Differentiatie in beleggingsbeleid: de door AFM vergeten oplossing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Differentiatie in beleggingsbeleid: de door AFM vergeten oplossing"

Transcriptie

1 Alleen voor professionele beleggers Differentiatie in beleggingsbeleid: de door AFM vergeten oplossing Tom Steenkamp Investment Solutions & Research Update Januari 2013

2 Inleiding Harman Korte, bestuurder van de Autoriteit Financiële Markten, heeft onlangs een pleidooi gehouden voor meer flexibiliteit in het pensioen. Volgens Korte kan de huidige systematiek van de doorsneepremie niet langer op begrip rekenen. De doorsneepremie, die in de meeste pensioenfondsen wordt gehanteerd, betekent dat onafhankelijk van de leeftijd iedereen dezelfde premie betaalt als percentage van de premiegrondslag. In een Defined Benefit-pensioensysteem bouwt iedereen daarmee dezelfde rechten op, bijvoorbeeld 2% van de premiegrondslag in dat jaar. Jonge deelnemers betalen daarmee teveel en ouderen te weinig. Dit levert geen problemen op wanneer een werknemer zijn hele leven in hetzelfde pensioenfonds deelneemt. In het huidige tijdsbeeld komt dat echter weinig meer voor. Een oplossing voor de ongelijke betaling is dat jongeren minder premie betalen of dat ze meer pensioenrechten opbouwen. De AFM spreekt een voorkeur uit voor de laatste, de zogenoemde degressieve pensioenopbouw. In deze white paper gaan wij in op de uitspraken van de AFM-bestuurder. Wij blijven daarbij weg van de discussie of een toezichthouder wel beleid en politiek hoort te bedrijven, zoals onder meer door de Pensioenfederatie is opgeworpen. Wij gaan hier ook geen Defined Benefit (DB) versus Defined Contribution (DC) discussie voeren. Wij nemen impliciet aan, dat uiteindelijk een flexibel beleggingsbeleid ook binnen een DB of pensioenfondsomgeving kan worden ingevoerd. Waar wij echter niet weg van willen blijven, is een meer inhoudelijke discussie over de uitspraken van de AFM. We juichen namelijkj de oproep tot flexibiliteit in het one size fits all Nederlandse pensioensysteem toe, maar plaatsen vraagtekens bij de gekozen oplossing. De AFM kiest een oplossing binnen het traditionele DB-systeem (degressieve opbouw) en gaat voorbij aan het feit dat in Nederland ook DC-regelingen zijn en er een trend is dat deze fors toenemen. Binnen de meeste (individuele) DC-regelingen is allang sprake van een met de leeftijd oplopende premie, door de belastingdienst gefaciliteerd. Tevens missen wij in het pleidooi van de AFM een oplossing die meer in de beleggingen wordt gezocht en meer aansluit bij de economische theorie, namelijk een naar leeftijd gedifferentieerd beleggingsbeleid. Jongeren kunnen door de langere beleggingshorizon meer risico nemen en daardoor een hogere pensioenopbouw realiseren. De opbouw van dit memo is als volgt. Eerst bespreken wij hoe de huidige systematiek van de doorsneepremie werkt en waarom jongeren te veel en ouderen te weinig betalen. Vervolgens bekijken we wat de economische theorie stelt over sparen (premie betalen) en beleggen over de levenscyclus. Daarna vergelijken we de effecten van leeftijdsgedifferentieerd beleggen versus een beleggingsstrategie met vaste gewichten voor alle leeftijden. We sluiten af met een korte samenvatting en conclusies. Doorsneepremie Om de werking van de doorsneepremie uit te leggen is het eerst van belang om eens na te gaan wat pensioen nu eigenlijk kost en hoe dat per leeftijd verschilt. Definiëren we een pensioenannuïteit als een jaarlijks bedrag van 1, te ontvangen aan het begin van het jaar en vanaf de pensioneringsleeftijd (stel 65 jaar) tot aan de datum waarop men overlijdt. Als we veronderstellen dat deze annuïteit op de pensioendatum wordt ingekocht, dan kunnen we de (theoretische) prijs van de annuïteit als volgt bepalen (zie tabel). De eerste rij van de tabel geeft de leeftijd weer, de tweede rij het te ontvangen inkomen aan het begin van het jaar. De derde rij geeft het inkomen bij leven, dat is het inkomen dat is gecorrigeerd voor de cumulatieve kans dat de deelnemer nog in leven is. Zo is bijvoorbeeld de kans dat een 65-jarige man 66 wordt 98,9%. De laatste rij van de tabel bepaalt de prijs van deze annuïteit door de inkomens die worden ontvangen bij leven, te disconteren naar 65-jarige leeftijd. Op 65-jarige leeftijd is de prijs van 1 te ontvangen pensioen voor iedereen hetzelfde. Bij de huidige rentestand is de prijs dan ongeveer 18. Als de leeftijd van de deelnemer lager is dan 65, dan wordt de inkoopprijs van pensioen goedkoper om twee redenen. De eerste reden is dat er een kans is dat de deelnemer de 65-jarige leeftijd niet haalt. De tweede reden is dat de premie die wordt betaald voor aankoop, nog tot het moment van aankoop kan worden belegd en dus rendement oplevert. Op basis van deze twee redenen is dan ook onmiddellijk af te leiden dat de inkoop van hetzelfde pensioen ( 1) voor een jongere deelnemer Tabel 1: Stappen om te komen tot de prijs van de aankoop van 1 pensioen op 65-jarige leeftijd Leeftijd Leeftijd Inkomen bij leven Verwacht inkomen 1 0,989* 1 0,976* 1 0,963*1 0* 1 Verwacht inkomen, waarde op ,989/ (1+rente) 0,976/ (1+rente) 2 0,963/ (1+rente) 3 0/(1+rente) 55 Bron: Robeco 1 De theoretische prijs betreft de aankoop van ouderdomspensioen inclusief nabestaandenpensioen, waarbij geen rekening wordt gehouden met kosten en een winstmarge van de aanbieder. 2 Bij de berekening is gebruik gemaakt van sterftecijfers gehele Nederlandse bevolking, mannen van de meest recente sterfte(overlevings)tafel van het Actuarieel Genootschap. 3 Voor de eenvoud zijn de berekeningen gebaseerd op een vlakke rentermijnstructuur. 2

3 (veel) goedkoper is dan voor een oudere deelnemer. In de onderstaande tabel staat voor verschillende renteniveaus de (theoretische) prijs van de aankoop van een uitgesteld pensioen voor een deelnemer van 25 jaar en een deelnemer van 50 jaar. Figuur 1: Te betalen premiepercentage naar leeftijd voor de aankoop van pensioen ter grootte van 2% van de pensioengrondslag Op basis van tabel 2 kunnen we de kosten afleiden voor de inkoop van 1 euro pensioen per jaar. We houden gemakshalve geen rekening met franchise. Stel dat beide deelnemers euro verdienen en de pensioenopbouw per jaar 2% is. Dit betekent inkoop van 500 (2% van ) aan pensioen, kosten voor de 25-jarige deelnemer bij de huidige rente (2%) is 2900 (500*5,8 (zie tabel 2)).. Voor de 50-jarige deelnemer zijn de kosten van inkoop echter 4850 (500*9,7). Dit betekent dat de jongere deelnemer 12% en de oudere deelnemer 19% van het salaris aan premie betaalt. De doorsneepremie kan nu worden bepaald door de totale premie ( ) te delen op de totale loonsom (2*25.000), wat een premie van 15,5% oplevert. Tabel 2: Prijs aankoop uitgesteld pensioen ( 1), huidige leeftijd deelnemer 25 en 65 jaar Renteniveau Prijs bij aankoop uitgesteld (65 jaar) pensioen Prijs aankoop uitgesteld (65 jaar) pensioen (leeftijd 50) (leeftijd 25) 0% 15,7 16,1 1% 9,5 12,5 2% 5,8 9,7 3% 3,5 7,6 4% 2,2 6 5% 1,4 4,8 In figuur 1 hebben we het te betalen premiepercentage voor een pensioenopbouw van 2% neergezet voor een individu startend vanaf 30 jaar met de opbouw tot aan 65 jaar, met een carrière-salarisgroei die gelijk is aan het Nederlands gemiddelde. Het snijpunt met de horizontale as is het doorsneepremiepercentage (18,1%), wanneer voor alle leeftijden een gelijk premiepercentage zou worden gehanteerd. Uit de figuur is af te lezen dat tot 48 jaar het individu in dat geval teveel betaalt en na die leeftijd te weinig. In een pensioenfonds met een evenwichtige personeelsopbouw zal ongeveer hetzelfde gelden. Een systeem van doorsneepremie, waarbij jong oud financiert, werkt wanneer je of je hele leven in hetzelfde pensioenfonds blijft of alle werknemers in Nederland een vergelijkbare pensioenregeling hebben. Helaas is dat niet het geval. Zo zien we ook in Nederland dat in toenemende mate wordt overgestapt op een defined contribution-regeling, waarbij in het algemeen wel geldt dat fors meer premie moet worden betaald wanneer men ouder wordt. Ook wanneer men zelfstandig gaat werken (ZZP ers), wat je vooral ziet op wat latere leeftijd, kunnen werknemers niet meer profiteren van de subsidiërende solidariteit. Economische theorie De doorsneepremie is een systeem van gelijkblijvende premiepercentages voor alle leeftijden. Hoewel vraagtekens kunnen worden gezet bij de subsidiërende solidariteit van een doorsneepremie binnen een pensioenfonds, betekent dat niet dat een systeem van gelijkblijvende premie voor een (individuele) pensioenspaarder niet optimaal kan zijn.. Wat zegt de economische theorie eigenlijk over het verloop van het premiepercentage over de levenscyclus? Deze economische theorie bestudeert welk premiepad optimaal is voor een iemand die spaart om ook in de inactieve periode een inkomen te hebben. Het levenscyclus (life-cycle) raamwerk is de standaardmanier waarop economen de allocatie in de tijd van inkomen, sparen (consumptie) en beleggen over de gehele levenscyclus - bestuderen. In dit raamwerk gaat het om twee simultane beslissingen voor de planning over de levenscyclus: de spaarbeslissing om consumptie te spreiden over actieve en inactieve perioden en de beleggingsbeslissing over hoeveel van de besparingen in risicovolle assets te beleggen. Het model leert dat het optimale premie(spaar) pad in de actieve periode wordt bepaald door het samenspel van preferenties en rendementen. Individuen hebben altijd een zekere voorkeur voor consumptie nu ten opzichte van consumptie later. Dat zijn- zeg maar - de kosten van consumptie-uitstel ofwel 4 Een voorbeeld van een eenvoudig model is te vinden in een overzichtsartikel van Bovenberg cs (2007, Netspar paper). 3

4 het premiebetalen Deze kunnen worden uitgedrukt in een percentage en wordt in de theorie de subjectieve tijdsvoorkeur genoemd. Stel dat een individu 2000 heeft te verdelen voor consumptie over 2 jaar. Hij/Zij kan kiezen tussen twee consumptiepatronen in de tijd: 1000 consumeren nu en 1000 consumeren over 1 jaar of 1050 consumeren nu en 950 over een jaar. Als het indivcidu de tweede optie kiest dan heeft hij tijdsvoorkeur die becijferd kan worden op 5% (1050/1000). Je kan zeggen dat dit de kosten zijn van consumptie-uitstel. Tegenover deze kosten van staat de opbrengst van consumptie-uitstel, namelijk het rendement op de gespaarde premies. De relatieve grootte van de preferentievoorkeur ten opzichte van het rendement op beleggingen bepaalt nu of het premiepad stijgend, dalend, gelijk of gevarieerd met de leeftijd samenhangt. Als het (verwachte) rendement op de gespaarde premies bijvoorbeeld 10% is, dan loont het om meer te sparen: de opbrengst van het sparen (10%) is dan hoger dan de kosten van sparen (5%). Omgekeerd, wanneer het (verwachte) rendement lager is dan 5% loont het om minder te sparen. Kortom, of het premiepercentage daalt of stijgt of gelijk blijft in de tijd is een ingewikkeld samenspel van preferenties en verwachtingen, die moeilijk te meten zijn. De economische theorie lijkt ons dan ook niet veel verder te helpen. Wat we wel leren, is dat een systeem van een gelijk premiepercentage over alle leeftijden slechts bij toeval optimaal zal zijn. Tevens lijkt een dergelijk systeem niet te passen bij een gemiddeld inkomens- en bestedingspatroon, waarbij jongere deelnemers minder ruimte hebben om een hoge premie te betalen dan oudere deelnemers. uniform premiepercentage gehanteerd, maar ook een uniform beleggingsbeleid over alle leeftijden. Zo hebben veel pensioenfondsen een mix van 50% aandelen en 50% obligaties en deze vaste gewichten gelden voor alle leeftijden. Jongeren hebben echter tot hun pensionering een langere beleggingshorizon dan ouderen. In de beleggingstheorie is sinds de bijdragen van de Nobelprijswinnaars Samuelson en Merton duidelijk geworden dat een assetallocatie die onafhankelijk van de beleggingshorizon is, aan een aantal voorwaarden moet voldoen. Eén daarvan is dat rendementen niet voorspelbaar zijn. Een tweede is dat je in de analyse alleen het financiële vermogen ( cash in hand ) meeneemt en niet de totale vermogenspositie. Een onderdeel van het totale vermogen is de toekomstige verdiencapaciteit in termen van inkomsten uit arbeid. Als je jong bent, heb je daar veel van; als je oud bent juist minder. Deze verdiencapaciteit geeft flexibiliteit, maar kan ook beschouwd worden als een vermogenstitel met een relatief laag risico.denk daarbij bijvoorbeeld aan het sociale vangnet in Nederland, een scala aan inkomensverzekeringen en het (empirische) feit dat de ontwikkeling van salaris niet heel volatiel is in de tijd. Dit zorgt ervoor dat het menselijk vermogen ( human capital ) voor de Nederlandse bevolking gemiddeld meer lijkt op een obligatieportefeuille dan een aandelenportefeuille. Dat betekent dat als je jong bent, je via het menselijk vermogen al heel veel obligaties bezit en je dus relatief veel risico kan nemen in je financiële vermogen. Als je oud bent, geldt het omgekeerde. De beleggingstheorie geeft daarom aan, dat als je jong bent, je meer risico kan nemen in de beleggingsportefeuille dan als je oud bent en dat daarom het percentage aandelen in de beleggingsportefeuille geleidelijk afneemt met de leeftijd. Dit principe wordt bij de zogenoemde Life Cycle-fondsen en bij het beleggen voor individueel DC-pensioen al ruimschoots toegepast. Ook bij Robeco passen we dit concept toe en kunnen we op basis van de beleggingstheorie met human capital optimale assetallocatiepaden construeren voor individuen met verschillende karakteristieken. Voor de advanced variant van het Robeco Smart DC-pensioen hebben we een optimaal default allocatiepad geconstrueerd. Figuur 2 geeft dit weer. Uit de figuur valt af te lezen dat een individu dat start met de pensioenopbouw op 25-jarige leeftijd, de eerste 10 jaar het gespaarde DC-vermogen volledig in een portefeuille wordt belegd met een hoog risicoprofiel en gericht op rendement: de Robeco returnportefeuille. Naast aandelen bevat deze portefeuille high Figuur 2: Optimale beleggingsallocatie naar leeftijd voor het Robeco Smart pension Leeftijdsdifferentiatie in beleggen Wat wij missen in de discussie over pensioen voor jong en oud in het AFM-betoog, is het beleggingsbeleid. In de huidige defined benefit pensioenfondsencontext wordt niet alleen een 4

5 yield-obligaties en obligaties in opkomende landen en in grondstoffen. Na 10 jaar vindt een geleidelijke afbouw van risico plaats door substitutie van de hoogrisicoportefeuille (de Robeco returnportefeuille) naar een laag risico portefeuille (de Robeco matchingportefeuille). De matchingportefeuille bevat vooral staatsen investment grade-obligaties. Rekening wordt gehouden met inflatie- en renterisico. Op 55-jarige leeftijd bijvoorbeeld, belegt de individuele deelnemer nog voor 20% in de return- en voor 80% in de matchingportefeuille. Hoewel het allocatiepad in figuur 2 volgens de beleggingstheorie optimaal is en dus niet een vastegewichtenstrategie over alle leeftijden, is het natuurlijk interessant om na te gaan of een Life Cycle-strategie ook een beter pensioen oplevert in termen van rendement en risico. We vergelijken daartoe de kansverdeling van de replacement ratio, d.i. de hoeveelheid pensioen als percentage van het laatstgenoten salaris dat gekocht kan worden met het opgebouwde vermogen op de pensioenleeftijd. De kansverdelingen komen tot stand met behulp van simulatie: op basis van zeer verschillende rendements- en rentepaden over de actieve periode voor aandelen en obligaties wordt gekeken hoeveel pensioenvermogen dat op 65-jarige leeftijd oplevert. We vergelijken een vastegewichtenstrategie en een life cycle-strategie bij een vaste doorsneepremie van 18%. In figuur 3 worden de kansverdelingen vergeleken op basis van een aantal statistische maatstaven. Op de verticale as staat de vervangingsratio op de pensioenleeftijd. De kolom <75% geeft de waarde van de replacement ratio waar 75% van de uitkomsten onder liggen. De VaR (2,5% en 1%) doen hetzelfde voor 2,5% respectievelijk 1% van de uitkomsten. Min. is de minimum uitkomst op basis van de simulaties (uitkomst in het slechtst mogelijke gesimuleerde scenario). Af te lezen is dat aan de bovenkant en gemiddeld beide strategieën ongeveer hetzelfde opleveren, maar dat het neerwaartse risico van de lifecyclestrategie kleiner is. Hoewel de verschillen optisch klein lijken, is het verschil in pensioenuitkomst voor het slechtste scenario ongeveer 50%! In de academische literatuur wordt geconcludeerd dat wanneer zowel het rendement als risico door het individu wordt afgewogen, hij/zij doorgaans een LifeCyclestrategie zal prefereren. Alleen in het geval Figuur 3: Vergelijking vastegewichten en lifecycle-strategie op basis statistische maatstaven kansverdeling replacement ratio van een zeer riscoavers individu zal een vastegewichtenstrategie met maximaal 10% gealloceerd naar aandelen optimaal zijn. In het geval van een juist zeer weinig risicoavers individu zal een 100% aandelenstrategie optimaal zijn. Conclusie Het lijkt niet meer dan logisch dat in een vergrijzende en veranderende samenleving met pensioenfondsen die niet aan (vermeende) beloften kunnen voldoen, de discussie over jong versus oud ook een rol speelt. De AFM heeft hiervoor aandacht, zo blijkt uit een recente lezing van een van haar bestuurders. Jongeren zouden meer waar voor hun betaalde premies moeten krijgen. De AFM zoekt de oplossing in een degressieve pensioenopbouw: door jongeren meer pensioenrechten op te laten bouwen dan ouderen krijgen zij meer waar voor hun geld. Hoewel wij de oproep voor meer flexibiliteit tussen jong en oud toejuichen, vinden wij de oplossing, degressieve opbouw nogal traditioneel en niet meer passen binnen de veranderende samenleving. Een ons inziens betere oplossing is jongeren meer beleggingsrisico te laten nemen en dit af te bouwen naarmate ze ouder worden. Deze LifeCycle-beleggingsstrategie wordt onderbouwd door de economische theorie en reeds lang toegepast binnen de individuele Defined Contribution pensioenopbouw. 5 De Life Cycle strategie is zodanig geconstrueerd dat de mediane uitkomst gelijk is aan die van een vaste gewichten strategie. 5

6 Contact Robeco (Headquarters) P.O. Box AZ Rotterdam The Netherlands Important information This document has been carefully prepared by Robeco Institutional Asset Management B.V. (Robeco). It is intended to provide the reader with information on Robeco s specific capabilities, but does not constitute a recommendation to buy or sell certain securities or investment prod-ucts. Any investment is always subject to risk. Investment decisions should therefore only be based on the relevant prospectus and on thorough financial, fiscal and legal advice. The content of this document is based upon sources of information believed to be reliable, but no warranty or declaration, either explicit or implicit, is given as to their accuracy or complete-ness. This document is not intended for distribution to or use by any person or entity in any jurisdiction or country where such distribution or use would be contrary to local law or regulation. The information contained in this document is solely intended for professional investors under the Dutch Act on the Financial Supervision (Wet financieel toezicht) or persons who are authorized to receive such information under any other applicable laws. Historical returns are provided for illustrative purposes only and do not necessarily reflect Robeco s expectations for the future. Past performances may not be representative for future results and actual returns may differ significantly from expectations expressed in this document. The value of your investments may fluctuate. Results obtained in the past are no guarantee for the future. All copyrights, patents and other property in the information contained in this document are held by Robeco Institutional Asset Management B.V. No rights whatsoever are licensed or assigned or shall otherwise pass to persons accessing this information. The information contained in this publication is not intended for users from other countries, such as US citizens and residents, where the offering of foreign financial services is not permitted, or where Robeco s services are not available. Robeco Institutional Asset Management B.V., Rotterdam (Trade Register no ) is regis-tered with the Netherlands Authority for the Financial Markets in Amsterdam.

Reactie op Bureau Bosch notitie Performances en dekkingsgraden Nederlandse Pensioenfondsen 1990-2009

Reactie op Bureau Bosch notitie Performances en dekkingsgraden Nederlandse Pensioenfondsen 1990-2009 ROCK note Februari 2011 Reactie op Bureau Bosch notitie Performances en dekkingsgraden Nederlandse Pensioenfondsen 1990-2009 Niet bestemd voor publicitaire doeleinden Door David Blitz, Co-Head Quantitative

Nadere informatie

Beleggen in Infrastructuur

Beleggen in Infrastructuur Beleggen in Infrastructuur bouwen aan uw vermogen door te bouwen aan onze toekomst Presentatie voor Rabobank Rijn en Veenstromen 14 oktober 2010 Meinhard Leuhery 1 Nieuwe infrastructuur in opkomende economieën

Nadere informatie

Actief, Passief of Factor Beleggen? Dr. David Blitz

Actief, Passief of Factor Beleggen? Dr. David Blitz Actief, Passief of Factor Beleggen? Dr. David Blitz For professional investors 1 May-14 Robeco Factor Investing Solutions Quiringh Gerritsz. Brekelenkam gedateerd ca. 1660 2 Beslissingen baseren op feiten

Nadere informatie

Triodos Investment Management Els Ankum-Griffioen

Triodos Investment Management Els Ankum-Griffioen Triodos Investment Management Els Ankum-Griffioen 0 1 Impact verandering bewerkstelligen 2 Triodos IM Duurzaam is meer dan groen Duurzaam financieren en beleggen is het geld van onze klanten zorgvuldig

Nadere informatie

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 2 Pensioen: turen naar de vrijheid 50 jaar lang werken we toe naar ons pensioen Dan willen we onafhankelijk zijn En

Nadere informatie

Pensioenen en Financiële planning. Congres "Grip op je vermogen" 20 april 2012 Den Haag

Pensioenen en Financiële planning. Congres Grip op je vermogen 20 april 2012 Den Haag Pensioenen en Financiële planning Tom Steenkamp Congres "Grip op je vermogen" 20 april 2012 Den Haag Wat is belangrijk voor beleggen voor uw pensioen? 1. Keuzes moeten simpel zijn, er moeten er niet te

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Uitgangspunten. Nettopensioenregeling

Uitgangspunten. Nettopensioenregeling Uitgangspunten Nettopensioenregeling Laatst gewijzigd op 20 februari 2015 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling

Nadere informatie

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Risicoverdeling bij hervorming van het Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Inhoud Hoofdstuk 2: kosten en baten nominale garanties Hoofdstuk 4: risicoverdeling tussen

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Nettopensioenregeling

Nettopensioenregeling Nettopensioenregeling 1 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling van SPW. SPW probeert de nettopensioenregeling

Nadere informatie

Welkom bij de informatiemiddag van PGB

Welkom bij de informatiemiddag van PGB Welkom bij de informatiemiddag van PGB Vanaf 2016 ook een beschikbarepremieregeling 2 1 Tom Vollebergh Bestuurslid PGB Informatietechnologie Luuk Lennaerts Bestuurssecretaris PGB 3 Middelloonregeling (DB-regeling)

Nadere informatie

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015 DC in een Notendop Versie 17 januari 2015 DC voor beginners Denified Contributions/ Beschikbare premie: Niet de aanspraken, maar de premie is de toezegging, premie staat vast, uitkering onzeker. Beschikbare

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Vragen en antwoorden over pensioenopbouw en verzekeren nabestaandenpensioen over uw pensioengevend salaris boven 100.000 Pagina 1 van 7 Vragen en antwoorden Wat

Nadere informatie

Beleggen in Oplossingen

Beleggen in Oplossingen Beleggen in Oplossingen Doing well by doing good, in het groot Robeco 2 december 2015 1 1. Beleid Met de klant Van principes naar kader Keuze thema s Doelstelling 2. Uitvoering Fasering Definities en selectie

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Algemeen BpfBOUW biedt de nettopensioenregeling aan en voert deze samen met de BeterExcedent-regeling uit. De nettopensioenregeling is een premieovereenkomst

Nadere informatie

Ortec Finance Artikel. Financiële planning. Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico.

Ortec Finance Artikel. Financiële planning. Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico. Ortec Finance Artikel Financiële planning Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico Oktober 2014 inleiding In wet en regelgeving wordt steeds meer nadruk

Nadere informatie

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen Welkom Informatiebijeenkomst Combi Pensioen Oktober November 2012 Programma 1. SPUN 2. High lights presentatie 3. Huidige pensioenregeling 4. Nieuwe pensioenregeling ( Combi pensioen) 5. Maatmannen 6.

Nadere informatie

FitVoorLater klaar voor de toekomst

FitVoorLater klaar voor de toekomst FitVoorLater klaar voor de toekomst Het is verstandig om nu iets extra s te regelen. Met FitVoorLater bent u financieel voorbereid. 1 Nieuwe pensioenregels: wat verandert er? Vanaf 1 januari 2015 geldt

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Belang van beleggingsbeleid en lifecycle 3. Nieuwe mogelijkheden:

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Deelnemersbrochure Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland

Deelnemersbrochure Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland Deelnemersbrochure Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland Robeco Deelnemersbrochure Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Pensioenregeling... 4 3. Flexioen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie Deze slides zijn in juni 2010 gepresenteerd aan deelnemers aan de informatiesessies. De inhoud heeft een puur informatief karakter. Aan de informatie in deze

Nadere informatie

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Financieren van duurzame energie initiatieven ING Auke de Boer- manager ING Groenbank N.V. Agenda I 1. Introductie 2. Financiering duurzame energie initiatieven

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Vergeet niet uw e-mailadres te controleren of aan te vullen, zodat we u persoonlijk op de hoogte kunnen houden.

Vergeet niet uw e-mailadres te controleren of aan te vullen, zodat we u persoonlijk op de hoogte kunnen houden. Datum 19 oktober 2015 Klantnummer Onderwerp Aanvulling pensioenopbouw Behandeld door Klantenservice Telefoonnummer (030) 277 55 77 Wilt u bij

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen Samenhang en voorbeelden Ronald Janssen, Ortec Finance 1 Klant centraal stellen: Doelstelling Managen van de verwachtingen van onze cliënten Hoe kunnen we dat doen?

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling De feiten op een rij De beschikbare premieregeling De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling Verzekeraars bieden diverse pensioenregelingen aan, waaraan werknemers

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Beleggingsinformatie over

Beleggingsinformatie over Beleggingsinformatie over LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen Visie van vermogensopbouw met LifeCycle Beleggen Over het onderwerp pensioen bestaan veel misverstanden.

Nadere informatie

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 Doelbeleggen Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 I 09/03/2015 I 2 Mijn financiële tijdslijn Doelbeleggen of doelsparen? 2025 2030 2035 EUR 15.000? EUR 25.000? EUR 35.000? I 09/03/2015 I 3 Doelbeleggen of doelsparen

Nadere informatie

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100. Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz Netto Pensioen Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.000,- verdienen Dé pensioenoplossing bij een salaris boven 100.000,- Pensioen opbouwen

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Kees Bouwman Cardano Risk Management Working paper Voorlopige versie: commentaar welkom, 16

Nadere informatie

Wijziging beleggingsmogelijkheden

Wijziging beleggingsmogelijkheden Wijziging beleggingsmogelijkheden Aanvullende PensioenRekening & Pre-pensioen Rekening (SPJNL) Ed Vermeulen Robeco Accountmanager Institutional Clients Leiden, mei 2010 1 Agenda Doelstelling Pensioenregeling

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen. www.evipensioen.nl. 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi?

Q&A Evi Pensioenbeleggen. www.evipensioen.nl. 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? Q&A Evi Pensioenbeleggen www.evipensioen.nl Inhoudsopgave 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de life-cycle

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 ABN AMRO Pensioenen Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 Sinds 1 januari 2015 is de fiscale regelgeving voor pensioenregelingen veranderd. Een

Nadere informatie

WERKKOSTENREGELING. Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties

WERKKOSTENREGELING. Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties WERKKOSTENREGELING Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties 2 2014 EXACT - WERKKOSTENREGELING Agenda Exact Online Exact Online Salaris De huidige Werkkostenregeling Demo

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel risico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door Goed om te

Nadere informatie

Rendement maken met uw obligatieportefeuille

Rendement maken met uw obligatieportefeuille Rendement maken met uw obligatieportefeuille Workshop Jovan Ponsioen Den Haag 11 oktober 2013 Introductie van Amundi Amundi is een van oorsprong Franse asset manager: het fusieresultaat tussen Credit Agricole

Nadere informatie

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal LifeCycle Mix via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal Een persoonlijke

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief Pag. 1/5 P 01.7.54-1112 Brochure voor u als werkgever U wilt het pensioen voor uw werknemers graag goed regelen. Pensioen is voor hen een belangrijke arbeidsvoorwaarde. Maar u wilt er zo min mogelijk omkijken

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Delta Lloyd. U bouwt via pensioen bij ons op, zolang u in dienst bent bij deze werkgever. Dit geldt wanneer u 21 jaar of ouder bent. In dit Pensioen

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

BeterExcedent. Pensioen Werknemer 2015

BeterExcedent. Pensioen Werknemer 2015 BeterExcedent Pensioen Werknemer 2015 BeterExcedent Pensioen Werknemer 2015 Als u via uw werkgever deelneemt in de pensioenregeling BeterExcedent, kunt u pensioen opbouwen over het deel van uw salaris

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar Rabo BedrijvenPensioen Een aandeel in elkaar Inhoud Het Rabo BedrijvenPensioen: modern en overzichtelijk Pensioen voor uw werknemers: hoe werkt het? Zorg voor uw werknemers, hun partners en hun kinderen

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum

Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum Aanvulling van ouderdomspensioen en partnerpensioen voor werknemers met een salaris boven 100.000 Sinds 1 januari 2015 gelden er

Nadere informatie

BeterExcedent. Pensioenregeling 2015

BeterExcedent. Pensioenregeling 2015 BeterExcedent Pensioenregeling 2015 BeterExcedent Pensioen Werkgevers 2015 Uw werknemers bouwen pensioen op bij bpfbouw in de pensioenregeling voor de Bouwnijverheid. Dit is een middelloonregeling. Deze

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

De kwestie van opties en garanties

De kwestie van opties en garanties De kwestie van opties en garanties Een consistente waardering voor alle toepassingen Verzekeringsproducten worden vaak gekenmerkt door garanties of opties die contractueel door de verzekeraar zijn toegezegd

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Op dit Uniform Pensioenoverzicht staan de bedragen die u ontvangt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid,

Nadere informatie

Op weg naar een optimale beschikbare premieregeling

Op weg naar een optimale beschikbare premieregeling WHITE PAPER 2 februari 2015 Voor professionele partijen Op weg naar een optimale beschikbare premieregeling Tom Steenkamp Hoofd Robeco Investment Research Jacqueline Lommen Directeur Europese Pensioenen

Nadere informatie

Pensioenbeleggen. Individueel pensioenbeleggen bij Pensioenfonds UWV

Pensioenbeleggen. Individueel pensioenbeleggen bij Pensioenfonds UWV Pensioenbeleggen Individueel pensioenbeleggen bij Pensioenfonds UWV Inleiding Via Individueel Pensioenbeleggen kun je zelf extra pensioen opbouwen. Deelname is vrijwillig. Echter, sinds januari 205 is

Nadere informatie

Marktverslag Week 31. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish.

Marktverslag Week 31. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish. Verwachtingen voor week 31 Verwachtingen Komende week Power NL Power BE Power DE Gas TTF Crude Oil Coal Emissierechten Weer & temperatuur Macro economisch Bullish Neutraal Bearish 1 Power NL Power NL spot,

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Marktverslag Week 4. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish.

Marktverslag Week 4. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish. Verwachtingen voor week 4 Verwachtingen Komende week Power NL Power BE Power DE Gas TTF Crude Oil Coal Emissierechten Weer & temperatuur Macro economisch Bullish Neutraal Bearish 1 Power NL Power NL, spot

Nadere informatie

Vernieuwde beschikbare premieregelingen

Vernieuwde beschikbare premieregelingen Auteurs: Jos van Ophem Chantal Krijts Anouk Rennen Sacha van Hoogdalem Vernieuwde beschikbare premieregelingen Het Nederlandse pensioensysteem kent verschillende soorten pensioenregelingen. De belangrijkste

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Programma Wrap up proces tot op heden Achtergronden Proces Nieuwe regeling 2015 Impact van Pensioenregeling Vervolg traject Vragen en antwoorden 2 Wrap up: Achtergronden

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

het gemak van het Pension Lifecycle Fund

het gemak van het Pension Lifecycle Fund het gemak van het Pension Lifecycle Fund 1 inhoud Omschrijving Pagina 1. Wat is een lifecycle fonds? 2 2. Hoe werkt het ABN AMRO Pension Lifecycle Fund? 2 3. Hoeveel rendement kunt u behalen? 3 4. Wat

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling?

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling? Startbrief Deze startbrief bestaat uit 3 delen: Algemeen, Basisregeling en Plusregeling. 1. Algemeen Uw werkgever: Tentoo Collective Freelance & Flex B.V. Uw pensioenuitvoerder: ABN AMRO Pensioenen Soort

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

aanvullen via het Pluspakket

aanvullen via het Pluspakket Het > Uw Smurfit Kappa Pensioen zelf aanvullen via het Als deelnemer aan het Smurfit Kappa Pensioen bouwt u automatisch pensioen op via Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland ( het Pensioenfonds

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

ICK Beschikbare Premieregeling

ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling Uitleg over een nieuwe de regeling van bedrijfstakpensioenfonds ICK 30 mei 2013 Diede Panneman Rutger van Asselt ' Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen

Q&A Evi Pensioenbeleggen Q&A Evi Pensioenbeleggen 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de lifecyclesystematiek? 4. Waar beleggen wij

Nadere informatie

De doorsneepremie toegelicht

De doorsneepremie toegelicht Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl De doorsneepremie toegelicht KvK

Nadere informatie

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Om inzicht te krijgen in wat de financiele gevolgen zijn voor de versobering van de pensioenopbouw vanaf 2014, inclusief het

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Beleggen met Marcel Tak

Beleggen met Marcel Tak Beleggen met Marcel Tak Nico Langedijk BNP Paribas Hoofd Beursgenoteerde Producten Nederland Marcel Tak Onafhankelijk beleggingsadviseur Product specialist 1 Agenda 1. Introductie 2. Beleggen met Marcel

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

Individueel pensioensparen

Individueel pensioensparen Individueel pensioensparen Sparen voor extra pensioen Meer weten? Hoeveel extra pensioen krijgt u? 8 Hoe werkt beleggen? 5 Uw keuzemogelijkheden 6 Hoeveel risico wilt u lopen? 7 Wat is Individueel Pensioensparen

Nadere informatie

Pensioenhervormingen Nederland

Pensioenhervormingen Nederland Pensioenhervormingen Nederland Agenda Pensioenhervorming Nederland Overzicht huidige stelsel Consolidatie en introductie APF Nationale pensioendialoog Beoogde hervormingen beschikbare premie 2 Pensioenstelsel

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

UW SHELL NETTO PENSIOEN

UW SHELL NETTO PENSIOEN UW SHELL NETTO PENSIOEN als u een jaarinkomen hebt boven het fiscale maximum Welkom bij de Shell netto pensioenregeling. De overheid heeft een fiscale grens gesteld aan het jaarinkomen waarover vanuit

Nadere informatie

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Nieuwe pensioenregeling per 1 januari 2006 PENSIOENBELEGGEN Wie een dienstverband heeft, bouwt onder voorwaarden vanaf zijn 18 e pensioen op. Elke maand

Nadere informatie

Marktverslag Week 14. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish.

Marktverslag Week 14. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish. Verwachtingen voor week 14 Verwachtingen Komende week Power NL Power BE Power DE Gas TTF Crude Oil Coal Emissierechten Weer & temperatuur Macro economisch Bullish Neutraal Bearish 1 Power NL Power NL,

Nadere informatie

Beleggen. voor uw pensioen

Beleggen. voor uw pensioen Beleggen voor uw pensioen In deze brochure over beleggen staat algemene informatie. Deze brochure is bedoeld om werknemers van KPN Contact een algemeen beeld te geven. We besteden veel aandacht aan de

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan

Pensioen Continu Plan Pensioen Continu Plan Een nettolijfrente oplossing Voor werknemers met een salaris boven 100.000 Per 1 januari 2015 gelden er belangrijke nieuwe regels voor pensioen. Hierdoor bouwen veel werknemers minder

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan nettolijfrente Voor de periode ná uw pensioendatum

Pensioen Continu Plan nettolijfrente Voor de periode ná uw pensioendatum Pensioen Continu Plan nettolijfrente Voor de periode ná uw pensioendatum Aanvulling van partner- en ouderdomspensioen voor werknemers met een salaris boven 100.000 Sinds 1 januari 2015 gelden er belangrijke

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

152 De Pensioenwereld in 2015

152 De Pensioenwereld in 2015 16 152 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 153 Pensioenproducten standaardiseren, gedegen vergelijking blijft noodzakelijk Auteurs: Olivier Roodenburg en Marcel Schep Het pensioenlandschap

Nadere informatie