Blauw nr. 2 jaargang 4, november Blauw. Opgebrand of net lekker ingelopen? Never waste a good crisis! De erven van de babyboom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Blauw nr. 2 jaargang 4, november 2009. Blauw. Opgebrand of net lekker ingelopen? Never waste a good crisis! De erven van de babyboom"

Transcriptie

1 Blauw nr. 2 jaargang 4, november 2009 Blauw Opgebrand of net lekker ingelopen? Never waste a good crisis! De erven van de babyboom

2 Inhoud 3 Haastige spoed 4 Beleggen met beleid 6 De erven van de babyboom 10 Zien... hoe Nederland ervoor staat 12 De armen van de toekomst 14 Opgebrand of net lekker ingelopen! Colofon Blauw is het relatiemagazine voor opdrachtgevers en relaties van Blue Sky Group. In Blauw vindt u onderwerpen die te maken hebben met pensioen, in de breedste zin van het woord. Onderwerpen die prikkelen en u uitdagen de dialoog met ons aan te gaan. Redactie Monique van Dulken Johan van der Pijl Toine van der Stee Ike Veenendaal Astrid Visser Erik Voorhoeve Tekst Mathijs Bouman Ingrid Maas Hugo Postma Toine van der Stee Fotografie Dirk-Jan van Dijk Vormgeving FUNCKE communications & design, Haarlem Druk Lenoirschuring, Amstelveen november Blauw november 2009

3 Haastige spoed We zitten volop in de discussie over de verhoging van de AOW leeftijd. In één adem wordt daaraan nu een verhoging van de pensioenleeftijd voor aanvullende pensioenen gekoppeld. Ik ben er van overtuigd dat we spijt gaan krijgen van deze grote haast in de politiek. Vrijwel iedereen weet dat iets later met pensioen gaan onvermijdelijk is. We beginnen later met werken dan vroeger en we leven langer. Sterker nog, het gebeurt al lang. Onder invloed van het afschaffen van de VUT, flexibele pensioenleeftijden en inperking van prepensioenen, stijgt de gemiddelde leeftijd waarop mensen stoppen met werken. En het is waarschijnlijk dat dit nog wel even doorgaat. Mensen kunnen heel goed de afweging maken tussen eerder stoppen met werken of nog even doorgaan en een hoger pensioen genieten. Voor jongeren is de AOWleef tijd al helemaal geen discussie. Voor hen is het meer de vraag of er tegen die tijd sowieso nog wel AOW is. De verhoging van de AOW-leeftijd stond in geen enkel verkiezingsprogramma en niet in het regeerakkoord. En voor het bestrijden van de huidige crisis of de financiële problemen van vandaag en morgen zet deze ook geen zoden aan de dijk. Ik veronderstel dat de belangrijkste drijfveer is het tonen van daadkracht waar deze op andere terreinen zo ontbreekt. Ik permitteer mij een vergelijking met de Pensioenwet. Een prima wet, die gedurende vele jaren zorgvuldig is voorbereid. Waar we de meeste problemen mee hebben zijn de toevoegingen die er in verkiezingstijd in grote haast zijn in gefietst. Het indexatielabel en de vormgeving van de principes voor goed pensioenfondsbestuur. Haastwerk. Het getuigt misschien van daadkracht om snel even de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar te verhogen. Maar denk vooral nog even na voordat deze normleeftijd ook voor de pensioenen in de tweede pijler wordt vastgesteld. Is het niet zo dat juist het absolute karakter van deze leeftijdsgrens voor veel problemen zorgt? En is het niet zo, dat juist daarom het Witteveen-kader, dat de fiscale kant van pensioenopbouw regelt, een heel andere benadering kent? Ik vind al heel lang dat mensen met pensioen kunnen gaan als ze genoeg gewerkt en gespaard hebben om niet meer te hoeven werken. Dat is de kern van het Witteveen-kader. Voor elk jaar dat je werkt kun je een beetje pensioen opbouwen, zodanig dat je na 35 jaar een redelijke oudedagsvoorziening hebt kunnen vormen. Wat is er op tegen om van deze 35 jaar gewoon 40 jaar te maken? Mensen mogen nog steeds zelf kiezen wanneer ze beginnen met werken, of ze veel of weinig werken, parttime of fulltime. En wanneer ze genoeg hebben om te kunnen stoppen. De slavernij is al lang geleden afgeschaft. Waarom dan toch dat krampachtig vasthouden aan één bepaalde pensioenleeftijd? En het regelt zich vanzelf. Mensen met een fysiek zwaar beroep beginnen daar meestal al op relatief jonge leeftijd aan. En na 40 jaar in de bouw of in de fabriek heb je het dan wel gehad. Mensen met een hogere opleiding beginnen meestal op latere leeftijd. Er is niets op tegen als dezen doorgaan tot op hogere leeftijd. En je voorkomt zoveel uitzichtloze discussie over wat een zwaar beroep is en wat niet. Laat staan dat we zitten te wachten op een toenemend aantal arbeidsongeschikten op hogere leeftijd of weer toenemend misbruik van werkloosheidsregelingen. Haastige spoed is zelden goed. Bezint eer gij begint, lijkt me ook van toepassing. Toine van der Stee, Algemeen directeur Blue Sky Group Blauw november

4 Beleggen met beleid Na het rampjaar 2008 krabbelen de Nederlandse pensioenfondsen in 2009 weer op. De AEX staat boven de driehonderd punten, de Dow Jones tikt de tienduizend punten aan en de pensioenfondsen behaalden afgelopen zomer per saldo een positief beleggingsresultaat. Dat was voor het eerst sinds het derde kwartaal van Gevolg is dat de dekkingsgraad weer voorzichtig in het groen belandt. Volgens de cijfers van De Nederlandsche Bank bedraagt de gemiddelde dekking weer meer dan honderd procent. Eind 2008 was de dekkingsgraad nog slechts 95 procent. In maart 2009, toen de AEX-index even onder de 200 puntengrens stond, was dat zelfs 92 procent. Tekst: Mathijs Bouman 4 Blauw november 2009

5 Pensioenbestuurders halen opgelucht adem. De crisis is voorbij. De komende vijf jaar worden de herstelplannen uitgevoerd, en dan kunnen we het boek van de kredietcrisis dichtslaan en opbergen in het archief. Het is dan weer business-as-usual. Het zou een historische vergissing zijn. Never waste a good crisis, luidt het devies van Rahm Emanuel, de stafchef van president Barack Obama. Een crisis legt zwaktes in een systeem bloot en dwingt beleidsmakers hun vaste overtuigingen te herzien. Wie op oude voet doorgaat heeft de crisis verspild. Net als voor banken en beleggers, moet de kredietcrisis van 2008 bij pensioenfondsbesturen leiden tot een structurele herbezinning op risico s van hun beleggingsbeleid. De logische eerste stap in dit proces is het evalueren van wat goed en fout ging tijdens die hectische maanden eind 2008 en begin Welke pensioenfondsen bleven midden in de storm overeind? Welke beleggingstrategieën werkten? En waarom hadden de fondsen er voor gekozen.was het geluk, wijsheid of allebei? In maart van dit jaar deed ik op verzoek van de Blue Sky Group een klein onderzoek naar een aantal (relatief) succesvolle pensioenfondsen. Ik sprak met bestuurders en beleggers van de fondsen. Tijdens een speciale bijeenkomst op 31 maart presenteerde ik de uitkomsten. Drie fondsen met een verschillende strategie en achtergrond, waar ongetwijfeld lessen van te leren zijn. Rabobank Pensioenfonds Met de kennis van nu is er maar één woord voor de actie die het Rabobank Pensioenfonds (RPF) in het najaar van 2007 uitvoerde: briljant. Maar op dat moment zelf lagen de termen complex en peperduur meer voor de hand. Het RPF trok 600 miljoen euro 1,2 procent van het fondsvermogen uit voor een optieconstuctie, waarmee het zich min of meer verzekerde tegen een te lage dekkingsgraad. Dat geld stak het fonds in zogenoemde equity linked swaptions een combinatie van een putoptie op aandelen en een verzekering tegen rentedaling. Deze twee derivaten zijn handig aan elkaar gekoppeld door de uitoefenrente van de renteswap afhankelijk te maken van de aandelenkoersen. Dat is slim, omdat rente en aandelenkoersen vaak in tegengestelde richting bewegen. Als de rente omlaag gaat heeft dat als gevolg dat de dekkingsgraad van een pensioenfonds daalt. Maar voor beurskoersen is een lage rente vaak gunstig. De aandelenportefeuille wordt meer waard, en de dekkingsgraad blijft toch op peil. Dus zolang rente en aandelenkoersen verschillende kanten opgaan, kan een pensioenfonds het wel bolwerken. Maar in de uitzonderlijke situatie dat zowel de rente als de aandelenkoersen hard omlaag gaan, kan een fonds bescherming gebruiken. Precies voor die situatie verzekerde Rabobank zich eind 2007 met de aanschaf van de dure swaptions. Het zou een gouden beslissing blijken. Een jaar later richtte de kredietcrisis een bloedbad aan op de beurzen. Tegelijkertijd moesten centrale banken wereldwijd het financiële stelsel redden met een ongekende renteverlaging. In de VS daalde de officiële rente bijna naar nul. De Europese Centrale Bank bleef daar met een rentedaling naar 1 procent niet ver bij achter. Lage rente en lage koersen bleek voor veel pensioenfondsen een bijna dodelijke cocktail. Maar niet voor het Rabobank Pensioenfonds (RPF). Dankzij de swaptions boekte dat fonds in 2008 zelf een beleggingswinst van zo n 10 procent. De dekkingsgraad van het RPF stond aan het einde van dat jaar op een uiterst gezonde 130 procent. De bestuurders van het RPF zijn eerlijk genoeg om toe te geven dat ook zij de kredietcrisis niet hebben zien aankomen. De aankoop van swaptions was dan ook niet gemotiveerd door angst voor het naderende onheil. Waarom deden ze het dan? In 2006 ging Rabobank van 22 verschillende pensioenregelingen naar één nieuwe: het RPF. Bij de oprichting daarvan gaf het moederbedrijf een bruidsschat mee van 900 miljoen euro, met de impliciete instructie: dit is eens maar nooit weer. Dat gaf het fondsbestuur de prikkel om op zoek te gaan naar manieren om de kans dat er in de toekomst toch weer bij de bank zou moeten worden aangeklopt, te minimaliseren. Het Financieel Toetsingskader (FTK) is streng, dus dat lukt alleen als de kans op onderdekking zo klein mogelijk wordt gemaakt. De equity linked swaption was als verzekering van de dekkingsgraad precies wat het RPF nodig had. Het was dus geen voorkennis van de kredietcrisis die het RPF aanzette tot de aankoop van deze derivaten, maar een gezonde afkeer van risico. In de woorden van directeur Vermogensbeheer van het RPF, Bernard Walschots: Sommige pensioenfondsen denken: we zijn langetermijnbelegger, dus we kunnen veel risico s nemen. Maar wij zeggen: je bent alleen een langetermijnbelegger als je er niet tussentijds wordt uitgetikt! Philips Pensioenfonds Moet een risico-avers pensioenfonds per se geld besteden aan complexe hybride derivaten? Nee. Risico verminderen kan ook op een simpele manier, bijvoorbeeld zoals het Philips Pensioenfonds (PPF) deed. Het bestuur besloot eind 2007 een flink deel van de aandelenportefeuille in te ruilen voor obligaties en renteswaps. Die beslissing hielp het PPF door de kredietcrisis heen, want eind 2008 stond de dekkingsgraad op een keurige 120. Ook bij Philips hadden ze geen glazen bol waarin de crisis van 2008 werd aangekondigd, maar was het beleggingsbeleid het gevolg van een gezonde risico-aversie. Door bedrijfsverplaatsingen en verkoop van bedrijfsonderdelen is het aantal Nederlandse Philips-werknemers de afgelopen decennia fors gedaald. Gevolg is dat het PPF is vergrijsd. Premieverhoging om door slechte tijden te komen is daarom geen optie, terwijl bijstorten vermeden moet worden. Daardoor is het matchingbeleid bij het PPF leidend geworden. Beleggingsrisico s worden alleen genomen als het per se nodig is om de doelstellingen te halen, het beleggingsbeleid staat niet in dienst van het rendement. Het PPF koos nadrukkelijk niet voor een ingewikkelde constructie zoals het Rabobank Pensioenfonds. Het bestuur moet altijd kunnen begrijpen wat we doen, verklaart hoofd beleggingen Rob Schreur de keuze. KLM Vliegend Personeel Snappen wat je doet. Dat was ook de motivatie van het Pensioenfonds KLM Vliegend Personeel om voor een ongecompliceerde beleggingsstrategie te kiezen. Slechts eenderde van het fondsvermogen werd belegd in aandelen, en al in 2001 besloot men het neerwaarts risico van deze portefeuille voor driekwart af te dekken met opties. Daarmee was het fonds ongevoelig voor de crisis van Ook al daalde de dekkingsgraad wat, eind 2008 stond hij nog altijd op 120 procent. Deze strategie heeft zijn prijs, maar de deelnemers waren bereid een iets hogere premie te accepteren in ruil voor lager risico. Volgens Justus van Halewijn, Hoofd Investment Strategy Research van Blue Sky Group die het fondsbestuur adviseert, past de strategie goed bij het fonds. De deelnemers zijn vooral (oud-)piloten. Zij zijn getraind in het onderkennen van kleine risico s die grote gevolgen kunnen hebben, zegt Van Halewijn. Dankzij de inbreng van de deelnemers koos het KLM-fonds op vanzelfsprekende wijze voor een strategie waarmee de kredietcrisis een typische once-in-a-lifetime-gebeurtenis met enorme gevolgen kon worden doorstaan. Mathijs Bouman is journalist en econoom. Blauw november

6 De erven van de babyboom Langer doorwerken, een zorgstelsel onder druk, een oplopende staatsschuld, een woningmarkt die op slot zit... Laat de babyboom straks een financiële krater na? Of heeft deze generatie juist het bedje van de huidige twintigers gespreid met wetenschap en techniek die het leven makkelijk maken, een sociaal vangnet voor iedereen en een prachtig pensioenstelsel? Tekst: Ingrid Maas 6 Blauw november 2009

7 Jeroen Diepemaat, 20 jaar wijs, studeert bestuurskunde aan de Universiteit Twente en is sinds 2007 landelijk voorzitter van de JOVD (Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie). Hij stelt zich volgend jaar verkiesbaar voor de gemeenteraad in Enschede. dubbelgesprek Floris van der Schalk, 73 jaar jong, heeft een 40-jarige marketingcarrière bij BP op zijn CV staan en is sinds 2002 betrokken bij het BP pensioenfonds. Hij werkt nog altijd een dag in de week voor de VNPI (Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie). Floris: Wat die pensioenen betreft, denk ik dat we in ieder geval niet somber hoeven te zijn. Er ligt een stelsel, waar de volgende generatie veel profijt van kan hebben. Jeroen: Is dat zo? Veel jongeren vragen zich af of ook zij later kunnen genieten van pensioen, AOW of soortgelijke voorzieningen. Er bestaat grote twijfel onder jongeren. Zij hebben het gevoel dat zij heel veel gaten zullen moeten dichten, maar dat de kans groot is, dat er over zo n 50 jaar echt niet zoveel zekerheden meer zullen zijn. Floris: Zeker met de eisen van de nieuwe Pensioenwet is ons stelsel behoorlijk goed op de toekomst berekend. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de buffers die met de crisis erg goed van pas zijn gekomen. Veel fondsen hebben de weg naar boven al weer goed gevonden, en sommigen (waaronder BP) zijn helemaal niet in de problemen geweest. Er zijn lessen geleerd, waar iedereen zijn voordeel mee kan doen. Ik denk dat we op dit gebied geen probleem nalaten, maar juist een mooie faciliteit. Jeroen: Maar er is wel een behoefte om de solidariteit tussen generaties een beetje recht te trekken. Je kunt toch niet ontkennen dat er wel erg veel op het bordje van de huidige twintigers komt: het financiële probleem van de vergrijzing, een zorgstelsel onder grote spanning, een enorme staatsschuld, een woningmarkt die op slot zit, langer doorwerken... Dat zijn dingen die jongeren straks echt gaan raken en de vraag is of ze het wel accepteren dat alleen zij daarvoor op moeten draaien. Floris: Oh maar ik vind het zeker reëel om zoveel mogelijk problemen samen op te lossen. Als we bijvoorbeeld de arbeidsparticipatie van ouderen omhoog kunnen krijgen zou dat al behoorlijk helpen. Want er is in veel gevallen niets mis met langer doorwerken, maar in de praktijk stoppen we nu gemiddeld op ons 61e! Als je op je 55e ontslagen wordt, omdat je te duur bent bijvoorbeeld, kom je niet meer aan het werk, hoe graag je ook wil. Jeroen: Ik denk dat je moet proberen grote klappen te maken. Op de arbeidsmarkt zie ik de oplossing bijvoorbeeld vooral liggen in een versoepeling van het ontslagrecht. Als je als werkgever weet dat je niet oneindig aan iemand vast zit, durf je eerder mensen aan te nemen. Jong én oud. Misschien moeten mensen soms genoegen nemen met een lager salaris. Maar dan ontstaat er wel een gezondere situatie waarbij je beloond wordt voor wat je te bieden hebt, los van je leeftijd. Want ook jongeren komen moeilijk aan werk. Er moet - ook door mensen zelf- veel meer gekeken worden naar wat mensen wel kunnen. Floris: Maar die arbeidsparticipatie van ouderen is net zo belangrijk voor jongeren hoor. Werkloze ouderen zijn tenslotte een rechtstreekse kostenpost voor de maatschappij. En jongeren moeten straks aan het einde van hun eigen carrière ook kunnen blijven doorbouwen aan hun pensioen. Daarvoor moet je nu al investeren, bijvoorbeeld in de vorm van een intensieve scholing tijdens je hele carrière. Ook als je 50 bent. Juist dan moet je bepalen hoe je die laatste fase zó kunt inrichten, dat je een toegevoegde waarde blijft houden en interessant blijft voor de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld door doorstroming in een andere taak. Niets is erger dan iemand die 30 jaar hetzelfde werk heeft gedaan. Mensen presteren vele malen beter (en ook langer) als ze gemotiveerd zijn en steeds nieuwe doelen krijgen. Je zou steeds, na een jaar of vijf werken, een moment moeten inlassen om bij te leren. Je hebt dan weer zoveel nieuwe inzichten en vragen! Jeroen: Het zou prachtig zijn als mensen die naar het einde van hun carrière gaan, worden bijgeschoold om bijvoorbeeld voor de klas te gaan staan en hun kennis en ervaring in te zetten om jongeren hun vak te leren. Zeker bij de fysiek zwaardere beroepen kan dat een uitkomst zijn. Of als coach van mensen die net met hun carrière zijn begonnen. Floris: Dat is voor beide partijen prettig en nuttig. Ik heb ook altijd heel veel plezier gehad in Blauw november

8 Jeroen: Toch is het vertrouwen in die collectiviteiten ook niet groot... men denkt: Ik gooi mijn geld op een grote berg, ik kan er een hele tijd niet bij, en ik moet maar afwachten hoe het uiteindelijk zal uitpakken! Floris: Dan is het dus des te belangrijker dat we duidelijk maken hoe lucratief en veilig de Nederlandse pensioenfondsen zijn! Zeker sinds de invoering van de nieuwe Pensioenwet. Die verplicht overigens de fondsen ook om iedereen in duidelijk Nederlands bewust te maken van zijn pensioenmogelijkheden. Jeroen Diepemaat uitdagende projecten die ik samen met jongeren oppakte. Sommigen raakten zo enthousiast... die zaten op zondag nog vol vuur ergens aan te werken. Dat gun je iedereen, die bevlogenheid. Het werkt ook beslist aanstekelijk voor de gevestigde orde en genereert nieuwe ideeën. Als je daar met al je ervaring maar voor open blijft staan, haal je er allebei veel positiefs uit. Jeroen: Maar we hebben als jongeren nog wel meer problemen aan ons hoofd. Pak alleen die staatsschuld maar die met 35 miljard per jaar stijgt. Hoe gaan we dat betalen? En waar Drees berekende dat we met tien werkenden één AOW uitkering moesten opbrengen, wordt dit binnenkort vier keer zo veel! Het gaat er niet om wie zijn schuld dat is, maar er moet wel een oplossing gevonden worden zodat ook jongeren nog een beetje gemotiveerd aan hun carrière beginnen. Floris: Voor het AOW probleem geldt dat men vaak vergeet, dat over de andere twee pensioenpijlers ook belasting wordt betaald. En met alles wat zij bij elkaar hebben gespaard, geven ouderen straks een impuls aan de economie. Bovendien lost die vergrijzing deels vanzelf weer op omdat de demografische samenstelling weer verandert. Jongeren van nu moeten net zo n goed pensioen kunnen opbouwen als wij ouderen. Maar ik vind ook dat jongeren zich beter moeten verdiepen in het systeem, met zijn gunstige kostenstructuur en de voordelen ten opzichte van andere vormen, voordat ze er negatief over zijn. Dit systeem is echt de beste manier ter wereld om voor je oude dag te sparen. Zien jongeren het nut van collectieve voorzieningen in het algemeen wel in? Jeroen: Enigszins. Maar ze realiseren zich inmiddels ook dat je, als het mis gaat, samen de klos bent. Ik denk dat individuele oplossingen steeds meer in trek komen. Floris: Zelfs als duidelijk wordt dat je dan een veelvoud aan kosten betaalt? Jeroen: Ik denk dat de meesten zich dat niet realiseren. Floris: Dat moet echt veel duidelijker uitgelegd worden. Experts van bijvoorbeeld de SER en Netspar hebben vastgesteld dat collectiviteit de kosten sterk omlaag brengt en betere resultaten oplevert. Ik ken zelf diverse mensen die voor de crisis absoluut hun geld zelf wilden beheren en beleggen. Na de crisis willen ze dat beslist niet meer. Er komt veel te veel kennis en deskundigheid aan te pas om het goed te doen. Individueel beleggen werkt voor 99,9% van de mensen totaal niet! Je moet hele dagen achter dat scherm zitten om te weten wat er gebeurt. Dat is een vak. Jeroen: Maar juist omdat de wereld zo snel verandert en mensen veel vaker dan vroeger van baan wisselen, moeten we volgens mij toch eens met open vizier naar dat hele pensioenstelsel kijken. Waarom niet meer de richting op van een pensioenverzekering? Floris: Omdat een pensioenfonds gemiddeld op een kostenniveau zit van 4,4%. Bij een verzekering is dat meer dan 15%! Jeroen: Ik geloof best in de voordelen van collectiviteit, maar dat hoeft van mij niet per se in de traditionele vorm. Waarom moet het zo strak verbonden zijn aan een werkgever? Je kunt het toch ook aan het individu overlaten voor welk pensioenfonds hij kiest? Floris: Ah, ja, maar dat verandert de zaak! Want dan blijf je wel met fondsen werken en beschik je over alle expertise die voor pensioenbeheer nodig is. Jeroen: Ja, dat is een voorwaarde. Maar dan kan je gewoon je hele leven bij zo n fonds blijven, als je tevreden bent natuurlijk. En het creëert mogelijk een extra schaalvergroting en meer professionalisering. Die fondsen zullen dan automatisch hun aanbod en service beter afstemmen op de wensen van hun klanten. Floris: Daar kan ik al een stuk verder in meegaan. Wat je dan wel gaat missen, is de solidariteit van werkgever naar werknemer. Ik bedoel daarmee dat nu de bedrijven nog wel eens bijspringen als het financieel minder gaat met een fonds. Die support verlies je dan. Maar nog iets anders: Hoe ga je dan zorgen dat mensen er actief 8 Blauw november 2009

9 Je kunt het toch ook aan het individu overlaten voor welk pensioenfonds hij kiest? mee aan de slag gaan? Een succesfactor van het huidige systeem is, dat je automatisch meedoet. Je zult mensen in beweging moeten krijgen. Jeroen: Kijk eens naar het zorgstelsel, daar zoeken mensen nu ook de beste aanbieder uit. Als er een geldelijk gewin tegenover staat, zijn mensen echt wel in beweging te brengen. Floris: Er is nog iets waar je rekening mee moet houden: als je jong bent, kijk je vooral naar de kosten, als je ouder bent, let je meer op de inhoud van het pakket. Jeroen: Dat idee bestrijd ik echt. Ik zie in mijn omgeving dat jongeren heel goed letten op wat hun zorgverzekering dekt. En als het te veel scheelt in hun portemonnee, moeten mensen wel vergelijken. Floris: Maar hoeveel jongeren voeren zo n hele vergelijkingsexercitie uit? Je moet wel kijken naar de hele Nederlandse bevolking. Het kiezen van een zorgverzekering blijkt voor veel mensen al een moeilijke opgave. En pensioen is echt nog een stukje ingewikkelder. En het zal niet altijd meevallen om de onafhankelijke informatie te scheiden van die van de commerciële partijen. Jeroen: Doordat bedrijven niet meer kunnen bijspringen, zullen dergelijke vrije fondsen ook behoudender moeten zijn in hun beleggingsbeleid. Dat betekent dus ook een beperking om in een periode van groei snel te kunnen profiteren. Je moet dan duidelijke grenzen stellen aan de risico s die zo n fonds mag nemen. Floris: De AFM stelt nu ook al eisen aan de voorlichting die je aan deelnemers geeft. Mensen moeten goed begrijpen wat de consequenties van hun keuze kunnen zijn. Je kunt echt niet zomaar zeggen: kies maar iets! Het is complexe materie en het is belangrijk dat jongeren zich hierin verdiepen en dat ze advies kunnen krijgen van betrouwbare partijen. We hebben daar de laatste jaren een aantal instituten voor gekregen. Jeroen: Het zou toch ook mooi zijn als je in de toekomst zelf voor zo n goed presterend fonds kunt kiezen! Dan worden die fondsen ook beloond voor hun kwaliteit. Floris: Al met al ben ik niet pessimistisch over het pensioen in de toekomst. We hebben veel geleerd van deze crisis. We moeten ook blijven onderzoeken en verbeteren. Daarom moeten jongeren, via de ondernemingsraden ook hun medezeggenschap opeisen in het beleid van pensioenfondsen. Maar laten we koesteren wat we hebben en oppassen dat we er in onze vernieuwingsdrang niet slechter op worden. Want juist daarvan zouden de jongeren van nu de dupe worden! We moeten proberen dit pensioen als welvaartsvoorziening in stand te houden. Jeroen: Pensioenfondsen zijn nu goede instituten, maar dat wil niet zeggen dat ze in deze vorm ook voor de toekomst geschikt zullen blijven. We moeten er serieus naar kijken hoe we het goede verder kunnen uitbouwen, en toch tegemoet kunnen komen aan de behoeften van toekomstige generaties. Floris van der Schalk Blauw november

10 Prinsjesdagseminar 2009 ZIEN. hoe Nederland ervoor staat Miniatuurstad Madurodam stond 15 september een middag in het teken van het grote geld. Terwijl de modeltreinen hun rondjes draaiden en de op schaal gebouwde schepen zachtjes dobberden op de golven van het haventje kwamen in de Madurozaal bestuursleden van de pensioenfondsen uit de klantenkring van Blue Sky Group bijeen voor het jaarlijkse Prinsjes dagseminar van Blue Sky Group. Tekst: Hugo Postma 10 Blauw november 2009

11 Met het seminar moest een bijdrage worden geleverd aan het huidige debat over de houdbaarheid van het pensioenstelsel. Allereerst praatten de bezoekers bij tijdens de lunch en werden ervaringen uitgewisseld. Sommige bestuursleden uitten hun onvrede over de manier waarop de Nederlandse pensioenfondsen het afgelopen jaar onder vuur lagen en de ongenuanceerde manier waarop in de media en de politiek werd gereageerd op de situatie rond de dekkinggraden. De indruk wordt gewekt dat we het als sector heel slecht doen, merkte Toon Woltman op. Hij is bestuurder namens de gepensioneerden van het Algemeen Pensioenfonds KLM. Dat is natuurlijk helemaal niet zo. Er zijn fondsen die slecht hebben gepresteerd, maar er zijn ook fondsen die het heel goed hebben gedaan, ondanks de kredietcrisis. Laten we nu eerst onderzoeken wat er echt aan de hand is. Hoe komt het dat fondsen zo verschillend presteren? Zo n onderzoek lijkt me een mooie klus voor De Nederlandsche Bank. Op basis daarvan kun je vervolgens maatregelen treffen als dat nodig is. Bewondering Toine van der Stee directeur van Blue Sky Group onderstreepte in zijn welkom dat er wereldwijd bewondering is voor ons pensioenstelsel. Het lijkt alsof men in Nederland niet doorheeft wat een mooi systeem we hebben, laten we toch vooral onze zegeningen tellen. Van der Stee vroeg zich ook af wat er het komende jaar vanuit de politiek op de pensioensector afkomt. In het verlengen van de hersteltermijn ziet hij niets. Wij hebben door onze lange beleggingshorizon een prima instrument om problemen op te lossen. Het vergroten van de buffers en het nemen van minder risico lost niets op. Dan wordt het stelsel te duur. Van der Stee vond dat er lessen kunnen worden geleerd van de kredietcrisis. Het is nodig dat we beter communiceren over de risico s en onzekerheden die nu eenmaal in het stelsel zitten. Er moeten ook goede afspraken komen hoe we met uitzonderlijke situaties als deze omgaan. Populisme De eerste gastspreker Frans Prins directeur van Stichting OPF behandelde in vogelvlucht een aantal belangrijke onderwerpen, zoals de dekkingsgraad, het besturen van pensioenfondsen, de rol van ouderen in bestuursorganen en het werk van de commissies Don en Goudswaard. Hij benadrukte dat het Nederlandse stelsel te mooi en te complex is om er op een simplistische of populistische manier mee om te gaan. Er moet goed onderzoek komen en op grond daarvan kan bekeken worden of aanpassingen nodig zijn, aldus Prins. Ook hij vindt dat het inbouwen van teveel zekerheden geen oplossing is. Door risico s bewust te nemen en hierover goed te communiceren, blijft het stelsel betaalbaar denkt Prins. Anticyclisch FTK De tweede gastspreker was Sweder van Wijnbergen, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Ook hij onderstreepte dat het Nederlandse pensioenstelsel internationaal in hoog aanzien staat en dat we er zuinig op moeten zijn. De storm die de financiële sector het afgelopen jaar getroffen heeft, zal gaan liggen, voorspelde Van Wijnbergen, hoewel onzeker is wanneer dat zal zijn. Hij schat dat het economisch herstel in Nederland een half jaar achterloopt op de Verenigde Staten. Anders dan de kredietcrisis zal de vergrijzing blijvende invloed hebben, meende Van Wijnbergen. Het is een ontwikkeling die het speelveld van de pensioenfondsen fundamenteel verandert in de komende jaren. Hij vroeg zich af hoe goed het systeem zich zal houden onder die omstandigheden. Een verhoging van de pensioenleeftijd lijkt hem onontkoombaar. Van Wijnbergen is geen voorstander van premieverhoging of buffervergroting voor pensioenfondsen. Hij ziet meer in het verbeteren van het toezicht en het tijdelijk bevriezen van het Financieel Toetsingskader (FTK) waardoor pensioenfondsen meer ruimte hebben om orde op zaken te stellen. In de toekomst zou het FTK anticyclisch kunnen worden ingericht waarbij het regime voor pensioenfondsen in tijden van voorspoed wordt verkrapt en in tijden van tegenspoed wordt verruimd. Na afloop werd het idee van een dynamisch en anticyclisch functionerend FTK bij de borrel enthousiast tegen het licht gehouden. Gerard Lagendaal, vicevoorzitter van het bestuur van het Algemeen Pensioenfonds KLM zag er wel wat in: ik vind het een inspirerend idee, het biedt beslist nieuwe perspectieven. Blauw november

12 ZZP-ers: de vrije jongens van vandaag. De armen van de toeko De ZZP-er lijkt een blijvertje. Er zijn nu in Nederland tussen de en 1 miljoen Zelfstandigen Zonder Personeel en arbeidsdeskundigen verwachten dat dit aantal nog flink zal groeien. Is dit misschien een interessante groep voor de pensioenbranche? En vindt deze groep de pensioenbranche interessant? Tekst: Ingrid Maas 12 Blauw november 2009

13 mst? Prof. Mr. Gerry Dietvorst is hoogleraar toekomstvoorzieningen aan de Universiteit van Tilburg. Hij is onder meer betrokken bij Netspar en mag beschouwd worden als de geestelijk vader van het Pensioenregister. In ieder geval zou het voor de economie mooi zijn als ook deze groep een gezonde koopkracht houdt, zegt Gerry Dietvorst. Maar de praktijk wijst uit dat deze groep nauwelijks financiële voorzieningen treft. Of het nu is uit onwetendheid, omdat de premies te hoog zijn, of omdat ze het geld hard nodig hebben voor de opbouw van hun bedrijf, feit is dat deze groep zeer kwetsbaar is. Je kunt grofweg twee groepen ZZP-ers onderscheiden: gedwongen en vrijwillig. Met name gedwongen ZZP-ers dreigen op termijn aan koopkracht te verliezen. In de bouw sector werken er nu zo n , die in veel gevallen voor de keuze zijn gesteld: ontslag of verder gaan als ZZP-er. Hun gemiddeld inkomen ligt ruim onder het minimumloon en dan ook nog zonder enige sociale voorziening of verzekering. Zelfs als diegene niet langdurig ziek of arbeidsongeschikt raakt, is hij na zijn werkzame leven aangewezen op de AOW. Dit zal de maatschappelijke kosten voor zorg toeslag, huurtoeslag etc. doen toenemen. Voor de groep die vrijwillig heeft gekozen voor een bestaan als eenpersoonsondernemer, is de situatie vaak rooskleuriger. Toch loopt ook deze groep vaak grote risico s. Wat te doen? Er zijn verschillende opties de revue gepasseerd om dit probleem aan te pakken: Een verplichte basispensioenregeling. Een constructie zoals de huidige zorgverzekering. Vragen zijn: moet je dit onderbrengen bij de verzekeringsmaatschappijen en hoe garandeer je de kwaliteit van de producten? Daarnaast moet je een uitzondering maken voor mensen die hun pensioen al geregeld hebben. Een ZZP-beroepspensioenregeling. In één fonds of per sector opgesplitst. Dit is praktisch lastig uitvoerbaar omdat je dan een representatieve en deskundige afgevaardigde moet hebben. Werkgever stort bij inhuur een pensioenopslag aan een fonds. Een voorstel van de FNV bouwbond, dat gedeeltelijk het ontduiken van werkgevers premies aanpakt. Complex in verband met de diversiteit van ZZP-ers, plus de kans op oneerlijke concurrentie door inhuur van buitenlandse krachten. aan tonen dat hij een pensioentekort heeft. Dit wordt als een barrière ervaren. Mijn idee is: geef de zzp-er recht op een beperkte toetsvrije lijfrentepremieaftrek van enkele duizenden euro s. Dan kan hij elke maand een bedrag voor zijn pensioen opzij zetten zonder dat hij een berekening moet maken. Als de zzp-er (later) in betere doen is kan hij met zijn belastingadviseur berekenen of hij meer opzij moet zetten. Deze laatste optie lijkt mij de meest uitvoerbare. Ik heb hierover al enkele lezingen gegeven en een tekstvoorstel gepubliceerd in een column op de pensioensite van het Financieel Dagblad. In een Netspar-paper die binnenkort verschijnt onderbouw ik dit voorstel voor zo n instapmodel lijfrente. Noodzakelijk of wenselijk? Enige relativering is ook hier op zijn plaats. Je kunt je afvragen of we iets moeten verplichten. We doen dat tenslotte ook niet voor mensen die nu een uitkering hebben. ZZP-ers zijn doorgaans ondernemend van aard en kunnen mogelijk ook als ze ouder worden nog goed voor zichzelf zorgen. Bovendien zijn sommigen gewend aan een inkomen rond het AOW niveau. Anderzijds is hun koopkracht van belang voor onze economie en kan een investering hierin zich later terugbetalen. Interessant voor pensioenaanbieders? Een miljoen mensen zonder pensioenvoorziening, dat is natuurlijk een interessant potentieel. De ZZP-er is gemiddeld 40+ en beseft de noodzaak om maatregelen te treffen. Als je deze groep op het juiste moment met een eenvoudige en doeltreffende oplossing weet te benaderen, kun je zeker in een behoefte voorzien. We moeten ons wel realiseren dat het een zeer diverse groep is, waarvan een deel bewust heeft gekozen om uit het collectief van werknemerschap te stappen. Via de PPI (Premie Pensioen Instellingen) kunnen per 1 januari 2010 ook pensioenfondsen een eenvoudig spaarproduct aanbieden*). Dat kan zelfs in Europees verband (voor bijvoorbeeld Poolse gastarbeiders). Als in 2011 het pensioenregister operationeel is, zou dit best eens een eyeopener kunnen zijn voor veel mensen. Een verstandig bestuurder heeft dan een passende oplossing klaarliggen. Lijfrente vereenvoudigen. Nu moet iedereen die een lijfrentepremie in aftrek wil brengen, *) Hiervoor is een kleine wijziging in het wetsvoorstel vereist, die heel snel kan worden uitgevoerd. Blauw november

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

12 VRAGEN over pensioen

12 VRAGEN over pensioen 12 VRAGEN over pensioen Q&A s voor dieren artsassistenten 12 vragen Inhoudsopgave 01 Waarom bouw ik bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn pensioen op? 3 02 Kan ik ervoor kiezen om geen pensioen op te bouwen?

Nadere informatie

AanvullendPensioenRekening

AanvullendPensioenRekening AanvullendPensioenRekening Na uw pensionering wilt u net zo comfortabel blijven leven als u nu doet. U heeft een pensioen opgebouwd, maar dat betekent doorgaans een verlaging van uw inkomen in de toekomst.

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

Pensioenfonds Update April 2014

Pensioenfonds Update April 2014 Pensioenfonds Update April 2014 1. Van de Voorzitter nr 17 april 2014 pagina 1 INHOUD 1. Van de voorzitter 1 2. Dekkingsgraad gestegen in eerste twee maanden 2014 2 3. Interview met Roy Braem en Klaas

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #12 februari 15 1 Uw pensioenregeling verandert opnieuw 3 Interview met Manager Martien Smid 4 Onze dekkingsgraad

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling Waardeoverdracht: zinvol voor u? Gefeliciteerd, u hebt een nieuwe baan! Dit betekent nogal wat voor uw persoonlijke situatie. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en andere collega

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

VERGEET NIET UIT TE CHECKEN...

VERGEET NIET UIT TE CHECKEN... Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers in een

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering 13 februari 2016 Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

Vermogensopbouw  gegarandeerde rente. De voordelen op een rij: U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken,

Vermogensopbouw  gegarandeerde rente. De voordelen op een rij: U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken, Goudse Opbouwplan Vermogen opbouwen met een gegarandeerd eindkapitaal U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken, Vermogensopbouw  gegarandeerde rente aanvullingen

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Mary Hofmans 25 juni 2014 RGF Twente en IJsselzoom Agenda Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Wat biedt SPF? Pensioenpremie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Persoonlijk Pensioen Plan (collectief) voor werknemers. April 2007

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Persoonlijk Pensioen Plan (collectief) voor werknemers. April 2007 Verzekeringen April 2007 Werkgever en personeel Persoonlijk Pensioen Plan (collectief) voor werknemers Werkgever en personeel Verzekeringen 2007 Persoonlijk Pensioen Plan voor werknemers Wat is pensioen?

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 1 BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 2 BD College: Werk aan uw pensioen Programma Werk aan uw pensioen 1. Mr. Bastiaan Starink: Pensioenversobering is niet erg 2. Mr. drs. Michael Visser: Je pensioen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 043 Toekomst pensioenstelsel Nr. 151 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. #8 december 12

Pensioen Nieuws. #8 december 12 Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #8 december 12 1 AVEBE Pensioenfonds doet het goed in spannende tijden 2 Wolter Bouwmeester stopt als bestuurslid Nieuwe uitvoerder Pensioenspaarregeling

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Wat is arbeidsongeschiktheid eigenlijk en wat betekent dat voor jou als zelfstandige? Wat kan je zelf regelen? Mag je geld uit je ZZP Pensioen halen om gaten op

Nadere informatie

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100. Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz Netto Pensioen Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.000,- verdienen Dé pensioenoplossing bij een salaris boven 100.000,- Pensioen opbouwen

Nadere informatie

Verkort jaarverslag. Inhoud. 1 Verkort jaarverslag 2011. Pensioenfonds Werk en (re)integratie. Een terugblik op 2011 2. Sparen of beleggen?

Verkort jaarverslag. Inhoud. 1 Verkort jaarverslag 2011. Pensioenfonds Werk en (re)integratie. Een terugblik op 2011 2. Sparen of beleggen? Pensioenfonds Werk en (re)integratie Verkort jaarverslag 2011 Inhoud Een terugblik op 2011 2 Sparen of beleggen? 3 Zorgen over de gevolgen 4 Altijd kijken naar de 5 lange termijn Interessante gegevens

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #11 juni 14 1 Financiële situatie Pensioenfonds AVEBE 2 Bereid je tijdig voor op je pensioen Uw pensioenoverzicht: weet hoe u er voor staat

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

financiële dienstverlening

financiële dienstverlening Algemene gegevens cliënt Algemene gegevens partner Naam : Naam : Geboortedatum : Geboortedatum : Algemene Kennis en Ervaring 1. Wat weet u van hypotheken? 2. Wat weet u van beleggingsproducten? 3. Wat

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Lijfrenterekening Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Beleggen voor een aanvulling op uw pensioen? Kies dan voor goede prestaties met de Allianz

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Datum 7 juni 2016 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Ulenbelt over het bericht dat de extreem lage rente ook bij de specialisten hard aan komt.

Datum 7 juni 2016 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Ulenbelt over het bericht dat de extreem lage rente ook bij de specialisten hard aan komt. > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen Naam cliënt : Datum afspraak: Vragenlijst Inkomen Verwacht u de komende 2 5 jaar wijzigingen in uw inkomenssituatie door bijv. gezinsuitbreiding, functieverbetering, indiensttreding bij een andere werkgever

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

blad Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl UITNODIGING gratis uitleg over je pensioen 7 WAT VINDEN WE VAN ONS PENSIOENFONDS 4

blad Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl UITNODIGING gratis uitleg over je pensioen 7 WAT VINDEN WE VAN ONS PENSIOENFONDS 4 Pensioen blad voor werknemers maart 2015 Meer inzicht in je pensioen: MET UPO & DE PENSIOENPLANNER 2 WAT VINDEN WE VAN ONS PENSIOENFONDS 4 Premie in 2015: PENSIOENPREMIE BLIJFT GELIJK 5 UITNODIGING gratis

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Klaar voor uw pensioen. Kies de lijfrenteuitkering die past bij uw wensen

Klaar voor uw pensioen. Kies de lijfrenteuitkering die past bij uw wensen Klaar voor uw pensioen Kies de lijfrenteuitkering die past bij uw wensen 2 Uw toekomst met financieel perspectief Uw pensioen is in aantocht. Als u via één of meerdere lijfrentepolissen geld opzij hebt

Nadere informatie

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financieel Toezicht (WFT) kunnen wij uitsluitend tot dienstverlening overgaan nadat wij de volledig ingevulde vragenlijst hebben ontvangen. Naam Adres Postcode Plaats : : : : Persoonlijk

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

Einde in zicht voor de VUT

Einde in zicht voor de VUT Einde in zicht voor de VUT 11 0 Drs. J.L. Gebraad en mw. T.R. Pfaff Publicatiedatum CBS-website: 1 september 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** =

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Verkort jaarverslag SBZ 2011

Verkort jaarverslag SBZ 2011 Verkort jaarverslag SBZ 2011 uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars Verkort jaarverslag SBZ 2011 1 Voorwoord Hoe ging het in 2011 met SBZ? In het complete jaarverslag 2011 gaan

Nadere informatie

Bijdrage Klaas Knot, president DNB, tgv het eerste Pensioenfederatiecongres in het Circustheater in Scheveningen op 10 november 2011

Bijdrage Klaas Knot, president DNB, tgv het eerste Pensioenfederatiecongres in het Circustheater in Scheveningen op 10 november 2011 Bijdrage Klaas Knot, president DNB, tgv het eerste Pensioenfederatiecongres in het Circustheater in Scheveningen op 10 november 2011 Ik ben vereerd dat ik hier vandaag tot u mag spreken. Ik besef namelijk

Nadere informatie

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Uw lijfrenteverzekering komt binnenkort tot uitkering. Daar heeft u jaren premies of een koopsom voor betaald. Nu is de tijd gekomen om ervan

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Pensioen. Inhoud. Nieuws. Pagina 2. Dit zijn wij. Pagina 3. Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV. Pagina 4. Het jaarplan 2015.

Pensioen. Inhoud. Nieuws. Pagina 2. Dit zijn wij. Pagina 3. Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV. Pagina 4. Het jaarplan 2015. nummer 5 - maart 2015 Pensioen &u Inhoud Pagina 2 Nieuws Pagina 3 Dit zijn wij Pagina 4 Ontwikkelingen bij Pensioenfonds UWV Pagina 6 Het jaarplan 2015 Pagina 7 Veelgestelde vragen aan de Pensioendesk

Nadere informatie