Children of the digital revolution: jongerencultuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Children of the digital revolution: jongerencultuur"

Transcriptie

1 S Children of the digital revolution: jongerencultuur en nieuwe oen Depreitere, 2001 New media rules the waves Onze samenleving heeft de laatste 25 jaar een ware geda antever wisseling ondergaan op vlak van communicatie en technologie. Wat in de jaren zeventig nog pure science-fiction op het witte doek was, is de dag van vandaag gemeengoed geworden. Shoppe n on-line, betalen met proton, mobiele tele fonie, web-vergaderingen, cybercafé s en waar vroeger het geflikker van alle en de televisie s avonds menige huiskamer verlichtte, staan nu pr aktisch overal één of meerdere C-scherme n broederlijk in de buurt van he t televisietoestel m ee te flikkere n. We bevinden ons in een digitaal tijdperk dat onze manier van leven en denken fundamenteel beïnvloedt. Het digitaal tijdperk heeft niet alleen een invloed op onze samenleving maar ook ontegensprekelijk op de jonge rencultuur. Hoe deze digitale revolutie e n jongerencultuur zich tot elkaar verhouden, is het opzet van dit discours. Let s surf! 1.his is a culture clash Jeugdcultuur, jongerencultuur, jeugdsubcultuur. Deze termen worden te pas en te onpas in de mond genomen maar waar staan deze termen voor? Het is niet makkelijk omdat het gaat om een samenstelling van twee vage begrippen: jeugd of jongeren en cultuur. och doen we een poging tot definitie. Er bestaat geen axiomatische definitie van jeugd. Jeugd is een begrip dat constant in beweging is. De meest gangbare definities situeren zich op twee vlakken: een biologische definitie en een maatschappelijke definitie. Je ugd is sowieso de biologische periode tussen de kindertijd en de volwassenheid. Deze overgangsfase kenmerkt zich door het losmakingproces van de ouders die tot dan de eerste en enige figuren waren waarmee de jongere zich kon identificeren. De jongere ondergaat bovendien een aantal lichamelijke veranderingen die hij of zij psychisch moet verwerken. Men ontwikkelt een eigen identiteit. GrabbeloN

2 Maatschappelijk gezien ne men jongeren een aparte plaats in, ze nemen deel aan de maatschappij, aan de gangbare cultuur op hun eigen manier. De overgangsperiode tussen de kindertijd en de volwassenheid is de periode bij uitstek om te experimenteren met de eigen mogelijkheden, met de eigen positie, de eigen status. Het is de periode van sociale heroriëntatie: de jongere komt vanuit het (beschermende) milieu van het gezin en moet nu zijn weg zien te vinden in de groeperingen buiten dit gezin. Jongeren gaan op zoek naar hun plaats in de samenleving. Ook het begrip cultuur is niet onder één noemer te vangen. In de loop der tijden zijn er reeds honderden betekenissen en invullingen aan het begrip cultuur gegeven. ls we het hebben over cultuur in het kader van jongerencultuur, dan beperken we ons tot cultuur als een eigen pakket vaardigheden, gewoontes en gedachten die mensen meekrijgen en zich eigen maken en gebruiken om hun leven zinvol te maken. Cultuur kan alleen maar bestaan onder een groep mensen. ls die groep enkel uit jongeren bestaat, spreekt men logischerwijze van jongeren- of jeugdcultuur. Binnen de algemene jongerencultuur onderscheidt een deel jongeren zich van deze a lgemene jongerencultuur door deel uit te maken van een subcultuur of een tegencultuur. Beide vormen maken onlosmakelijk deel uit van de algemene jongerencultuur en verz etten zich tege n de heersende oudercultuur. Een jeugdsubcultuur biedt hierbij echter geen alternatief voor de heersende oudercultuur terwijl een tegencultuur dat wel doet. ot eind jaren zeventig was dit onderscheid heel duidelijk: rock n roll was bijvoorbeeld een subcultuur waarbij jongeren zich onderscheidden van de oudercultuur door hun kledij, muziek en gedrag maar op het einde van de rit toch aansloten bij het traditionele huisje-tuintje verhaal. De hippiecultuur bood echter ee n volledig alternatief voor de heersende oudercultuur en de golden sixties. De punkcultuur veegt eind jaren zeventig dit duidelijk onder scheid van tafel en vormt zowel een subc ultuur als tege ncultuur waarna het beeld en de inhoud van jongerenculturen alleen maar diverser en diffuser wordt. De elkaar steeds sneller opvolgende vormen van jongerenculturen hangen dan nu weer puur hedonisme aan of vallen op door een verregaand ideologisme. an het einde van de twintigste eeuw slaat het fin du siecle in volle hevigheid toe e n kennen we de ene revival na de andere waarbij de verschillende jeugdculturen van de laatste 50 jaar de revue passeren. Ve rschillende tot dan toe onverenigbare jeugdculturen gaan een uiterlijk huwelijk met elkaar aan grunge verenigde de punk- en hippiecultuur - en bepalen het straatbeeld. De eens zo duidelijke verpakking staat niet meer voor de inhoud van weleer en keer op keer worden grenzen verlegd. De steeds groter wordende bereikbaarheid van informatie heeft hier een onmiskenbare rol gespeeld naast de groeiende invloed van de commercie en de media, waartoe ook de nieuwe media behoort. GrabbeloN

3 S 2.Computer killed a V star Net zoals het bijna onbegonnen werk is om een sluitende definitie te formuleren voor het begrip jongerencultuur is het een dito opdracht als het over nieuwe media gaat. Desondanks maakt praktisc h iedereen bij het horen van de term nieuwe media onmiddellijk de link met het internet. Maar niet alle en het internet speelt meer en meer een cruciale rol bij jongeren, ook de mobiele telefonie is er de laatste jaren in geslaagd om op een recordtempo één van de favoriete communicatiemiddelen te worden bij jongeren. Bij wijze van illustratie een greep uit de facts and figures over internet en mobiele telefonie. Coppens, M. (2000) Internetgeneratie bestaat nog niet, De Standaard, 16/02/ 2000 BRUSSEL De computer en zeker het Internet zijn in de leefwereld van jongeren lang niet zo evident als radio en televisie. Bijna alle van de tweehonderd 16- tot 23-jarigen die werden ondervraagd door Market nalysis & Synthesis (MS) kijk en in het w eekend televisie, maar slechts twee op drie zit op zaterdag of zondag aan de computer. Minder dan één op drie surft dan al eens op het net. De Clerck, J.. ( 2000) Het Surfgedrag van Vlaamse tieners onderzoc ht, Internet- ddict, 12/10/2000 Uit een onderzoek van de RUG blijkt dat 80 % van de Vlaamse jongeren thuis een C gebruikt en dat bijna de helft van hen die C aanwendt om op Internet te surfen. X, (2000) Jonge webgeneratie is veel actiever dan volwassenen, De inanciee l Economische ijd, 06/12/2000 Bijna Belgen jonger dan 25 jaar vormen vandaag de jeugdige webgeneratie die regelmatig op het internet surft. Dat zijn er meer dan vorig jaar. Daarmee zijn de jongeren tussen 6 en 24 jaar goed voor het grootste segment van de totale groep van internetgebruikers in ons land. Hun populairste webbezigheden zijn en, chatten en muziek downloaden. Deze resultaten komen naar voren uit de jaarlijkse grootschalige studie van het internetadvies- en onderzoeksbureau Insites. Marijsse, N. (2000) Eerste enquête naar SMS gedrag bij jongeren, Internet-ddict, 30/10/2000 Uit een nieuwe studie van Motorola bij de Belgische jeugd blijkt dat 85 procent van de jongeren zijn GSM gebruikt om te SMS-en. Reeds 28 procent van de jongeren gebruikt zijn GSM enkel en alleen om te SMS-en. Voornaamste reden hiervoor blijkt de minieme kostprijs. Zijn we op weg naar een nieuwe subcultuur? GrabbeloN

4 X, Stokvis, Wel of nie t een GSM, De Standaard, 23/10/2000 Vroeger was de inzet een bromfiets, of een piercing. Vandaag wordt er in huisgezinnen met pubers geruzied en met deuren gegooid om een gsm. l mijn klasgenoten hebben er één, ma! 3.Children of the digital revolution 3.1. Veranderende media Het schrift, het boek, radio, televisie waren revolutionaire uitvindingen die telkenmale het maatschappelijk leven sterk beïnvloedde n. Dit geldt evenzeer voor de nieuwe media of de digitalisering waarbij de vorige revoluties opgeslorpt worden door de computer. Zelfs traditionele instituties zoals bijvoorbeeld scholen, bibliotheken of musea ontsnappen niet aan deze ontwikkeling. De intrede van de nieuwe media creëert nieuwe mogelijkheden met als centraal kenmerk interactie: de consument kan actief deelnemen en wordt zo ook producent. De postindustriële samenleving verlegt de klemtoon van het vervangen van menselijke arbeid door machines naar het manipuleren van informatie door automatisering. De hiërarchische samenleving brokkelt ziende rogen af onder de opmars van de netwerksamenleving de horizontale samenleving - als gevolg van het ontstaan van een nieuwe economie, de groei van de globalisering en de ontwikkeling van de digitalisering. Een zee aan informatie wordt voor iedereen meer en meer toegankelijk. Deze maatschappelijke evolutie zindert door tot in de jongerencultuur omdat zij nu éénmaal deel uitmaakt van deze veranderende samenleving. De veelheid aan keuzes en mogelijkheden maken het de jongere de dag van vandaag niet makkelijker op om zijn of haar eigen identiteit te bepalen, te meer omdat de netwerksamenleving het mogelijk maakt om tegelijkertijd tot meerdere netwerken te behoren. Deze e volutie in de maatschappij heeft ook tot gevolg dat de traditionele gevestigde instituten zoals bijvoorbeeld onderwijs om kennis te vergaren op hun grondvesten daveren. Intelligentie wordt niet langer bepaald door de som en reproductie van schoolse kennis en vaardigheden. Gardner (1983) verruimt intelligentie tot de som van ruimtelijke, muzikale, emotionele, sociale, motorische, logisch-wiskundige en talige intelligentie Jongerencultuur en digitalisering Van BC naar EBC We kunnen er niet om heen: we leven in een gedigitaliseerde maatschappij waarbij wat vandaag belangrijk lijkt morgen verouderd en achterhaald is. Jongeren groeien op in deze maatschappij waarbij cyberspace voor hen een natuurlijke biotoop is. Net zoals jongeren die na de grote crisis in de jaren zeventig de samenleving niet als e en samenleving in crisis ervoeren, is de digitale samenleving voor de jongeren vandaag niet me er dan vanzelfsprekend. GrabbeloN

5 S Children are at the epicenter of the information revolution, ground zero of the digital world. hey helped build it, and they understand it as well or better than anyone. Not only is the digital world making the young more sophistica ted, altering their ideas of what culture and literacy are, it is connecting them to one another, providing them with a new sense of political self. ( ) hey re citizens of a new order, founders of the Digital Nation. atz 1996 Jongeren zijn niet langer alleen geletterd, ze zijn digitaal geletterd. Ze zijn dit niet, ze worde n het door hun sociale omgeving, de digitale samenleving. Geletterd zijn betekent dat men kan communiceren in de cultuur waarin men leeft, in dit geval de digitale samenleving. Naast het BC speelt het kennen en kunnen gebruiken van het EBC een steeds grotere rol he game zone Net zoals de modewereld zijn mosterd én inkomsten haalt bij de steeds veranderende jongerenculturen, is de digitalisering een geschenk uit de hemel voor de commercie. inder- en jongerenprogramma s, computergames moeten echter wel voldoen aan de markteisen en vormen een niet te onderschatten onderdeel van de groeiende wereldhandel en merchandising: Star Wars, linstones, Batman, Seamstraat, okémon, the Simpsons, om er maar enkele te noemen. Iedere nieuwe kinderheld wordt in het zog gevolgd door een batterij aan spin-off producten: boeken, televisieseries, computergames, kledij, schoolgerief,. Ook binnen de popmuziek stellen we hetzelfde fenomeen vast. Niet alleen de boys- en girlsbands volgen elkaar in een razendsnel tempo op met telkens de bijhorende merchandising, ook binnen de alternatieve popmuziek stellen we een zelfde evolutie vast. Hier betalen bands echter een z ware tol voor, hun le vensverwachting wordt drastisch ingekort: the king of today is the loser of tomorrow. Ee n jarenlang succesverhaal zoals bijvoorbeeld dat van Elvis resley, he Rolling Stones of he Beatles behoort praktisch tot het verleden. Enkel diegenen die hun principes opzij zetten en who goes with the flow maken nog een kans op een langere carrière. opartiesten zoals bijvoorbeeld Madonna of Michael Jackson hebben dit maar al te goed begrepen. Op het vlak van computergames behoren Nintendo en Sega tot de rijkste bedrijven in de wereld en net zoals in de jaren vijftig is de jeugd meer da n ooit een rijke bron aan inkomsten voor de commer cie. De commercie wordt er niet alleen rijk van, ze bepaalt bovendien grotendeels de levensstijl gevoed door de groeiende koopkracht van de jeugdige consument die maar al te graag gaat bijklussen om zich bijvoorbeeld het laatste nieuwe type GSM aan te schaffen en de bijhorende telefoonrekening te kunnen betalen. Om de entertainment-slagkracht te vergroten gaan verschillende bedrijven ook samenwerken. Zo lanceert Walt Disney Company in samenwerking met Microsoft Network Disney s Daily Blast : een mix van on-line spelletjes, animated GrabbeloN

6 stories en de laatste nieuwtjes voor de jeugdige bevolking, maar waar echter wel moet worden voor betaald. Jeff Sanderson, manager van Microsoft Network, geeft grif toe dat de samenwerking met Disney de kassa aardig doet aantikken. With all the fears that parents have about the Internet, the Disney name is trusted and valued. If there is anything that will get them on-line, Disney will. (he Wall Street Journal. March 31, 1997). Zo besloot pple een tijd geleden minder te investeren in onderzoek, waardoor een aantal toponderzoekers plots vrij kwamen. Zij werden niet gevraagd door universiteiten maar door bedrijven. Zo verliet de onderwijsspecialist llan ay, pple voor Disney Imagineering. Het ziet er naar uit dat Disney edutainment en digitalisering au sérieux neemt. lle redenen voor ouders, begeleiders, opvoeders en leraren om Disney - dus de media - au sérieux te nemen rends in digitale jeugdculturen Dig it! De digitale revolutie is een belangrijk keerpunt voor jeugdculturen. Door de nieuwe, digitale media kunnen jeugdculturen niet alleen veel sneller ontstaan en verspreid worden, het succes van die nieuwe media zelf is voor een groot stuk verbonde n met de Net Generatie. Dit betekent echter niet dat hedendaagse jeugdculturen pe r definitie digitale jeugdculturen zijn maar de wederzijdse beïnvloeding tussen de digitalisering en jonge ren/jongerenculturen is een feit. Hoewel er zuivere vormen van digitale jeugdculturen bestaan (hacke rs, c yberpunks, gamers, computernerds ) is er een digitale invloed op de gehele maatschappij en dus ook op jeugdculturen. Housers, ravers en gabbers zoeken mekaar op in chatrooms, op nieuwsgroepen en per . Ze wisselen online samples en zelfgemaakte audio-mixes uit of ze worden op de hoogte gehouden van opkomende real-life events op een of andere newssite. Maar niet alleen de technologie-gelinkte jeugdculturen make n volop gebruik van deze nieuwe mogelijkheden, ook de rock n roll die in het begin eerder weigerachtig stond tegenover de digitale revolutie maakt ondertussen volop gebruik van deze mogelijkheden. Veel subculturen hebben bijvoorbeeld hun eigen site waar z owel fans of conc ertorga nisator en alles vinden wat hun hartje be geert. Het antwoord op de vraag waarom jongeren die digitale cultuur zo omarmen is complex. Jongeren blijken early adopters die nieuwe technologieën het makkelijkst aanvaarden: dat was zo bij de eerste transistorradio s, jongeren waren de e erste grote televisiefans en dat is bij de digitale technologieën niet anders. GrabbeloN

7 S eer to peer technologie Een belangrijke verschuiving bij de digitale revolutie is dat niet langer één entiteit of instituut - of het nu een bibliotheek, een school of een museum is - bepaalt of controleert welke inf ormatie er verspreid wordt. Die ongecontroleerdheid is net één van de belangrijkste kenmerken van het internet. Door de technische architectuur van het netwerk met links die op verschillende manieren met elkaa r verbonden zijn (een webstructuur) is het onmogelijk controle uit te oefenen op het volledige netwerk. De mogelijkheden van de digitale media stellen gebruikers ervan in staat informatie te creëren en uit te wisselen op een manier die vroeger ondenkba ar was. Meer dan ooit komen de pr oductie - en distributiemiddelen in handen van de consument. Die trend wordt bovendien binnen de digitale technologieën voortgezet. erwijl in de begindagen van het internet enkele grote servers de internetgebruikers va n informatie bedienden, is ie dere ge bruiker door steeds beter wordende technologie in staat se rver te zijn. Het grootste succes van peer-to-peer technologie zijn ongetwijfeld de file-sharing programma s. Een internetse rvice die het de gebr uikers mogelijk maakt muziekfiles, videofiles, programma s, documenten... te delen met elkaar. De bekendste aanbiede r van die services is wellicht Napster, maar door de juridische perikele n rond dit bedrijf kwamen andere aanbieders snel de plaats van Napster innemen: udiogalaxy, Gnutella, Limewire, azaa... Een anekdote illustreert hoe fanatiek jongeren begaan zijn met deze manier van delen : Lars Ullrich, drummer van de band Metallica en fervent tegenstander van Napster, kwam op de MV Video Music wards 2000 een award uitreiken. oe n hij werd aangekondigd en op het podium verscheen, werd zijn speech bijna volledig overstemd door het joelende en fluitende publiek. De jongeren in de zaal pikten het duidelijk niet dat iemand, al is het de drummer van een populaire metalband, rege ls probeerde op te leggen aan het medium waarover zij controle he bben. Een andere verklaring kan ligge n in de gewijzigde opvattingen over intellectueel eigendom. Een wijziging die door de digitale media op zijn minst op gang is gebracht en komt voort uit wat Mizrach (1997) de Hacker Ethic noemt. Most importantly, the basis of the Hacker Ethic, then and now, has been a rhetoric of opposition to the idea of intellectual property and the conservative worldview of corporate computing practices. Most software developers do not distribute open source code for their programs so that people can look at how they were designed, and come up with their own ideas for how to improve on the code or do the same job more efficie ntly. Many computer designers maintain proprietary standards on their technology, and often have a variety of coercive techniques to force people to bring equipment to author ized representatives GrabbeloN

8 for upgrades, repairs, and modifications. he hacker subculture sees much of this practice as basically slowing down and impeding innovations in computing technology Jeugd opnieuw gedefinieerd Het traditionele criterium om je ugd te definiëren is de leeftijd. Volgens de normen van de Wereld Gezondheidsorganisatie is jeugd de leeftijdsgroep van 15 tot 24 jaar. Digitale media herdefiniëren het concept jeugd in twee richtingen. (Sefton- Green, 1998: 3) dultification Jongeren worden door digitale technologieën in staat gesteld vroeger deel te nemen aan de wereld van volwassenen. Omdat men in de cyberwereld niet afhankelijk is van een lichaam is het makkelijk voor jongeren om zich in die volwassen wereld te begeven. Veelal zijn ze zelfs machtiger, vaardiger dan de gemiddelde volwassene omdat hun digitale vaardigheden beter ontwikkeld zijn. Een voorbeeld hiervan zijn de whizzkids die ingehuurd worden door I-bedrijven om complexe websites te maken, te programmeren, databases te ontwikkelen... Ook jongeren die via online beurssites beleggen en speculeren (al dan niet met goede afloop), komen door de digitale media op plaatsen te recht waar ze vroe ger onmogelijk konden komen. Juvenilisation Door nieuwe technologieën kunnen volwassenen langer kind blijven. Dat is dan vooral door de game-industrie. Spelletjes spelen is niet langer voorbehouden aan kinderen, het is O voor volwassenen om te spelen. Getuige hiervan zijn de marketingcampagnes van onder meer Sony laystation die duidelijk een ruimere doelgroep hebben dan de jarigen. Ook de term surfen is, wellicht niet toevallig, ontleend aan een populaire jeugdsubcultuur. De grensvervaging tussen jeugd en volwassenheid hangt op die manier samen met de grensvervaging tussen vrije tijd en werk (onder meer ook door de invloed van digitale media). Een reclameslogan van het computerbedrijf pple voor een nieuw model vat dit mooi samen. nd when your children stop working... you can play with it. De herdefiniëring van het concept jeugd is uiteraard niet e nkel toe te schrijven aan de digita le revolutie. Ook oudere media zorgden ervoor dat volwassenen langer tot de categorie jeugd konden horen. Juvenilisation is een beproefde marketingstrategie. Luister je naar dat soort muziek, dan ben je jong. Draag je dat merk van kleren, idem. Het eigenaardige is dat dit in de digitale media gebeurt via een goed (speelgoed) dat vroeger uitsluitend voor kinderen bestemd was. Spelen is een typische kinder- (bij uitbreiding jeugd-) activiteit. Die constructie wordt nu herzien. GrabbeloN

9 S Welcome to the jungle, baby Wat verder opvalt bij hedendaagse jeugdculturen in het algemeen en digitale jeugdculturen in het bijzonder, is de grote variatie van jeugdsubculturen. Waar vroeger enkele subculturen vrij dominant waren me t e ventueel een tegenpool (hippies, be-bop, punks ) is er nu e en veel grotere verscheidenheid aan jeugdculturen. he observer of contemporary youth subcultures is often struck by the ethnographic variety of the sce ne. Communications revolution and the mass media have contributed a lot to a shift towards a rapid spread and synchronic existence of a multitude of youth subcultures originating in different parts of the world. It is however important to realise that this variety has a serious social function. In societies that no longer offer to the young generations the security of common values and a c ultural norm, the possibility to experiment with different worldviews is an essential precondition for the building of the self. Youth subcultures can be seen as experimental playgrounds, an open market where one can test values, identities and life styles before composing his/her personal value m o d e l. (McCarthy, 1998) In de optiek van jeugdcultuur als experimentele fase is een verschuiving van jeugdcultuur naar jeugdculturen logisch als we de evolutie van geletterdheid naar geletterdheden begrijpen. De flexibiliteit die noodzakelijk is om verschillende vaardigheden snel aan te leren e n het inzicht te weten wanneer welke vaardigheid van pas komt, eist een experimentele fase die daarmee parallel loopt. Daarbij wordt vaak het belang van spelen in het algemeen en computergames in het bijzonder onderstreept. Wanneer Carsten (1999:9) het heeft over strategy e n adventure games, zegt hij dat exploration het sleutelwoord is in die computergames. Exploration can be seen as good training in familiarizing oneself with new unmanageable contexts and systems, and this is a skill that is becoming more and more necessary in our society. Carsten suggereert hier dat wanneer jongeren be zig zijn met de digitale cultuur (ook al spelend) je de vaardigheden leert die tellen in de informatiemaatschappij. Jongeren hebben niet enkel een ruimer aanbod aan jeugdculturen, het is ook perfect mogelijk tot verschillende subculturen te behoren zonder dat dit noodzakelijk tot conflicten leidt. Dit heeft als gevolg dat digitale jeugdculturen minder strak gedefinieerd zijn dan bijvoorbeeld een subcultuur als de punks. Elke subcultuur heeft natuurlijk zijn eigen codes, gebruiken en tekens maar als iemand verschillende sets van codes, gebruiken en tekens hanteert, komen die naar de buitenwereld minder geprononceerd over. GrabbeloN

10 Globalisering van jeugdculturen Communicatie via digitale media gebeurt op een essentieel ander niveau dan traditionele communicatie-vormen. Het gemak en de snelheid waarmee gecommuniceerd kan worden heeft ingrijpende gevolgen voor jeugdculturen. he old rules about space and time as something dividing or separating young people from each other, have reached another state. My peers as my we were not only somebody similar to me in a spatial meaning, but also as my contemporaries in the meaning of time. his was for sure also present in an abstract sense at the time we knew that other people worldwide were digging the Beatles - and we called this reference group, but there is something else going on with idlinks and Global Youth Dialogues on the Internet. Here you find your Greenpeace mates, and here the local rock composer is picking down tune sequences from a friend in San ransisco, and a lot of more peculiar special interests are identified between contemporaries. o be peers mean to be at the same age, but now it is more and more emphasized that we also belong to the same time - simultanuously. (Stafseng & Siurala, 1997) 4.Conclusie De digitale revolutie confronteert ons met een indrukwekkende pa radigma - wisseling. We worden geconfronteerd met een jeugd die opgegroeid is in een digitale omgeving. Cyberspace is voor zo n digitale generatie even natuurlijk als boek, film en televisie voor vorige generaties. De antropologe Margaret Mead c onstate erde ooit dat in complexe maatschappijen waarin de wereld grondig verandert kinderen ouders onde rwijzen. Derrick De erckhove verwees naar het oude bijbelse gezegde dat het kind de vader van de mens kon worden. In elk geval wordt het duidelijk dat de traditionele geletterdheid in crisis is. Hij schrijft in dit verband dat onwetendheid ook positieve kanten heeft omdat niet geprogrammeerde individuen e en functionele voor sprong zullen hebben over hun geprogrammeerde medemensen. Inderdaad, de flexibiliteit van de onwetende zal zijn wortels hebben in het feit dat zij zich de nieuwe technologieën eigen kan maken zonder eerst te hoeven afrekenen met bestaande vooroordelen en attitudes (De erkhoven 1995). In elk geval wordt er een nieuwe ruimte gecreëerd - a writing space of a society of text - die op dit moment een soort ontmoetingsplaats geworden is - a border zone of a contact zone - waar spannende praktijken en theorieën in beeld komen (Barrett 1992, Bolter 1990). Cybercultuur creëert een nieuw gevoel van ruimte en tijd en daar maken jeugdculturen gretig gebruik van. Zien of nu ook Steven Spielberg met zijn laatste kaskraker rtificial Intelligence binnen 25 jaar gelijk krijgt. GrabbeloN

11 5.Gebruikte naslagwerken / publicaties Maatschappelijke ontwikkelingen, Jongeren en digitalisering, Rune Buerman Computergames, Bart Bonami S Grrrlies just wanna have fun?, uit Wilde jaren : een eeuw jeugdcultuur, om ter Bogt, Belinda Hibbel, eleac, 2000, pag. 286 ev., ISBN: E-leren in uit lasse nr. 119 Nu leren ze het EBC, uit lasse nr. 119 GrabbeloN

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Mobile Marketing Monitor 2013

Mobile Marketing Monitor 2013 Mobile Marketing Monitor 2013 Even voorstellen... Working in Mobile Marketing & - Advertising industry since 2005 Co-autor Handboek Online ` Marketing Uitgeverij NoordHoff) Manager of Linkedin Group: Mobile

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 AGENDA IMC, Crossmedia en Transmedia storytelling Wat is PR Wat zijn de zwakke en sterke punten van PR PR en IMC PR instrumenten

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst?

Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst? Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst? Testnet voorjaarsevent Marieke Brinkman en Marieke Mouwe Wie zijn wij Marieke B Marieke M 2010 Capgemini. All rights reserved. 1 Insert "Title, Author, Date"

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Group 2a 1. How many children do you have in your class?

Group 2a 1. How many children do you have in your class? Drop Out Center Questions March 12&13 Group 2a 1. How many children do you have in your class? Ik heet Vinayagamoorthy, ik ben 13 jaar oud en ik zit in groep 6 hier. Ik zit op een openbare school met alleen

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Leiderschapscompetenties. Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers?

Leiderschapscompetenties. Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers? Leiderschapscompetenties Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers? Terug in tijd, een persoonlijke verhaal? Een verhaal over mij, nee Verhaal over mij publiek, over jullie over jou Initiative

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Later = Nu Introductie op onderwijs voor de toekomst Jan Hendrickx

Later = Nu Introductie op onderwijs voor de toekomst Jan Hendrickx Later = Nu Introductie op onderwijs voor de toekomst Jan Hendrickx Nijverdal 1 april 2015 Jan Hendrickx Leraar/directeur basisonderwijs 1965-2005 Leonardo Onderwijs Oprichter Leonardo Onderwijs 2006-2010

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger.

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. 1 What do you want to be? Lees de tekst. Kruis daarna één van de zinnen aan. De tekst gaat over beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. grow up job future choose space groot worden baan toekomst

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

Signal from the Stream

Signal from the Stream Signal from the Stream How social technologies are changing business. Eugenie van Wiechen http://nl.linkedin.com/in/eugenievanwiechen Sanoma Uitgevers LinkedIn EMEA Eugenie van Wiechen McKinsey LinkedIn

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Het Nieuwe Samen Werken

Het Nieuwe Samen Werken Het Nieuwe Samen Werken Even voorstellen! Wij zijn Steelcase Wij ontwikkelen, produceren en leveren kantoormeubilair. Om voor u effectieve, duurzame en inspirerende werkomgevingen te creëren, waar ook

Nadere informatie

Continuous Delivery. Sander Aernouts

Continuous Delivery. Sander Aernouts Continuous Delivery Sander Aernouts Info Support in een notendop Maatwerk softwareontwikkeling van bedrijfskritische kantoorapplicaties Business Intelligence oplossingen Managed IT Services Eigen Kenniscentrum

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje.

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje. ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON FIVE Beste leerling! Fijn dat je er nog steeds aan werkt om je kennis van de Engelse taal te verbeteren! Daar zul je straks in de brugklas veel voordeel van hebben! HOE

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek Reflectie op de uitkomsten uit het Ed Peelen onderzoek 1 Kader onderzoek BTC Media Test Verschillende communicatiemiddelen (e-mailnieuwsbrief, digitaal magazine, social media, apps, website) Hoe worden

Nadere informatie

Corporate Social Responsibility

Corporate Social Responsibility Corporate Social Responsibility Maatschappelijk verantwoord omgaan met klanten Dr. Jenny van Doorn Prof. dr. P.C. Verhoef Rapport CIC-2012-01 ISBN 978-90-367-5486-6 Onderzoeksrapport maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

NLP Practitioner: De weg naar succes!

NLP Practitioner: De weg naar succes! NLP Practitioner: De weg naar succes! Kracht ervaren en gebruiken Sneller en diepgaander communiceren Emoties leren beheersen Onderscheidend zijn Genieten van het leven Jouw eigen weg leren gaan Waarom

Nadere informatie

Grensverleggende AOV Multi generation management Binden, boeien en belonen

Grensverleggende AOV Multi generation management Binden, boeien en belonen Grensverleggende AOV Multi generation management Binden, boeien en belonen Grensverleggende AOV Van 25 tot 60 Naar 25 tot 65.. So what? Niet praktisch: wat staat er in het contract? 2 Multi generation

Nadere informatie

Wij ontwerpen met gamification gedrag. gamification

Wij ontwerpen met gamification gedrag. gamification AIDA Wij ontwerpen met gamification gedrag gamification GAME VS PLAY HELDERE REGELS PUNTEN SCOREN BEGIN en eind ANDERE WERELD GAME VS PLAY ONTDEKKEN REGELS VERANDEREN GROEI GAME VS PLAY KEN

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie