeterapport of, in een enkel geval, een PV (proces-verbaal) opgemaakt. Het blijkt dat de percentages in de sectoren landbouw en dienstverlening/ overig relatief het laagst scoren. In de overige sectoren liggen de percentages rond het gemiddelde van 57%. De len zijn echter te gering om hier conclusies aan te verbinden. 16

20 6.3 Achtergrondgegevens Tijdens de ongevalonderzoeken noteren de inspecteurs een achtergrondgegevens die te maken hebben met de aard van het letsel, de plaats van het letsel en - onderscheiden van de oorzaak van het letsel - de (directe) oorzaak van het ongeval zelf. In de onderstaande tabellen wordt een overzicht van deze gegevens gepresenteerd. Tabel 6.11 Ernstige naar aard van het belangrijkste letsel Aard van het letsel (absoluut) % Kneuzing 92 6 Open wond Brandwond 58 4 Amputatie Botbreuk Verstikking 9 1 Verdrinking - - Ontwrichting/ verstuiking 18 1 Inwendig letsel 95 6 Meerdere letsels van verschillende aard Niet nader omschreven of onvoldoende duidelijk 95 6 TOTAAL Uit de tabel blijkt dat in de meeste gevallen het letsel bestaat uit botbreuk (33%). Amputatie van een (deel ) van de ledematen volgt als tweede. Het gaat daarbij vooral om vinger- en handletsel. Zie tabel 6.2. Tabel 6.12 Ernstige naar plaats van het belangrijkste letsel Plaats van het letsel (absoluut) % Hoofd/ nek Romp/ organen Arm/ schouder Hand/ pols Been Voet/ enkel Meerdere plaatsen Niet omschreven of onvoldoende duidelijk 23 1 Onbekend

21 TOTAAL Tabel 6.13 Ernstige naar soort ontstaan van het letsel Wijze waarop letsel is ontstaan Gestoten tegen; tegenaan lopen/ raken Geraakt door; getroffen door Ongelijkvloerse val Gelijkvloerse val; struikelen; uitglijden Beklemd; bekneld Gegrepen door; gehaakt; gehangen Contact met elektriciteit; hitte; kou; straling; bijtende stoffen; giftige stoffen, zuurstofgebrek; lawaai Overbelast; overbeladen Onbekend (abs) % Totaal Vallen en bekneld raken Wordt het als gevolg van een gelijkvloerse- en ongelijkvloerse val tezamen genomen (553 ) dan blijkt opnieuw hoe dominant deze ongevalsoorzaak is. In procenten uitgedrukt gaat het om 33% van alle ernstige. Ook bekneld raken komt vaak voor. Het als gevolg van beknelling en beklemming scoort eveneens zeer hoog. Het gaat om 498 ofwel 30% van alle ernstige. Vallen en bekneld raken is dus bij 63% van het de oorzaak van het opgelopen letsel. Ter bevestiging van de indruk dat vallen vooral in de bouw en bekneld raken met name in de industrie vaak voorkomt, is gekeken naar de mate waarin deze letseloorzaken zich in genoemde sectoren manifesteren. 18

22 Tabel 6.14 Vallen en bekneld raken in de sectoren bouwnijverheid en industrie BOUW Totaal in de bouw 363 Hiervan met als letseloorzaak vallen 191 (53%) Hiervan met als letseloorzaak bekneld raken 65 (18%) INDUSTRIE Totaal industrie 606 Hiervan met als letseloorzaak vallen 121 (20%) Hiervan met als letseloorzaak bekneld raken 248 (41%) Het blijkt inderdaad dat in de bouw 53% van alle te maken heeft met val- gevaar. In de industrie is bekneld raken met 41% een belangrijke letseloorzaak. Tabel 6.15 Ernstige en tools ongeval Bij het onderzoek naar de oorzaken van wordt door de inspecteurs onder meer gekeken met welke materialen, voorwerpen, stoffen, hulpmiddelen, gereedschappen, installaties, machines enzovoorts, het ongeval heeft plaatsgevonden. Deze hulpmiddelen, gebruikte gereedschappen en dergelijke worden in het algemeen (ook internationaal) aangeduid met de term tools ongeval. 19

23 Tabel 6.15 tools ongeval Tool ongeval Houtbewerkingsmachine Metaalbewerkingsmachine Kunststofbewerkingsmachine Bakkerijmachine Drukkerijmachine Bosbouwmachine Land-/ tuinbouwmachine Textielmachine Vleesverwerkingsmachine Handgereedschap Heftruck/ pallettruck Transportband Hijs- of hefwerktuig Overige transportmiddelen Ladder/ trap Steiger/ bordes Overige arbeidsmiddelen voor werken op hoogte Overige arbeidsmiddelen niet eerder genoemd Bijtende stof Brandbare stof Explosieve stof Giftige stof Bestrijdingsmiddel Overige gevaarlijke stof niet eerder genoemd Biologische agentia Overig, niet eerder genoemd (abs) (%) Totaal Het blijkt dat de hoogste score (306) valt in de categorie overige arbeidsmiddelen niet eerder genoemd. In totaal 19% van alle ernstige is hieraan toe te schrijven. Dit relatief hoge cijfer hangt samen met de keuze die is gemaakt om minder te detailleren dan in eerdere rapportages is gedaan. Het gaat hier dus om een restpost. Verder blijkt dat op de tweede plaats de categorie ladder/ trap staat waar 174 hebben plaatsgevonden. Ook valt de hoge score op in de categorie hijs- of hefwerktuigen en overige transportmiddelen samen goed voor 18% van alle. 20

24 Tabel 6.16 Ernstige naar directe oorzaken Wijze waarop letsel is ontstaan Werken zonder bevoegdheid Niet borgen, veiligstellen Veiligheden buiten werking stellen Niet/ niet juist gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen Onjuist beladen/ plaatsen Werk op/ aan bewegende machines Overig onjuist gebruik materieel Ontoereikende afscherming Onjuiste, onvoldoende persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking gesteld Defecte gereedschappen/ materieel ter beschikking gesteld Niet toereikende alarmsystemen Gebrek aan orde en netheid Te hoge/ lage temperatuur Teveel/ weinig verlichting Overige directe oorzaak (abs) % Totaal Verreweg de belangrijkste directe oorzaak van een ernstig ongeval is het niet borgen, veiligstellen. Meer dan een kwart van de is daaraan toe te schrijven. Op de tweede plaats gevolgd door (de restpost) overige directe oorzaak met een score van 286. Evenals bij tabel 6.15 al is opgemerkt geldt ook hier dat, in vergelijking met eerdere rapportages, in deze tabel een beperkte detaillering is aangebracht in de directe oorzaken. De restpost overige directe oorzaak is dan betrekkelijk groot. Ontoereikende afscherming staat op de derde plaats met een score van 230, ofwel 14% van de ernstige. 21

25 7 BELANGRIJKSTE CONCLUSIES EN ENKELE AANBEVELINGEN Opvallend is dat in 2002 het meldingen van bedrijfs is toegenomen met enkele honderden. Weliswaar gaat het daarbij veelal om niet meldingsplichtige die terzijde worden gelegd maar het is niet uit te sluiten dat de meldingsdiscipline beter is geworden. Dat in de bouw, landbouw en in de industrie relatief de meeste voorkomen is op zich geen groot nieuws. De hier gepresenteerde cijfers onderstrepen deze feiten slechts. Ook het gegeven dat vallen in de bouw, en bekneld raken in de industrie de grootste risico s vormen was niet onbekend. De mate waarin deze letseloorzaken voorkomen blijkt voor dit jaar uit deze cijfers: letsel door vallen is in de bouw aan de orde bij 53% van alle en bekneld raken tijdens het werk bij een industriële onderneming is de oorzaak van letsel in 41% van alle in die sector. In vergelijking met het jaar 2001 betekenen deze cijfers dat er sprake is van een lichte toeneming van de val en een geringe daling van het knel. Belangrijk voor inspecties zijn de resultaten met betrekking tot de oorzaken van een ongeval. Bij directe oorzaken scoren niet borgen of veiligstellen en ontoereikende afscherming hoog, factoren die vaak terug te voeren zijn op gebrekkige kennis en onvoldoende toezicht. Hoogst waarschijnlijk is het ook om deze redenen dat uitzendkrachten relatief vaker het slachtoffer zijn van een ongeval dan reguliere werknemers. Uitzendkrachten zijn immers meestal veel minder goed op de hoogte van werkprocessen binnen een onderneming dan de vaste werknemers. Uit tabel 6.4 blijkt dat 13% van de slachtoffers uitzendkrachten zijn, terwijl deze groep werknemers maar 3% van de banen in Nederland bezet. Op grond van het voorgaande zouden de onderwerpen toezicht en opleiding/-instructie wat vaker dan nu gebruikelijk onderdeel van inspecties moeten zijn. 22

26 BIJLAGE Arbeids in 2002

27 Slachtoffers naar sector; gedetailleerde verdeling Sector (abs.) % 01 Landbouw en dienstverlening landbouw Visserij, kweken van vis en schaaldieren Vervaardiging voedingsmiddelen en dranken Vervaardiging van textiel Vervaardiging leer en lederwaren Houtindustrie Papier en kartonindustrie Uitgeverijen, drukkerijen reproductie media Aardolie en steenkoolverwerkende industrie Vervaardiging chemische producten Rubber en kunststof Vervaardiging glas, aardewerk, gipsproducten etc Basismetaalindustrie Metaalproductenindustrie Vervaardiging machines en apparaten Vervaardiging kantoormachines en computers Vervaardiging overig elektrische machines Vervaardiging audio, video en telecomapp Medische apparatuur en instrumenten Auto industrie Transportmiddelenindustrie Meubelindustrie enz Voorbereiding tot recycling Nutsbedrijven Bouwnijverheid Handel en reparatie auto s, etc, Groothandel en handelsbemiddeling Detailhandel en reparatie Horeca Vervoer over land Vervoer over water Vervoer door de lucht Dienstverlening t.b.v. vervoer Post en telecommunicatie Financiële instellingen Financiële beurzen, tussenpersonen, etc

Arbeidsongevallen met dodelijke afloop

Arbeidsongevallen met dodelijke afloop Arbeidsinspectie Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie Arbeidsongevallen met dodelijke afloop Cijfers over de jaren 1997-1998-1999-2000 SEPTEMBER 2001 dr. P.J.M. Martens INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Achtergronden Dodelijke en Ernstige Arbeidsongevallen

Achtergronden Dodelijke en Ernstige Arbeidsongevallen Kantoor Den Haag Team Monitoring en Beleidsinformatie Achtergronden Dodelijke en Ernstige Arbeidsongevallen Op Basis van in 2007 Afgesloten Ongevalsonderzoeken December 2008 M.J. Schouten A. Faas Drs.

Nadere informatie

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze bij de Arbeidsinspectie

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze bij de Arbeidsinspectie Meldingsplichtige arbeidsongevallen Meld ze bij de Arbeidsinspectie 1 Meldingsplichtige arbeidsongevallen Na een (ernstig) arbeidsongeval heerst meestal grote verslagenheid in een bedrijf. Op zo n moment

Nadere informatie

T 030 659 55 50 F 030 659 56 55 E info@vhg.org I www.vhg.org

T 030 659 55 50 F 030 659 56 55 E info@vhg.org I www.vhg.org Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG) De Molen 30, 3994 DB Houten Postbus 1010, 3990 CA Houten T 030 659 55 50 F 030 659 56 55 E info@vhg.org I www.vhg.org Een arbeidsongeval! Wat nu? Wilt

Nadere informatie

Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie

Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie Inleiding Ondanks alle preventieve maatregelen kan het toch zijn dat zich een ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie

Nadere informatie

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze bij de Arbeidsinspectie

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze bij de Arbeidsinspectie Meldingsplichtige arbeidsongevallen Meld ze bij de Arbeidsinspectie Meldingsplichtige arbeidsongevallen Na een (ernstig) arbeidsongeval heerst meestal grote verslagenheid in een bedrijf. Op zo n moment

Nadere informatie

Melden ongevallen bij de ISZW

Melden ongevallen bij de ISZW L3G 06.05.B.07 - Melding registratie persoonlijke veiligheid incidenten, Bijlage 1 Melden ongevallen bij de ISZW Verplichte melding van arbeidsongevallen Een werkgever is op grond van de Arbeidsomstandighedenwet

Nadere informatie

Ernstige arbeidsongevallen

Ernstige arbeidsongevallen Ernstige arbeidsongevallen Meld ze bij de Arbeidsinspectie Ernstige arbeidsongevallen Na een ernstig arbeidsongeval heerst meestal grote verslagenheid in een bedrijf. Op zo n moment wordt men zich er weer

Nadere informatie

bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden

bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden 81 bedrijven werkgelegenheid werkzoekenden 7 82 Bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden Bedrijven: minder bedrijven, veel detailhandel, minder agrariërs Na jaren van groei is het aantal bedrijven in

Nadere informatie

Arbeidsongevallen en blootstelling in de metaalsector

Arbeidsongevallen en blootstelling in de metaalsector Arbeidsongevallen en blootstelling in de metaalsector P. Giesbertz J. Kuiper A. Bloemhoff K. Oldenziel Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam November 2007 Bij

Nadere informatie

Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m 3.1)

Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m 3.1) Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m ) 15 10, 11 - Vervaardiging van voedingsmiddelen en dranken 151 101, 102 0 Slachterijen en overige vleesverwerking: 151 101 5 vleeswaren- en vleesconservenfabrieken:

Nadere informatie

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens Arbeidsinspectie Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA Februari 2001 drs. Ö. Erdem dr. P. J. M. Martens INHOUDSOPGAVE BLZ. SAMENVATTING 1 INLEIDING 1 2 DOEL VAN HET ONDERZOEK

Nadere informatie

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze direct bij de Inspectie SZW

Meldingsplichtige arbeidsongevallen. Meld ze direct bij de Inspectie SZW Meldingsplichtige arbeidsongevallen Meld ze direct bij de Inspectie SZW De Inspectie SZW werkt samen aan eerlijk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen 2 Meldingsplichtige arbeidsongevallen

Nadere informatie

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 september 2007 Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming Vormingsinspanningen van Belgische ondernemingen in 2005 62,5%

Nadere informatie

Monitor Arbeidsongevallen in Nederland 2005

Monitor Arbeidsongevallen in Nederland 2005 Monitor Arbeidsongevallen in Nederland 2005 Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek TNO Stichting Consument en Veiligheid Onder redactie van: Anita Venema en Karin Jettinghoff,

Nadere informatie

Letsels bij kinderen 0-4 jaar

Letsels bij kinderen 0-4 jaar Letsels bij kinderen 0-4 jaar Ongevalscijfers Kerncijfers In de periode 2006-2012 leidden ongevallen (privé, verkeer en sport) bij kinderen van 0 tot en met 4 jaar tot gemiddeld naar schatting tot 94.000

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Aantal ongevallen op de werkplek

Aantal ongevallen op de werkplek Enkele cijfers: preventie-inspanningen en arbeidsongevallen 1. Preventie Elke dag werken duizenden mensen aan veiligheid op de werkvloer. Er werden naar schatting 2.000 personen opgeleid tot preventieadviseur

Nadere informatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Sint Clemensschool School

Nadere informatie

Protocol voor het handelen bij ongevallen

Protocol voor het handelen bij ongevallen Protocol voor het handelen bij ongevallen Maart 2016 Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbowet, is de werkgever verplicht om ongevallen op te nemen in een ongevallenregister en ernstige

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. 141 Vervaardiging van kleding en -toebehoren (excl. van leer) 10 10 30 10 30 2

AFSTANDEN IN METERS. 141 Vervaardiging van kleding en -toebehoren (excl. van leer) 10 10 30 10 30 2 SBI-2008 OMSCHRIJVING AFSTANDEN IN METERS nummer GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE 10, 11 - VERVAARDIGING VAN VOEDINGSMIDDELEN EN DRANKEN 1052 2 Consumptie-ijsfabrieken: p.o.

Nadere informatie

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN veiligheidsberichten -0-009 009/ ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN Zowel bij havenarbeid als logistieke arbeid kunnen onder bepaalde voorwaarden ook interimarbeiders tewerkgesteld

Nadere informatie

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN 11/12/2007

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN 11/12/2007 FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN 11/12/2007 Statistisch verslag van de arbeidsongevallen in 2006 1 Inleiding De arbeidsongevallenaangifte vormt de basis voor de verzameling van de gegevens met betrekking tot

Nadere informatie

Arbeidsongevallenrapport 2014. datum December 2014 status Definitief

Arbeidsongevallenrapport 2014. datum December 2014 status Definitief Arbeidsongevallenrapport 2014 datum December 2014 status Definitief Colofon Projectnaam Arbeidsongevallenrapport 2014 Projectleider M.C. (Marlou) Smit MSc, Senior Onderzoeker Bijlagen 4 Auteurs M.C. (Marlou)

Nadere informatie

Statistieken inzake arbeidsongevallen bij jonge werknemers in 2005. Colloquium «Start veilig!»

Statistieken inzake arbeidsongevallen bij jonge werknemers in 2005. Colloquium «Start veilig!» FONDS VOOR ARBEIDONGEVALLEN Statistieken inzake arbeidsongevallen bij jonge werknemers in 2005 Colloquium «Start veilig!» 23 oktober 2006 FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Algemene Directie

Nadere informatie

Staat van Bedrijfsactiviteiten bedrijfsverzamelgebouw

Staat van Bedrijfsactiviteiten bedrijfsverzamelgebouw 01 01 - LANDBOUW EN DIENSTVERLENING T.B.V. DE LANDBOUW 014 016 0 Dienstverlening t.b.v. de landbouw: 014 016 2 - algemeen (o.a. loonbedrijven): b.o.

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2004 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen mei 2005 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Marktanalyse rapport Mijn markt

Marktanalyse rapport Mijn markt Marktanalyse rapport Mijn markt Gemaakt door: Rino Both Bedrijfsnaam: D&B SLiM testomgeving - Olbico Datum: 10-09-2015 1. Inhoud 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Beschrijvingen van de selectie, markt en gebruikte

Nadere informatie

ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN 2005-2012

ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN 2005-2012 ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN 2005-2012 27 juni 2013 Rapportage voor Stichting Arboflexbranche ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN 2005-2012 Datum 27 juni 2013 Auteur(s) Opdrachtgever Wendela

Nadere informatie

Sectorprofielen Arbeidsongevallen

Sectorprofielen Arbeidsongevallen TNO-rapport Sectorprofielen Arbeidsongevallen Bijlage bij de Monitor Arbeidsongevallen 2005 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek Stichting Consument en Veiligheid Sectorprofielen

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1 Bedrijfsopleidingen in de 1 M.J. Roessingh 2 Het aantal bedrijfsopleidingen dat een werknemer in de in 1999 volgde, is sterk gestegen ten opzichte van 1993. Ook zijn er meer opleidingen gaan volgen. Wel

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

(Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte

(Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte (Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte Infodag contactpersonen & directie Rodolf Broers Karen Brems 1 Probleemstelling In de school meldt een aannemer zich aan om te komen bekijken welke sanitaire werken

Nadere informatie

Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2

Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Toelichting De Lijst van Bedrijfsactiviteiten geeft aan welke bedrijven binnen het plangebied in beginsel zijn toegestaan. Alle bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

STAAT VAN BEDRIJVEN BESTEMMINGSPLAN KENNISWERF WEST; mei 2013 SBI-CODE OMSCHRIJVING AFSTANDEN IN METERS INDICES GROOTSTE AFSTAND

STAAT VAN BEDRIJVEN BESTEMMINGSPLAN KENNISWERF WEST; mei 2013 SBI-CODE OMSCHRIJVING AFSTANDEN IN METERS INDICES GROOTSTE AFSTAND STAAT VAN BEDRIJVEN BESTEMMINGSPLAN KENNISWERF WEST; mei 2013 SBI-CODE OMSCHRIJVING EN IN METERS INDICES 18 - VERVAARDIGING VAN KLEDING; BEREIDEN EN VERVEN VAN BONT 181 Vervaardiging kleding van leer 30

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2005

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2005 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2005 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen april 2005 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De

Nadere informatie

Aantal onderzochte ongevallen top 3 sectoren

Aantal onderzochte ongevallen top 3 sectoren Factsheet ongevall met e heftruck, orderpicker, reachtruck, pallettruck, containerheftruck of gemotoriseerde stapelaar Deze analyse is gebaseerd op de aan de Arbeidsinspectie gemelde onderzochte ongevall

Nadere informatie

Protocol voor het handelen bij ongevallen

Protocol voor het handelen bij ongevallen Protocol voor het handelen bij ongevallen maart 2008 Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbowet, is de werkgever verplicht om ongevallen op te nemen in een ongevallenregister en ernstige

Nadere informatie

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF VERSIE FEBRUARI 2004 V 1 Alle werkzame personen CATI CAPI Vorige peiling werkzaam zelfde werkkring (1) Weknemer = [Ja} Werknemer [Ja} BLOK

Nadere informatie

Ongevalscijfers. J.A. Draisma. Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam. April 2015

Ongevalscijfers. J.A. Draisma. Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam. April 2015 Ongevalscijfers J.A. Draisma Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam April 2015 Bij de samenstelling van deze publicatie is de grootst mogelijke zorgvuldigheid in acht genomen. VeiligheidNL

Nadere informatie

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE 20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE In deze beknopte analyse van arbeidsgerelateerde ongevallen, gaat het over ongevallen waarbij sprake is van slachtoffers van agressie en geweld door mensen. De

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarapportage 2008

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarapportage 2008 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarapportage 2008 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen Mei 2009 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Holland Solar heet u welkom. Veilig werken op daken. Solar Solu(ons 2015

Holland Solar heet u welkom. Veilig werken op daken. Solar Solu(ons 2015 Holland Solar heet u welkom Veilig werken op daken Solar Solu(ons 2015 Veilig werken op daken ernst van tongeren directeur/eigenaar ID energie bestuurslid Holland Solar assessor Kenteq ( SEI erkenning

Nadere informatie

EUROPEAN CONSTRUCTION CAMPAIGN 2004

EUROPEAN CONSTRUCTION CAMPAIGN 2004 VERSLAG EUROPEAN CONSTRUCTION CAMPAIGN 2004 (Project A663 - Actieperiode juni) Informatie: Arbeidsinspectie, kantoor Groningen Drs. J.R. Boer Landelijk Projectleider Postbus 30016 9700 RM GRONINGEN (050)5225880

Nadere informatie

1 Omvang problematiek. Zaalvoetbalblessures. Blessurecijfers. Samenvatting

1 Omvang problematiek. Zaalvoetbalblessures. Blessurecijfers. Samenvatting Zaalvoetbalblessures Blessurecijfers Samenvatting In vijfentwintig jaar tijd is het aantal Spoedeisende Hulp (SEH) behandelingen naar aanleiding van een zaalvoetbalblessure gehalveerd. Echter zaalvoetbal

Nadere informatie

Bijlage 2 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2

Bijlage 2 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Bijlage 2 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Toelichting De Lijst van Bedrijfsactiviteiten geeft aan welke bedrijven binnen het plangebied in beginsel zijn toegestaan. Alle bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

1 Behandelingen op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) 1

1 Behandelingen op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) 1 Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling 2015-2016 1 Behandelingen op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) 1 Op 31 december 2015 en 1 januari 2016 zijn er 482 slachtoffers van een vuurwerkongeval behandeld

Nadere informatie

Monitor arbeidsongevallen in de bouw 2015

Monitor arbeidsongevallen in de bouw 2015 Monitor arbeidsongevallen in de bouw 2015 Cijfers over 2014 juni 2015 Arbouw is hét kennis- en service-instituut op het gebied van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid. Arbouw biedt praktische informatie,

Nadere informatie

Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet:

Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet: 7.1.2 Bestrijding van ernstige arbeidsongevallen Wat is een ernstig arbeidsongeval? Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet: Een ongeval dat zich op de arbeidsplaats

Nadere informatie

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Onderzoek Criminaliteit onder het Limburgse bedrijfsleven Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Inleiding Veilig ondernemen is een belangrijk thema bij de Kamer van Koophandel. Jaarlijks wordt

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Arbeidsongevallenrapport 2013

Arbeidsongevallenrapport 2013 Arbeidsongevallenrapport 2013 Door de Inspectie SZW onderzochte arbeidsongevallen Inspectie SZW: J. Hoeben M.C. Smit 2 Voorwoord Voor u ligt het Arbeidsongevallenrapport 2013 van de Inspectie SZW. In het

Nadere informatie

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN veiligheidsberichten 05-0-00 00/ ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN De procedure met de te nemen acties bij (zeer) ernstige arbeidsongevallen (Z)EAO werd licht aangepast t.o.v. ons vorig bericht

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Informatie voor werkgevers over WVA

Informatie voor werkgevers over WVA Informatie voor werkgevers over WVA Inleiding Zuyd Opleiding en Training verzorgt diverse beroepsopleidingen en cursussen in het hoger beroepsonderwijs (hbo). Als werknemers naast hun werk een opleiding

Nadere informatie

JONGE MOEDERS EN HUN WERK

JONGE MOEDERS EN HUN WERK AMSTERDAMS INSTITUUT VOOR ARBEIDSSTUDIES (AIAS) UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM JONGE MOEDERS EN HUN WERK Onderzoek op basis van de Loonwijzer Kea Tijdens, AIAS, Universiteit van Amsterdam Maarten van Klaveren,

Nadere informatie

PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN

PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN juni 2005 NVRD POSTBUS 1218 6801 BE ARNHEM TEL. 026-3771 333 FAX. 026-4450 155 E-MAIL POST@NVRD.NL WEBSITE WWW.NVRD.NL - blz. 2 - Acties die genomen dienen te

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Inleiding Deze rapportage beschrijft de resultaten en conclusies van de uitgevoerde inspecties van de elektrotechnische installatie bij een groep

Nadere informatie

Openbaar jaarverslag Ongevallen van kinderen 2013

Openbaar jaarverslag Ongevallen van kinderen 2013 Openbaar jaarverslag Ongevallen van kinderen 2013 Sinne kinderopvang Maart 2014 Inhoudsopgave Voorwoord.. blz. 2 Registratie van ongevallen. blz. 2 Conclusie... blz. 2 Bevindingen.... blz. 3 Ongevallen

Nadere informatie

Ongevalscijfers. Arbeidsongevallen

Ongevalscijfers. Arbeidsongevallen Ongevalscijfers Arbeidsongevallen Arbeidsongevallen Ongevalscijfers Malou Eilering Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl januari 2016 Disclaimer Bij de samenstelling

Nadere informatie

Ref: KVM09.8101.R01 Datum: 30 November 2009 Pagina: 2 van 10 INHOUD

Ref: KVM09.8101.R01 Datum: 30 November 2009 Pagina: 2 van 10 INHOUD ingenieurs.. aar gemaakt drachtgever. Pagina: 2 van 10 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 ANALYSE... 4 2.1 Ongevalscenario s Vallen van hoogte... 4 2.2 Aantal slachtoffers per scenario... 4 2.3 Slachtoffers per

Nadere informatie

Vallen (privé en sport)

Vallen (privé en sport) Vallen (privé en sport) Ongevalscijfers 0 tot en met 12 jaar Samenvatting Een val is de belangrijkste oorzaak van letsel bij kinderen. In 2013 zijn 67.000 kinderen van 0 tot en met 12 jaar op een SEH-afdeling

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FHI federatie van technologiebranches CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

Fietsongevallen en alcohol

Fietsongevallen en alcohol Fietsongevallen en alcohol Ongevalscijfers Samenvatting Jaarlijks vinden gemiddeld 2.700 behandelingen plaats op een Spoedeisende Hulp (SEH) afdeling van een ziekenhuis in verband met letsel opgelopen

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE SBI-CODE Omschrijving AFSTANDEN IN METERS 17 VERVAARDIGING VAN TEXTIEL 171 Bewerken en spinnen van textielvezels 10 50 100 30 100 3.2 172 Weven van textiel:

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

WERKEN BIJ INTERNATIONALE

WERKEN BIJ INTERNATIONALE AMSTERDAMS INSTITUUT VOOR ARBEIDSSTUDIES UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM WERKEN BIJ INTERNATIONALE BEDRIJVEN Onderzoek op basis van de Loonwijzer Kea Tijdens, AIAS, Universiteit van Amsterdam Maarten van Klaveren,

Nadere informatie

Dodelijke ongevallen in de privésfeer

Dodelijke ongevallen in de privésfeer Wim van den Berg Jaarlijks overlijden in Nederland ruim 5 duizend personen door een niet-natuurlijke doodsoorzaak. Bij twee op de vijf van hen gaat het om een ongeval in de privésfeer. In 23 hadden 2,4

Nadere informatie

E-commerce in de industrie 1

E-commerce in de industrie 1 E-commerce in de industrie 1 Vincent Fructuoso van der Veen en Kees van den Berg 2 Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) door industriële bedrijven ligt in vergelijking met andere

Nadere informatie

Val in sanitaire ruimten (55 jaar en ouder)

Val in sanitaire ruimten (55 jaar en ouder) Val in sanitaire ruimten (55 jaar en ouder) Samenvatting De ernst van het probleem rond vallen bij ouderen blijkt uit het grote aantal Spoedeisende hulpbehandelingen (SEH), het hoge aandeel opname na SEH-behandeling,

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2007

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2007 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2007 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen april 2008 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De

Nadere informatie

Analyse van ongevallen in de Bouwnijverheid

Analyse van ongevallen in de Bouwnijverheid Analyse van ongevallen in de Bouwnijverheid Deze analyse is uitgevoerd naar aanleiding van het verzoek om meer inzicht te krijgen in de oorzaken van de aan de Arbeidinspectie (AI) gemelde en door deze

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Vormgevers in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting

Vormgevers in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting Daniëlle ter Haar en Frank van der Linden juni 2007 Inleiding In februari 2007 heeft

Nadere informatie

Melden van (bijna )ongevallen en gevaarlijke situaties

Melden van (bijna )ongevallen en gevaarlijke situaties Datum Kenmerk Melden van (bijna )ongevallen en gevaarlijke situaties Voor het invullen van dit formulier kunt u contact opnemen met de preventiemedewerker 1 (arbo en milieucoördinator) van uw faculteit

Nadere informatie

Staat van Bedrijfsactiviteiten Bedrijfsverzamelgebouw Maarsbergseweg 69

Staat van Bedrijfsactiviteiten Bedrijfsverzamelgebouw Maarsbergseweg 69 Staat van Bedrijfsactiviteiten Bedrijfsverzamelgebouw Maarsbergseweg 69 1 behorende bij de herziening van het bestemmingsplan Buitengebied 2010 van de gemeente Woudenberg Let op: als gevolg van de uitspraak

Nadere informatie

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE RETRO

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE RETRO ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE RETRO VERSIE FEBRUARI 2004 V 1 CAPI CATI UITGANGSSITUATIE Actueel (1e werkkring) >= 12 upw Actueel geen werk of < 12 upw RETRO RETRO BLOK AANVAAG Sinds

Nadere informatie

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN December 2012

FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN December 2012 FONDS VOOR ARBEIDSONGEVALLEN December 2012 De arbeidsongevallen in de sector van de bouwnijverheid in 2011 Inleiding De dienst Gegevensbank van het Fonds voor arbeidsongevallen doet elk jaar een statistische

Nadere informatie

Cijfer i.v.m. arbeidsongevallen in de Vlaamse land- en tuinbouw

Cijfer i.v.m. arbeidsongevallen in de Vlaamse land- en tuinbouw Cijfer i.v.m. arbeidsongevallen in de Vlaamse land- en tuinbouw In 202 zijn in Vlaanderen 2 mensen om het leven gekomen tijdens hun werkzaamheden in de landen tuinbouwsector, zo blijkt uit cijfers die

Nadere informatie

RISICO HOROSCOOP VOORSPELLING AANTALLEN ONGEVALLEN VOOR SECTOREN EN BEROEPEN

RISICO HOROSCOOP VOORSPELLING AANTALLEN ONGEVALLEN VOOR SECTOREN EN BEROEPEN RISICO HOROSCOOP VOORSPELLING AANTALLEN ONGEVALLEN VOOR SECTOREN EN BEROEPEN Gebaseerd op meldingsplichtige ongevallen en blootstelling aan gevaren Inhoud 1. Inleiding...1 1.1. Toelichting op de gebruikte

Nadere informatie

1. CO2-uitstoot Nederland

1. CO2-uitstoot Nederland 1. CO-uitstoot Nederland 1. CO-uitstoot globaal 1.1 Inleiding In het Handboek Monitoring broeikasgasemissies en hernieuwbare energie lokale overheden wordt beschreven hoe de broeikasgasemissies van gemeenten

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen. Nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen. Nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen Nationale rekeningen Deel 3 Aanbod- en gebruikstabellen 2010 Inhoud van de publicatie De jaarlijkse nationale rekeningen van België worden opgesteld volgens de definities

Nadere informatie

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Uit onderzoek (CBS) is gebleken dat in het jaar 2000 een kleine 150.000 personen ten minste één arbeidsongeval met letsel is overkomen. Een deel van deze groep overkomt

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

De arbeidsmarktpositie van werknemers in 2006

De arbeidsmarktpositie van werknemers in 2006 Kantoor Den Haag Afdeling Concernbeleid Team Monitoring en Beleidsinformatie De arbeidsmarktpositie van werknemers in 2006 Een onderzoek naar de verschillen in beloning en mobiliteit tussen groepen werknemers

Nadere informatie

ANALYSE VAN ARBEIDSONGEVALLEN DOOR MENSELIJKE AGRESSIE

ANALYSE VAN ARBEIDSONGEVALLEN DOOR MENSELIJKE AGRESSIE ANALYSE VAN ARBEIDSONGEVALLEN DOOR MENSELIJKE AGRESSIE RIVM Opdrachtgever Naam Contact : RIVM CEV/ Ministerie van Sociale Zaken : Henkjan Manuel/ Joy Oh RPS Advies B.V. Auteur : Ben Keetlaer Gecontroleerd

Nadere informatie

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen 11 Meeste werknemers tevreden met het werk Acht op de tien werknemers (zeer) tevreden met hun werk Vrouwen vaker tevreden dan mannen Werknemers

Nadere informatie

-2- Noem voorbeelden van orde en netheid (good housekeeping). -2- Bij welke werkzaamheden kan een aanvullende werkvergunning nodig zijn?

-2- Noem voorbeelden van orde en netheid (good housekeeping). -2- Bij welke werkzaamheden kan een aanvullende werkvergunning nodig zijn? -2- Bij welke werkzaamheden kan een aanvullende werkvergunning nodig zijn? -2- Noem voorbeelden van orde en netheid (good housekeeping). -2- Noem enkele gevaren op het werk. -2- Noem werkzaamheden of omstandigheden

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2006

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2006 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2006 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen juli 2007 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten LIJST 1 - ACTIVITEITEN definitief 29-12-2006

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten LIJST 1 - ACTIVITEITEN definitief 29-12-2006 SBI-1993 SBI-2008 OMSCHRIJVING EN IN METERS 01 01 - LANDBOUW EN DIENSTVERLENING T.B.V. DE LANDBOUW 014 016 0 Dienstverlening t.b.v. de landbouw: 014 016 2 - algemeen (o.a. loonbedrijven): b.o.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar H.Valkenberg S. Nijman Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam juni 2011

Nadere informatie