Je geld slim beheren, een troef voor het leven! Een pilootproject in voor leerkrachten Project Algemene Vakken en Maatschappelijke Vorming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Je geld slim beheren, een troef voor het leven! Een pilootproject in 2014-2015 voor leerkrachten Project Algemene Vakken en Maatschappelijke Vorming"

Transcriptie

1 Je geld slim beheren, een troef voor het leven! Een pilootproject in voor leerkrachten Project Algemene Vakken en Maatschappelijke Vorming

2 Samengevat Inhoudstafel De FSMA/Wikifin werkt volop aan pedagogisch materiaal om financiële vorming te integreren in de lessen Project Algemene Vakken of Maatschappelijke vorming in de tweede en derde graad van het beroepssecundair onderwijs. Omdat we materiaal ter beschikking willen stellen dat daadwerkelijk tegemoet komt aan de behoeften van leerkrachten, zoeken we bereidwillige scholen en leerkrachten die het materiaal volgend schooljaar ( ) zullen gebruiken en testen. De ervaringen en feedback van deze pilootscholen zullen ons toelaten het materiaal aan te vullen en te verbeteren. Bovendien kunnen de best practices van deze pioniers een bron van inspiratie zijn voor andere leerkrachten. Tijdens 3 ontmoetingsdagen (telkens van 9u30 tot 15u30) willen we aan de deelnemende leerkrachten ondersteuning bieden om vertrouwd te geraken met het materiaal, hen de kans geven om met andere leerkrachten ervaringen en ideeën uit te wisselen en hun feedback over het materiaal verzamelen. Situering 04 Waarom het beroepssecundair onderwijs? 07 Het pedagogisch materiaal 08 Het pilootproject 09 Wie kan zich kandidaat stellen als pilootschool? 10 Wat bieden we aan een pilootschool? 11 De fasen in het project 12 Selectiecriteria 15 Hoe zich kandidaat stellen? 16 Contact 17 een initiatief van de FSMA

3 Situering Financiële vorming is meer en meer een noodzaak. Wanneer de financiële kennis van de Belgen gemeten wordt, zijn de scores doorgaans alarmerend laag. Sinds 2011 kreeg de FSMA van de wetgever de opdracht om initiatieven op poten te zetten om de financiële geletterdheid van de bevolking te verbeteren. Deze initiatieven bundelen we onder de merknaam Wikifin. Wikifin wil leerkrachten ondersteunen die rond financiële vorming willen werken in de klas, naast haar andere acties voor het grote publiek. Daartoe zullen we materiaal ter beschikking stellen van leerkrachten die lesgeven in het secundair onderwijs 1 en pilootprojecten lanceren om het materiaal te testen, te verbeteren en uit te breiden. We werken hiervoor nauw samen met leerkrachten en andere partners uit het onderwijs. Heel concreet, de inhouden van financiële vorming behandelen 5 pijlers. Jongeren vormen in deze pijlers zou hen de competenties moeten bijbrengen om levenslang gepast om te gaan met geld en om een kritische kijk te ontwikkelen op onze samenleving. y Zijn budget en dagelijkse financiën organiseren: een jongere moet leren om een duidelijk en georganiseerd beeld te krijgen van zijn persoonlijke financiën. In dit verband moet hij in staat zijn administratieve procedures uit te voeren, financiële transacties in alle veiligheid te verrichten en zijn inkomsten en uitgaven te bepalen met het oog op zijn toekomstige financiële noden. y Consumeren met verstand van zaken: financiële vorming gaat ondermeer over verantwoord consumeren, denk bijvoorbeeld aan de vaardigheid om keuzes te maken met respect voor zijn budget. Verantwoord consumeren gaat ook over het inschatten van de invloed van reclame, rekening houden met de prijs-kwaliteitverhouding of met duurzaamheid. y Zijn toekomstige financiële situatie inschatten en voorbereiden: om zijn toekomst met vertrouwen tegemoet te kijken, is het belangrijk dat jongeren juist gedrag aanleren op het vlak van budgetbeheer, sparen, lenen en verzekeren. Denk hierbij aan het aanleggen van een spaarbuffer voor onvoorziene kosten of het afsluiten van gepaste verzekeringen. y Risico s inschatten: risico s inschatten krijgt meer en meer een centrale plaats als het gaat over het omgaan met geld. Het gaat niet alleen over de risico s van beleggen, maar ook over het lezen van een contract en de waarde van zijn handtekening, het bewustzijn van het vertrouwelijk karakter van zijn persoonlijke financiële gegevens, voorrang geven aan de betaling van facturen van nutsbedrijven boven het kopen van gadgets,... y Basisconcepten en spelers van het financiële landschap kennen: het begrijpen van financiële basisconcepten, zoals het mechanisme van inflatie of het budgetbeheer van een overheid, maakt integraal deel uit van financiële vorming. Ook meer complexe zaken zoals de rol van Belgische en Europese instellingen en de rechten en plichten van individuen ten opzichte van deze instellingen, zijn belangrijk om zijn persoonlijke financiën goed te kunnen beheren en om een burger te zijn die deelneemt aan de democratie. Er zijn een aantal redenen om financiële vorming bovenaan de agenda te plaatsen. De belangrijkste argumenten zijn: y Jongeren worden steeds vroeger aangesproken als consument. y Financiële producten worden complexer, maar tegelijk ook alsmaar gemakkelijker beschikbaar, ondermeer online. y Veranderingen in onze maatschappij zetten ons systeem van pensioenen en gezondheidszorg onder druk. y Financiële beslissingen en risico s komen meer en meer terecht op de schouders van het individu. Internationale studies tonen bovendien aan dat competenties over het omgaan met geld best zo jong mogelijk verworven worden. De school is dus een bevoorrechte omgeving voor financiële vorming. Argumenten hiervoor zijn: y In een leercontext zijn jongeren in staat om zowel eenvoudige als meer complexe financiële noties te begrijpen. y Door financiële vorming aan te bieden op school, kunnen alle jongeren bereikt worden. Jongeren uit financieel kwetsbare gezinnen maken dan op school kennis met meer aangepaste strategieën over het omgaan met geld en starten op die manier hun leven als jongvolwassene met nuttige basis kennis. 1 We hebben ervoor gekozen om ons in een eerste fase te richten op de leerlingen uit het secundair onderwijs, maar niets sluit uit dat we later ook initiatieven ontwikkelen voor het basisonderwijs. 4 5

4 y Het aanleren van goede vaardigheden om om te gaan met sparen, consumeren, budgetbeheer,... is een proces dat meerdere jaren tijd vraagt. Op school kan dit geleidelijk aan opgebouwd worden, waarbij de opdrachten jaar na jaar moeilijker worden. Momenteel ontwikkelen we materiaal voor de leerkrachten die Project Algemene Vakken (PAV) of Maatschappelijke Vorming (MAVO) geven in het beroepssecundair onderwijs. Volgend schooljaar ( ) willen we dat materiaal ter beschikking stellen en testen in een aantal pilootscholen. Voor de ontwikkeling van dit materiaal en het organiseren van dit pilootproject werken we nauw samen met pedagogisch begeleiders Project Algemene Vakken van de verschillende onderwijskoepels en met BELvue-Koning Boudewijnstichting. Waarom het beroepssecundair onderwijs? We hebben ervoor gekozen om onze inspanningen in eerste instantie te richten op leerlingen in de tweede en derde graad van het beroepssecundair onderwijs (BSO) of het deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO), en wel omwille van verschillende redenen: y Het beroepssecundair onderwijs is een praktijkgerichte onderwijsvorm waarin de jongere naast algemene vorming vooral een specifiek beroep aanleert. Heel wat jongeren zullen na het beroepsonderwijs dan ook intreden op de arbeidsmarkt en een beroep uitoefenen. Het zijn dus deze jongeren die doorgaans het vroegst financieel onafhankelijk worden van hun ouders en op eigen benen staan. Het is daarom van groot belang dat zij beschikken over de basiscompetenties om hun eigen leven financieel te organiseren. y De basis voor het leren omgaan met geld wordt gelegd binnen het gezin. Jongeren uit financieel kwetsbare gezinnen maken thuis vaker kennis met onaangepaste praktijken op dit vlak. Financiële vorming op school kan bijdragen aan het voorkomen van de reproductie van deze familiale gewoonten. Door onze aandacht in een eerste fase te richten op de leerlingen uit het beroepssecundair onderwijs, bereiken we een relatief groot aandeel leerlingen uit financieel kwetsbare groepen. y Voor het beroepssecundair onderwijs werden er eindtermen geformuleerd voor Project Algemene Vakken (PAV), een vak met als doel de basisvorming geïntegreerd aan te bieden. Centraal in deze basisvorming van jongeren in het BSO staat de bekommernis om hen te begeleiden in hun individuele persoonlijkheidsontwikkeling en in hun sociale vorming, zodat ze zowel in hun persoonlijk leven, in hun professioneel leven en in het kader van hun deelname aan het maatschappelijk leven adequaat en zelfredzaam kunnen optreden en handelen. De doelen en onderwerpen van financiële vorming sluiten hier goed bij aan en PAV is dan ook een geschikte toegangspoort om deze doelen en onderwerpen aan bod te laten komen in het curriculum. 6 7

5 Het pedagogisch materiaal Het pilootproject Concreet werken we dus aan de ontwikkeling van materiaal dat leerkrachten PAV en MAVO kunnen gebruiken als inspiratie om financiële vorming te integreren in hun lessen. We voorzien inspiratiemateriaal over verschillende thema s: y sparen en beleggen y z n budget beheren y verantwoord consumeren y betaalmiddelen y lenen y verzekeren 1 y werken 1 Om materiaal ter beschikking te stellen dat daadwerkelijk tegemoet komt aan de behoeften van leerkrachten, zoeken we bereidwillige scholen en leerkrachten die het materiaal volgend schooljaar ( ) zullen gebruiken en testen. De ervaringen en feedback van de pilootscholen zullen ons toelaten het materiaal te verbeteren. Bovendien kunnen de best practices van deze pioniers een bron van inspiratie zijn voor andere leerkrachten. Is uw school geïnteresseerd om zich kandidaat te stellen als pilootschool, lees dan zeker verder en vul het formulier in op wikifin-at-school. Per thema voorzien we twee bundels: y een bundel waarin we de relevante inhouden over het thema selecteren en in begrijpelijke taal toelichten. Dit document is bedoeld als achtergrondinformatie voor de leerkracht, zodat ze zelf het thema goed beheersen. y een document waarin we pedagogisch-didactische inspiratie geven om het thema aan bod te laten komen in de les: nuttige websites, artikels en video s, tips voor werkvormen en activiteiten, de verwijzing naar de vakgebonden (PAV) en vakoverschrijdende eindtermen,... y Dit materiaal zal voor alle scholen vrij beschikbaar zijn via onze website (http://www.wikifin.be/nl/wikifin-at-school). 1 Deze thema s zullen niet klaar zijn tegen begin september 2014, maar zullen later ter beschikking gesteld worden. 8 9

6 Wie kan zich kandidaat stellen als pilootschool? Wat bieden we aan een pilootschool? Alle Vlaamse secundaire scholen die in de tweede en/of de derde graad beroepssecundair onderwijs inrichten en de centra voor deeltijds beroepssecundair onderwijs. In elke kandidaat-pilootschool voor voltijds beroepssecundair onderwijs zijn er minstens twee leerkrachten PAV of MAVO (indien mogelijk één leerkracht van de tweede graad en één van de derde graad) die: In elk kandidaat-centrum voor deeltijds beroepssecundair onderwijs is er minstens 1 leerkracht PAV of MAVO die: y zich engageren om deel te nemen aan de verschillende fasen van het project (zie verder); y bereid zijn het aangeboden materiaal te bestuderen en te verwerken in hun lessen PAV of MAVO om zo de financiële vorming van jongeren te promoten; y bereid zijn om het materiaal en de informatie tijdens de sessies (zie verder) te verspreiden onder hun collega s van de vakwerkgroep PAV of MAVO, samen met hen na te denken over de vertaling van het materiaal naar de lessen PAV of MAVO, ervaringen van collega s te bundelen en met ons te delen. y de kans om in nauwe samenwerking met collega s na te denken over de invulling van de lessen en thema s en innovatief te werken in de klas; y pedagogisch materiaal rond financiële vorming. Dit materiaal zal later uitgebreid en aangepast worden op basis van de ervaringen en de feedback van de pilootscholen en -centra; y ondersteuning van de deelnemende leerkrachten tijdens 3 ontmoetingen die doorgaan in Brussel, op loopafstand van het Centraal-Station. In deze ontmoetingen willen we leerkrachten uitleg geven over het materiaal en de aanpak en willen we hen de kans geven om met leerkrachten van andere scholen en -centra van gedachten te wisselen en ervaringen en best practices uit te wisselen. Zo willen we hun pedagogisch-didactisch handelen verrijken. We bieden aan de deelnemende leerkrachten tevens de mogelijkheid om in de tussentijd vragen te stellen aan de organisatoren van het project via mail naar y een forfaitair bedrag van 300 euro voor elke geselecteerde pilootschool of -centrum. Dit bedrag dient in de eerste plaats om de verplaatsingskosten van de leerkrachten voor de drie overlegmomenten te Brussel te dekken. De resterende som kan elke school vrij besteden. We verwachten tevens dat de directeur van zijn kant zich engageert voor het project. Voor een inschatting van de taakbelasting van de leerkrachten van de vakwerkgroep PAV/MAVO houdt hij rekening met hun deelname aan dit pilootproject. Tevens ondersteunt en controleert hij de vooruitgang van het project, de leerkrachten en de vakwerkgroep

7 De fasen in het project 1. Juni tot september 2014: geïnteresseerde scholen en centra stellen zich kandidaat Scholen en centra die geïnteresseerd en gemotiveerd zijn om deel te nemen aan het pilootproject, kunnen hun kandidatuur indienen via wikifin.be/nl/wikifin-at-school. Formulieren indienen gebeurt bij voorkeur voor 1 juli en uiterlijk op 12 september. 2. September 2014: de FSMA/Wikifin en de pedagogische begeleiding selecteren 16 scholen Op basis van de ingediende formulieren en op basis van een aantal selectiecriteria (zie verder) beslissen de FSMA/Wikifin en de pedagogisch begeleiders van de onderwijskoepels welke scholen weerhouden worden voor deelname aan het pilootproject. Alle scholen worden ten laatste op 29 september op de hoogte gebracht van deze beslissing. 3. Donderdag 16 oktober 2014: eerste ontmoetingsdag ter lancering van het project Op 16 oktober 2014 voorzien we een eerste ontmoeting met alle deelnemende leerkrachten. Op het programma staan: y de voorstelling van het project: het doel (financiële vorming voor leerlingen in het BSO stimuleren), de verschillende fasen, wat we verwachten van de deelnemende scholen en leerkrachten,...; y het verspreiden en uitgebreid toelichten van het ontwikkeld materiaal (per thema een bundel met de theorie en een bundel die inspiratie geeft voor de pedagogisch-didactische aanpak). Zo zijn de leerkrachten al goed voorbereid om aan de slag te gaan met het materiaal; y een bevraging bij de deelnemers om hun verwachtingen bij de start van het project te identificeren en hun ideeën over de aanpak van financiële vorming te verzamelen; y de gelegenheid om in groepjes te brainstormen over de aanpak in de klas. 12 De dag start om 9u30 en eindigt om 15u30 en gaat door in de gebouwen van de FSMA in Brussel, op loopafstand van het Centraal-Station. 4. Van oktober tot december 2014: voorbereidingstijd voor de leerkrachten Tijdens het eerste trimester hebben de deelnemende leerkrachten de tijd om kennis te maken met het materiaal dat we hen ter beschikking stellen, te zoeken naar manieren om deze leerstof te integreren in hun bestaande lessen en thema s en hun lessen voor te bereiden. We moedigen de leerkrachten aan om hierover te blijven communiceren met andere leerkrachten die deelnemen aan het pilootproject. Met eventuele vragen kunnen de leerkrachten ook terecht bij de ontwikkelaars van het materiaal, via mail naar 5. Dinsdag 13 januari 2015: tweede ontmoetingsdag Begin januari voorzien we een tweede ontmoeting met alle deelnemende leerkrachten. Voor de meeste leerkrachten komt deze ontmoeting net voor ze starten met de lessen die ze geven op basis van ons materiaal, al kan het ook zijn dat sommige leerkrachten al enkele lessen gegeven hebben. De doelen van deze ontmoeting zijn: y reacties en feedback van de leerkrachten verzamelen over het inspiratiemateriaal; y de mogelijkheid bieden om vragen te stellen over het materiaal en de aanpak; y leerkrachten de kans geven om ideeën uit te wisselen over de geplande aanpak. De dag start om 9u30 en eindigt om 15u30 en gaat door in de gebouwen van de FSMA in Brussel, op loopafstand van het Centraal-Station. 6. Van januari tot april 2015: testfase In het tweede trimester geven de leerkrachten PAV/MAVO de lessen gebaseerd op ons materiaal. Voor de specifieke invulling van deze lessen houdt de leerkracht rekening met de kenmerken van de klasgroep (studierichting, taalvaardigheid, ICT-vaardigheden, voorkennis,...). We verwachten dat ons inspiratiemateriaal substantieel verwerkt wordt. Bij voorkeur bereiden verschillende leerkrachten PAV van dezelfde school de lessen samen voor en geven ze ze elk in hun klas(sen). Deze samenwerking zal toelaten om te leren van elkaar en ons een rijker en genuanceerder beeld te geven van de ervaringen en best practices. 13

8 7. Maandag 27 april 2015: derde ontmoetingsdag Nadat alle leerkrachten de lessen, gebaseerd op ons inspiratiemateriaal, gegeven hebben, komen we voor de derde keer samen. Bedoelingen van deze sessie zijn: y feedback en nieuwe ideeën verzamelen om het aangeboden materiaal uit te breiden en te verbeteren; y leerkrachten best practices en ervaringen laten uitwisselen; y de inspiratiedag (zie verder) voorbereiden. De dag start om 9u30 en eindigt om 15u30 en gaat door in de gebouwen van de FSMA in Brussel, op loopafstand van het Centraal-Station. 8. Mei tot augustus 2015: aanpassing materiaal Op basis van de feedback van de leerkrachten uit de pilootscholen passen we het materiaal aan en breiden we de pedagogisch-didactische suggesties voor werkvormen, materiaal,... uit. 9. Woensdag 23 september 2015: inspiratiedag voor leerkrachten PAV en MAVO van heel Vlaanderen Aan de start van schooljaar organiseren we een inspiratiedag voor alle geïnteresseerde leerkrachten PAV en MAVO van de scholen voor voltijds beroepssecundair onderwijs en de centra voor deeltijds beroepssecundair onderwijs. Tijdens deze dag staan zeker op het programma: y verspreiden en toelichten van het getest materiaal op grote schaal; y best practices van de pilootleerkrachten delen met de leerkrachten van andere scholen. We hopen dat er enkele leerkrachten van de pilootscholen bereid zijn om hun collega s op sleeptouw te nemen, hun ervaringen te delen met hen en hen warm te maken om rond financiële vorming te werken in hun klassen. De voorbereiding daarvan kan gebeuren tijdens de derde ontmoeting eind april. Selectiecriteria De FSMA en pedagogisch begeleiders PAV van de verschillende koepels beslissen samen welke 16 scholen geselecteerd worden voor deelname aan het pilootproject. Daarbij streven we naar variatie onder de deelnemende scholen: y BSO-richtingen uit de harde (bouw, automechanica,...) en uit de zachte sector (verzorging, kantoor,...) y geografische spreiding van de deelnemende scholen y scholen uit de grootstad en scholen op het platteland y scholen die voltijds beroepssecundair onderwijs aanbieden en scholen die deeltijds beroepssecundair onderwijs aanbieden y kleine, grote en middelgrote scholen y... Daarnaast houden we ook rekening met het aantal leerkrachten van een school die zich wil engageren om lessen gebaseerd op ons materiaal, uit te testen. Tot slot brengen we de motivatie van een school in rekening: de motivatie om de financiële geletterdheid bij jongeren te stimuleren, de motivatie om deel te nemen aan de verschillende fasen van het project en om zijn ervaringen met ons en met collega-leerkrachten te delen

9 Hoe zich kandidaat stellen? Contact Scholen die zich kandidaat willen stellen als pilootschool, vullen het formulier in dat online beschikbaar is via Te onthouden data: y indienen kandidatuur bij voorkeur voor 1 juli 2014 en ten laatste op 12 september 2014 y bekendmaking geselecteerde pilootscholen: 29 september 2014 Voor meer informatie over Wikifin.be, het programma voor financiële vorming van de FSMA, surf naar Voor specifieke vragen kan je Els Lagrou contacteren op tel of via mail naar Vrij te houden momenten voor overleg: y 16 oktober 2014 (eerste ontmoeting) y 13 januari 2015 (tweede ontmoeting) y 27 april 2015 (derde ontmoeting) y 23 september 2015 (inspiratiedag) 16 17

10 Wat is Wikifin.be? Wikifin.be is een website, onafhankelijk van de private financiële spelers. De site werd in januari 2013 door de FSMA gelanceerd om de consument bij financiële beslissingen te helpen door objectieve, betrouwbare en praktische informatie aan te reiken. Het programma richt zich tot de hele bevolking, jong of iets minder jong. Op elke leeftijd maken we financiële keuzes die op lange termijn gevolgen kunnen hebben. Op Wikifin.be vind je gemakkelijk de juiste informatie! Wat is de FSMA? De FSMA is de Belgische Autoriteit voor de Financiële Diensten en Markten. Het is een autonome openbare instelling die als opdracht heeft de consument op het vlak van financiële dienstverlening te beschermen. De FSMA heeft dus geen commerciële doelstellingen. een initiatief van de FSMA

Financiële vorming in België: het programma Wikifin.be

Financiële vorming in België: het programma Wikifin.be Studiedag Financiële vorming - 18 april 2016 Leuven Financiële vorming in België: het programma Wikifin.be Financiële vorming: Definitie Onderzoek Waarom financiële vorming Wikifin.be, een programma van

Nadere informatie

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen!

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! 13 februari 2014 In aanwezigheid van: 1 Johan Vande Lanotte, vice-eersteminister en minister van Economie en Consumenten 2 Koen Geens, minister

Nadere informatie

Kinderrechten- en ontwikkelingseducatie voor uw toekomstige leerkrachten!

Kinderrechten- en ontwikkelingseducatie voor uw toekomstige leerkrachten! Kinderrechten- en ontwikkelingseducatie voor uw toekomstige leerkrachten! samen voor kinderen 2 2 Waarom is het belangrijk om leerlingen en leerkrachten te sensibiliseren over de Rechten van het Kind?

Nadere informatie

ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL

ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL Jongeren hebben nood aan maatschappelijke en politieke vorming en zien hierin een rol weggelegd voor het onderwijs. De Vlaamse Jeugdraad geeft in

Nadere informatie

Hoofdstuk I: Eindtermen de basics

Hoofdstuk I: Eindtermen de basics Maatschappelijk debat eindtermen Hoofdstuk I: Eindtermen de basics Inhoud Inleiding... 2 Gewoon lager onderwijs... 2 Kleuteronderwijs... 2 Gewoon secundair onderwijs... 3 Buitengewoon onderwijs... 4 Overzichtstabel...

Nadere informatie

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken 1 De Onthaalouderacademie Wat is de Onthaalouderacademie? De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken De sector van de kinderopvang is in beweging. Er worden heel wat initiatieven genomen om de

Nadere informatie

INFOPAKKET SECUNDAIR ONDERWIJS ASO KSO TSO BSO

INFOPAKKET SECUNDAIR ONDERWIJS ASO KSO TSO BSO INFOPAKKET SECUNDAIR ONDERWIJS ASO KSO TSO BSO INFOPAKKET SECUNDAIR ONDERWIJS ASO KSO TSO BSO STRUCTUUR VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS +18 JAAR verder studeren werk 12-17 JAAR 2,5-11 JAAR SECUNDAIR ONDERWIJS

Nadere informatie

Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet

Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet Heeft u leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften door de invoering van het M-decreet in uw klas of school? Is uw rol als ondersteuner gewijzigd omwille van de invoering

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Rechten en plichten 028 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 18 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

Parallellen tussen de peilingtoetsen en de OVSG-toets. Walter Dons Pedagogisch adviseur

Parallellen tussen de peilingtoetsen en de OVSG-toets. Walter Dons Pedagogisch adviseur Parallellen tussen de peilingtoetsen en de OVSG-toets Walter Dons Pedagogisch adviseur inhoud De OVSG-toets -Wat? Waarom? Hoe? -Voor wie? -Evolutie in onze toets Parallellen met de peilingstoetsen OVSG-toets

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

UDL in de lerarenopleiding >> practice what you preach

UDL in de lerarenopleiding >> practice what you preach Innovatief Hoger Onderwijs UDL in de lerarenopleiding >> practice what you preach Vera Calders Mike Verbeeck Overzicht 1. Waarom anders werken? 2. Wat hebben we veranderd? 3. Hoe hebben we dit aangepakt?

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20 Inhoud Praten over geld 5 Betaalkaart 3 3 Smartphone 7 4 5 Verzekeringen 3 6 Immo 35 7 Extra informatie 37 Sparen 0 Opzet van het onderzoek maart 06 - Dit onderzoek zoomt in op hoe binnen het gezin wordt

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 A Basisonderwijs 1 Pastorale Animatiegroep Op 11 september nemen we deel aan de pastorale impulsdag in de de lokalen

Nadere informatie

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Beste ouders Beste opvoedingsverantwoordelijke Als ouder bent u nauw betrokken bij de studiekeuze van uw zoon of dochter. Ook de school en het

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Letterenhuis. Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE. Workshop voor 3de graad TSO/BSO. Info voor de leerkracht

Letterenhuis. Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE. Workshop voor 3de graad TSO/BSO. Info voor de leerkracht Letterenhuis Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE Workshop voor 3de graad TSO/BSO Info voor de leerkracht Het Letterenhuis Het Letterenhuis bewaart de archieven van schrijvers

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Alle ruimte voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Campus Het Spoor Mol 02 Leerlingen leren door te doen, te ondervinden, mee te maken,. Ze beleven met hun zintuigen, verstand en gevoel, alleen of in groep.

Nadere informatie

Krachtige leeromgevingen. Groepssessie 1: Curriculum Versie groep 1

Krachtige leeromgevingen. Groepssessie 1: Curriculum Versie groep 1 Krachtige leeromgevingen Groepssessie 1: Curriculum Versie groep 1 Planning groepssessies 1. Curriculum (vandaag) 2. Toetsen en evalueren (donderdag 30/10) Groepssessie 1 1. Curriculum op macroniveau 2.

Nadere informatie

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Pantone 430C Pantone 7426C Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Locoregionale Uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Hoe blijf jij fit in je hoofd?

Nadere informatie

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit Ronde van Vlaanderen 2008 Omgaan met Diversiteit Omgaan met diversiteit Diversiteitstest Referentiekader: omgaan met diversiteit Screeningsinstrument Doe de diversiteitstest! Vul de test individueel in.

Nadere informatie

NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN

NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN Je leest een tekst over de organisatie en de structuur van het onderwijs in Vlaanderen. Wat moet je doen? 1. Kijk naar de woordenlijst op blad 1 (deze pagina) 2. Lees eerst de

Nadere informatie

De lat hoog voor iedereen! Conferentie Steunpunt GOK

De lat hoog voor iedereen! Conferentie Steunpunt GOK De lat hoog voor iedereen! Conferentie Steunpunt GOK Krachtige leeromgeving Inbreken in de klas Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het secundair onderwijs Diversiteit

Nadere informatie

Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken

Studiedag Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Marieke van Nieuwenhuyze Karine De Gendt 9 juni 2015 Introductiesessie lerende netwerken Waarom heb je voor deze

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Uurroosters administratie

Uurroosters administratie Uurroosters administratie Voltijdse arbeid: 38:00 Deeltijdse arbeid aan 50%: 19:00 1 maandag 7:45 9:00 9:00 12:00 12:00 14:00 2 maandag 12:00 14:00 14:00 dinsdag 12:00 14:00 14:00 woensdag 12:00 14:00

Nadere informatie

ENTELIS STATE OF THE ART VERSLAG - GEMAKKELIJK LEESBARE VERSIE

ENTELIS STATE OF THE ART VERSLAG - GEMAKKELIJK LEESBARE VERSIE ENTELIS STATE OF THE ART VERSLAG - GEMAKKELIJK LEESBARE VERSIE Inleiding Onderzoek in Europa geeft aan dat personen met een beperking van alle leeftijden al zelf in contact zijn gekomen met technologie.

Nadere informatie

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM OnzeLieveVrouwlyceum Genk Alle tijd voor jong talent KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM Kwaliteitsonderwijs met hartverwarmende aandacht voor iedere leerling en met zorg voor

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl11 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding Rechten AO BE 028 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) Aanwezig: 18 leerlingen en 1 begeleidende leerkracht Vertegenwoordiging: Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

Onlinehulpverlening en Mediawijsheid. in het sociaal werk

Onlinehulpverlening en Mediawijsheid. in het sociaal werk Onlinehulpverlening en Mediawijsheid in het sociaal werk Infobrochure vormingsaanbod Onlinehulpverlening en Media-W 2015 Project Mediawijsheid Een smartphone, laptop, tablet, computer en internet zijn

Nadere informatie

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20 Inhoud Praten over geld 5 2 Betaalkaart 3 3 Smartphone 7 4 5 Verzekeringen 3 6 Immo 35 7 Extra informatie 37 Sparen 20 2 Opzet van het onderzoek maart 206 - Dit onderzoek zoomt in op hoe binnen het gezin

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT < verwijder geen elementen boven deze lijn; ze bevatten sjabloon-instellingen - deze lijn wordt niet afgedrukt > Deze woordenlijst

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond Hoofdstuk Project Leerzorg Achtergrond 3 . Project Leerzorg - Achtergrond ONTSTAAN Het Project Leerzorg werd ingediend in antwoord op de oproep tot voorstellen voor netoverschrijdende en multidisciplinaire

Nadere informatie

Handleiding aanvraag Vlaamse Ondersteuningspremie (VOP)

Handleiding aanvraag Vlaamse Ondersteuningspremie (VOP) Handleiding aanvraag Vlaamse Ondersteuningspremie (VOP) Dossier steunpunt handicap & arbeid: Aanvraag Vlaamse OndersteuningsPremie (VOP) INHOUD 1 VOP in het kort 2 De aanvraagprocedure 3 Verlenging/verhoging

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

Kiezen na de basisschool

Kiezen na de basisschool Kiezen na de basisschool WATHOE LEREN KIEZEN Wat gebeurt er in de klas? Het werkboekje WATHOE leren kiezen WATHOE het secundair onderwijs Hoe ziet het secundair onderwijs eruit? Wat kan ik er leren? Het

Nadere informatie

infobrochure methodeonderwijs De Lotus

infobrochure methodeonderwijs De Lotus infobrochure methodeonderwijs De Lotus Mosselerlaan 62 3600 GENK 089 35 16 21 directie.middenschool@gocampusgenk.be Inhoudsopgave Inleiding Zelfgestuurd leren Kernteam Kringgesprek Coöperatieve werkvormen

Nadere informatie

infobrochure methodeonderwijs De Lotus

infobrochure methodeonderwijs De Lotus infobrochure methodeonderwijs De Lotus Mosselerlaan 62 3600 GENK 089 35 16 21 directie.middenschool@gocampusgenk.be Inhoudsopgave Inleiding Zelfgestuurd leren Kernteam Kringgesprek Coöperatieve werkvormen

Nadere informatie

Didactische competentie oefenlessen. A. Algemeen. Theorie Praktijk X Semester 1 Semester 2 Semester 3 X Semester 4

Didactische competentie oefenlessen. A. Algemeen. Theorie Praktijk X Semester 1 Semester 2 Semester 3 X Semester 4 MODULE Didactische competentie oefenlessen A. Algemeen Situering binnen het programma Periode binnen het tweejarige modeltraject Theorie Praktijk X Semester 1 Semester 2 Semester 3 X Semester 4 Aantal

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Aanvraag voor deelname tot de wedstrijd voor projecten rond de Eerste Wereldoorlog.

Aanvraag voor deelname tot de wedstrijd voor projecten rond de Eerste Wereldoorlog. Aanvraag voor deelname tot de wedstrijd voor projecten rond de Eerste Wereldoorlog. Provinciebestuur West-Vlaanderen Cel Oorlog & Vrede Streekhuis Westhoek Woumenweg 100 8600 Diksmuide tel. 051/519433

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte Pedagogische Begeleidingsdienst contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte agenda namiddag INFORMATICA 1 info nieuwe leerplan(nen) 2de graad > kritische groepsbespreking > plenum

Nadere informatie

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST Gebruik deze checklist om te beslissen welke kanalen je zal gebruiken op je school om zowel leerlingen als collega s te informeren en motiveren over Zuiddag. Deze checklist bestaat

Nadere informatie

Evaluatie Stichting Onderwijs & Ondernemen

Evaluatie Stichting Onderwijs & Ondernemen 7 oktober 2013 Evaluatie Stichting Onderwijs & Ondernemen Managementsamenvatting www.technopolis-group.com Evaluatie Stichting Onderwijs & Ondernemen Managementsamenvatting technopolis group, oktober 2013

Nadere informatie

De Leesrace: leesbevordering in een hogere versnelling

De Leesrace: leesbevordering in een hogere versnelling Tine Kuypers Stichting Lezen Vlaanderen Contact: tinekuypers@stichtinglezen.be De Leesrace: leesbevordering in een hogere versnelling 1. Inleiding De Leesrace is een leesbevorderingsproject dat zich in

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

Ons huiswerkbeleid. Wij vinden huiswerk belangrijk, omdat het

Ons huiswerkbeleid. Wij vinden huiswerk belangrijk, omdat het Ons huiswerkbeleid De leerlingen zijn een groot deel van de dag actief op school; met huiswerk willen we de ouders op de hoogte houden van datgene waarmee de kinderen in de klas bezig zijn. Huiswerk vormt

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

Onderzoek De Lee & De Volder -> schriftelijke vragenlijst voor BaO (L4-5-6)

Onderzoek De Lee & De Volder -> schriftelijke vragenlijst voor BaO (L4-5-6) Online welbevindenvragenlijst met 28 stellingen Onderzoek De Lee & De Volder -> schriftelijke vragenlijst voor BaO (L4-5-6) - Leerlingen een stem geven bij de doorlichtingen en kwaliteitsbeleid - Zicht

Nadere informatie

Actieplan deeltijds leren & deeltijds werken in de ouderenzorg. Mevrouw Betsy Jansen, Coördinator CDO Provil

Actieplan deeltijds leren & deeltijds werken in de ouderenzorg. Mevrouw Betsy Jansen, Coördinator CDO Provil Actieplan deeltijds leren & deeltijds werken in de ouderenzorg Mevrouw Betsy Jansen, Coördinator CDO Provil Campus Provil Duinenstraat 1 3920 Lommel DEELTIJDS BEROEPSSECUNDAIR ONDERWIJS Welkom in het deeltijds

Nadere informatie

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva Bijlage 1 oktober 2012 Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva 1. Gebruik van antidepressiva CM onderzocht het gebruik van antidepressiva van jongeren van 0 tot 25 jaar van 2001 tot en met 2011.

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784)

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) 1. Inleiding Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) Kinderen zijn de toekomst Later zullen ze leren, werken en leven in een andere maatschappij. Een samenleving waarvan

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Ondersteunend/Epert B December 2009 ONDERSTEUNEND/EXPERT B 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Ondersteunend/Epert

Nadere informatie

DISCO : Algemene handleiding

DISCO : Algemene handleiding DISCO : Algemene handleiding DISCO het Screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs m.b.t. omgaan met diversiteit biedt enerzijds handvatten om maatregelen en acties die reeds genomen werden in kader

Nadere informatie

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs Ons Onderwijs Kwaliteit in onderwijs Voorwoord Bij Marianum staat de ontwikkeling van de leerling voorop. Wij staan voor aantrekkelijk en afgestemd onderwijs, gemotiveerde leerlingen en goede eindresultaten.

Nadere informatie

Ons huiswerkbeleid. Wij vinden huiswerk belangrijk, omdat het:

Ons huiswerkbeleid. Wij vinden huiswerk belangrijk, omdat het: Groenveldstraat 46, 3001 Heverlee Tel. 016/ 20 80 26 Fax 016/23 60 46 basisschool@donboscoheverlee.be - www.donboscoheverlee.be Ons huiswerkbeleid De leerlingen zijn een groot deel van de dag actief op

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie

VAKOVERSCHRIJDEND: ACTIEF LEREN

VAKOVERSCHRIJDEND: ACTIEF LEREN VAKOVERSCHRIJDEND: ACTIEF LEREN Kernteam actief leren voor alle leraren 1 Actief Leren Bij de start van dit nieuwe schooljaar leggen we met ons kernteam het accent op Actief Leren. Actief leren omvat zeer

Nadere informatie

Sessie 1: Vluchten kan niet meer, je vleugels uitslaan wel.

Sessie 1: Vluchten kan niet meer, je vleugels uitslaan wel. Sessie 1: Vluchten kan niet meer, je vleugels uitslaan wel. Werkgroep: 2 Werkgroepbegeleider: Jan Bonne Verslaggever: Marjolein Lassuyt Inleiding Tijdens het eerste referaat brengt Simon Boone ons op de

Nadere informatie

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum?

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? 1 Wie is wie? A l b e r i k V e r a P i e t e r P a t 2 Overzicht workshop 1. Comeniusproject Werkwijze Comeniusproject: doel en fasen Invulling

Nadere informatie

Het welbevinden van leerlingen Een vragenlijst

Het welbevinden van leerlingen Een vragenlijst Het welbevinden van leerlingen Een vragenlijst Studiedag SOK Leerlingen en kwaliteitszorg Affligem, 6 december 2013 Dr. Ilse De Volder & Ludo De Lee 1 Inhoud o Bevraging van leerlingen bij EU-inspecties

Nadere informatie

LiNk! Nederlands 2. Evalueren om te leren LINK! NEDERLANDS 2. LiNk! Nederlands

LiNk! Nederlands 2. Evalueren om te leren LINK! NEDERLANDS 2. LiNk! Nederlands LiNk! Nederlands 2 Evalueren om te leren LiNk! Nederlands 1 Agenda LiNk! Nederlands Krachtlijnen Leerwaaier Structuur Reflecteren en evalueren Waarom? Hoe? In de praktijk Vragen? 3 Krachtlijnen LiNk! Nederlands

Nadere informatie

Studietoelage. Kom jij in aanmerking?

Studietoelage. Kom jij in aanmerking? Studietoelage Kom jij in aanmerking? Alles over studietoelagen Afdeling Studietoelagen tel. 1700 (gratis), elke werkdag van 9 tot 19 uur Kom naar de bezoekdagen van het ministerie van Onderwijs. Openingsuren

Nadere informatie

LOGISTIEKE ONDERSTEUNING B

LOGISTIEKE ONDERSTEUNING B Functiefamilie: Niveau: LOGISTIEKE ONDERSTEUNING B Doel van de functiefamilie Instaan voor het beheer of verhuur van het materiaal en de technische installaties bij een dienst en erop toezien dat de administratieve

Nadere informatie

Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs)

Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) 1 Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) Doel: de mate waarin leerkrachten en school

Nadere informatie

OPEN AANBOD. Vormingsaanbod training tot meterschap. Huishoudelijke hulpen van dienstenchequebedrijven. Voor. Uit regio Kempen.

OPEN AANBOD. Vormingsaanbod training tot meterschap. Huishoudelijke hulpen van dienstenchequebedrijven. Voor. Uit regio Kempen. OPEN AANBOD Vormingsaanbod training tot meterschap Voor Huishoudelijke hulpen van dienstenchequebedrijven Uit regio Kempen Door Vzw Agora Neerjouten 11 3550 Heusden-Zolder Tel. 011/57 01 60 Fax 011/57

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Danke Blanke Danke DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE

Nadere informatie

TALIS Leraren, schoolleiders en hun professionalisering. Verdiepende informatiesessie. Alexia Deneire Jan Vanhoof Peter Van Petegem

TALIS Leraren, schoolleiders en hun professionalisering. Verdiepende informatiesessie. Alexia Deneire Jan Vanhoof Peter Van Petegem TALIS 2013 Leraren, schoolleiders en hun professionalisering Verdiepende informatiesessie Alexia Deneire Jan Vanhoof Peter Van Petegem Waarom verdiepende sessie? Wij willen: Extra detail en nuance meegeven

Nadere informatie

Catalogus UITGEVERIJ LICAP CVBA. basisonderwijs buitengewoon onderwijs. Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be

Catalogus UITGEVERIJ LICAP CVBA. basisonderwijs buitengewoon onderwijs. Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be Catalogus 2014 2015 basisonderwijs buitengewoon onderwijs Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be UITGEVERIJ LICAP CVBA Basis onderwijs Schoolagenda's 'Mijn eerste agenda' is een schoolagenda geschikt

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

VISIETEKST: Autiwerking OV1, OV2 en OV3 IBSO De Horizon

VISIETEKST: Autiwerking OV1, OV2 en OV3 IBSO De Horizon VISIETEKST: Autiwerking OV1, OV2 en OV3 IBSO De Horizon 1. INLEIDING In het Pedagogisch Project van het Gemeenschapsonderwijs vindt men als één van de leidende principes terug dat het PPGO een project

Nadere informatie

Schrijf in voor de projectoproep Spelen in wijken!

Schrijf in voor de projectoproep Spelen in wijken! Schrijf in voor de projectoproep Spelen in wijken! Een belevingsonderzoek bij kinderen in uw gemeente Waarom een belevingsonderzoek bij kinderen over Spelen in wijken? Er is weinig discussie over de vraag

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 8 ... Skype: Online bellen. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 8 ... Skype: Online bellen. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 8... Skype: Online bellen Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht Waarom? Skype wordt

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Projectleider A1 December 2009 PROJECTLEIDER A1 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Projectleider

Nadere informatie

Maak kennis met de richting kantoor

Maak kennis met de richting kantoor Maak kennis met de richting kantoor De 2de en de 3de graad kantoor BSO ONZE-LIEVE-VROUW-WAVER Leerlingen 6 kantoor (begeleiding: Van Peer Karina) Inhoud a Wat mag je verwachten in de 2 de graad?... 3 b

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Datum: 12 november 2013 1 Deelnemers Belangrijk om op te merken in elke communicatie is dat deze enquête peilde bij een 500-tal jongeren over

Nadere informatie

Dhr. C. Van Vliet directeur eerste graad. Mevr. M. Van Oevelen - vakcoördinator wiskunde eerste graad

Dhr. C. Van Vliet directeur eerste graad. Mevr. M. Van Oevelen - vakcoördinator wiskunde eerste graad 1 Basis en verdieping? 3 Leerondersteuning wiskunde op OLVC (betalend) 4 Externe online ondersteuning 5 Individuele bijles 6 Externe ondersteuning 7 Hulpmiddelen op OLVC Digitale leeromgeving 8 Steunlessen

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION

OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION 2014 OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION Het educatief pakket Polar Quest werd gerealiseerd door de International Polar Foundation. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Ondersteunend/Epert C December 2009 ONDERSTEUNEND/EXPERT C 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Ondersteunend/Epert

Nadere informatie

Functieprofiel projectmedewerker

Functieprofiel projectmedewerker Functieprofiel projectmedewerker Situering L4-volwassenenonderwijs vzw is het netwerk van de centra voor volwassenenonderwijs en het centrum voor basiseducatie in de regio Leuven-Hageland-Tervuren. Door

Nadere informatie