Viewpoints. April 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Viewpoints. April 2010"

Transcriptie

1 Viewpoints April 2010 Jeroen van Bezooijen geeft een beschouwing op de bevindingen van de commissie-frijns en de commissie-goudswaard en bespreekt welke invloed deze zullen hebben op Nederlandse pensioenfondsen. Jeroen van Bezooijen Senior Vice President Jeroen van Bezooijen, senior vice president en product manager bij het Londense kantoor van PIMCO, is verantwoordelijk voor Pimco s liability-driven investing and solutions business in Europa. Voordat hij zich in 2008 bij PIMCO aansloot was hij executive director in de pensions and insurance strategy group bij Goldman Sachs. Daarvoor werkte hij bij Morgan Stanley en bij Mercer Investment Consulting. Hij heeft 14 jaar beleggingservaring en studeerde economie en econometrie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De commissie-frijns en de commissie-goudswaard zijn door het ministerie van Sociale Zaken ingesteld om het huidige pensioensysteem door te lichten, en om te adviseren over pensioenbeleid. Hun aanbevelingen waren onder meer dat er behoefte is aan meer focus op risicobeheer en betere procedures voor beheer van pensioenfondsen, zodat het Nederlandse pensioensysteem meer toekomstbestendig wordt. PIMCO s liability-driven investing (LDI) en investment solution product manager Jeroen van Bezooijen bespreekt wat dit betekent voor pensioenfondsen in Nederland, en geeft een beschouwing op hoe pensioenfondsen aan de aanbevelingen van de commissies zouden kunnen voldoen. Q: De overheid heeft in de nasleep van de financiële crisis opdracht gegeven voor twee verschillende onderzoeken van de pensioenfondssector heerst er onrust? Van Bezooijen: Er wordt momenteel inderdaad heel wat aan zelfonderzoek gedaan. Op 1 januari 2007 is na een meerjarige consultatieperiode een nieuwe pensioenwet geïntroduceerd die een nieuw kader biedt voor de regulering van pensioenfondsen. Dit raamwerk is deels bedoeld om ervoor te zorgen dat pensioenfondsen voldoende buffers hebben, om te voorkomen dat er tekorten ontstaan. Helaas bleek al binnen twee jaar na de introductie dat dit gedeelte van de wet het Financieel Toetsingskader (FTK) niet voldoet. Volgens pensioenfondsentoezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) verslechterden de gezamenlijke posities van pensioenfondsen in 2008 van 136% (aan het einde van het tweede kwartaal) naar 95% (aan het eind van het jaar). Met andere woorden: de pensioensector ging binnen 6 maanden door de buffers heen die de sector hadden moeten beschermen tegen een eens in de 40 jaar voorkomende gebeurtenis. Dit was waar de focus van de commissie-frijns op lag: de mate van robuustheid van het beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Q: Wat waren de belangrijkste bevindingen van de commissies en hoe denk je dat deze de beleggingsstrategie van pensioenfondsen zullen beïnvloeden? Van Bezooijen: Ten eerste had de commissie-frijns kritiek op het feit dat pensioenfondsen zich te veel richten op het behalen van rendement, en te weinig

2 op risicobeheer. De commissie maakt zich sterk voor helder overleg tussen werkgevers, werknemers en gepensioneerden over wat pensioenfondsen proberen te bereiken en de risico s die daarbij komen kijken. Wij denken dat dit betekent dat LDI (overlay)-strategieën steeds belangrijker zullen worden. Veel pensioenfondsen maken al gebruik van LDIstrategieën, maar zullen deze waarschijnlijk moeten herzien. Eén aspect wordt nog altijd niet onderzocht, en dat is de nauwkeurigheid van asset-liability models (ALM) en andere veel gebruikte statistische risicomodellen. Dit houdt verband met een ander belangrijk punt dat de commissie-frijns naar voren bracht: het vraagstuk met betrekking tot het inschatten van risico s. De maatstaven die de FTK daar nu voor gebruikt zijn gebaseerd op een nominaal kader, waarbij toekomstige pensioenaanspraken en toekomstige indexatie niet worden meegerekend. Dit strookt niet met wat pensioenfondsen proberen te bereiken, namelijk het voorzien in en beschermen van de koopkracht van de pensioenen van hun leden. De commissie-frijns vindt dat dit zou moeten terugkomen in de risicoberekening, om de huidige discrepantie tussen hetgeen aan de toezichthouder (DNB) wordt gerapporteerd en hetgeen pensioenfondsen trachten te bereiken te voorkomen. Tenslotte: de commissie-frijns stelt voor dat de focus op risicobeheer verbreed zou moeten worden, zodat niet alleen strategische risico s zijn inbegrepen, zoals beleggings- en renterisico s, maar ook meer operationele risico s met betrekking tot het implementeren van strategieën. De implementation shortfall van pensioenfondsen wordt aangewezen als een van de oorzaken van de terugval van dekkingsgraden in Q: De focus op risicobeheer lijkt voor de hand liggend. Vind je dat de twee commissies risicobeheer-vraagstukken adequaat benaderen? Van Bezooijen: In het algemeen worden deze vraagstukken goed getackeld. Maar er is nog altijd één aspect dat niet wordt onderzocht, en dat is de nauwkeurigheid van assetliability models (ALM) en andere veel voorkomende statistische risicomodellen. De commissie-frijns is er een voorstander van dat pensioenfondsen doelen formuleren, die in een ALM-model gezet en geanalyseerd worden om te zien welke beleggingsstrategie de beste uitkomst brengt. Deze aanpak is overtuigend en gestructureerd, maar werkt alleen als we aan kunnen nemen dat de modellen toekomstige gebeurtenissen accuraat beschrijven. Als dat niet zo is, geef je dus de risico s en potentiële uitkomsten onjuist weer en dat kan leiden tot wéér een systeembreed fiasco. De geschiedenis in het algemeen en de crisis van in het bijzonder, maken duidelijk dat risicomodellen risco s onvoldoende nauwkeurig inschatten, met name vanwege het feit dat ze de nadruk leggen op normale verdelingen. Historische gegevens tonen op overweldigende wijze aan dat variabelen van de financiële markt niet op een 2

3 gebruikelijke manier zijn verdeeld. Dit kan aangetoond worden door middel van de aannames die ten grondslag liggen aan de standaard FTK solvabiliteitstoets. Deze toets is gebaseerd op een aantal marktschokken die pensioenfondsen zouden moeten kunnen hebben zonder tekorten op te lopen. Deze aannames houden rekening met voldoende buffers om een eens in de 40 jaar voorkomende gebeurtenis te kunnen doorstaan. Begin 2008 waren de voornaamste parameters een daling in de aandelenmarkt van 25%, het uitlopen van credit spreads met 0,5% en een rente-daling van 0,9%. In werkelijkheid was er in de markt in 2008 sprake van een val in aandelenprijzen van 40%, een toename van 3,1% in credit spreads en een afname van de langetermijnrente van 1,9%. Uitgaande van een normale verdeling is de waarschijnlijkheid van zo n gebeurtenis ongeveer 0,01%, wat betekent dat het eens in de jaar voorkomt. Dat gaat hier niet op; de marktbewegingen van de vroege jaren dertig van de vorige eeuw, tijdens het einde van de Eerste Wereldoorlog, en gedurende de diepe recessie aan het eind van de 19e eeuw, waren van een vergelijkbare orde van grootte. De commissie-frijns heeft veel tijd besteed aan het vraagstuk van de implementation shortfall, maar wat mij betreft is dit dus maar een deel van het verhaal. Het ontbrekende deel is dat risicomodellen niet geschikt zijn voor het doel waarvoor ze worden gebruikt. Een voorbeeld: stel dat een pensioenfonds 40% heeft belegd in de MSCI World Index, 60% in vastrentende waarden en 35% van zijn risico s afgedekt heeft (in lijn met onze inschatting van het totale niveau van rente-afdekking), dan zou de dekkingsgraad van 136% in juni 2008 gedaald zijn naar 100% aan het eind van 2008 (vergeleken met 95% voor de hele pensioenfondssector). Marktontwikkelingen verklaren de afname van dekkingsgraden dus voor het grootste gedeelte. Implementation shortfall is belangrijk, maar in veel gevallen eerder een secundaire dan een primaire oorzaak van risico. De meeste risicomodellen negeren dikke staarten bijvoorbeeld zoals die tussen 2007 en 2009 plaatsvonden. Anders gezegd; de meeste risicomodellen negeren dikke staarten van de kansverdeling zoals wat er tussen 2007 en 2009 gebeurde en deze komen vaker voor en zijn ernstiger dan voorspeld wordt door de meeste risicomodellen. Q: Wat is PIMCO s benadering van risicobeheer? Van Bezooijen: In principe vinden wij dat je terughoudend moet zijn in je verwachtingen over wat risicomodellen kunnen leveren. Kwantitatieve analyse is belangrijk en nuttig maar je kunt er niet helemaal op vertrouwen. Wanneer je belegt, moet je een fundamentele langetermijnvisie hebben op de wereldeconomie en de invloed daarvan op alle beleggingscategorieën. Wij zijn van mening dat risicobeheer begint met het identificeren van de belangrijkste risicofactoren die onzekerheid veroorzaken. Voorbeelden van risicofactoren 3

4 zijn exposure naar aandelen, duration, inflatie, credit spreads, liquiditeit, etc. Deze aanpak gaat uit van beleggingscategorieën als dragers van risicofactoren. Wij denken dat de sleutel tot beter risicobeheer ligt in het identificeren en begrijpen van deze risicofactoren, niet zozeer in het vertrouwen op kwantitatieve analyse van historische gegevens over rendement. Ook lijkt het ons zinnig dat pensioenfondsen duidelijke strategieën op het gebied van de indekking tegen staartrisico in hun portefeuilles inbouwen. Extreme gebeurtenissen komen vaker voor dan je denkt en de timing is moeilijk te voorspellen. Q: Dus je vindt dat pensioenfondsen zich moeten beschermen tegen staartrisico? De sleutel tot beter risicobeheer ligt in het identificeren en begrijpen van risicofactoren, niet zozeer in het vertrouwen op kwantitatieve analyse van historische rendementsreeksen. Van Bezooijen: Wij vinden inderdaad dat dit zou moeten gebeuren. Vooruitkijkend verwachten we een New Normal in de economie, gekarakteriseerd door lagere groei, lagere rendementen en hogere volatiliteit. In deze economie zal het ontwikkelen van een beleggingsproces gebaseerd op robuuste macro-economische vooruitzichten voor de middellange en lange termijn in combinatie met afdekkingsstrategieën voor staartrisico ervoor zorgen dat beter tegemoet gekomen kan worden aan de verwachtingen van pensioengerechtigden. Wij zijn van mening dat het zinvol is om ieder jaar een klein bedrag opzij te zetten om je op een structurele manier in te dekken tegen deze staartrisico s. Dat betekent dat pensioenfondsen op korte termijn rendement opgeven omdat er kosten zijn verbonden aan de afdekkingsstrategie, maar het is kortzichtig om op zo n manier te denken voor de lange termijn. Deze beschermingskosten kunnen zich uiteindelijk vele malen terugverdienen in geval van een marktcrisis. Dus ook al geef je op korte termijn rendement op, je hebt een strategie die op de lange termijn kan leiden tot hogere rendementen. PIMCO is van mening dat voor de langetermijnbelegger het implementeren van strategieën voor het afdekken tegen staartrisico een potentiële bron van toegevoegde waarde is. Volgens de commissie-frijns is 60% van het pensioenvermogen van Nederlandse pensioenfondsen bestemd voor pensioenen die in de komende 10 jaar betaald dienen te worden, wat in principe een verkorting van de beleggingshorizon betekent. Dit zet enorme druk op het systeem. Als je niet aan je rendementsdoelen voldoet, moet je uiteindelijk kiezen tussen gepensioneerden het volle pond uitbetalen en veel minder voor de rest overlaten, of pensioenuitkeringen integraal verlagen. Frijns spreekt in dit verband over aging giants. 20 jaar geleden, toen de pensioenfondsen minder vergrijsd waren, lag er minder druk op het systeem. Maar nu zijn pensioenfondsen niet meer in de positie dat ze een paar decennia hebben om te herstellen, en moeten ze er dus voor zorgen dat ze bestand zijn tegen schokken. 4

5 Q: Welke aanpak gebruikt PIMCO om staartrisico af te dekken? Van Bezooijen: Derivaten spelen de belangrijkste rol in het afdekken van staartrisico. Hierbij horen ook opties op breed samengestelde aandelenindices als de S&P500, FTSE en de Eurostoxx, renteswaps of swaptions, valutaderivaten en credit default derivaten zoals itraxx en CDX. Opties of futures op commodity-indices worden ook gebruikt om staartrisico af te dekken. Belangrijk om te onthouden over dikke staarten, is dat ze ondanks het feit dat er veel verschillende oorzaken voor zijn een vergelijkbaar macrorisico vormen en een vergelijkbare impact op beleggingsportefeuilles hebben. Wij zien dat bijna alle staartrisico s systeembrede risico s zijn die worden aangejaagd door de behoefte van beleggers aan liquiditeit om makkelijk te kunnen handelen in een tijd waarin niemand bereid is dit te bieden. Het gevolg is een gelijktijdige en substantiële daling van aandelenmarkten en bedrijfsobligaties, meer marktvolatiliteit, en wanordelijke bewegingen in de valutamarkten. Door deze toename in correlatie is het mogelijk om risico s breed te hedgen op het niveau van de portefeuille, in plaats van de directe risico s - hetgeen relatief kostbaar is. Dit concept is belangrijk bij het vaststellen van de manier waarop je staartrisico wilt afdekken. Een voorbeeld: als je een inboedelverzekering afsluit, verzeker je niet ieder sierraad, kledingstuk en apparaat afzonderlijk. Je verzekert het hele huis met inhoud. Je zou in ieder geval bereid moeten zijn om een verzekering af te sluiten als je een aantrekkelijk tarief kan krijgen, ook als je buurman je vertelt dat je het nooit nodig zal hebben. Het implementeren van strategieën op het gebied van het indekken tegen staartrisico is voor de langetermijnbelegger een potentiële bron van toegevoeg de waarde. Q: Implementation shortfall werd eerder genoemd wat voor invloed heeft dit op actief beheer van portefeuilles? Van Bezooijen: De commissie-frijns schrijft met betrekking tot het ontwikkelen en implementeren van beleggingsbeleid een nogal rigide aanpak voor - het formuleren van doelstellingen, het ontwikkelen van een beleggingsbeleid met behulp van ALM-modellen en het implementeren van de strategie door middel van markt-benchmarks. Deze aanpak resulteert vrijwel automatisch in een voorkeur voor passieve strategieën die de benchmark en indicators van het ALM-rapport aanhouden, en iedere afwijking van deze benchmarks zou kunnen leiden tot een implementation shortfall. Wij zijn van mening dat het voor goed risicobeheer absoluut noodzakelijk is om fundamentele inzichten te ontwikkelen over de richting die de wereld op gaat dit is de ruggengraat van een actieve beleggingsstrategie. Je kunt niet vertrouwen op statistische modellen alleen, en veel benchmarks uit de markt zijn gebaseerd op willekeurige keuzes. 5

6 We zijn het met de commissie eens dat pensioenfondsen en hun directies moeten begrijpen waar ze in beleggen. Bij PIMCO steken we veel tijd in uitleg aan beleggers over onze portefeuilles en strategieën. Maar volledig vertrouwen op een ALM-model en passief de uitkomst daarvan implementeren is minstens zo riskant als je wagen aan beleggingscategorieën en -strategieën die je niet volledig begrijpt. Voor goed risicobeheer is het absoluut noodzakelijk om fundamentele inzichten te ontwikkelen over de richting die de wereld op gaat dit is de ruggengraat van een actieve beleggingsstrategie. Een goed voorbeeld van de tekortkomingen van passief beleggen kan worden gegeven aan de hand van de huidige situatie in staatsobligaties. Als je op dit moment een passieve staatsobligatie-portefeuille aanhoudt, volg je een marktbenchmark met een voorkeur voor de landen met de hoogste obligatie-emissieniveaus. Wil je nou echt meer beleggen in ontwikkelde markten die waarschijnlijk het minste rendement zullen opbrengen maar wel de meeste problemen hebben vanwege hun begrotingstekorten? Ondertussen onderweeg je tegelijkertijd veel ontwikkelende economieën met een aanmerkelijk gezondere financiële situatie en meer groeipotentieel. Q: Tot slot, hoe voorzie je dat opname van toekomstige indexatie in pensioenverplichtingen in de praktijk uit zal pakken, en wat voor invloed dit op de Nederlandse pensioenfondsen zal hebben? Van Bezooijen: Dat is een interessante vraag die een gedetailleerd antwoord vereist. In principe zou de aanpak inhouden dat ofwel alle voorgenomen pensioenbetalingen in lijn worden gebracht met de inflatie die verwacht wordt voor de periode tussen nu en het tijdstip van uitkeren, ofwel dat de pensioenverplichtingen tegen een reële rendementscurve worden verdisconteerd. De tweede aanpak lijkt de meest eenvoudige. De huidige (nominale) swap disconteringscurve vervang je eenvoudigweg door een reële curve. De vraag is alleen: welke curve moet je gebruiken? In theorie lijkt het voor de hand liggend om een yield-curve van inflatie-index obligaties te gebruiken, maar in de praktijk is dit lastig. Ten eerste is er geen gevestigde markt voor index-obligaties met de Nederlandse inflatie als referentie. Er zijn wel inflatie-index staatsobligaties gekoppeld aan inflatie in de eurozone (uitgegeven door Frankrijk, Duitsland en Italië). Maar zelfs al zou je je ten doel stellen een methodiek te ontwikkelen die is gebaseerd op dergelijke obligaties, dan nog is de markt voor indexobligaties uit de eurozone niet groot genoeg om Nederlands pensioenfondsen te kunnen bedienen. Volgens Barclays Capital gaat er ongeveer 280 miljard om in de eurozone inflatieindex obligatiemarkt in vergelijking tot 650 miljard in het Nederlandse pensioenvermogen (bron: DNB). 6

7 In dit scenario bestaat het risico dat de markt wordt opgedreven doordat Nederlandse pensioenfondsen zich en masse op inflatie-index obligaties storten om hun verplichtingen zo dicht mogelijk te kunnen blijven benaderen. Dit zal op zijn beurt reële rendementen drukken en pensioenverplichtingen opdrijven, en een vicieuze cirkel doen ontstaan waarin iedereen inflatie-index obligaties wil kopen maar niet kan krijgen, onderwijl de pensioenverplichtingen steeds verder opdrijvend. Dus hoewel dit in theorie een goed idee lijkt, zal het in de praktijk erg lastig te implementeren zijn. Een alternatief is om een vaste reële disconteringsvoet voor te schrijven; bijvoorbeeld 1,5% of 2%. Maar het probleem met deze aanpak is dat het erop neerkomt dat je wat er ook gebeurt in markt in zijn algemeen teruggaat naar het systeem van verdisconteren van verplichtingen tegen een vaste rekenrente van vóór Het enige verschil is dat de rekenrente substantieel lager is, namelijk 1,5% 2% in plaats van de 4% die vóór 2007 gebruikelijk was. Ten slotte kunnen de kasstromen van pensioenverplichtingen opgehoogd worden met een aangenomen inflatieniveau, en deze contant te maken tegen de swap curve. Dit is vergelijkbaar met de huidige aanpak, maar met geïnflateerde cash flows om toekomstige indexatie weer te geven in plaats van enkel gebaseerd op de huidige aanspraken, zoals nu het geval is. Het voornaamste discussiepunt zal het veronderstelde inflatieniveau zijn. Deze kan immers op verschillende variabelen worden gebaseerd, zoals de langetermijn-inflatiedoelstelling 2% van de Europese Centrale Bank (ECB), de meeste recente inflatieniveaus en/of break-even inflatieniveaus zoals waargenomen in de markten voor inflatie-index obligaties. Volledig vertrouwen op een ALM-model en passief de uitkomst daarvan implementeren is minstens zo riskant als je wagen aan beleggingscategorieën en -strategieën die je niet volledig begrijpt. Samenvattend zijn er veel vragen waar een antwoord op gevonden moet worden. Details dienen verder uitgewerkt te worden. Vanwege de complexiteit van de situatie is het een goed idee om hierin samen te werken met een LDI-manager met international expertise. PIMCO is een grote speler in wereldwijde inflatiemarkten en heeft jarenlange ervaring met het uitvoeren van LDI-strategieën voor pensioenregelingen in het Verenigd Koninkrijk, waar inflatie al in de strategie geïntegreerd is. Daarom zijn we ervan overtuigd dat we goed gepositioneerd zijn om onze klanten te helpen zich een weg te banen door deze complexe materie. Hartelijk dank, Jeroen. 7

8 Londen PIMCO Europe Ltd (Geregistreerd in Engeland en Wales onder nr ) Nations House 103 Wigmore Street Londen W1U 1QS Engeland München PIMCO Europe Ltd Kantoor München (Geregistreerd in Duitsland onder nr ) Seidlstr a München Duitsland Amsterdam PIMCO Europe Ltd Kantoor Amsterdam (Geregistreerd in Nederland, KvK nr ) Schiphol Boulevard 315 Tower A BJ Luchthaven Schiphol Nederland Zürich PIMCO (Switzerland) LLC (Geregistreerd in Switzerland, onder nr. CH ) Dreikoenigstrasse 31a 8002 Zürich Switzerland +41 (0) PIMCO Europe Ltd, PIMCO Europe Ltd Munich Branch en PIMCO Europe Ltd Amsterdam Branch worden geautoriseerd en gereguleerd door de Financial Services Authority (FSA) in het Verenigd Koninkrijk. PIMCO Europe Ltd Munich Branch wordt tevens gereguleerd door de BaFin in Duitsland in overeenstemming met artikel 53b van de German Banking Act. PIMCO Europe Ltd Rotterdam Branch wordt tevens gereguleerd door de AFM in Nederland. De producten en diensten die worden aangeboden door PIMCO Europe Ltd zijn uitsluitend bedoeld voor institutionele beleggers en zijn niet geschikt voor particuliere beleggers. Behaalde resultaten in het verleden bieden geen garanties of betrouwbare indicaties voor toekomstige resultaten. Deze tekst geeft de huidige opvattingen van de manager weer, en deze opvattingen kunnen zonder voorafgaande waarschuwing worden gewijzigd. Deze tekst wordt slechts ter informatie verspreid en kan niet aangemerkt worden als beleggingsadvies of als aanbeveling van een specifiek aandeel, een specifieke strategie of een specifiek beleggingsproduct. De informatie in deze tekst is afkomstig van bronnen die geloofwaardig worden geacht maar waar geen garanties over kunnen worden gegeven. Niets uit deze tekst mag worden verspreid of gekopieerd, en er mag niet aan worden gerefereerd zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van PIMCO VP

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding Nieuwsbrief augustus 2015 Beleggen Inleiding In de nieuwsbrief van juli 2015 over het nieuwe FTK en het toeslag-/premiebeleid kondigden we aan dat het Q8 Pensioenfonds u graag nader wil informeren over

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Inflatiegids Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Deel 2 Invloed van inflatie op pensioenen Inflatie betreft de stijging van het algemeen prijspeil, ofwel de waardevermindering van het

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Het begint bij de doelstelling

Het begint bij de doelstelling Het begint bij de doelstelling Wat zijn de doelstellingen voor de provincie Gelderland om in lokale ondernemingen te beleggen? VNO- NCW Midden, Lent, 30 januari 2012 Rutger van Asselt Copyright 2011 Sprenkels

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. De Stichting Bedrijfspensioenfonds voor Medewerkers in het Notariaat (hierna te noemen Het Pensioenfonds) verzorgt de pensioenen van

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Nieuw pensioencontract DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Kernpunten 1. Eén ftk met twee soorten contracten (nominale contract en reële contract) 2. Contracten

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.)

Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.) Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.) November 2011 1. Inleiding In het onderzoek beleggingen pensioenfondsen van 2009 heeft De Nederlandsche

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Jos Baeten, voorzitter Raad van Bestuur Roel Wijmenga, CFO 29 februari 2012 ASR in 2011 Resultaat 212 miljoen Dividendvoorstel 71 miljoen Solvabiliteit naar

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Een gezonde beleggingsportefeuille voor Later

Een gezonde beleggingsportefeuille voor Later Een gezonde beleggingsportefeuille voor Later Richard Feenstra Senior Sales Manager Fidelity Worldwide Investment Op weg naar financiële zekerheid voor Later? 1. Waarom beleggen? 2. Hoe beleggen? 3. Wat

Nadere informatie

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate ROCK note Februari 2013 Alleen voor professionele beleggers De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Roderick Molenaar

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015 Bijlage IV Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Per 1 juli 2015 Tilburg, 17 juni 2015 1. Inleiding In de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna:

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen per 1 januari 2015 TRANSPARANT OVER ELKE FASE Inhoudsopgave Verklaring inzake Beleggingsbeginselen van Stichting ING CDC Pensioenfonds 3 De pensioendoelstellingen,

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen Long Duration Overlay Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen 2 AEGON: wereldwijde expertise voor financiële veiligheid AEGON N.V. is met ongeveer 27.000 medewerkers wereldwijd

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Theta Legends Fund is een fund of hedge funds met de volgende kenmerken: Toegang. Theta Capital geeft toegang tot

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie