Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014"

Transcriptie

1 Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014

2 John Wolbers voorzitter Platform Deelnemersraden

3 Wat moet er geregeld worden Hans van Meerten Platform Deelnemersraden 4 april 2014

4 Van wie is deze quote both our current and new (after pension reform) contracts do not give hard guaranteed pension benefits. The members ultimately bear the risks, although the contracts do have solidarity and collective elements. This means in our view that in the examples of the holistic balance, both the current and new Dutch pension contracts could best fit in the example of the holistic balance sheet in paragraph

5 Introductie 1. De PPI 2. API/MOPF/APF 3. Europees 5

6 De PPI

7 Achtergrond IORP Richtlijn: implementatie PSW 2005 Plannen voor een Algemene Pensioen Instelling: hoofdlijnennotitie , Meer grensoverschrijdende activiteit (moeilijk bij huidige pensioenfondsen) en modernisering van het uitvoeringsmodel. Verplichte uitbesteding? Moeizame onderhandelingen SZW/FIN. Voorstel FIN: voer knip door: PPI DC en API DB 7

8 Drie stappen De PPI De Multi OPF De API 8

9 Wat is de PPI? Premie Pensioen Instelling: Een onderneming die is opgericht met als doel om premieregelingen en andere regelingen waarbij de premiepensioeninstelling geen verzekeringstechnisch risico draagt uit te voeren welke op grond van de toepasselijke wetgeving zijn aangemerkt als arbeidsgerelateerde pensioenregelingen. 9

10 Kenmerken Knip opbouw en uitkering + shopgebod Ontbundeling Transparantie: er moet vooraf inzicht gegeven worden in de kosten, de geldstromen en indien gewenst, de individuele rekeningen van de deelnemers Rangregeling leidt tot ringfencing BTW vrijstelling 10

11 Wat is de PPI? PPI is 2e pijler en dus ook een collectieve instelling: CDC? Opbouw DB? Streefregelingen? Pensioenakkoord? Noemt PPI / Verzekeraar niet 11

12 Premie Pensioen Instelling Diagram Bewaarder Pensioen bewaarder Werkgever PPI Administratie Deelnemers Verzekeraar Vermogensbe heerder 12

13 PPI: specifiek Juridisch: iedereen kan een PPI oprichten en/of overstappen ook voor verplichtgestelde regelingen! rechtsvorm keuze Stichting; flexibiliteit PPI mag ringfencen, geen domeinafbakening, grotere produktafbakening geen Solvency II en/of FTK geen verplichte modellen 13

14 Ontwikkelingen PPI + Pensioenfonds: win/win Harde/zachte rechten? Uitbesteding DGA 14

15 De API/MOPF/APF

16 API-MOPF-MFP Bedoeling was API voor DB Moeilijkheid in FTK regime MOPF APF Taakafbakening: geen verplichtgestelde regelingen Inwerkingtreding? 16

17 Europees

18 Commissie dit jaar met voorstel Scope: governance en transparantie/geen kapitaalseisen Grensoverschrijdende activiteit Prudentieel vs Sociaal en arbeidsrecht Welk Europees toezicht? 18

19 Sociaal vs Prudentieel Voorstel: 2 regelgevende regimes in de EU EU PPI? Europees 2nd regime in ontwikkeling 19

20 Conclusie We hebben al: eigendomsrechten en ringfencing Knip vervallen BTW Alle uitvoerders toelaten 20

21 Vragen

22 Steven van Weyenberg, Tweede Kamerlid D'66 Pensioenactualiteiten

23 Wat zou er in de nieuwe pensioenwet geregeld moeten worden? Casper van Ewijk Netspar & University of Amsterdam Den Haag, 4 april 2014

24 Agenda macro-economische effecten van pensioenen nog geen einde aan risico's herstel van vertrouwen 24

25 MACRO-ECONOMISCHE EFFECTEN

26 Economische groei NL vs EU BBP (2008 = 100) 26

27 Groeiend pensioenvermogen (%bbp) Dalende consumptie (% bbp) 50 % bbp Het Miljoenenontbijt 19 27

28 Dekkingsgraad en nominale rente Het Miljoenenontbijt 19 28

29 Pensioenpremies Het Miljoenenontbijt 19 29

30 Pensioenpremie en economische groei 30

31 Lessen macro-economie voorkom procyclische premie stabiliteit niet door te sleutelen aan de waardering consistentie tussen activa en passiva! (UFR...) maar via uitsmeren van aanpassingen reeel contract is minder gevoelig voor nominale rente als totaal rendement stabieler is dan nominale rente "macro-stabiele discontovoet" voorkom arbitraire generatie-effecten DC contract is eenvoudiger stabiel te maken dan DB contract

32 NOG GEEN EINDE AAN ONZEKERHEID 32

33 Risico in pensioen neemt toe Risico van beleggingen kan niet meer worden doorgeschoven: ondernemingen haken af premiebasis van jongeren neemt af in verhouding tot verplichtingen sterke premiestuur economisch nadelig 33

34 Verdeling van risico tussen generaties Risico komt onvermijdelijk ook bij huidige deelnemers nog wel risicodeling tussen gepensioneerden en actieven beleggingsrisico kan ook gedeeld via life cycle belegging in (collectieve) individuele regelingen ((C)DC) meerwaarde pensioenfondsen vooral bij risico's die niet via marktportefeuille kunnen worden geregeld: systematisch langlevenrisico en inflatierisico 34

35 Verplichtingen t.o.v. loonsom ( mld) verplichtingen loonsom Pension obligations Wage income Pension obligations Wage income 35

36 Toenemend aantal landen met collectieve DC regelingen in de tweede pijler Source: World bank; Pension-data 36

37 Beperkte risicodeling met toekomstige deelnemers bij korte spreidingsperiode Bron CPB

38 Collectief contract kan wel inflatie- of langlevenrisico delen tussen gepensioneerden en actieven

39 Pro's Con's Sociaal contract collectief: n risicodeling: schaalvoordele systematisch langleven- en inflatierisico en ook met nieuwe toetreders eigendomsrechten acceptatie van discretionaire besluitvorming, Financieel Contract collectief: schaalvoordelen eigendomsrechten compleet contract eenduidige marktwaardering risicodeling: via life-cycle beleggen maar alleen risico's die via de markt verhandeld worden

40 HERSTEL VAN VERTROUWEN

41 Herstel van vertrouwen Communicatie: helder onderscheid tussen garantie en risicovol pensioen duidelijkheid over de prijs van (nominale) zekerheid inflatierisico lager rendement => hogere premie of lagere uitkering neem misvattingen weg: bij jongeren en bij ouderen Duidelijkheid over pensioencontract eigendomsrechten in aanspraken en in economische waarde eigendomsrechten in kapitaal en verwacht pensioen en risico!!! 41

42 Voorkom onbedoelde herverdelingseffecten Bij veranderingen in pensioencontract (beleggingsmix) en bij wijzigingen in FTK (en parameters): comply or explain maak pensioencontract robuuster tegen generatieeffecten (lineair contract) Verminder systematische herverdeling waar mogelijk in het pensioenstelsel tussen generaties binnen generaties 42

43 Doorsneesystematiek Doorsneesystematiek = doorsneepremie én doorsnee-opbouw Mooi door eenvoud, maar leidt tot herverdeling Herverdeling wegens verschillen in: beleggingshorizon (tijdswaarde) levensverwachting Uniforme premie leidt tot herverdeling tussen jong en oud pensioenstelsel is deels omslaggefinancierd

44 ook herverdeling binnen generaties

45 Herverdeling door doorsnee: mannen Bron: CPB

46 Verschillen in levensverwachting: Hoeveel jaren na je 30 e? Basisonderwijs Vmbo Hbo, Wo Verschil hoog - laag Mannen 1997/ ,4 2007/ ,6 Vrouwen 1997/ ,1 2007/ Bron: Statline, op basis van gemiddelde sterftekansen voor de jaren respectievelijk

47 en voor vrouwen

48 Omslagelement in pensioen in mld euro in % pensioenvermogen Basisscenario %-punt lager disconto 81 6 Grijs fonds - 3 Groen fonds - 20 Impliciete schuld: waarde pensioenopbouw die deelnemers mislopen bij overgang op degressieve opbouw

49 Minder herverdeling tussen cohorten (jong en oud) 1.Degressieve opbouw (naar leeftijd) 2.Progressieve premie (naar leeftijd) 3.Rendementsindexatie (minder opbouw, meer indexatie) 4.Generatierekening 5.Individuele rekening

50 Minder herverdeling binnen een cohort (wegens verschillen in levensverwachting) Differentiatie naar persoonskenmerken Fondspopulatie meer homogeen maken Premie en/of conversiefactoren annuïteiten differentiëren naar: opleiding, inkomen, (geslacht) Forfaitaire uitkeringsperiode (20 jaar) Aanpassing opbouw of uitkering Aftopping opbouw, aparte regeling hogere inkomens Hoog/laag-constructie Variabele annuïteitenperiode (10 of 20 jaar, levenslang) Deel pensioen in kapitaal uitkeren (of keuze bieden)

51 Onbedoelde herverdeling hoog- en laag opgeleiden te beperken door afschaffing doorsneesystematiek in premie en opbouw bijv. degressieve opbouw lagere opbouw, meer indexatie kleinere collectiviteiten deel van pensioen in kapitaal uitkeren keuze van type pensioen (hoog/laag, deel kapitaal) aftoppen pensioenopbouw 51

52 Conclusie: wensen voor pensioenwet minder verstorende effecten op de economie duidelijkheid over risico en garantie minder gevoelig voor (onbedoelde) herverdelingseffecten 52

53 Herstel van vertrouwen: Het generatieconflict voorbij

54 Themabijeenkomst Pensioenactualiteiten Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? Platform Deelnemersraden Wim Hoek, Directeur Strategie MN 4 april 2014

55 Wie zijn wij 55 MN realiseert de vitale financiële toekomst die mensen verdienen. Missie Waarom we bestaan Visie Wat we willen zijn Kernwaarden Waar we in geloven Strategie Wat we moeten doen

56 Het zijn roerige tijden in Pensioenland 56

57 Ons beeld van de toekomst 57

58 58 Stelling 1 Het is logisch dat risico s in een nieuw stelsel meer bij de deelnemer zullen worden gelegd. Het nieuwe pensioencontract Moet beter bestand zijn tegen economisch guur weer, maar legt daarmee risico s veel meer bij de deelnemer Deelnemer heeft weinig invloed op uitkomst van de pensioenhervorming, maar dreigt wel voor de tegenvallers op te draaien Eens: Groen Oneens: Rood

59 De weg die achter ons ligt 59

60 60 Stelling 2 Het nieuwe pensioenstelsel moet worden ingericht zoals de huidige zorgverzekering: maximale keuzevrijheid. Verplichte collectiviteit vs. individuele keuzes Pensioenplicht (2e pijler) voor álle werkenden: onderscheid tussen loondienst en zzp vervalt. Geen bpf of opf meer, geen verplichtstelling. Wisselen van baan heeft geen invloed meer op aansluiting bij specifieke regeling of uitvoerder. Werknemers kiezen zelf voor uitvoerder en kunnen vrij wisselen. Eens: Groen Oneens: Rood

61 Stelselhervorming onder invloed van lopende trends en ontwikkelingen 61 Verplichtstelling verder onder druk Maatschappij en politiek bekritiseert steeds luider de verplichtstelling. Politieke jongerenpartijen bepleiten een andere vorm van verplichtstelling. Deze vorm vraagt om een andere distributie vanuit fondsen en uitvoerder. Concurrentie in pensioenuitvoering zal toenemen. Individuele keuze + vrijwillige collectiviteit Verdergaande individualisering kan worden gecombineerd met (vrijwillige) collectiviteiten. Ook vrijwillige collectiviteiten moeten worden georganiseerd: de rol van brancheorganisaties en vakbonden is in dit scenario van groot belang. Schaalgrootte is doorslaggevend De consolidatie zet onverminderd voort. Het DNBbeeld van slechts 100 resterende pensioenfondsen wordt steeds realistischer. De grote fondsen en uitvoerders die overblijven zetten de norm in termen van kwaliteit en kosten. Wie niet zelfstandig mee kan, sluit zich aan. Beperkingen pensioenopbouw De maximale fiscaal voordelige opbouw voor de middelloonregeling gaat van 2,15% van de pensioengrondslag naar 1,875% in Het pensioengevend inkomen wordt afgetopt op Mensen kunnen straks op vrijwillige basis via een nettolijfrente extra pensioen bijsparen. Doorsneepremie Doorsneepremie pakt voor een groeiende groep ongustig uit en krijgt daarom veel kritiek. Pensioensector zoekt naar alternatieven en buigt zich over een eventuele transitie. Pensioenuitvoerder moet ook met andere vormen zoals degressieve opbouw overweg kunnen. Flexibilisering van arbeid Toenemend aantal ZZP ers, flexwerkers en tijdelijke contracten. ZZP ers vormen een nieuwe klantgroep Meer flexibiliteit in pensioenopbouw wordt voor de groep flexwerkers mogelijk gemaakt. Direct integraal financieel inzicht Deelnemers verwachten realtime inzicht in hun pensioen. Pensioenoverzichten worden gebruikt om gecombineerd met hypotheekoverzicht en andere vermogenscomponenten online financieel inzicht te verschaffen. Hybride regeling DB-regelingen blijven de basis van ons pensioenstelsel, maar DC-elementen komen in vrijwel iedere (exedent)regeling ook naar voren. Een pensioenfonds/pensioenuitvoerder moet DB en DC-elementen kunnen combineren.

62 Schaalgrootte van uitvoerders wordt steeds belangrijker 62 Schaalgrootte is doorslaggevend De consolidatie zet onverminderd voort. Het DNBbeeld van slechts 100 resterende pensioenfondsen wordt steeds realistischer. De grote fondsen en uitvoerders die overblijven zetten de norm in termen van kwaliteit en kosten. Wie niet zelfstandig mee kan, sluit zich aan.

63 Flexibilisering van arbeid (o.a. zzp ers) zorgt voor nieuwe typen deelnemers 63 Flexibilisering van arbeid ZZP ers vormen een nieuwe klantgroep Meer flexibiliteit in pensioenopbouw wordt voor de groep flexwerkers mogelijk gemaakt. Arbeidsduur bij één werkgever daalt Gemiddelde arbeidsduur (in jaren) 10 Sterk groeiend aandeel ZZP ers Aandeel ZZP ers op beroepsbevolking Meer mensen met flexibel arbeidscontract Aandeel met flexibele arbeidsrelatie Totaal: 10,2% >45 jaar: 12,7% Totaal: 15,4% <35 jaar: 30,2% Ontwikkeling Gemiddelde arbeidsduur is gedaald tot ca. 8 jaar; steeds minder mensen werken hele leven bij één bedrijf Gevolgen pensioen Werkgever / werknemers relatie verzakelijkt, waardoor pensioen sec via de werkgever opbouwen steeds minder vanzelfsprekendheid is Ontwikkeling Aandeel ZZP ers is afgelopen jaren gestegen tot ca. 15%, mede als gevolg van economische crisis Gevolgen pensioen Lange termijn premie instroom komt verder onder druk te staan Door korte termijn focus bouwen ZZP ers onvoldoende pensioen op Ontwikkeling Groeiend aandeel werknemers (vooral starters) werkt op basis van een flexibel arbeidscontract Gevolgen pensioen Lange termijn premie instroom komt verder onder druk te staan (geen regeling of eerder uitstappen) Forse pensioengaten dreigen

64 64 Stelling 3 Een nieuw pensioenstelsel zou vooral door en voor jongeren moeten worden opgezet. Met behoud van solidariteit, vanzelfsprekend. Nieuwe generaties nu meer betrekken! Voorkomen dat ingrijpende veranderingen aan het stelsel pas worden bedacht wanneer zij zelf in het pluche zitten Eens: Groen Oneens: Rood

65 Groeiende behoefte aan direct integraal financieel inzicht 65 Direct integraal financieel inzicht Deelnemers verwachten realtime inzicht in hun pensioen. Pensioenoverzichten worden gebruikt om gecombineerd met hypotheekoverzicht en andere vermogenscomponenten online financieel inzicht te verschaffen.

66 Samenspraak & samenwerking 66 Welk nieuw stelsel dan ook: de belangen van de deelnemer moeten centraal staan, in plaats van de budget-gedreven maatregelen. Veel systemen en processen zijn gebouwd in een tijd dat het stelsel stabiel was. De beleidsagenda van vandaag de dag gaat echter over grote investeringen, waarvan de uitkomsten maar deels gegarandeerd zijn. MN kiest positie door de vernieuwingen tijdig en in samenspraak met de omgeving aan te gaan. Bij zo n samenwerking past het mantra van co-productie & gedeeld eigenaarschap. Het gemeenschappelijk doel is onomstreden en een gedeelde verantwoordelijkheid: Toekomstbestendige (uitvoering van) pensioenregelingen: Een optimaal pensioen tegen zo laag mogelijke premies en uitvoeringskosten.

67 67 Stelling 4 Wanneer alle geplande aanpassingen zijn doorgevoerd, is er eerst noodzaak tot rust. Een brede maatschappelijke discussie over een nieuw stelsel is dan niet gepast. FTK, Witteveenkader, verhoging pensioenleeftijd eerst goed laten landen. Verandering kent z n grenzen qua snelheid en acceptabele impact Nieuwe kaders bedenken vanuit stabiele situatie; niet vanuit onrust en onduidelijkheid Eens: Groen Oneens: Rood

68 Aan welke voorwaarden moet een nieuw stelsel voldoen? 68 Duidelijke regels, goed uit te leggen aan deelnemers Houdbaar voor de langere termijn: er is rust nodig in Pensioenland Bewezen waarden behouden: collectiviteit als uitgangspunt, solidariteit wederkerig Uitgangspunt moet maximaal pensioenresultaat zijn: geen onnodige kosten m.b.t. administratie, brede mogelijkheden om beleggingsrendement te genereren, geen belemmerende rekenregels Geen verdere fiscale beperkingen: Omkeerregel beschikbaar houden voor de deelnemer Geen BTW-druk op uitvoering Geen extra belasting op vermogensbeheer (FTT)

69 Afsluiting John Wolbers voorzitter Platform Deelnemersraden

70 Borrel

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk?

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Marcel Lever Utecht, 2 april 2014 Agenda 1. Doorsneesystematiek leidt tot herverdeling 2. Omvang herverdeling 3. Alternatieven doorsneesystematiek 4. Overgangskosten

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn. 20 juni 2016

BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn. 20 juni 2016 BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn 20 juni 2016 Welke onderwerpen komen aan bod? Introductie: Waar passen DC en CDC-regeling in een

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam?

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? VSAE Congres 27 februari 2013 Dick Boeijen 1 Het begrip solidariteit heeft vele gezichten Als we het containerbegrip solidariteit fileren Collectiviteit Risicodeling

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IS AANVULLING OP AOW Lijfrente Salaris 100% Pensioen Staatspensioen (AOW) 2 AOW, VOLKSVERZEKERING (1) Voorziet in MINIMUM

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur Actualiteiten pensioenen Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur 1. Algemeen 2. Rol OR 3. Pensioenregelingen Agenda 4. Fiscale wijzigingen 2015 (rol OR bij compensatiemaatregelen) 5. Pensioenuitvoerders

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Het pensioenstelsel van de toekomst

Het pensioenstelsel van de toekomst Het pensioenstelsel van de toekomst Pensioen Event Euroforum, Utrecht, 30 juni 2016 Kees Goudswaard Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Economie Vier toekomstvarianten SER 2015 1) Uitkeringsovereenkomst

Nadere informatie

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B));

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B)); Notitie BC Public Affairs Doel: Ter informatie Datum 28 januari 2015 Onderwerp Analyse SER Advies Afzender Jurre de Haan / GSB Aanleiding en achtergrond Samenvatting Gevraagde besluit Op 24 januari presenteerde

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008

Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008 Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008 Agenda Behoeften werkgever Voldoen huidige uitvoerders aan behoeften? Voldoet API aan behoeften (mogelijkheden

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Beleggingskeuzes bepalen het pensioen 3. Welke invloed heb je als

Nadere informatie

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Brug mogelijk tussen twee werelden? Collectieve risicodeling, je moet het niet willen! Bijna geen meerwaarde meer Complex Niet te waarderen Je doet aan herverdeling

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Agenda Pensioenfondsen Huidig toezicht op Nederlandse pensioenfondsen Europees toezicht financiële instellingen Solvency II voor pensioenfondsen Tot slot: Aangekondigde

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Nederland heeft internationaal gezien een goed pensioenstelsel. Een stelsel waarvan de financiële houdbaarheid bovendien

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Vereniging van DSM Gepensioneerden 27 maart 2013 Toelichting door Gerard Rutten 2013-001773 Nederlandse Pensioenfondsen: sterke daling van de dekkingsgraad 1 Mutation 25 Funding ratio

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Nieuw pensioencontract DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Kernpunten 1. Eén ftk met twee soorten contracten (nominale contract en reële contract) 2. Contracten

Nadere informatie

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening Position paper: Toekomst pensioenstelsel Publicatiedatum: juni 2016 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Stabiele pensioenen - stabiele economie FTK macro-economisch bezien

Stabiele pensioenen - stabiele economie FTK macro-economisch bezien 10e ALM Conferentie Stabiele pensioenen - stabiele economie FTK macro-economisch bezien Prof. dr Casper van Ewijk CPB Universiteit van Amsterdam Amsterdam, 4 april 2007 FTK: bewezen succes Stille revolutie

Nadere informatie

Voorstel variabele pensioen uitkering

Voorstel variabele pensioen uitkering Samen de toekomst Voorstel variabele dichterbij brengen pensioen uitkering Agenda Yoram Schwarz Nationale Nederlanden- Pensioen Directeur-Strategie& Marketing Netspar 16 September 2015 1 2 3 Veranderingen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Nieuwe pensioenuitvoerders katalysator voor transparantie in pensioenstelsel? Dirk Jan Sloots

Nieuwe pensioenuitvoerders katalysator voor transparantie in pensioenstelsel? Dirk Jan Sloots Nieuwe pensioenuitvoerders katalysator voor transparantie in pensioenstelsel? Dirk Jan Sloots 5 maart 2014 Agenda 1. Pensioenuitvoerders in Nederland 2. Ontwikkeling PPI-landschap en transparantie 3. Belemmeringen

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Hoge hekken, betere buren: over eigendom en risicovolle pensioenen

Hoge hekken, betere buren: over eigendom en risicovolle pensioenen Hoge hekken, betere buren: over eigendom en risicovolle pensioenen Lans Bovenberg Teulings heeft gepleit voor beter geborgde eigendomsrechten in aanvullende pensioenen door de introductie van generatierekeningen,

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Fieke van der Lecq Olaf Sleijpen VVD Partijcommissie Werk & Inkomen Den Haag, 23 juni 2008 Agenda Overzicht Nederlandse pensioenstelsel Nederland vergrijst

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 2 Pensioen: turen naar de vrijheid 50 jaar lang werken we toe naar ons pensioen Dan willen we onafhankelijk zijn En

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels 9 juni 2009, Wilfried Mulder Inhoud 1. Introductie APG 2. Vormen samenwerking pensioenfondsen 3. Werking IORP

Nadere informatie

Toekomst van het Pensioenstelsel

Toekomst van het Pensioenstelsel Toekomst van het Pensioenstelsel 26 maart 2015 Alex Ter Horst en Ruud Derksen Advocaten Pensioenrecht Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de beste van de wereld 1. Denemarken (82,4) 2. Australie (79,9)

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Agenda Welkom Notulen vergadering 2 november Performance SPLB Het pensioengebouw en juridisch advies Financiën Communicatie en LinkedIn groep

Nadere informatie

APF VERSUS ANDERE UITVOERDERS

APF VERSUS ANDERE UITVOERDERS APF VERSUS ANDERE UITVOERDERS Jos van Ophem & Hans Kennis 20 juni 2016 Vergelijking Algemeen Pensioenfonds versus: Verzekerde pensioenregeling Ondernemingspensioenfonds Bedrijfstakpensioenfonds België-route

Nadere informatie

Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO. November 2013 Hans de Ruiter

Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO. November 2013 Hans de Ruiter 1 Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO November 2013 Hans de Ruiter 2 Inhoud Inleiding pensioencontract De marsroute naar het nieuwe contract Tien vragen en antwoorden

Nadere informatie

De IORP richtlijn en het EU Verdrag

De IORP richtlijn en het EU Verdrag VVP, 17 juni 2015 De IORP richtlijn en het EU Verdrag Prof.dr. Hans van Meerten Hoogleraar EU Pensioenrecht Advocaat Clifford Chance VVP, 17 juni 2015 Agenda 1) EU Recht beginselen en rechtspraak; 2) De

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Toekomstbestendigheid pensioenregelingen

Toekomstbestendigheid pensioenregelingen Zoetermeer, 18 februari 2011 Toekomstbestendigheid pensioenregelingen Marc Heemskerk, Amstelveen Marc.Heemskerk@mercer.com www.mercer.nl Toekomstbestendigheid huidige pensioenregeling Inleiding Demografische

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

Actualiteiten pensioen

Actualiteiten pensioen Actualiteiten pensioen Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 20 juni 2013 2013 Towers Watson. All rights reserved. Wat speelt er allemaal? Sociaal akkoord AOW-leeftijd gaat omhoog AOW-gat Nominaal versus

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds pggm.nl Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds PGGM Bestuurlijke Advisering 9 januari 2015 Met minder regels, meer bereiken Quick Scan Voor u ligt onze Quick Scan van het wetsvoorstel algemeen pensioenfonds,

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

HOUDBAARHEID PENSIOEN

HOUDBAARHEID PENSIOEN Actuaris dag 2013 HOUDBAARHEID PENSIOEN Prof. Dr. Erik Lutjens HOUDBAARHEID VERPLICHTSTELLING Onderzoek Expertisecentrum Pensioenrecht Vrije Universiteit Amsterdam - www.rechten.vu.nl/ expertisecentrumpensioenrecht

Nadere informatie

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 RM stephan@makingstrategywork.nl +31 (0)6 23 598 223 @slinnenb Atos Consulting Making Strategy Work Logica Business Consulting Partner Financial Services Scenario

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Peter de Bruijne Voorzitter Bestuur Pensioenfonds ING 31 oktober 2013 QR code website Pensioenfonds ING Agenda Financiële situatie Klanttevredenheid

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen?

Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen? Faculteit der Rechtsgeleerdheid Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen? Stichting Instituut GAK 12 december 2016 Prof. mr. drs. Mark Heemskerk, Hoogleraar pensioenrecht Radboud Universiteit

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard Bron: K.P. Goudswaard, 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?' in: R. Bijl et al (red.), Opvallend gewoon. Het bijzondere van Nederland, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2013, pp.

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015 2016 34 255 Voorstel van wet van het lid Lodders tot wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte beroepspensioenregeling en de Wet op de loonbelasting

Nadere informatie

In dit stuk willen wij als VHP2 naar onze leden maar ook naar anderen duidelijk maken hoe wij tegen het onderwerp (generatie)solidariteit aankijken.

In dit stuk willen wij als VHP2 naar onze leden maar ook naar anderen duidelijk maken hoe wij tegen het onderwerp (generatie)solidariteit aankijken. Voor: Van: VHP2-leden en andere geïnteresseerden Pensioencommissie VHP2 Datum: 23 april 2014 Onderwerp: Standpunt VHP2 inzake (generatie)solidariteit Inleiding Het onderwerp solidariteit in het algemeen

Nadere informatie

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015 Garanties in een nieuw perspectief PensioenEvent 2015 Programma 1. Herverdeling risico s. 2. Uitkeringsfase: premie- en kapitaalovereenkomst. 3. Extra mogelijkheid: de pensioenknip. 4. Doorbeleggen na

Nadere informatie

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010 ALM en het nieuwe pensioencontract Theo Nijman 17 December 2010 Agenda Schets structuur nieuwe pensioencontracten Mogelijke ontwikkeling toezichtsmodel ALM toepassingen voor nieuwe contract en uitdagingen

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Doorsneesystematiek. in pensioenen onder druk? CPB Policy Brief 2014/01. Marcel Lever Jan Bonenkamp Ryanne Cox. Dit is een uitgave van:

Doorsneesystematiek. in pensioenen onder druk? CPB Policy Brief 2014/01. Marcel Lever Jan Bonenkamp Ryanne Cox. Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: Herverdeling Aanpassing tussen jong kost tot en oud fors 100 miljard Centraal Planbureau Postbus 80510 2508 GM Den Haag t (070) 3383 380 Januari 2014 ISBN 978-90-5833-626-2 CPB

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld Verschenen: K.P. Goudswaard (2014), 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?', in: Jaarboek 2014, Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Den Haag, pp. 19-25 (eerder gepubliceerd in

Nadere informatie

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE DEEL 1 Prof. Erik Lutjens Onderwerpen: 1. Hoofdlijnen huidige pensioenstelsel 2. Knelpunten > toekomstdiscussie.

Nadere informatie

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015 Management samenvatting Uitgangspunten a. We hebben in Nederland een goed pensioenstelsel. Een van de sterke punten van de oudedagsvoorziening

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Inleiding Rapport vraagt aandacht voor toekomstbestendigheid

Nadere informatie

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Kees Bouwman Cardano Risk Management Working paper Voorlopige versie: commentaar welkom, 16

Nadere informatie

De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten. 1 december Bas J.M. Werker

De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten. 1 december Bas J.M. Werker De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten 1 december 2016 Bas J.M. Werker Gedachtenexperiment In juni 2017 schrijft de nieuwe coalitie: we herzien het pensioenstelsel grondig,

Nadere informatie

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK 2 De essentie: Eerlijke verdeling van lasten en lusten tussen generaties krijgt volop aandacht; Er worden twee contracten voorgesteld. Beide behoeven verdere

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Mary Hofmans 25 juni 2014 RGF Twente en IJsselzoom Agenda Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Wat biedt SPF? Pensioenpremie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds Deelnemersbijeenkomsten Grolsch Pensioenfonds 4 en 5 maart 2015 Pensioen in het kort Wie beslist er over je pensioen? Pensioenovereenkomst Arbeidscontract CAO werkgever werknemers Uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010 Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen Jan Neven VVP 14 september 2010 Het akkoord gaat met name over.. Incorporeren stijgende levensverwachting in AOW en aanvullend

Nadere informatie

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen Ruben Stam Programma Er was eens. - ons huidige pensioenstelsel nader belicht Roerige tijden - het pensioenstelsel onder hoogspanning Wat ú kunt doen! - Úw keuzes

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN?

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? Bijeenkomst voor pensioengerechtigden Dick Vis, voorzitter Stichting Pensioenfonds Urenco Nederland 20 september 2016 Agenda 1. Samenvatting jaarverslag 2015 2.

Nadere informatie

1 werkplan voor het vervolg (najaar 2015) 5 rode draden uit de Nationale Pensioendialoog. 5 maatschappelijke trends die vragen om verandering

1 werkplan voor het vervolg (najaar 2015) 5 rode draden uit de Nationale Pensioendialoog. 5 maatschappelijke trends die vragen om verandering pggm.nl Hoofdlijnen toekomstbestendig pensioenstelsel PGGM Bestuurlijke advisering 9 juli 2015 Quick scan: Hoofdlijnen van een toekomstbestendig pensioenstelsel Op 6 juli 2015 heeft Staatssecretaris Klijnsma

Nadere informatie

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over 1 1. De zgn. risicovrije rente is niet stabiel en dus niet risicovrij zei ik in het debat 2 weken geleden. Het is goed nu te zien dat onze mening nu ook in de Tweede Kamer en door de staatssecretaris wordt

Nadere informatie

Verandering maakt sterker

Verandering maakt sterker Den Haag, 17 april 2015 Een verbouwing zonder de fundering aan te tasten Verandering maakt sterker Samenvatting Nederland heeft een van de beste pensioenstelsels in de wereld. Daarover zijn binnen- en

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

Bijlage: Overzicht van kenmerken van de PPI en haar internationale concurrenten

Bijlage: Overzicht van kenmerken van de PPI en haar internationale concurrenten Bijlage: Overzicht van kenmerken van de PPI en haar internationale concurrenten Reikwijdte België OFP Pensionsk asse Pensionsfonds Ierland SEPCAV ASSEP CAA Welke soorten pensioenregelingen kunnen uitgevoerd

Nadere informatie